Тег: ‘Орал қаласы’


«Ойыл уәлаяты» уақытша үкіметі туралы не білеміз?

Күні: , 56 рет оқылды

Осыдан 100 жыл бұрын Жымпиты елді мекенінде Алаштың ардақты ұлдары Орал қазақтарының IV съезінде «Ойыл уәлаяты» атты уақытша үкімет құрған болатын. Бұл оқиға біздің тәуелсіздік тарихымыздың бастауында тұрған аса маңызды да, ең құнды тарихи кезең еді.

1917 жылы сәуірдің 19-22-сі аралығында өткен Орал қаласындағы қазақтарының І съезінде Алаш қайраткерлері негізгі үш мәселеге тоқталған. Олар – мемлекетті басқару туралы, аграрлық мәселе және Орал облысы далалық бөлігін басқарудың уақытша ережелері. Бұл ереже 100 баптан тұрды, онда біріншіден, ауылды, уезді және облысты басқаруға тиісті өкімет пен атқару органдары жүйесін құрудың және оны іске қосудың нақтылы нұсқаулары анықталған. Жаңа өкімет өзінің мәні жөнінен азаматтық болу тиіс еді, ескі мемлекеттік аппарат түгел киратылуға жатты. Екіншіден, осы уақытша ережелерді даярлау қазақ автономиясына деген құлшынысының бір көрінісі еді. Бұл пікірді ереженің тоғыз баптан тұратын «Милицияны құру» деп аталған төрт бөлімі дәлелдей түседі. Бұл бөлімде ауыл, село, болыс милициясының негізгі міндеттері анықталып, уездік милиция бастығының қызмет атқару тәртібі белгіленген, сонымен бірге милиция органдарының басқа өкімет құрылымдары арасындағы қарым-қатынас жолдары реттелуге тиіс болды. Осылайша «Ойыл уәлаяты» уақытша үкіметінің қызмет жүйесінің негізі бірінші съезде қаланған.

Қазақ автономиясын құру мәселесі 1918 жылдың ақпан айында Қаратөбеде өткен Орал қазақтарының ІІІ съезінде көтерілген. Бірақ съезде салық мөлшері жөнінде айтыс туып, халық екіге бөлінеді. Бір топ салық «байға – байша», «кедейге – кедейше» салынсын десе, екінші топ «Алаштың балаларын алалаудың қажеті жоқ, әр түтін басына 100 рубльден салынуға тиіс» дейді. Кейіннен Алашорда ұйымынан бөлінгендер «Ақ жол» партиясын құрды, оған Н. Ипмағамбетов, А. Кенжин, С. Қаратілеуов, Ғ. Есенғұлов, Е. Қасаболатов, М. Мырзағалиев, Ә. Әлібековтер Оралға барып, большевиктер жағына шықты. Сөйтіп, қазақ автономиясы үшін күрес қазақтардың өзара келіспеушілігінен ең басты кедергіге осы съезде тап болды. Бұл «Ойыл уәлаяты» уақытша үкіметін құрудың алғышарттары еді.

Осыдан кейін Орал өңірі қазақтарының ІV облыстық 1918 жылы 18 мамырда Орал қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан Жымпиты (қазіргі Сырым ауданының орталығы)  елді мекенінде өткізілді. Бұл жердің Орал қаласынан арақашықтығы 140 км. 1886 жылы Өлеңті өзені жағасында іргетасы қаланған болатын. Батыс өңірі бұл кезде Ресей империясының қол астындағы елді мекен еді.

Съездің ашылу сәтіне 300 делегат келіп үлгерсе, ол жұмыс істеген үш күннің ішінде тағы 150-дей адам қосылды. Жиынның күн тәртібіне 20 мәселе енгізілді, оның соңғы төртеуі съездің барысында анықталды.

Жиынды кіріспе сөзбен ашқан Халел Досмұхамедов өзінің Мәскеуде РКФСР Халық комиссарлары кеңесімен, Орал облысымен шекаралас кеңестердің жетекшілерімен келіссөздер жүргізгенін, Орал казачествосы басшылығымен жақындасу әрекеттерін жасағанын айтты. Осы келіссөздерге съезд саяси баға беретіндігін ескере отырып, Х. Досмұхамедов өзін съезд төралқасы құрамына сайламауды оның делегаттарынан сұрады. Съезд төралқасына Жаһанша  Досмұхамедов (төраға), Дәулетше Күсепқалиев, Жанқожа Мергенов (төрағаның орынбасарлары), Қалдыбай Асанов және Кәрім Жәленұлы (хатшылар) сайланды. Делегаттар құрамына және оның жұмыс барысына баға бере келіп, «Яицкая воля» газетінің (әскери өкіметтің органы) тілшісі былай деп жазды: «Бұл жерде пролетарий да, буржуй да, дворян мен шаруа да, кадет те, эсер де, большевиктер мен меньшевиктер де жоқ, тек қана рулық қауымдастық өмір салтын сақтаған жалпы халықтық бір семья бар. Олардың кейде менмендікке және жеке басының екінші кезектегі мүддесіне сай айтысқа түсетіндіктері ауыз бірлікке нұқсан келтіріп жатады».

Съездің күн тәртібіне енген 20 мәселенің негізгілері мыналар: 1. Ресей мен Орал облысындағы ағымдағы жағдайға көзқарас. 2. Земство делегациясының Мәскеуге баруы жөніндегі есебі. 3. Орал облыстық земство басқармасының казачествомен одақтасу саясаты туралы баяндамасы. 4. Жалпы саяси бағытты анықтау. 5. Кіммен және қандай негізде одақ құру керек? 6. Орал облысының қазақ бөлімінде мықты өкімет құру. 7. Земство мекемелерінің билігін кеңейту. 8. Оралдық земство басқармасын қырға көшіру.

Съезд күн тәртібінің мазмұнынан көрініп тұрғанындай, онда жалпы мемлекеттік, аймақтық және ұлттық саясаттың көкейкесті мәселелері қамтылған. Сонымен қатар съезд талқылайтын жайттар қатарында ымыраға келу, ұлттық бірлікті сақтауға байланысты мәселелер болғандығы айқындалып тұр (мәселен, «Кіммен және қандай негізде одақ құру керек?»).

Жалпы саясат мәселелері жөніндегі өз стратегиясы мен тактикасын белгілей келіп, Орал облыстық қазақ съезі өзінің негізгі міндеттерінде Бүкілресейлік құрылтай жиналысы мен келешектегі Ресей Федерациясындағы қазақ автономиясы үшін күрес идеясын алға тартты.

Жаһанша мен Халел Досмұхамедовтар съезд шешімімен «Ойыл уәлаятының» уақытша үкіметін құрды. Оның құрамына Ілбішін, Орал, Атырау, Ақтөбе, Ырғыз уездерінің қазақтар мекендеген аудандары мен Маңғыстау, Ойыл және Бөкей уездері кірді. Осы өңірде 1917 жылы жойылған уақытша үкіметтің билігі жүретін болды. Басқа сөзбен айтқанда, бұл әрекет екінші жалпықазақ съезінің ұлттық-территориялық автономия құру жөніндегі шешімінің Батыс Қазақстанның айтарлықтай аумағында жүзеге асуының көрінісі еді.

«Ойыл уәлаяты» уақытша үкіметі – ХХ ғасырдың басында Жайық өңірінде орнаған мемлекеттік-автономиялық құрылым. Ол 1918 жылдың мамыр айының соңында Жымпитыда өткен ІV Орал облыстық қазақ съезінің қарарымен құрылды.

«Ойыл уәлаяты» уақытша үкіметінің атауы жөнінде Н. Мартыненко «Алашорда» атты құжаттар жинағында: «Құрылған үкімет Жайық өзенінің арғы бетінде орналасқан, онда тұратын халықтар түгел дерлік қазақтар, ол территориялық бөлік Ойыл облысына жатады. Сондықтан осы облыстың атымен үкімет «Ойыл уәлаяты» аталды» деп келтірген.

Ғ. Әнес пен М. Тәж-Мұрат: ««Ойыл уәлаяты» Уақытша үкіметі орталық Алашордадан бөлініп кеткен жоқ және бүкіл қазақстандық билікке ие болуды да көздемеген. Мемлекет құрылымы жағынан ол – федерация объектісі, құқықтық-саяси дербестігі жағынан автономиялық республикалар құрылымындағы кантон, штат, өңір (земж) деңгейінде тұрды», – деп жазады

Қорыта айтқанда, 1918 жылы 18 мамырда Қазақстанның Батыс өңірінде «Ойыл уәлаяты» атты уақытша үкімет құрылып, қызмет жасады. Үкімет құрамына жеті адам сайланды. Олар: Жаһанша Досмұхамедов, Халел Досмұхамедов, Дәулетше Күсепқалиев, Салық Омарұлы, Қалдыбай Асанов, Ғабдол-Ғалым Қуанайұлы, Сабыр Сарғожин.

Бұлардың барлығы жоғарғы білім алған, өте сауатты, оқыған зиялылар болатын және 10 адамнан тұратын арнаулы кеңес құрылды. «Ойыл уәлаятының» жоғары органы-уәлаяты құрылтайы, халық сайлайтын басқару органы-земство управасы, мемлекет органы – кеңес, мемлекет орган құратын атқарушы билік аппараты – уақытша үкімет болды. Ал жергілікті өзін-өзі басқару органдары ауылдық, болыстық және уездік земство комитеттеріне бөлінді. Сондай-ақ,  уәлаяттағы заңдылықты сақтау, құқықтық тәртіпті нығайту мақсатында земстволық жиналыс сайлайтын құзіретті органдар-уездік соттар мен жергілікті милиция құрылды. Уәлаят бірнеше уезге бөлінді. Нақтылы мәліметтер бар: Жымпиты уезі (земстволық басқарма төрағасы-жоғары білімді ветеринар Бижан Жанқадамов), Жымпиты қаласы уәлаяттың орталығы ретінде белгіленді, сондай-ақ Ойыл уәлаяттық маңызы бар қала саналады, съезд сияқты өкілетті басқосулар осы екі қала ортасында оңтайлы орналасқан Қаратөбеде өткізілді. Жаңа ұлттық үкімет басшылары әскер жасақтау мәселесіне ерекше мән берді. Бүгінгі күнде «Ойыл уәлаятының» әскері тұрған жерге Жаһанша Досмұхамедовтың бел немересі Құдес Қуанышалиев 1998 жылы белгі тас орнатқан. 1918 жылы шілдеде Жымпитыда прапорщиктер, Ойылда юнкерлер мектебі ашылды.

Құрамын екі мың адамға жеткізу белгіленген әскери жасақты «Халық милициясы» деп атады. Оған 18-30 жас аралығындағы, ұлты қазақ ер адамдар, негізінен 1916 жылы майдан жұмысына барып келген жігіттер алынды. Киім үлгісі: шолақ татар шекпен, биік саптама етік, дөңгелек жиекті шошақ бөрік, иықта – жүздік нөмірі көрсетілген погон. Әскер жорыққа ақ ту ұстап шыққан, мұның өзі уәлаят милициясының жалпы Алашорда әскерлерінің құрамдас бөлігі ретінде жасақталғанын дәлелдейді. Уәлаяттың әскери жасағын Сабыр Сарығожин, Нәдірше Сұлтангерейұлы Есімханов басқарды, бас интендант міндетін Б. Атшыбаев атқарды. Уәлаят әскері офицерлерінің арасында Б. Қаратаевтың  баласы хорунжий Мұрат Қаратаев, Мұхит Мерәліұлының немересі прапорщик Ғұбайдолла Мұхитов және т.б. бар.

1917-1918 жылдардағы елдегі саяси жағдай Алаш зиялыларын бірден ұлттық автономия құруды қолға алуға итермелегені сөзсіз.

Әлихан Бөкейханов болашақ саяси бірліктің керектігін ұғындыру мақсатында: «Біз қарап отырсақ, қосақ арасында бос кетеміз. Қазақ жұрты болып бас қамын қылмасақ болатын емес. Есік алдына дауыл, үй алдына жау келді.

Алаштың баласы, Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұламадан соң, 200 жылда басыңа бір қиын іс келді. Ақсақал аға, азамат іні, отбасы араздықты қой, бірік, жұрт қызметіне кіріс. Алаштың басын қорғауға кіріс», – деп аласапыранның алғашқы күндерінен-ақ қазақ жұртын ұлт дербестігі үшін бірлікке шақырады .

Қазақ жерін Алаш автономиясына біріктіру өте сауатты, жоғары саяси деңгейде, конституциялық құқықты жолмен жүргізіледі. Ұлт зиялылары «Алаш» партиясын құрып, Алашорда өкіметін жариялайды.

«Алаш» партиясы бағдарламасы жобасының «Жергілікті бостандық» деген бөлімінде «Қазақ жүрген облыстарының бәрі бір байланып, өз тізгіні өзінде болып, Ресей Республикасының федерациясының бір ағзасы болуы, реті келсе, қазақ автономиясы сыбайлас жұрттармен әзірге бірлес болуы, реті келмесе, бірден-ақ өз алдына жеке болуы. Қайткенде де, осы күнгі земстволықты қабыл алуы» делінсе, келесі «Жер мәселесі» бөлімінде: «Ақмола, Семей, Торғай, Закаспийск, Жетісу, Сырдария, Орал  облыстары жерлері мен Бөкей губерниясы және өзге қазақтар тұратын жерлері Алаш автономиясы құрамына кіреді» деп атап көрсетеді.

Дәметкен СҮЛЕЙМЕНОВА,

Ж. Досмұхамедов атындағы «Қайраткер»

қоғамдық қорының президенті, алаштанушы


Финляндияның білім беру жүйесіндегі ерекшеліктер

Күні: , 52 рет оқылды

Биылғы  Жолдауында  Елбасымыз  төртінші  өнеркәсіптік  революция  жағдайындағы  дамудың  жаңа  мүмкіндіктерін  айта отырып, сол  нәтижеге  жету  жолындағы  он  бағыт  бойынша атқарылатын  маңызды  міндеттерді  атап  көрсетті.  «Барлық жастағы  азаматтарды  қамтитын  білім  беру  ісінде  өзіміздің озық жүйемізді  құруды  жеделдету қажеттігін» баса  айтқан  Президентіміз  білім  беру  бағдарламаларының  негізгі  басымдығы өзгерістерге  үнемі  бейім  болу  және  жаңа  білімді  меңгеру қабілетін дамыту тұрғысында нақты міндеттерді белгілеп берді. Дамыған  елдердің  озық  тәжірибелерін  зерттеу, зерделеу және қажетімізге  жарату  мақсатында  техникалық  және  кәсіптік  білім беру  жүйелері  оқытушылары  Ұлыбритания,  Малайзия,  Чехия және  Финляндия  мемлекеттерінде  тағылымдамадан  өтіп,  біліктілік  арттырып  қайтқан  болатын.

Қазіргі таңда фин білім беру жүйесінің жартығасырлық қана тарихы бар екеніне сенудің өзі қиын. Өткен ғасырдың алпысыншы жылдары негізі қаланған Финляндияның жоғары және кәсіптік білімі – бүгінде әлемдегі ең үздік білім беру жүйесінің бірі. Фин оқушылары студенттердің білім беру жетістіктерін халықаралық бағалау (PISA) аясында тамаша нәтижелерге қол жеткізді. Соңғы жылдары Финляндия бұл «бәсекелестікте» бірінші орынды алып қана қоймай, көшбасшылар арасындағы жалғыз еуропалық ел болды. Мұнда білім беру мектепке дейінгі жастан басталады. Ең алдымен мектепке дейінгі білім беру ұйымдары баланы мектепке дайындау керек. Әсіресе, баланың психологиялық дайындығына баса мән беріледі. Бір қызығы, Финляндиядағы орта және жоғары білім тегін, алайда мектепке дейінгі білім ақылы. Балабақшалар үш түрге бөлінеді: муниципалды, жеке меншік және отбасылық, ата-аналар баласын қайсына беретінін өздері таңдайды. Балабақша ақысы отбасының табысына байланысты. Балабақшадағы ең жоғары төлем – 254 евро, ең төменгі – айына 23 евро. Фин балабақшаларында балалар 9 айдан бастап 7-8 жасқа дейін қабылданады. Ал 6 жастан бастап мектепке тегін дайындай бастайды. Балабақшаларда орын жетіспеген жағдайда ата-аналардың біреуі баламен бірге үйде қалуы үшін мемлекет отбасына айына қосымша 500 евро төлейді. Заңға сәйкес бір тәрбиешіге төрт тәрбиеленуші бекітілетіндіктен, әдетте балабақшадағы топтар шағын. Финляндиядағы білім беру жүйесінің екінші кезеңі 7 жастан 16 жасқа дейінгі балаларға арналған негізгі мектеп болып табылады. Жағдай біздің білім беру жүйемізге ұқсас. Бірақ содан кейін айырмашылықтар басталады.

Біріншіден, фин оқушылары  мектепте емтихан тапсырмайды. Тіпті мектеп бітірер кезде де емтихан жоқ. Екіншіден, оқытудың дифференциациясы, белгілі бір пәндерді тереңдетіп оқыту деген түсінік мүлдем қалыптаспаған. Үшінші айырмашылық, біздегідей «элиталы сыныптар» немесе «қарапайым сыныптар» деген бөлежару жоқ.  Жалпы, Финляндиядағы жеке меншік мектептер секторының үлесі өте аз. Финляндия білім министрлігі білім беру жүйесін теңестіру саясатын жүргізеді, яғни білім беру барлық жерде мазмұны жағынан бірдей және әрбір адамға қолжетімді болуы керек. Теңестіру саясатының қолайсыз тұстары да бар. Яғни аталмыш білім беру парадигмасына сәйкес елдегі мектептердің орналасу тығыздығы біркелкі болуы қажет. Сол себепті елдің халық аз қоныстанған бөлігінде, мәселен, Лапландияда белгілі бір қиындықтар орын алған.

Финляндиядағы мектеп ғимараттарын елдегі жетекші сәулетшілердің, оқушылардың (әсіресе, жоғары сынып оқушыларының) және олардың ата-аналарының пікірін ескере отырып әзірлегені қызықты дерек болып табылады.

Сондықтан фин мектептері көптеген өзге мемлекеттегідей казармаларға немесе ауруханаларға  мүлдем  ұқсамайды.

Кез келген еуропалық мектептегідей, сабаққа деген көзқарас жеке сипатқа ие, яғни әр баланың қызығушылығына сәйкес құрылады, баланың тілін табуға баса мән беріледі. Оқушыларға болашақ өмірде қажет болатын нәрселерді ғана үйретеді. Мысалы, пештің құрылысы қажет болмаса, үйретпейді. Оның орнына, фин оқушылары сайт жасау, салықтарын есептеу, шарт жасасу, кірісін есептеу секілді дүниелерді біліп шығады. Шынайы оқығысы келген оқушы оқиды. Егер оқушының ол сабаққа қызығушылығы жоқ болса, «екілікпен» қорқытпайды. Керісінше, оған қызық саланы табуға тырысады. Баға ешқандай рөл атқармайды. Тек оқушыларға мотивация ретінде қолданылады. Нақты үлгермеген болса, келесі сыныпқа көшірілмейді. Фин мектептерінде сыныпқа көшпей қалу ешқандай да ұят емес. Себебі, болашаққа жауапты түрде дайындалу  керек  деп  есептейді.

Бір сыныпта екі мұғалім бір  мезгілде жұмыс істейді: бұл олардың әрқайсысының жүктемесін азайтып, шешім қабылдау үдерісін айтарлықтай жеңілдетеді және тездетеді. Әрбір сабақтан кейін оқушылар тақырып бойынша не ұғынып, не түсінбегенін еркін айта алады. Бұл тұрғыда тақырыпты дұрыс түсінбеу баланың кінәсі деп есептелмейді, керісінше мұғалімнің білім беру жүйесін дұрыс құрастырмағаны ретінде танылады.

Фин оқушылары әлемдегі ең көп кітап оқушы балалар болып саналады. Оқушылар түнімен сабақ оқып, жүйке ауруларына ұшырамайды, емтихандардан құтылып, тезірек есеюді армандамайды.

Сабырлы, бақытты, саналы, кітап оқиды, компьютермен жұмыс жасай алады, спортпен айналысады, музыкалық туындыларды дүниеге әкеледі, әртістік қабілеттерін көрсете алады. Осының бәрін жасай отырып, білім алуға да уақыт табады.

Финляндияда ата-аналардың балаларын үйдің жанындағы мектептерге беру дәстүрі әуел бастан қалыптасқан. Бұрын ата-аналарға өз балалары үшін мектеп таңдауға заң жүзінде тыйым салынған болатын, тек соңғы  жылдары бұл тыйым жойылды. Дегенмен, ата-аналардың дені қазір де балаларын өздерінің тұрғылықты жеріндегі мектептерге бергенді жөн санайды. Финдер білім берудің үшінші кезеңінде ғана қай оқу орнында және қандай мамандыққа оқитынын таңдау құқығына ие болады. Таңдау айтарлықтай көп емес: кәсіби мектеп немесе гимназия.

Қазіргі таңда Финляндияда 441 гимназия (барлығы 130 мың оқушы) және 334 кәсіптік училище (160 мың оқушы) жұмыс істейді. Оқушыларды қамқорлағандай мемлекет студенттердің де толыққанды қамын жасайды: білім алушылар тамақпен, оқулықпен және үйге жеткізіп салатын көлікпен қамтамасыз етіледі. Гимназиялар мен кәсіптік мектептер деген атауға ие болғанымен, құрылымы кәдімгі жоғары мектепке ұқсайды. Фин балалары мектепті 19 жасында толық аяқтап шығады. Бұдан соң кешегі оқушылар өміріндегі алғашқы рет матрикуляциялық емтиханды және ең соңғы ұлттық емтиханды тапсырады. Оның қаншалықты маңызды екенін бағалау қиын, өйткені емтихан қорытындысы университетке түсу барысында ешқандай рөл атқармайды. Университетке түсу үшін қабылдау емтихандары білім ордасының қабырғасында тапсырылады. Ал түсу емтихандарын ұйымдастыруға толығымен университет жауапты. Бұл кезеңде гимназиялар мен кәсіптік мектептер арасындағы айырмашылық айқын байқалады.

Гимназиялардың түлектері, әдетте университеттерге, ал кәсіптік мектептерді бітірушілер қолданбалы ғылымдар университеттеріне барады. Бұл кәсіптік лицейлердің түлектері жоғары оқу орындарына қабылданбайды деген сөз емес. Ешқандай ресми  шектеулер жоқ.

Мектеп бітірушілердің тек үштен бірі жоғары оқу орындарында білімін жалғастырады. Финляндияда жоғары білімнің өзіндік ерекшеліктері бар. Біздің елден ең басты айырмашылығы, Қазақстандағыдай жеке сектор жоқ. Елдегі бірнеше коммерциялық жоғары оқу орындары Финляндия білім министрлігінің толық бақылауында және мемлекеттік субсидиялар алады. Бүгінгі таңда Финляндияда жаңартылатын табиғи ресурстар, машина жасау және көлік, сауда және басқару, туризм, тамақтану және шаруашылық қызметтері, әлеуметтік қызметтер және денсаулық сақтау сияқты ұлттық экономиканың түрлі салаларында, сонымен қатар мәдениет, демалыс және спорт саласына қажетті  75 мамандық бойынша мамандар дайындайтын кәсіптік мектептердің дамыған жүйесі бар. Оқу үш жылға созылады, кәсіптік-техникалық білім беру мектебін бітіргеннен кейін түлектерге тиісті профильді жоғары оқу орындарына түсу құқығы беріледі. Кәсіптік мектеп оқушыларды мектептегі академиялық үлгерімі негізінде қабылдайды. Ең беделді мектептер қабылдау емтихандарын өткізеді. Оқыту бағдарламаларына жалпы білім беретін пәндер: ана тілі, екінші мемлекеттік тіл, шет тілі, математика, физика, химия, дене тәрбиесі, гигиена, әлеуметтік ғылым, бизнес қағидалары, жұмыс істеу ережелері, өнер, мәдениет жатады. Барлық түлек таңдалған мамандық бойынша жазбаша диплом жұмысын дайындайды. Теориялық білімдермен қатар, кәсіптік білім беру үрдісі өндірістік тәжірибелер мен болашақ жұмыс орнындағы тағылымдаманы қамтиды. Оқыту білім беру ұйымы, жұмыс беруші және болашақ қызметкер арасындағы арнайы келісімшарт негізінде жүзеге асырылады. Аталмыш құжатта әр тараптың міндеттері мен құқықтары және оқу мерзімі айқындалады. Финляндияда кәсіптік білім беруді ұйымдастырумен муниципалитеттермен қатар жеке ұйымдар да айналысады. Қазіргі таңда Финляндияда өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдары швед профессоры Торстен Хисен жасап шығарған «білім қоғамы» тұжырымдамасы қабылданған. Фин жастары арасында кәсіптік білімге сұраныс та, қызығушылық та  аса жоғары. Тоқсаныншы жылдары фин үкіметінің сауатты саясатының арқасында бір кездері кенжелеп қалған металл өңдеу, машина жасау, құрылыс және т.б. салалардың қазіргі қарқынды дамуы өз кезегінде аталмыш мамандықтарға деген сұраныстың артуына ықпал етті.

Финляндияның білім беру саласындағы озық тәжірибесі Қазақстан үшін аса маңызды, бірақ бұл үздік үлгіден өзіміз үшін тиімді әрі ыңғайлы дүниені алу мәселесі әлі ашық күйінде қалып отыр. Тәжірибеге бағдарланған заманауи оқытуды жүргізу білім беру ұйымдарының заманауи материалдық-техникалық жабдықталуын талап ететіні белгілі. Мәселен, Финляндияда шаштараздар мен косметологтарды заманауи салон ретінде жабдықталған аудиторияда оқытады және оларды барлық қажетті косметикалық құралмен қамтамасыз етеді. Болашақ химиктерді университеттегі су тазарту станциясында, болашақ автослесарлар мен автомеханиктерді қаладағы ең ірі  көлік шеберханасында, болашақ ағаш ұсталарын тақтайдан робототехникаға дейін жабдықталған ұстаханаларда дайындайды. Болашақ өрт сөндірушілердің сабақтары аудиторияда емес, ондаған жедел жәрдем машиналары мен өрт сөндірушілерге арналған гаражы бар арнайы жаттығу алаңында өтеді. Яғни, студенттер теория мен практиканы қатар меңгереді, көп жағдайда соңғысының үлесі басым түсіп жатады. Білім алушылар болашақ кәсібімен нақты айналысып, сұлулық салонында, шеберхана мен ұстаханада келушілерге қызмет көрсетеді немесе өрт сөндіреді және т.б. істер атқарады.

Финляндия Сингапур мемлекеті сияқты мұғалімдерді іріктеудің ең үздік үлгісі қалыптасқан елдер қатарына жатады. Финляндияда мұғалім мамандығы зор құрмет пен беделге ие. Мектептерде тек классикалық жоғары оқу орындарында магистр дәрежесін алған мұғалімдер сабақ бере алады. Есесіне, бірнеше кезеңнен тұратын қатаң іріктеуден соң жұмысқа қабылданған мектеп мұғалімінің кейінгі кәсіби қызметі «тыныш» әрі жайлы өтеді. Мектеп мұғалімдеріне қомақты еңбекақы төленеді және өмір бойғы жалақымен қамтамасыз етіледі. Ұстаздар қауымына аттестация-дан және қайта аттестациялаудан өту, біліктілікті растау, кәсіби жарыстарға қатысу талаптары қойылмайды және тексеріспен шаршатпайды. Мемлекет бағытбағдар ғана береді, әр мұғалім өз әдіс-тәсілімен оқыту мүмкіндігіне ие.

Финляндияның жоғары оқу орындары студенттерді қабылдау барысында, оқу және ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары мен оқу жоспарларын құрастыру кезінде автономия мен тәуелсіздікке ие. Қазақстанның ТжКБ жүйесінің оқытушылары біліктілікті арттыру курстары кезінде Финляндиядағы білім беру жүйесін зерттеуге баса көңіл  бөліп, білім беру мекемелерінің  институционалды серіктестерімен тәжірибе алмасты. Осы біліктілікті арттыру курстарының нәтижесінде топтың әрбір қатысушысы Финляндия ұйымдарында оқудан өткендігін растайтын 16 сертификатқа ие болдық. Сапар барысында әлемдегі ең озық білім беру жүйесімен ерекшеленіп, инновациялық технологияның тілін еркін меңгеріп, жасыл экономиканы енгізу жағынан алдыңғы қатардан көрініп жүрген Финляндиядан үйренеріміз мол екеніне көз   жеткіздік.

Құралай  ЫСҚАҚОВА,

Ж.  Досмұхамедов  атындағы  педагогикалық  колледж директорының  орынбасары


Үздік музейлер анықталды

Күні: , 33 рет оқылды

Бейсенбіде облыстық тарихи-өлкетану музейінде «Үздік мемлекеттік музей» аталымы үшін өңірлік байқау өтті. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында ұйымдастырылған «Рухани қазына» атты облыстық фестиваліне бірінші кезеңінен өткен сегіз музей ұжымы қатысты.

– Музейлер – біздің саланың бір буыны. Өңірдің бүкіл мәдениет саласының қызметкерлері сияқты музей ұжымдары да Елбасымыз  Н. Ә. Назарбаевтың «Рухани  жаңғыру» бағдарламасын жүзеге асыруда талай толымды істер тындыруда. «Рухани қазына» фестивалінің екінші кезеңі өткізілуде. Соған орай өңір музейлері ұжымының білімі мен білігін сынамақ, – деді облыстық  мәдениет және архив, құжаттамалар басқармасының басшысы Қадырболат Мұсағалиев. ҚР Мәдениет және спорт министрлігі «Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі» РМКК жанындағы «Қасиетті Қазақстан» ғылыми-зерттеу орталығы басшысының орынбасары Батырхан Жұмабаев және облыстық тарихи-өлкетану музейінің директоры Мирболат Ерсаевтар байқауға қатысушыларға шығармашылық табыс тіледі.

Фестивальдің шарты бойынша бірінші кезеңнен іріктеліп алынған сегіз музейдің ұжымы шағын көрме ұйымдастырып, оны әділ-қазылар алқасына ұсынды. Қай музей де көне жәдігерге кенде емес екен. Біреуінен өткен ғасырда жасалған жез самаурынды көрсек, екіншісінде көне заманғы құжаттармен танысуға болады. Ал табиғат және экология музейінің экспонаттары тірі табиғаттың шағын бөлшегін көз алдыңа елестетеді. Байқаудың екінші шартында әр музей келушілерді өзіне тарту мақсатында шағын бейнебаяндарды көрсетті. Сол арқылы байқауға қатысуға іріктеліп алынған әр музейдің ерекшелігі кеңінен ашылған сыңайлы. Соңында музей басшылары музей қорын толықтыру бағытында жәдігер жинау мен ғылыми іссапары хақында толыққанды есеп берді.

«Жүзден жүйрік озады жарысқанда» дегендей,  төрт аталым бойынша жеңімпаздар анықталды. «Үздік облыстық маңызы бар мемлекеттік музей» аталымы бойынша Бөкей ордасы тарихи-өлкетану кешені сегіздің ішінен суырылып, алға шықты. Ал С. Датұлы атындағы тарихи-өлкетану музейі «Үздік аудандық маңызы бар мемлекеттік музейі» аталымына лайық танылды. Жәңгір хан атындағы тарихи-өлкетану музейінің меңгерушісі Нұржан Төлепов «Үздік облыстық маңызы бар мемлекеттік музей қызметкері» аталымына ие болды. Бөрлі өлкетану музейінің меңгерушісі Алтынбөбек Сүйіндікова «Үздік аудандық маңызы бар мемлекеттік музей қызметкері» аталымы бойынша жеңіске жетті. Осы төрт аталым иелері биыл 21 мамырда Астана қаласында өтетін байқаудың соңғы кезеңінде облыс намысын қорғайтын болады.

Серпін САЯҚ


Темірден түйін түюге оқиды

Күні: , 43 рет оқылды

Металды дәнекерлеу жұмысы сырт көзге оңай көрінгенмен, оған суретшінің қолының ептілігі, асқан қажырлылығы, сабырлылығы қажет. Онсыз дәнекерлеушілер өзара әзілдесіп жиі айтатындай, металл элементтерін «бір түкіргеннен» бір-біріне  жабыстыру қиын.

Қоғамда сұранысқа ие электргазбен дәнекерлеуші мамандығына жастарды Оралдағы бірқатар колледжде, соның бірі Орал политехникалық колледжінде оқытады. Аталмыш колледж директорының кәсіби білім беру жөніндегі орынбасары Жанат Нұрахметованың айтуынша, соңғы үш жылдың ішінде дәнекерлеуші мамандығына оқып жатқан студенттер «WorldSkills Kazakhstan» өңірлік біріншілігінен жүлдесіз қайтқан емес. Студенттер Астанада өтетін ұлттық чемпионаттан жиі жүлдемен  оралады. 2016 жылы республикалық жарыста студент Максим Сумкин 2-орын алды. Бүгінде ол колледжді бітіріп, Шынарлы кен орнында шетел компаниясында жұмыс істейді. Оның өндірістік тәлімгері Валерий Лакеевтің еңбек өтіліне 35 жылдан асқан. Ал оның шәкірттері дәнекерлеушілердің кәсіби байқауында ылғи да көзге түсіп, топ жарады.  Колледждегі арнаулы пән оқытушысы Абат Нұржановтың дәнекерлеу ісінің сарапшылық халықаралық сертификаты бар. Жоғары санатты оқытушыдан тәлім-тәрбие алған студенттердің ішінде осы қалайы жоқ. Жалпы, дәнекерлеушілерді кәсіби тұрғыдан даярлауға бұл колледждің материалдық базасы айтарлықтай  жоғары.

– 2011 жылдан бастап кәсіптік білім беру саласына нақты көңіл бөліне бастады. Биыл 32 млн. теңге қаржыға дәнекерлеушілерді оқытуға қажетті заманауи жабдықтар сатып алынды. Бес мамандықтың, 29 біліктіліктің ішінен электргазбен дәнекерлеуші мамандығына жабдықтар алдық. Өйткені бұл мамандыққа сұраныс жоғары. Жыл сайын дәнекерлеуші мамандығын игерген түлектеріміз 100 пайыз жұмыспен қамтылады. Биыл да солай болады деп күтілуде, – деді Жанат Серғазықызы. Оның сөзіне сүйенсек, колледжде лазерлік аппараттан басқа электр доғалық, жартылай аутомат, аргондық, швециялық «МІG c200G c200і» бір фазалық және «WARIOK 500 I cc/cv» көп функциялы дәнекерлеу аппараттары студенттерді дәнекерлеу ісінің қыр-сырына үйретуде таптырмас көмекші. Негізі аталмыш колледж құрылысшы мамандығы бойынша базалық оқу орны саналады. Оған қоса биылға дейін дәнекерлеу мамандығы бойынша да базалық оқу  орны  болып  келді.

Болашақ дәнекерлеушілер кәсіпорын-ұйымдарда жаппай машықтанудан өткен кезде өздерін жақсы қырынан көрсетіп жатса, жұмыс берушілер сол студенттерге  арнайы жұмысқа шақырту береді. Мысалға, сондай шақырту алған студент Андрей Федорушкин  бүгінде «Зенит» зауытында жұмыс істейді. 2016 жылы колледж түлектерінің 26-сы өндіріс орындарына жолдама алды. 2017 жылы түлектердің 19-ы арнайы шақырту алып, кәсіпорындарда жұмысқа қалды. Сол 19-дың ішінен алты дәнекерлеушіні жеке кәсіпкерлік нысандары аттай қалап, жұмысқа алып тынды. Мысалға, Андрей Носков «Лоцман» ЖК-ға, Алексей Степаненко деген студент «Перепелкин»  ЖК-ға  жұмысқа  қабылданды.

«Жаңа жатақханамыз болады»

Жанат Нұрахметова дуальдық оқыту жүйесінің 60 пайызы машықтанудан, 40 пайызы теориялық білім беруден тұратынын айтады. Алайда мұның іс жүзінде орындала бермейтінін жасырмайды. Өйткені өзге өңірлердегі сияқты біздің кәсіпорын-зауыттарда тапсырыстар тұрақты болмағандықтан, машықтан өту мүмкіндігі бола бермейді. Студент теориядан өткен тақырыпты өндіріс орнына барып, іс жүзінде жасап, тәжірибе жинақтауы тиіс. Сондықтан дуальдық оқу ірі қалаларға, экономикасы мықты өңірлерге  арналған.

– Елбасының «Президенттің бес әлеуметтік бастамасы» атты халыққа үндеуін құптаймыз. Ондағы үшінші бастамада жоғары білім алудың қолжетімділігі мен сапасын арттырып, студент жастардың жатақханадағы жағдайын жақсарту мәселелері қозғалғаны қуантты. Колледждің бұрынғы жатақханасын төтенше жағдайлар саласы қауіпті деп жауып тастады. Қазір жаңа жатақхананың жобалық-сметалық құжаттамасы дайын, енді жатақхана құрылысына қаржы бөлінуі тиіс. Жаңа жатақханамыз болады. Бізде оқитын студенттердің 78 пайызы жағдайы төмен отбасылардан. Колледж асханасында түскі ас тегін. Бірінші курста 1-семестр аяқталғанша студенттерге 16 мың 700 теңге шәкіртақы төленеді. Ал одан кейін тек жақсы оқыған жастарға ғана шәкіртақы беріле-ді,  –  деді  Жанат  Серғазықызы.

Колледждегі арнаулы пән оқытушысы Абат Нұржановтың айтуынша, мұндағы студенттердің басым көпшілігі оқи жүріп, табыс табады. «Әсіресе, 3-курс студенттері дәнекерлеу жұмыстарымен айналысып, отбасыларына көмектеседі. Өндірістік шеберлер оларға бағыт-бағдар береді. Жинаған қаржыларына дәнекерлеу аппараттарын сатып алып, жұмыс істеп жүрген жастарымыз баршылық», – деді Абат Нұржанов.

Әлеуметтік серіктестері мықты

Дәнекерлеуші мамандығына Батыс Қазақстан индустриалды колледжі де оқытады. Қазір алты топ студенті осы мамандыққа оқуда. Олардың 60 пайызы – ауыл-аймақтан келген жастар. Колледж басшылығы студенттерді өндіріс-тік және дипломалды практикадан өткізуге, жұмысқа орналастыруға, арнайы пән оқытушылары мен өндірістік оқыту шеберлерін кәсіпорын базаларында тағылымдамадан өткізуге қаладағы бірқатар зауыт-кәсіпорындармен келісімшарттар жасаған. Соның ішінде «Зенит», «Орал трансформатор зауыты», «Қазтелеком», «Орал құю-механикалық зауыты» сықылды өндіріс ошақтары бар. Осындай әлеуметтік серіктестер көбінесе дәнекерлеуші мамандығын игерген жастарды  жұмысқа  қабылдайды.

– Дәнекерлеушіге оқып жатқан ұлдардың барлығы бірдей мықты дәнекерлеуші болады деуге келмес. Ол баланың қабылдауына, жеке қасиеттеріне байланысты.

Оқу орнында болашақ дәнекерлеушілердің теорияны тәжірибемен ұштастыра оқытуға барлық жағдай жасалған. Біздегі қолданыстағы кейбір заманауи аппараттарына әлі күнге дейін көптеген өндіріс орындары қол жеткізе алмай отыр. Мысалға, немістің және ресейлік өндірісшілердің «3 в 1» деген электр, аргон, аутомат сықылды үш дәнекерлеу жұмыстарын бір өзі атқаратын жабдық бар. Колледжде оқу кабинеттерімен қатар  дәнекерлеу, газбен дәнекерлеу, аргон-доғалы дәнекерлеу шеберханалары жұмыс істейді, – деді аталмыш колледж директорының оқу-өндірістік мәселелері бойынша орын-басары  Тілектес  Ахмадиев.

Директор орынбасарының сөзіне сүйенсек, 2016 жылы жергілікті бюджеттен колледж базасын нығайтуға 30 млн. теңгеден астам қаржы бөлінген болса, өткен жылы құрал-жабдық үшін 36 млн. теңге қаржы қаралып, үш интерактивті-виртуалды жаттығу құрылғысы мен сандық-бағдарламалық тәсілмен басқарылатын қондырғылар  сатып  алынған.

Студенттерді өндіріске баулитын өндірістік оқыту шеберлері Талап Темірғалиев, Талғат Есенғалиев, Жанғабыл Жұлымбаев, Балым Ғұбайдуллина, арнаулы пәндер оқытушысы Рәйләш Шүйіншәлиевалар – өз істерінің майталмандары. 2016 жылы колледж базасында «Үздік дәнекерлеу ісінің өндірістік оқыту шебері» атты өндірістік оқыту шеберлерінің облыстық байқауы өткен. Онда электргазбен дәнекерлеуші біліктілігі бойынша өндірістік оқыту шеберлері арасынан осы колледждің оқытушысы Талап Темірғалиев үздік деп танылды. Техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының студенттері арасындағы «Кәсіби маман – 2015» атты электргазбен дәнекерлеуші мамандығы бойынша халықаралық кәсіби шеберлік байқауында аталмыш колледж студенті Еламан Мырзағалиев ІІІ дәрежелі дипломмен марапатталды. 2016 жылы «WorldSkills Kazakhstan» аймақтық біріншілігіне осы колледждің студенті Заманбек Жазықбай жүлделі орынға ие болды.

Колледжде студенттердің дәнекерлеуші мамандығына терең игеруіне толық жағдай жасалған. Тек жатақханасы болмағандықтан, шәкірттер тума-туыстарының үйлерінде жатып оқиды. Өткен жылы жаңғыртудан өткен жайлы асханадан студенттер түскі асты тегін ішеді. Колледж басшылығы биыл 500 орындық жатақхана салынатынын жеткізді. Несі бар, жағымды  жаңалық.

Гүлбаршын ӘЖІГЕРЕЕВА,

«Орал өңірі»

Мейірбек ЕДІРЕСОВ,

Батыс Қазақстан индустриалды колледжі  студенті:

– Өзімнің туған жерім Бөкей ордасы ауданындағы Саралжын ауылына газ құбырын тарту, үйлерге газ кіргізу жұмыстары басталуда. Оқуымды жылдамырақ бітіріп, дәнекерлеуші мамандығым бойынша жұмысқа тұрып, өз ауылымды көркейтуге үлес қоссам деймін. Қазір ауыл-аймақтағылар тұрғын үйлерін жаңартып, аулаға темір қақпа орнатып жатыр. Алдағы уақытта сондай темір қақпа және өзге де темір бұйымдарын жасайтын цех ашу жоспарымда бар. Тек кәсіпкерлікті ашу, несие алу жөнінде кеңес беретін мамандар колледжге,  бізге  келсе  дейміз.

Дидар РАПАШЕВ,

Батыс Қазақстан индустриалды колледжінің студенті:

– Теректі ауданына қарасты Рыбцех тауылының тумасымын. Жазға салым колледжден электр дәнекерлеуші мамандығын алып шығамын. Бізде оқуға барлық жағдай жасалған әрі түскі ас тегін беріледі. Топ болып Оралдағы музейлерге, театрларға барамыз. Өндірістік машықтан өндіріс орындарынан өтіп жүрміз. Кәсібіміздің қыр-сырын барымызша меңгеріп қалдық.

Мамандығымыз  бойынша  жұмыс  табатынымызға  сенімдімін.

Қуаныш БЕКТАСОВ,

Орал политехникалық колледжінің 3-курс студенті:

– Ақжайық ауданындағы Қызылжар елді мекеніненмін. Өндірістік оқыту шебері Нұрлан Нұрышев ағайдың жөн сілтеуімен мамандығымыздың қыр-сырына қанығудамыз. Қазір жеке кәсіпкерлердің тапсырыстарын орындаудамыз. Негізінен турниктер, боксерлік ринг, балалардың ойын алаңдарын жасаймыз.  Оқи жүріп, табыс тауып жүрмін. Мамандығым  өзіме  ұнайды.

Дулат МАҒЖАНОВ,

Орал политехникалық колледжінің  3-курс студенті:

– Қаратөбе ауданындағы Егіндікөл ауылынанмын. 2-курста оқып жүріп, жұмыс істедім. Жинаған ақшама электр дәнекерлеуші аппаратын сатып алдым. Бүгінде оны сатып алуға жұмсаған шығынымды жаптым. Өткен жылдың қыркүйек айынан бастап жеке тапсырыстарды орындап жүрмін. Темір қақпаларға ою-өрнек салғанды ұнатамын. 4-разрядым да бар. Дәнекерлеуші мамандығына  ауылда  да,  қалада  да  жұмыс  көп.


Жәңгір хан Бөкейханұлы

Күні: , 55 рет оқылды

Қасиетті Құран Кәрімнің Рахман сүресінің 26-27 аяттарынан басталады.

  1. Күллү мән аләйhәә фәән уә иәбіқоо уәжіhү.

  2. Раббикә зүлжәләәли уәл икраам. Дешті

  3. қыпшақ ханы хан Әбулхаир ұғлы

  4. Нұралы ханның нибересі хан

  5. Жиhангир Бөкей ханның нұрдиде.

  6. фрзендесі дар фанаден дар бақоие

  7. рихләт илады. Қаалууу иннәә лилләәhи уә иннәә

  8. иләйhи раажиғууун. 42 йәшнде

8.1260–шы мухаммадиеде, 1845–ші масихиаде

  1. нәжм сүмбіленің 11–інші иумнде рухына фатиха.

Мағынасы:

1.«Күллі жаратылыс уақытша, қалатын Алла Тағала ғана. Раббымыз ұлы әрі жомарт. (уәжһу – тура мағынада бет, жүз болып аударылғанымен, Алла Тағалаға ағза таңуға болмайтындықтан, зәһири (сыртқы) емес мәжәзи (астарлы) мағынамен «Алланың өзі ғана қалады» деп аударылады).

  1. Дешті қыпшақ ханы Әбілхайыр ханның ұлы
  2. Нұралы ханның немересі
  3. Бөкейханның перзенті Жәңгір хан
  4. уақытша өмірден мәңгі өмірге көшеді. 6. Құраннан бақара сүресінің 156-аяты. «Мұсылмандар айтады, Біз Алла үшін жаратылдық және Аллаға кері қайтарыламыз»
  5. «42 жасында Мұхаммед күнтізбесімен
  6. 1260 жылы Иса масих күнтізбесімен 1845 жылы»
  7. сүмбіле айының 11-нші күнінде. Рухына «Фатиха» (оқылсын)

Ең астында төре руының таңбасы ретінде арқардың мүйізін салған.

Хан құлпытасының екі қырына: Минан-нирани хафрил-мәут кә-с кулли нәәс шәрибәһу, әл қабр бәәб кулли нәәс дахаләһу. Кәфә бил-мәут уағизан әл-хукму лилләһ. Аллаһуммәғфир ләһу уәрхамһу уә кәффир ғанһу сәйиәтиһи уәмһу хатийәтиһи уәжғал қабраһу раудатән мин риадил жәннәт.

Мағынасы: От – өлген адамға қазған шұңқырдан-ақ шығады. Өлім – кесе, күллі адам одан ішеді, қабір – есік, күллі адам одан кіреді. Бәрі де Алланың үкіміне мұқтаж. Аллаһым оны жарылқа, оны рахметіңе бөле, күнәларын кешір, қателіктерін кеш, қабірін жұмақтың бақшасынан қыла гөр.

Ханның құлпытасының артқы беті:

Иікірме ил суруп ханлық жаһанда,

Өтіпті өмірі оның бұл хәмәндә,

Калан әуледлеріне хақ тағала:

Бұ дүниеде һеш бір адам қалмаз ерміш,

Гаран хан, гаран сұлтан, дәруиш.

Жәңгір хан (1801-1845) – Бөкей ордасының соңғы ханы, Әбілхайыр ханның шөбересі, Нұралы ханның немересі, Бөкей ханның ұлы.


Қылмыс анықталу үстінде

Күні: , 82 рет оқылды

Қайын атасы келінін пышақтап өлтіргені туралы суық ақпарат біраздан бері әлеуметтік желіні шарлап жүр. Орал қаласында орын алған бұл оқиға туралы жергілікті баспасөз құралдарында келтірілген мәлімет бойынша, қайынатасы немересін ұлынан ажырасқан келініне бергісі келмей, осындай жантүршіктірерлік қадамға барған.

Редакциямызға облыстық ІІД-нің баспасөз қызметінен келіп түскен мәліметке қарағанда, пышақ жарақатынан көз жұмған К. есімді азаматшаға қатысты Орал қаласындағы Абай полиция бөлімінде сотқа дейінгі тергеу жүруде. 8 сәуір күні аталған қылмысты жасады деген күдікпен У. есімді азамат ұсталған. Орал қалалық сотының шешімімен істің мән-жайы анықталғанша күдікті екі ай мерзімге қамауға алынған. Жедел іздестіру тобы құрылып, қылмыс анықталу үстінде.

Өз тілшіміз


Ауыл жастармен көрікті

Күні: , 180 рет оқылды

Таяуда Х. Бөкеева атындағы облыстық қазақ драма театрында қазақтың атақты жазушысы және драматургы Сәкен Жүнісовтің «Қысылғаннан қыз болдық» атты комедиясының премьерасы болды.

Қойылым ауылдың күнделікті өмірінен басталады.    Қой маңырап, сиыр мөңіреп дегендей, елең-алаңнан басталған мазасыз тірлік. Ауылдың мәдениет үйінің режиссері Жұмат (актер Асылжан Жакин) жоғарыдан берілген нұсқау бойынша Астанада өнер көрсетуге бір топ қызды даярлау керек. Алайда сол топтың қатары толмағасын, ауыл әкімі Ыбырайдан (актер Дулат Хамитов) көмек сұрайды. Әкім ауылдағы асхана меңгерушісі, кексе әйел Сәбираны топқа қосады. Сәбира (актриса Эльмира Мақашева) қанша барғысы келмей тебінсе де, әкім мен режиссердің сұрауы бойынша топқа енді. Айта кетейік, актриса ауылдағы қарапайым әйелдің бейнесін керемет сом-дады. Ал полиция қызметкері Алтынбектің (актер Райымбек Ермек) қысылғаннан қыз болып, өнер көрсетуі жақсы бейнеленді. Қойылым барысында «бойжеткен» «әшкереленсе» де, режиссер мен әкімнің арманы орындалды. Жалпы, ауыл өнерпаздары сәтті өнер көрсеткені үшін Түркияға жолдама  ұтып  алды.

– Ауыл қашанда таланттан кенде болмаған. Танымал кинорежиссерлерінің киноға түсіру үшін актерді ауылдан іздеуі тегін емес.

Одан бөлек қаладан бақыт іздеп, жастар туған ауылдан кетіп жатыр. Бірақ қалада олардың бәрін бірдей жақсы өмір күтіп тұрған жоқ. Оны актер Жандос Бақтығалиев сомдаған қоқыс тазалаушы Болтай рөлінен айқын аңғаруға болады. Меніңше, қазақ жастарының бақыты туған ауылымен тығыз байланысты. Қойылымның айтар ойы осы, – деді  қойылым  режиссері  Самал  Әбуов.

Серпін  САЯҚ


Жеті балуан Жезқазғанға барады

Күні: , 51 рет оқылды

Жуырда Орал қаласының ОЖСШМ спорт залында қазақ күресінен 2001-2002 жылы туған жасөспірімдер  арасында облыс чемпионаты өтті.

 – Өңірімізде қазақ күресі қарқынды дамуда. Жасөспірімдер арасында да елішілік турнирлерде басқа аймақтың спортшыларымен иық тіресе күресетін балуандарымыз көптеп шығуда. Мұндай жарыстарда олар шеберліктерін шыңдайтыны сөзсіз. Бұл жас спортшыларымыз бабында екендіктерін осы сайыста дәлелдеді, – дейді жарыстың бас хатшысы Ержан Шүкіров.

Айта кетейік, аталмыш жарысқа 140-қа жуық спортшы қатысты. Ақжайық, Бөрлі, Қаратөбе, Шыңғырлау, Қазталов, Жаңақала, Зеленов, Сырым аудандары мен Орал қаласының спорт мектептерінің шәкірттерінің дайындықтары жақсы. Екі күнге созылған жарыстың нәтижесі бойынша Райымбек Өтепов (46 келі, Қаратөбе), Мерлан Қуантаев (51 келі, “Орал” спорт клубы), Данияр Мырзағалиев (57 келі, Сырым), Ильяс Ихсанов (64 келі, Бөр-лі), Құсайын Ерболатов (72 келі, Сырым), Санжар Ғинаятов (81 келі, Жаңақала), Замир Хамзин (+81 келі, Бөрлі) жеңістің биік сатысынан көрінді.

Жарыс жеңімпаздары ағымдағы айдың 18-21 күндері қазақша күрестен Жезқазған қаласында өтетін ел біріншілігінде облыс намысын  қорғайтын болады.

Темірболат ӘНУАРҰЛЫ  


IT-лицей ашылмақ

Күні: , 128 рет оқылды

Бейсенбі  күні Өңірлік  коммуникациялар  қызметі  алаңында  облыстық  білім  басқармасының басшысы  Шолпан Қадырованың спикерлігімен «Облыстағы  білім беру  жүйесінің  дамуы»  тақырыбында  брифинг  өтті.

Аталмыш басқарма басшысының мәлімдеуінше, облысымызда мектепке дейінгі білім беру ісімен айналысатын 490 ұйым жұмыс жасайды. Онда өңірдегі 1-6 жас аралығындағы балалардың 74 пайызы, 3-6 жас аралығындағылардың 99,9 пайызы тәрбие мен білім алуда. 2017 жылы 2033 орынға арналған 24 балабақша ашылса, оның 20-сы жеке балабақша. Биылғы жылы да бұл бағыттағы жұмыстар жалғасын табатын болады. Облыс бойынша жеке балабақшалар үлесі өсіп, 9 пайызды құрап отыр.

– Биылғы оқу жылынан бастап орта білім саласына бірқатар оң өзгерістер енгізілді. Ата-аналардан, мұғалімдерден келген сұраныстарды қарастыра отырып, оқушыға деген жүктеме азайтылды. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің бұйрығына сәйкес үй тапсырмасын орындау 2-сыныпта 50 минуттан, 3-4-сыныптарда 70 минуттан, 5-6-сыныптарда 90 минуттан, 7-9-сыныптарда 110 минуттан, 10-11-сыныптарда 130 минуттан аспауы керек. Бескүндік оқу жүйесіне көшуге нормативтік негіздеме жасалды. Егер мектепте барлық жағдайлар жасалса, бескүндік оқу аптасына көшу туралы шешімді білім беру ұйымының әкімшілігі, ата-аналар комитеті, сондай-ақ қамқоршылық кеңестің келісімімен қабылдайды. Ал сенбі күндері оқушылар үйірмелерге қатысуға мүмкіндік алса, педагогтар өз білімдерін жетілдіріп, семинар, конкурстарға қатысады, зерттеушілік жұмыстарын ұйымдастырады. Мұғалімдерді қағазбастылықтан арылту үшін мектеп мұғалімдері, сынып жетекшісі, директордың орынбасарларының қызметтік міндеттемелеріне сәйкес жүргізу құжаттарының тізбесі бекітілді. Осыған орай мектеп мұғалімдері тек бес құжат толтырады. Атап айтқанда, сынып журналы, күнтізбелік-тақырыптық немесе орта мерзімді жоспар, сабақ жоспары, тарау бойынша және тоқсандық жиынтық бағалау тапсырмалары, күнделіктер. Осыдан басқа біздің ұстаздардан ешкім ешқандай артық құжат сұрай алмайды. 2016 жылдан бастап республика көлемінде сынып журналдарының электронды нұсқасы Kundelik.kz сайты жұмыс жасауда. Облыс бойынша 143 мектеп электронды күнделікке қосылды. Сондықтан осы жобаға қосылған мектептерден қағаз нұсқасындағы журналдарды жүргізу талап етілмейді. Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларды қоспағанда, педагог кадрларды өздерінің кәсіптік міндеттерін орындаумен байланысы жоқ жұмыс түрлеріне тартуға жол берілмейді. Мысалы, мұғалімдер үйлерді аралау жұмысына қатыспайды, – дейді Шолпан Маратқызы.

Ол сондай-ақ білім беру мекемелерінде «Рухани жаңғыру» бойынша «Тәрбие және білім» кіші бағдарламасының «Өлкетану», «Саналы азамат», «Отаным – тағдырым» базалық жобалары арқылы жүзеге асырылып жатқанын айтты. Барлық білім беру ұйымдарында «Қазақтың 100 күйі» жобасы енгізілген. Жоба аясында оқушылар күй тарихымен танысады. Ұлттық өнерді бала санасына сіңіру мақсатында қоңырау уақытында қазақтың күйі ойнатылады.

Айта кетер тағы бір жаңа жоба – жасөспірімдер арасындағы құқықбұзушылықтың алдын алу мақсатында ішкі істер органдарында есепте тұрған оқушыларды Қазақстан Рес-публикасының лайықты азаматы етіп тәрбиелеу, қоғамдық жұмыстарға тарту мақсатында мемлекеттік қызметкерлер, ішкі істер органдарының, үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері оларға қамқоршы ретінде бекітілген. Жоба негізінде қамқоршы есептегі оқушылармен тиімді жұмыстар ұйымдастырады. Нәтижесінде құқықбұзушылық дерегі азамақ. Осы жылдың сәуір айынан бастап облыстық балалар үйі мен облыстық кәмелетке толмағандарды бейімдеу орталығының қызметін біріктіретін өмірлік қиын жағдайдағы балаларды қолдау орталығы құрылмақ. Жұмысын жуырда бастайтын бұл орталық – өмірдің қиын жағдайына душар болған балалардың әлеуметтік және психологиялық бейімделу процесінен жеңіл өтуіне  мүмкіндік  береді.

Халықтың облыс орталығына көбірек шоғырлануы себебінен Орал қаласында бес мектеп үш ауысымда жұмыс жасауда. Кейбір мектептердің пайдалану мерзімі 50 жылдан асқандықтан, күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізу экономикалық тұрғыдан тиімсіз болып тұр. Апатты мектептер саны төрт бірлікті құрайды. Қазіргі таңда аталған мектептер бойынша жобалық-сметалық құжаттамалар жасақталуда. 2017 жылы 1 147,4 млн. теңге мөлшеріндегі қаражатқа облыс бойынша 17 білім беру нысаны күрделі жөндеуден өткен.

Биыл жөндеу жұмыстарына жергілікті бюджет есебінен Орал қаласындағы №19 жалпы білім беретін мектеп үшін 200,4 млн. теңге және №24 балабақшаның ғимаратына 216 млн. теңге бөлінген. Бүгінгі күні мердігер анықталған. Жөндеу жұмыстарын бастау сәуір айына жоспарланған.

«Цифрлық Қазақстан» бағдарламасын жүзеге асыру мақсатында облыста IT-лицей ашу жоспарлануда.

Аталмыш лицей міндеті – интеллектуалды дамыған, ашық, тәрбиелі адамдардың жаңа буынын, IT-технологиялар саласының көшбасшыларын тәрбиелеу және оқыту болып отыр.

Нұртас   НАБИОЛЛАҰЛЫ


Оралда орыстілді мектептерге маман жетіспейді

Күні: , 70 рет оқылды

Таяуда  облыстық  Оқушылар  және  жастар  сарайында  ҚР  Парламенті  Сенатының  депутаттары  Нариман  Төреғалиев  пен  Ерболат  Мұқаевтар  облыс  орталығындағы  педагогтармен  кездесті. Сенаторлар  жүздесу  барысында  Елбасымыз  Н. Ә.  Назарбаевтың  бес әлеуметтік  бастамасы  туралы  кеңінен  баяндады.

– Қашанда адамдарды қолжетімді баспанамен қамту мәселесі күн тәртібінен түспейді. «Нұрлы жер» бағдарламасының барысында талай адам тұрғын үй иелену бақытына ие болды. Енді көп адамның қолжетімді пәтер алуына мүмкіндік беретін «7-20-25» бағдарламасы қабылданады. Студенттерді жатақханамен толық қамту мақсаты да ел игілігі үшін бағытталған, – дейді Нариман Төреғалиұлы.

Ал Ерболат Мұқаев елімізді газдандыру, баламалы қуат көздерін пайдалану бағытында қолға алынып жатқан шараларға тоқталды.

Жиында облыстық білім басқармасының басшысы Шолпан Қадырова мен Орал қалалық білім бөлімінің басшысы Жансұлу Төремұратовалар әлеуметтік бес бастамаға қатысты пікірімен қатар, өз саласындағы жетістіктер және қиындықтар хақында баяндады. Мәселен, Ш. Қадырова өңірдегі жоғары оқу орындары студенттерін жатақханамен қамту негізінен шешілгенімен, колледж студенттеріне жатақхана берудің күн тәртібінде тұрғанын мәлімдеді.

– Бір қуантатыны, жыл сайын облыс орталығында бала өсімі жоғары деңгейден түскен жоқ. Жыл сайын орта есеппен 6 мыңдай балдырғанды балабақшаға қабылдап отырмыз. Қазір «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасына орай электронды портал қызметі күшіне енді. Сол арқылы кез келген ата-ана ұлын немесе қызын қалаған уақытында балабақша кезегіне қоя алады. Әрі кезек қозғалысын да үнемі бақылауға мүмкіндігі бар, – деді Жансұлу Меңешқызы. Алайда олқылықтар жоқ емес. Мәселен, Оралдың орыстілді мектептерінде мамандар жетіспейді. Мектептерді жан басына орай бюджеттен қаржыландырудың да кемшін тұсы көп.

Соны мұқият ескерген жөн. Қазіргі ұстаздың беделін де көтеру қажет. Демек, әр ата-ана баласы мен мектеп, мемлекет алдындағы жеке жауапкершілігін күшейту  керек.

Н. Төреғалиев пен Е. Мұқаев басқосуда көтерілген мәселелердің өздеріне таныс екенін айтып, білім саласы қызметкерлерінің ұсыныс-өтініштерін ескеріп, Парламентте сол түйінді мәселелердің шешімін табуына күш салатындарына сендірді.

Серік  ІЗБАСАРҰЛЫ,

«Орал  өңірі»           


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика