Тег: ‘Батыс Қазақстан Облысы’


«Ойыл уәлаяты» уақытша үкіметі туралы не білеміз?

Күні: , 101 рет оқылды

Осыдан 100 жыл бұрын Жымпиты елді мекенінде Алаштың ардақты ұлдары Орал қазақтарының IV съезінде «Ойыл уәлаяты» атты уақытша үкімет құрған болатын. Бұл оқиға біздің тәуелсіздік тарихымыздың бастауында тұрған аса маңызды да, ең құнды тарихи кезең еді.

1917 жылы сәуірдің 19-22-сі аралығында өткен Орал қаласындағы қазақтарының І съезінде Алаш қайраткерлері негізгі үш мәселеге тоқталған. Олар – мемлекетті басқару туралы, аграрлық мәселе және Орал облысы далалық бөлігін басқарудың уақытша ережелері. Бұл ереже 100 баптан тұрды, онда біріншіден, ауылды, уезді және облысты басқаруға тиісті өкімет пен атқару органдары жүйесін құрудың және оны іске қосудың нақтылы нұсқаулары анықталған. Жаңа өкімет өзінің мәні жөнінен азаматтық болу тиіс еді, ескі мемлекеттік аппарат түгел киратылуға жатты. Екіншіден, осы уақытша ережелерді даярлау қазақ автономиясына деген құлшынысының бір көрінісі еді. Бұл пікірді ереженің тоғыз баптан тұратын «Милицияны құру» деп аталған төрт бөлімі дәлелдей түседі. Бұл бөлімде ауыл, село, болыс милициясының негізгі міндеттері анықталып, уездік милиция бастығының қызмет атқару тәртібі белгіленген, сонымен бірге милиция органдарының басқа өкімет құрылымдары арасындағы қарым-қатынас жолдары реттелуге тиіс болды. Осылайша «Ойыл уәлаяты» уақытша үкіметінің қызмет жүйесінің негізі бірінші съезде қаланған.

Қазақ автономиясын құру мәселесі 1918 жылдың ақпан айында Қаратөбеде өткен Орал қазақтарының ІІІ съезінде көтерілген. Бірақ съезде салық мөлшері жөнінде айтыс туып, халық екіге бөлінеді. Бір топ салық «байға – байша», «кедейге – кедейше» салынсын десе, екінші топ «Алаштың балаларын алалаудың қажеті жоқ, әр түтін басына 100 рубльден салынуға тиіс» дейді. Кейіннен Алашорда ұйымынан бөлінгендер «Ақ жол» партиясын құрды, оған Н. Ипмағамбетов, А. Кенжин, С. Қаратілеуов, Ғ. Есенғұлов, Е. Қасаболатов, М. Мырзағалиев, Ә. Әлібековтер Оралға барып, большевиктер жағына шықты. Сөйтіп, қазақ автономиясы үшін күрес қазақтардың өзара келіспеушілігінен ең басты кедергіге осы съезде тап болды. Бұл «Ойыл уәлаяты» уақытша үкіметін құрудың алғышарттары еді.

Осыдан кейін Орал өңірі қазақтарының ІV облыстық 1918 жылы 18 мамырда Орал қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан Жымпиты (қазіргі Сырым ауданының орталығы)  елді мекенінде өткізілді. Бұл жердің Орал қаласынан арақашықтығы 140 км. 1886 жылы Өлеңті өзені жағасында іргетасы қаланған болатын. Батыс өңірі бұл кезде Ресей империясының қол астындағы елді мекен еді.

Съездің ашылу сәтіне 300 делегат келіп үлгерсе, ол жұмыс істеген үш күннің ішінде тағы 150-дей адам қосылды. Жиынның күн тәртібіне 20 мәселе енгізілді, оның соңғы төртеуі съездің барысында анықталды.

Жиынды кіріспе сөзбен ашқан Халел Досмұхамедов өзінің Мәскеуде РКФСР Халық комиссарлары кеңесімен, Орал облысымен шекаралас кеңестердің жетекшілерімен келіссөздер жүргізгенін, Орал казачествосы басшылығымен жақындасу әрекеттерін жасағанын айтты. Осы келіссөздерге съезд саяси баға беретіндігін ескере отырып, Х. Досмұхамедов өзін съезд төралқасы құрамына сайламауды оның делегаттарынан сұрады. Съезд төралқасына Жаһанша  Досмұхамедов (төраға), Дәулетше Күсепқалиев, Жанқожа Мергенов (төрағаның орынбасарлары), Қалдыбай Асанов және Кәрім Жәленұлы (хатшылар) сайланды. Делегаттар құрамына және оның жұмыс барысына баға бере келіп, «Яицкая воля» газетінің (әскери өкіметтің органы) тілшісі былай деп жазды: «Бұл жерде пролетарий да, буржуй да, дворян мен шаруа да, кадет те, эсер де, большевиктер мен меньшевиктер де жоқ, тек қана рулық қауымдастық өмір салтын сақтаған жалпы халықтық бір семья бар. Олардың кейде менмендікке және жеке басының екінші кезектегі мүддесіне сай айтысқа түсетіндіктері ауыз бірлікке нұқсан келтіріп жатады».

Съездің күн тәртібіне енген 20 мәселенің негізгілері мыналар: 1. Ресей мен Орал облысындағы ағымдағы жағдайға көзқарас. 2. Земство делегациясының Мәскеуге баруы жөніндегі есебі. 3. Орал облыстық земство басқармасының казачествомен одақтасу саясаты туралы баяндамасы. 4. Жалпы саяси бағытты анықтау. 5. Кіммен және қандай негізде одақ құру керек? 6. Орал облысының қазақ бөлімінде мықты өкімет құру. 7. Земство мекемелерінің билігін кеңейту. 8. Оралдық земство басқармасын қырға көшіру.

Съезд күн тәртібінің мазмұнынан көрініп тұрғанындай, онда жалпы мемлекеттік, аймақтық және ұлттық саясаттың көкейкесті мәселелері қамтылған. Сонымен қатар съезд талқылайтын жайттар қатарында ымыраға келу, ұлттық бірлікті сақтауға байланысты мәселелер болғандығы айқындалып тұр (мәселен, «Кіммен және қандай негізде одақ құру керек?»).

Жалпы саясат мәселелері жөніндегі өз стратегиясы мен тактикасын белгілей келіп, Орал облыстық қазақ съезі өзінің негізгі міндеттерінде Бүкілресейлік құрылтай жиналысы мен келешектегі Ресей Федерациясындағы қазақ автономиясы үшін күрес идеясын алға тартты.

Жаһанша мен Халел Досмұхамедовтар съезд шешімімен «Ойыл уәлаятының» уақытша үкіметін құрды. Оның құрамына Ілбішін, Орал, Атырау, Ақтөбе, Ырғыз уездерінің қазақтар мекендеген аудандары мен Маңғыстау, Ойыл және Бөкей уездері кірді. Осы өңірде 1917 жылы жойылған уақытша үкіметтің билігі жүретін болды. Басқа сөзбен айтқанда, бұл әрекет екінші жалпықазақ съезінің ұлттық-территориялық автономия құру жөніндегі шешімінің Батыс Қазақстанның айтарлықтай аумағында жүзеге асуының көрінісі еді.

«Ойыл уәлаяты» уақытша үкіметі – ХХ ғасырдың басында Жайық өңірінде орнаған мемлекеттік-автономиялық құрылым. Ол 1918 жылдың мамыр айының соңында Жымпитыда өткен ІV Орал облыстық қазақ съезінің қарарымен құрылды.

«Ойыл уәлаяты» уақытша үкіметінің атауы жөнінде Н. Мартыненко «Алашорда» атты құжаттар жинағында: «Құрылған үкімет Жайық өзенінің арғы бетінде орналасқан, онда тұратын халықтар түгел дерлік қазақтар, ол территориялық бөлік Ойыл облысына жатады. Сондықтан осы облыстың атымен үкімет «Ойыл уәлаяты» аталды» деп келтірген.

Ғ. Әнес пен М. Тәж-Мұрат: ««Ойыл уәлаяты» Уақытша үкіметі орталық Алашордадан бөлініп кеткен жоқ және бүкіл қазақстандық билікке ие болуды да көздемеген. Мемлекет құрылымы жағынан ол – федерация объектісі, құқықтық-саяси дербестігі жағынан автономиялық республикалар құрылымындағы кантон, штат, өңір (земж) деңгейінде тұрды», – деп жазады

Қорыта айтқанда, 1918 жылы 18 мамырда Қазақстанның Батыс өңірінде «Ойыл уәлаяты» атты уақытша үкімет құрылып, қызмет жасады. Үкімет құрамына жеті адам сайланды. Олар: Жаһанша Досмұхамедов, Халел Досмұхамедов, Дәулетше Күсепқалиев, Салық Омарұлы, Қалдыбай Асанов, Ғабдол-Ғалым Қуанайұлы, Сабыр Сарғожин.

Бұлардың барлығы жоғарғы білім алған, өте сауатты, оқыған зиялылар болатын және 10 адамнан тұратын арнаулы кеңес құрылды. «Ойыл уәлаятының» жоғары органы-уәлаяты құрылтайы, халық сайлайтын басқару органы-земство управасы, мемлекет органы – кеңес, мемлекет орган құратын атқарушы билік аппараты – уақытша үкімет болды. Ал жергілікті өзін-өзі басқару органдары ауылдық, болыстық және уездік земство комитеттеріне бөлінді. Сондай-ақ,  уәлаяттағы заңдылықты сақтау, құқықтық тәртіпті нығайту мақсатында земстволық жиналыс сайлайтын құзіретті органдар-уездік соттар мен жергілікті милиция құрылды. Уәлаят бірнеше уезге бөлінді. Нақтылы мәліметтер бар: Жымпиты уезі (земстволық басқарма төрағасы-жоғары білімді ветеринар Бижан Жанқадамов), Жымпиты қаласы уәлаяттың орталығы ретінде белгіленді, сондай-ақ Ойыл уәлаяттық маңызы бар қала саналады, съезд сияқты өкілетті басқосулар осы екі қала ортасында оңтайлы орналасқан Қаратөбеде өткізілді. Жаңа ұлттық үкімет басшылары әскер жасақтау мәселесіне ерекше мән берді. Бүгінгі күнде «Ойыл уәлаятының» әскері тұрған жерге Жаһанша Досмұхамедовтың бел немересі Құдес Қуанышалиев 1998 жылы белгі тас орнатқан. 1918 жылы шілдеде Жымпитыда прапорщиктер, Ойылда юнкерлер мектебі ашылды.

Құрамын екі мың адамға жеткізу белгіленген әскери жасақты «Халық милициясы» деп атады. Оған 18-30 жас аралығындағы, ұлты қазақ ер адамдар, негізінен 1916 жылы майдан жұмысына барып келген жігіттер алынды. Киім үлгісі: шолақ татар шекпен, биік саптама етік, дөңгелек жиекті шошақ бөрік, иықта – жүздік нөмірі көрсетілген погон. Әскер жорыққа ақ ту ұстап шыққан, мұның өзі уәлаят милициясының жалпы Алашорда әскерлерінің құрамдас бөлігі ретінде жасақталғанын дәлелдейді. Уәлаяттың әскери жасағын Сабыр Сарығожин, Нәдірше Сұлтангерейұлы Есімханов басқарды, бас интендант міндетін Б. Атшыбаев атқарды. Уәлаят әскері офицерлерінің арасында Б. Қаратаевтың  баласы хорунжий Мұрат Қаратаев, Мұхит Мерәліұлының немересі прапорщик Ғұбайдолла Мұхитов және т.б. бар.

1917-1918 жылдардағы елдегі саяси жағдай Алаш зиялыларын бірден ұлттық автономия құруды қолға алуға итермелегені сөзсіз.

Әлихан Бөкейханов болашақ саяси бірліктің керектігін ұғындыру мақсатында: «Біз қарап отырсақ, қосақ арасында бос кетеміз. Қазақ жұрты болып бас қамын қылмасақ болатын емес. Есік алдына дауыл, үй алдына жау келді.

Алаштың баласы, Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұламадан соң, 200 жылда басыңа бір қиын іс келді. Ақсақал аға, азамат іні, отбасы араздықты қой, бірік, жұрт қызметіне кіріс. Алаштың басын қорғауға кіріс», – деп аласапыранның алғашқы күндерінен-ақ қазақ жұртын ұлт дербестігі үшін бірлікке шақырады .

Қазақ жерін Алаш автономиясына біріктіру өте сауатты, жоғары саяси деңгейде, конституциялық құқықты жолмен жүргізіледі. Ұлт зиялылары «Алаш» партиясын құрып, Алашорда өкіметін жариялайды.

«Алаш» партиясы бағдарламасы жобасының «Жергілікті бостандық» деген бөлімінде «Қазақ жүрген облыстарының бәрі бір байланып, өз тізгіні өзінде болып, Ресей Республикасының федерациясының бір ағзасы болуы, реті келсе, қазақ автономиясы сыбайлас жұрттармен әзірге бірлес болуы, реті келмесе, бірден-ақ өз алдына жеке болуы. Қайткенде де, осы күнгі земстволықты қабыл алуы» делінсе, келесі «Жер мәселесі» бөлімінде: «Ақмола, Семей, Торғай, Закаспийск, Жетісу, Сырдария, Орал  облыстары жерлері мен Бөкей губерниясы және өзге қазақтар тұратын жерлері Алаш автономиясы құрамына кіреді» деп атап көрсетеді.

Дәметкен СҮЛЕЙМЕНОВА,

Ж. Досмұхамедов атындағы «Қайраткер»

қоғамдық қорының президенті, алаштанушы


Кеңестік танкіні жетілдірген қазақ

Күні: , 358 рет оқылды

Теректі  ауданындағы  Подстепный ауылының  қарт тұрғыны Тұрсынбек Бисеновтың өмірі  өнегеге  толы. Ол  1931 жылы  12 сәуірде  Еңбекші ауданына (қазіргі Теректі) қарасты Шалқар ауылында  Молдамұраттың  шаңырағында  дүниеге  келді.

Кейін Шалқар  ауылдық  мектебінде  төрт  сыныптық  білім  алып,  колхоз  жұмысына  ерте  араласады.  Есейген  шағында  тағдыр  тауқыметіне  байланысты  Жымпиты  ауданындағы Жамбыл ауылына  қоныс  аударады. Тұрсынбек  аға  1950  жылы  Қалима  апай  екеуі шаңырақ  көтереді. Перзент  сүйіп, отбасылық өмірдің қызығына енді  ғана  кенелгенде, 1952 жылы  маусым айында Германияға  әскерге  алынады. Бреслау қаласында орналасқан Кимпленский  гарнизонының 162-полкінде кеңес  әскерлерінің құрамында Отан алдындағы  борышын  өтейді.

Әскерге қабылданған уақыттан бастап Тұрсынбек аға «черный» деген лақап атпен танымал болады. Бастауыш сыныптан әрі қарай оқи алмай қалған Тұрсынбек ағаны алғашында көштің соңында қалған надан, жазу-сызу білмейтін сауатсыздар қатарына жатқызып, әскерлік өмірде шеттету көп болған. Орысша сөйлей алмаса да, көп ұзамай орыс тілін  түсініп, өзінің еңбекқорлығымен, он саусағынан іс келетін шеберлігімен таныла бастайды. Әскерлердің арасында  шаштараз,  фотограф  болған.

Қабілеті мол Тұрсынбек ағаның ізденісін байқаған офицерлер алғашында оны ұшқыш оқуына жібермекші болып, кейіннен оған қысқа мерзімді «Армейский мастерской» курсына жолдама береді. Германияда жүріп, өз арманы болған мамандығы механизаторлық қабілетін көрсетеді. Орыс танкісінің ату зеңбірегіне ауа мен сұйықтық айдауға арналған насос құрылғысын ойлап шығарады.

Қазақша бесік үлгісінде жасалған құрылғысы ойдағыдай шығып, өнертапқыш ретінде офицерлердің ықыласына бөленеді. Техникадағы жаңалығы үшін ефрейтор шенін иеленіп, өнертапқыштық анықтамасы  беріледі.

1955 жылы Тұрсынбек аға оқуды аяқтап, әскердегі мерзімі де таяған тұста үш жылдан кейін ауылына қайта оралады. Еңбектің ақ жолында жүрген аға аяқ асты қатты науқастанып, 1973 жылы «Сарыағаш» сауықтыру орталығына жолдама алады. «Бұл мен үшін ұмытылмас сапар болды», – деп  еске  алады Тұрсынбек  аға.

«Сарыағаш» санаториясында халық қаһарманы Бауыржан Момышұлымен жүздесу сәті бұйырған. Қаумалаған қалың жұрт сол кезде Баукеңнің жанынан кеткісі жоқ. Екі қолың бірдей алып амандасқан жас жігітке бірден назары ауған Бауыржан Момышұлы кейіннен Тұрсынбек ағаға «Асанбек» есімін берген. Естелік суретке Бауыржан Момышұлы «Қазақстанның халық батыры» деп жазуды міндеттеген. Батырдың құрметіне қария бір немересінің есімін Бауыржан қояды, сол немересі қазіргі күні жергілікті әскери гарнизонда қызмет етуде.

Өнегелі ғұмыр иесі бүгінде сексеннің жетеуіне толып отыр. Жұбайы Қалима ана екеуі ұл-қыз өсіріп, тәрбиелеп, мәуелі бәйтеректей жайқалып тұр. Төрт ұл, алты қыз өсірген кейуана батыр ана атанды, Тұрсынбек аға да ерен еңбегі үшін талай марапатталған.

Қартайған шақтарында көз шырақтарынан айырылып, бір-біріне серік боп келе жатқан қария мен кейуанаға перзенттік жанашырлықты қызы Гаухар көрсетіп отыр. Жиырма алты жыл банк саласында қызмет еткен білікті маман ата-анасын қартайған шағында бағу үшін қызметтен босаған. Саналы ұрпақ тәрбиелеудің де өзі бір ерлік емес пе?!

Арайлым  ҒАНИ,

Сандуғаш  САҒИДУЛЛИЕВА,

М. Өтемісов атындағы БҚМУ-дың 4-курс студенттері


Еңбек ардагерін құттықтады

Күні: , 51 рет оқылды

Бейсенбі  күні  облыс  әкімі  Алтай  Көлгінов  еңбек  ардагері  Істілеу  Сапаровты  90  жасқа  толуына  орай  қабылдап,  мерейтойымен құттықтады.

Айта кетейік, Істілеу Сүндетұлы 1928 жылдың 3 мамырында Ресейдегі Саратов облысының Красный Кут ауылында дүниеге келген. Алғашқы еңбек жолын облыстық білім беру басқармасында нұсқаушылық  қызметтен бастаған. Кейін Тайпақ ауданындағы Калмыков жалпы орта білім беретін мектебінің директоры, облыстық партия және атқару комитетінде лауазымды қызметтерде болған. 1963-1983 жылдары облыстық халықтық білім беру бөлімінің меңгерушісі, 1983-1989 жылдары облыстық атқару комитетінің хатшысы қызметтерін абыроймен атқарған. Саналы ғұмырының 40 жылдан астам уақытын еңбекке арнаған ардагер «Құрмет белгісі», «Еңбек Қызыл Ту», «Халықтар достығы» ордендерімен, «КСРО білім беру үздігі», «Еңбек ардагері» медальдарымен  марапатталған.

– Сіз өзіңіздің туған жеріңіздің өміріне белсене араласып, өңірдің дамуына үлес қосып келесіз.

Сіздің өмірлік жолыңыз – Отанға адал қызмет етудің, жоғары жауапкершілік пен еселі еңбектің үлгісі. Жас буынды тәрбиелеуде бізге әлі де сіздің тәжірибеңіз ауадай қажет. Осы мүмкіндікті пайдаланып, сізді облыс тұрғындары атынан туған күніңізбен  құттықтаймын! Өзіңізге мықты денсаулық тілеймін, – деп атап өтті облыс  әкімі.

Өз кезегінде, білім саласының ардагері облыс әкіміне құрмет көрсеткені үшін ризашылығын білдірді.

Облыс  әкімінің  баспасөз  қызметі


Кәріз жүйесіндегі ақау жөнделуде

Күні: , 58 рет оқылды

Орал қаласының Шолохов көшесі бойындағы кәріз құбырының істен шығуына байланысты қаланың бірқатар шағынаудандарына ауыз су беру тоқтатылған болатын. Шаһар тұрғындарына қолайсыз жағдай туғызған мәселенің мән-жайын білмек ниетпен «Батыс су арнасы» ЖШС-ның техникалық директоры Асылбек Әміровке жолыққан едік.

– Бізге Шолохов көшесі бойындағы «Беркут» жанармай бекеті қызметкерлері кәріз иісінің күшейіп кеткендігі туралы 30 сәуір күні түнгі сағат 4-тің шамасында хабарлады. Аталған жерге келген жұмысшылар тобы жанармай бекетінің маңында кәріз құбырының жарылып, топырақтың опырылғандығын байқаған. Дереу қауіпсіздік шаралары қолға алынып, кәріз суын айдағыш насос тоқтатылып, апатты жағдай-дың алдын алу үшін ауыз су жүйесінің қысымы азайтылды.

1 мамыр күні таңмен кәріз жүйесін жөндеуге кірістік. Бүгінгі таңда ақау орын алған жердегі 20 метрдей құбырдың маңы қазылды. Кәріз жүйесі күре жолдың бойына жақын орналасқандықтан, қазылған топырақ пен лас суды шығару барысында көп қиындық туғызып отыр. Жарылған құбыр жер бетінен 7 метр тереңдікте орналасқан. Жалпы ұзындығы 12 шақырымды құрайтын бұл кәріз жүйесі 2008-2009 жылдары толықтай жаңартылған еді. Ақаудың неден пайда болғаны әзірге белгісіз. Қала әкімдігі жанынан апатты жағдайға байланысты арнайы комиссия құрылды. Жөндеу жұмыстары құбырдың зақымданған көлеміне байланысты. Бүгінгі таңда жарылған құбырды қалпына келтіру үшін барлық күш жұмылдырылуда. Ауыз сусыз қалған 4, 5, 6, 7, 9-шағынаудандар мен Солтүстік-Шығыс, Құрылысшы мөлтек аудандары мен қала орталығының кейбір көпқабатты тұрғын үйлеріне су түскі және кешкі мезгілде берілетін болады. Қала тұрғындарын уақытша орын алған қолайсыз жайтқа түсіністікпен қарауға шақырамыз, – дейді Асылбек Әміров.

Нұрбек Оразаев


Финляндияның білім беру жүйесіндегі ерекшеліктер

Күні: , 204 рет оқылды

Биылғы  Жолдауында  Елбасымыз  төртінші  өнеркәсіптік  революция  жағдайындағы  дамудың  жаңа  мүмкіндіктерін  айта отырып, сол  нәтижеге  жету  жолындағы  он  бағыт  бойынша атқарылатын  маңызды  міндеттерді  атап  көрсетті.  «Барлық жастағы  азаматтарды  қамтитын  білім  беру  ісінде  өзіміздің озық жүйемізді  құруды  жеделдету қажеттігін» баса  айтқан  Президентіміз  білім  беру  бағдарламаларының  негізгі  басымдығы өзгерістерге  үнемі  бейім  болу  және  жаңа  білімді  меңгеру қабілетін дамыту тұрғысында нақты міндеттерді белгілеп берді. Дамыған  елдердің  озық  тәжірибелерін  зерттеу, зерделеу және қажетімізге  жарату  мақсатында  техникалық  және  кәсіптік  білім беру  жүйелері  оқытушылары  Ұлыбритания,  Малайзия,  Чехия және  Финляндия  мемлекеттерінде  тағылымдамадан  өтіп,  біліктілік  арттырып  қайтқан  болатын.

Қазіргі таңда фин білім беру жүйесінің жартығасырлық қана тарихы бар екеніне сенудің өзі қиын. Өткен ғасырдың алпысыншы жылдары негізі қаланған Финляндияның жоғары және кәсіптік білімі – бүгінде әлемдегі ең үздік білім беру жүйесінің бірі. Фин оқушылары студенттердің білім беру жетістіктерін халықаралық бағалау (PISA) аясында тамаша нәтижелерге қол жеткізді. Соңғы жылдары Финляндия бұл «бәсекелестікте» бірінші орынды алып қана қоймай, көшбасшылар арасындағы жалғыз еуропалық ел болды. Мұнда білім беру мектепке дейінгі жастан басталады. Ең алдымен мектепке дейінгі білім беру ұйымдары баланы мектепке дайындау керек. Әсіресе, баланың психологиялық дайындығына баса мән беріледі. Бір қызығы, Финляндиядағы орта және жоғары білім тегін, алайда мектепке дейінгі білім ақылы. Балабақшалар үш түрге бөлінеді: муниципалды, жеке меншік және отбасылық, ата-аналар баласын қайсына беретінін өздері таңдайды. Балабақша ақысы отбасының табысына байланысты. Балабақшадағы ең жоғары төлем – 254 евро, ең төменгі – айына 23 евро. Фин балабақшаларында балалар 9 айдан бастап 7-8 жасқа дейін қабылданады. Ал 6 жастан бастап мектепке тегін дайындай бастайды. Балабақшаларда орын жетіспеген жағдайда ата-аналардың біреуі баламен бірге үйде қалуы үшін мемлекет отбасына айына қосымша 500 евро төлейді. Заңға сәйкес бір тәрбиешіге төрт тәрбиеленуші бекітілетіндіктен, әдетте балабақшадағы топтар шағын. Финляндиядағы білім беру жүйесінің екінші кезеңі 7 жастан 16 жасқа дейінгі балаларға арналған негізгі мектеп болып табылады. Жағдай біздің білім беру жүйемізге ұқсас. Бірақ содан кейін айырмашылықтар басталады.

Біріншіден, фин оқушылары  мектепте емтихан тапсырмайды. Тіпті мектеп бітірер кезде де емтихан жоқ. Екіншіден, оқытудың дифференциациясы, белгілі бір пәндерді тереңдетіп оқыту деген түсінік мүлдем қалыптаспаған. Үшінші айырмашылық, біздегідей «элиталы сыныптар» немесе «қарапайым сыныптар» деген бөлежару жоқ.  Жалпы, Финляндиядағы жеке меншік мектептер секторының үлесі өте аз. Финляндия білім министрлігі білім беру жүйесін теңестіру саясатын жүргізеді, яғни білім беру барлық жерде мазмұны жағынан бірдей және әрбір адамға қолжетімді болуы керек. Теңестіру саясатының қолайсыз тұстары да бар. Яғни аталмыш білім беру парадигмасына сәйкес елдегі мектептердің орналасу тығыздығы біркелкі болуы қажет. Сол себепті елдің халық аз қоныстанған бөлігінде, мәселен, Лапландияда белгілі бір қиындықтар орын алған.

Финляндиядағы мектеп ғимараттарын елдегі жетекші сәулетшілердің, оқушылардың (әсіресе, жоғары сынып оқушыларының) және олардың ата-аналарының пікірін ескере отырып әзірлегені қызықты дерек болып табылады.

Сондықтан фин мектептері көптеген өзге мемлекеттегідей казармаларға немесе ауруханаларға  мүлдем  ұқсамайды.

Кез келген еуропалық мектептегідей, сабаққа деген көзқарас жеке сипатқа ие, яғни әр баланың қызығушылығына сәйкес құрылады, баланың тілін табуға баса мән беріледі. Оқушыларға болашақ өмірде қажет болатын нәрселерді ғана үйретеді. Мысалы, пештің құрылысы қажет болмаса, үйретпейді. Оның орнына, фин оқушылары сайт жасау, салықтарын есептеу, шарт жасасу, кірісін есептеу секілді дүниелерді біліп шығады. Шынайы оқығысы келген оқушы оқиды. Егер оқушының ол сабаққа қызығушылығы жоқ болса, «екілікпен» қорқытпайды. Керісінше, оған қызық саланы табуға тырысады. Баға ешқандай рөл атқармайды. Тек оқушыларға мотивация ретінде қолданылады. Нақты үлгермеген болса, келесі сыныпқа көшірілмейді. Фин мектептерінде сыныпқа көшпей қалу ешқандай да ұят емес. Себебі, болашаққа жауапты түрде дайындалу  керек  деп  есептейді.

Бір сыныпта екі мұғалім бір  мезгілде жұмыс істейді: бұл олардың әрқайсысының жүктемесін азайтып, шешім қабылдау үдерісін айтарлықтай жеңілдетеді және тездетеді. Әрбір сабақтан кейін оқушылар тақырып бойынша не ұғынып, не түсінбегенін еркін айта алады. Бұл тұрғыда тақырыпты дұрыс түсінбеу баланың кінәсі деп есептелмейді, керісінше мұғалімнің білім беру жүйесін дұрыс құрастырмағаны ретінде танылады.

Фин оқушылары әлемдегі ең көп кітап оқушы балалар болып саналады. Оқушылар түнімен сабақ оқып, жүйке ауруларына ұшырамайды, емтихандардан құтылып, тезірек есеюді армандамайды.

Сабырлы, бақытты, саналы, кітап оқиды, компьютермен жұмыс жасай алады, спортпен айналысады, музыкалық туындыларды дүниеге әкеледі, әртістік қабілеттерін көрсете алады. Осының бәрін жасай отырып, білім алуға да уақыт табады.

Финляндияда ата-аналардың балаларын үйдің жанындағы мектептерге беру дәстүрі әуел бастан қалыптасқан. Бұрын ата-аналарға өз балалары үшін мектеп таңдауға заң жүзінде тыйым салынған болатын, тек соңғы  жылдары бұл тыйым жойылды. Дегенмен, ата-аналардың дені қазір де балаларын өздерінің тұрғылықты жеріндегі мектептерге бергенді жөн санайды. Финдер білім берудің үшінші кезеңінде ғана қай оқу орнында және қандай мамандыққа оқитынын таңдау құқығына ие болады. Таңдау айтарлықтай көп емес: кәсіби мектеп немесе гимназия.

Қазіргі таңда Финляндияда 441 гимназия (барлығы 130 мың оқушы) және 334 кәсіптік училище (160 мың оқушы) жұмыс істейді. Оқушыларды қамқорлағандай мемлекет студенттердің де толыққанды қамын жасайды: білім алушылар тамақпен, оқулықпен және үйге жеткізіп салатын көлікпен қамтамасыз етіледі. Гимназиялар мен кәсіптік мектептер деген атауға ие болғанымен, құрылымы кәдімгі жоғары мектепке ұқсайды. Фин балалары мектепті 19 жасында толық аяқтап шығады. Бұдан соң кешегі оқушылар өміріндегі алғашқы рет матрикуляциялық емтиханды және ең соңғы ұлттық емтиханды тапсырады. Оның қаншалықты маңызды екенін бағалау қиын, өйткені емтихан қорытындысы университетке түсу барысында ешқандай рөл атқармайды. Университетке түсу үшін қабылдау емтихандары білім ордасының қабырғасында тапсырылады. Ал түсу емтихандарын ұйымдастыруға толығымен университет жауапты. Бұл кезеңде гимназиялар мен кәсіптік мектептер арасындағы айырмашылық айқын байқалады.

Гимназиялардың түлектері, әдетте университеттерге, ал кәсіптік мектептерді бітірушілер қолданбалы ғылымдар университеттеріне барады. Бұл кәсіптік лицейлердің түлектері жоғары оқу орындарына қабылданбайды деген сөз емес. Ешқандай ресми  шектеулер жоқ.

Мектеп бітірушілердің тек үштен бірі жоғары оқу орындарында білімін жалғастырады. Финляндияда жоғары білімнің өзіндік ерекшеліктері бар. Біздің елден ең басты айырмашылығы, Қазақстандағыдай жеке сектор жоқ. Елдегі бірнеше коммерциялық жоғары оқу орындары Финляндия білім министрлігінің толық бақылауында және мемлекеттік субсидиялар алады. Бүгінгі таңда Финляндияда жаңартылатын табиғи ресурстар, машина жасау және көлік, сауда және басқару, туризм, тамақтану және шаруашылық қызметтері, әлеуметтік қызметтер және денсаулық сақтау сияқты ұлттық экономиканың түрлі салаларында, сонымен қатар мәдениет, демалыс және спорт саласына қажетті  75 мамандық бойынша мамандар дайындайтын кәсіптік мектептердің дамыған жүйесі бар. Оқу үш жылға созылады, кәсіптік-техникалық білім беру мектебін бітіргеннен кейін түлектерге тиісті профильді жоғары оқу орындарына түсу құқығы беріледі. Кәсіптік мектеп оқушыларды мектептегі академиялық үлгерімі негізінде қабылдайды. Ең беделді мектептер қабылдау емтихандарын өткізеді. Оқыту бағдарламаларына жалпы білім беретін пәндер: ана тілі, екінші мемлекеттік тіл, шет тілі, математика, физика, химия, дене тәрбиесі, гигиена, әлеуметтік ғылым, бизнес қағидалары, жұмыс істеу ережелері, өнер, мәдениет жатады. Барлық түлек таңдалған мамандық бойынша жазбаша диплом жұмысын дайындайды. Теориялық білімдермен қатар, кәсіптік білім беру үрдісі өндірістік тәжірибелер мен болашақ жұмыс орнындағы тағылымдаманы қамтиды. Оқыту білім беру ұйымы, жұмыс беруші және болашақ қызметкер арасындағы арнайы келісімшарт негізінде жүзеге асырылады. Аталмыш құжатта әр тараптың міндеттері мен құқықтары және оқу мерзімі айқындалады. Финляндияда кәсіптік білім беруді ұйымдастырумен муниципалитеттермен қатар жеке ұйымдар да айналысады. Қазіргі таңда Финляндияда өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдары швед профессоры Торстен Хисен жасап шығарған «білім қоғамы» тұжырымдамасы қабылданған. Фин жастары арасында кәсіптік білімге сұраныс та, қызығушылық та  аса жоғары. Тоқсаныншы жылдары фин үкіметінің сауатты саясатының арқасында бір кездері кенжелеп қалған металл өңдеу, машина жасау, құрылыс және т.б. салалардың қазіргі қарқынды дамуы өз кезегінде аталмыш мамандықтарға деген сұраныстың артуына ықпал етті.

Финляндияның білім беру саласындағы озық тәжірибесі Қазақстан үшін аса маңызды, бірақ бұл үздік үлгіден өзіміз үшін тиімді әрі ыңғайлы дүниені алу мәселесі әлі ашық күйінде қалып отыр. Тәжірибеге бағдарланған заманауи оқытуды жүргізу білім беру ұйымдарының заманауи материалдық-техникалық жабдықталуын талап ететіні белгілі. Мәселен, Финляндияда шаштараздар мен косметологтарды заманауи салон ретінде жабдықталған аудиторияда оқытады және оларды барлық қажетті косметикалық құралмен қамтамасыз етеді. Болашақ химиктерді университеттегі су тазарту станциясында, болашақ автослесарлар мен автомеханиктерді қаладағы ең ірі  көлік шеберханасында, болашақ ағаш ұсталарын тақтайдан робототехникаға дейін жабдықталған ұстаханаларда дайындайды. Болашақ өрт сөндірушілердің сабақтары аудиторияда емес, ондаған жедел жәрдем машиналары мен өрт сөндірушілерге арналған гаражы бар арнайы жаттығу алаңында өтеді. Яғни, студенттер теория мен практиканы қатар меңгереді, көп жағдайда соңғысының үлесі басым түсіп жатады. Білім алушылар болашақ кәсібімен нақты айналысып, сұлулық салонында, шеберхана мен ұстаханада келушілерге қызмет көрсетеді немесе өрт сөндіреді және т.б. істер атқарады.

Финляндия Сингапур мемлекеті сияқты мұғалімдерді іріктеудің ең үздік үлгісі қалыптасқан елдер қатарына жатады. Финляндияда мұғалім мамандығы зор құрмет пен беделге ие. Мектептерде тек классикалық жоғары оқу орындарында магистр дәрежесін алған мұғалімдер сабақ бере алады. Есесіне, бірнеше кезеңнен тұратын қатаң іріктеуден соң жұмысқа қабылданған мектеп мұғалімінің кейінгі кәсіби қызметі «тыныш» әрі жайлы өтеді. Мектеп мұғалімдеріне қомақты еңбекақы төленеді және өмір бойғы жалақымен қамтамасыз етіледі. Ұстаздар қауымына аттестация-дан және қайта аттестациялаудан өту, біліктілікті растау, кәсіби жарыстарға қатысу талаптары қойылмайды және тексеріспен шаршатпайды. Мемлекет бағытбағдар ғана береді, әр мұғалім өз әдіс-тәсілімен оқыту мүмкіндігіне ие.

Финляндияның жоғары оқу орындары студенттерді қабылдау барысында, оқу және ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары мен оқу жоспарларын құрастыру кезінде автономия мен тәуелсіздікке ие. Қазақстанның ТжКБ жүйесінің оқытушылары біліктілікті арттыру курстары кезінде Финляндиядағы білім беру жүйесін зерттеуге баса көңіл  бөліп, білім беру мекемелерінің  институционалды серіктестерімен тәжірибе алмасты. Осы біліктілікті арттыру курстарының нәтижесінде топтың әрбір қатысушысы Финляндия ұйымдарында оқудан өткендігін растайтын 16 сертификатқа ие болдық. Сапар барысында әлемдегі ең озық білім беру жүйесімен ерекшеленіп, инновациялық технологияның тілін еркін меңгеріп, жасыл экономиканы енгізу жағынан алдыңғы қатардан көрініп жүрген Финляндиядан үйренеріміз мол екеніне көз   жеткіздік.

Құралай  ЫСҚАҚОВА,

Ж.  Досмұхамедов  атындағы  педагогикалық  колледж директорының  орынбасары


Үздік музейлер анықталды

Күні: , 62 рет оқылды

Бейсенбіде облыстық тарихи-өлкетану музейінде «Үздік мемлекеттік музей» аталымы үшін өңірлік байқау өтті. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында ұйымдастырылған «Рухани қазына» атты облыстық фестиваліне бірінші кезеңінен өткен сегіз музей ұжымы қатысты.

– Музейлер – біздің саланың бір буыны. Өңірдің бүкіл мәдениет саласының қызметкерлері сияқты музей ұжымдары да Елбасымыз  Н. Ә. Назарбаевтың «Рухани  жаңғыру» бағдарламасын жүзеге асыруда талай толымды істер тындыруда. «Рухани қазына» фестивалінің екінші кезеңі өткізілуде. Соған орай өңір музейлері ұжымының білімі мен білігін сынамақ, – деді облыстық  мәдениет және архив, құжаттамалар басқармасының басшысы Қадырболат Мұсағалиев. ҚР Мәдениет және спорт министрлігі «Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі» РМКК жанындағы «Қасиетті Қазақстан» ғылыми-зерттеу орталығы басшысының орынбасары Батырхан Жұмабаев және облыстық тарихи-өлкетану музейінің директоры Мирболат Ерсаевтар байқауға қатысушыларға шығармашылық табыс тіледі.

Фестивальдің шарты бойынша бірінші кезеңнен іріктеліп алынған сегіз музейдің ұжымы шағын көрме ұйымдастырып, оны әділ-қазылар алқасына ұсынды. Қай музей де көне жәдігерге кенде емес екен. Біреуінен өткен ғасырда жасалған жез самаурынды көрсек, екіншісінде көне заманғы құжаттармен танысуға болады. Ал табиғат және экология музейінің экспонаттары тірі табиғаттың шағын бөлшегін көз алдыңа елестетеді. Байқаудың екінші шартында әр музей келушілерді өзіне тарту мақсатында шағын бейнебаяндарды көрсетті. Сол арқылы байқауға қатысуға іріктеліп алынған әр музейдің ерекшелігі кеңінен ашылған сыңайлы. Соңында музей басшылары музей қорын толықтыру бағытында жәдігер жинау мен ғылыми іссапары хақында толыққанды есеп берді.

«Жүзден жүйрік озады жарысқанда» дегендей,  төрт аталым бойынша жеңімпаздар анықталды. «Үздік облыстық маңызы бар мемлекеттік музей» аталымы бойынша Бөкей ордасы тарихи-өлкетану кешені сегіздің ішінен суырылып, алға шықты. Ал С. Датұлы атындағы тарихи-өлкетану музейі «Үздік аудандық маңызы бар мемлекеттік музейі» аталымына лайық танылды. Жәңгір хан атындағы тарихи-өлкетану музейінің меңгерушісі Нұржан Төлепов «Үздік облыстық маңызы бар мемлекеттік музей қызметкері» аталымына ие болды. Бөрлі өлкетану музейінің меңгерушісі Алтынбөбек Сүйіндікова «Үздік аудандық маңызы бар мемлекеттік музей қызметкері» аталымы бойынша жеңіске жетті. Осы төрт аталым иелері биыл 21 мамырда Астана қаласында өтетін байқаудың соңғы кезеңінде облыс намысын қорғайтын болады.

Серпін САЯҚ


Темірден түйін түюге оқиды

Күні: , 60 рет оқылды

Металды дәнекерлеу жұмысы сырт көзге оңай көрінгенмен, оған суретшінің қолының ептілігі, асқан қажырлылығы, сабырлылығы қажет. Онсыз дәнекерлеушілер өзара әзілдесіп жиі айтатындай, металл элементтерін «бір түкіргеннен» бір-біріне  жабыстыру қиын.

Қоғамда сұранысқа ие электргазбен дәнекерлеуші мамандығына жастарды Оралдағы бірқатар колледжде, соның бірі Орал политехникалық колледжінде оқытады. Аталмыш колледж директорының кәсіби білім беру жөніндегі орынбасары Жанат Нұрахметованың айтуынша, соңғы үш жылдың ішінде дәнекерлеуші мамандығына оқып жатқан студенттер «WorldSkills Kazakhstan» өңірлік біріншілігінен жүлдесіз қайтқан емес. Студенттер Астанада өтетін ұлттық чемпионаттан жиі жүлдемен  оралады. 2016 жылы республикалық жарыста студент Максим Сумкин 2-орын алды. Бүгінде ол колледжді бітіріп, Шынарлы кен орнында шетел компаниясында жұмыс істейді. Оның өндірістік тәлімгері Валерий Лакеевтің еңбек өтіліне 35 жылдан асқан. Ал оның шәкірттері дәнекерлеушілердің кәсіби байқауында ылғи да көзге түсіп, топ жарады.  Колледждегі арнаулы пән оқытушысы Абат Нұржановтың дәнекерлеу ісінің сарапшылық халықаралық сертификаты бар. Жоғары санатты оқытушыдан тәлім-тәрбие алған студенттердің ішінде осы қалайы жоқ. Жалпы, дәнекерлеушілерді кәсіби тұрғыдан даярлауға бұл колледждің материалдық базасы айтарлықтай  жоғары.

– 2011 жылдан бастап кәсіптік білім беру саласына нақты көңіл бөліне бастады. Биыл 32 млн. теңге қаржыға дәнекерлеушілерді оқытуға қажетті заманауи жабдықтар сатып алынды. Бес мамандықтың, 29 біліктіліктің ішінен электргазбен дәнекерлеуші мамандығына жабдықтар алдық. Өйткені бұл мамандыққа сұраныс жоғары. Жыл сайын дәнекерлеуші мамандығын игерген түлектеріміз 100 пайыз жұмыспен қамтылады. Биыл да солай болады деп күтілуде, – деді Жанат Серғазықызы. Оның сөзіне сүйенсек, колледжде лазерлік аппараттан басқа электр доғалық, жартылай аутомат, аргондық, швециялық «МІG c200G c200і» бір фазалық және «WARIOK 500 I cc/cv» көп функциялы дәнекерлеу аппараттары студенттерді дәнекерлеу ісінің қыр-сырына үйретуде таптырмас көмекші. Негізі аталмыш колледж құрылысшы мамандығы бойынша базалық оқу орны саналады. Оған қоса биылға дейін дәнекерлеу мамандығы бойынша да базалық оқу  орны  болып  келді.

Болашақ дәнекерлеушілер кәсіпорын-ұйымдарда жаппай машықтанудан өткен кезде өздерін жақсы қырынан көрсетіп жатса, жұмыс берушілер сол студенттерге  арнайы жұмысқа шақырту береді. Мысалға, сондай шақырту алған студент Андрей Федорушкин  бүгінде «Зенит» зауытында жұмыс істейді. 2016 жылы колледж түлектерінің 26-сы өндіріс орындарына жолдама алды. 2017 жылы түлектердің 19-ы арнайы шақырту алып, кәсіпорындарда жұмысқа қалды. Сол 19-дың ішінен алты дәнекерлеушіні жеке кәсіпкерлік нысандары аттай қалап, жұмысқа алып тынды. Мысалға, Андрей Носков «Лоцман» ЖК-ға, Алексей Степаненко деген студент «Перепелкин»  ЖК-ға  жұмысқа  қабылданды.

«Жаңа жатақханамыз болады»

Жанат Нұрахметова дуальдық оқыту жүйесінің 60 пайызы машықтанудан, 40 пайызы теориялық білім беруден тұратынын айтады. Алайда мұның іс жүзінде орындала бермейтінін жасырмайды. Өйткені өзге өңірлердегі сияқты біздің кәсіпорын-зауыттарда тапсырыстар тұрақты болмағандықтан, машықтан өту мүмкіндігі бола бермейді. Студент теориядан өткен тақырыпты өндіріс орнына барып, іс жүзінде жасап, тәжірибе жинақтауы тиіс. Сондықтан дуальдық оқу ірі қалаларға, экономикасы мықты өңірлерге  арналған.

– Елбасының «Президенттің бес әлеуметтік бастамасы» атты халыққа үндеуін құптаймыз. Ондағы үшінші бастамада жоғары білім алудың қолжетімділігі мен сапасын арттырып, студент жастардың жатақханадағы жағдайын жақсарту мәселелері қозғалғаны қуантты. Колледждің бұрынғы жатақханасын төтенше жағдайлар саласы қауіпті деп жауып тастады. Қазір жаңа жатақхананың жобалық-сметалық құжаттамасы дайын, енді жатақхана құрылысына қаржы бөлінуі тиіс. Жаңа жатақханамыз болады. Бізде оқитын студенттердің 78 пайызы жағдайы төмен отбасылардан. Колледж асханасында түскі ас тегін. Бірінші курста 1-семестр аяқталғанша студенттерге 16 мың 700 теңге шәкіртақы төленеді. Ал одан кейін тек жақсы оқыған жастарға ғана шәкіртақы беріле-ді,  –  деді  Жанат  Серғазықызы.

Колледждегі арнаулы пән оқытушысы Абат Нұржановтың айтуынша, мұндағы студенттердің басым көпшілігі оқи жүріп, табыс табады. «Әсіресе, 3-курс студенттері дәнекерлеу жұмыстарымен айналысып, отбасыларына көмектеседі. Өндірістік шеберлер оларға бағыт-бағдар береді. Жинаған қаржыларына дәнекерлеу аппараттарын сатып алып, жұмыс істеп жүрген жастарымыз баршылық», – деді Абат Нұржанов.

Әлеуметтік серіктестері мықты

Дәнекерлеуші мамандығына Батыс Қазақстан индустриалды колледжі де оқытады. Қазір алты топ студенті осы мамандыққа оқуда. Олардың 60 пайызы – ауыл-аймақтан келген жастар. Колледж басшылығы студенттерді өндіріс-тік және дипломалды практикадан өткізуге, жұмысқа орналастыруға, арнайы пән оқытушылары мен өндірістік оқыту шеберлерін кәсіпорын базаларында тағылымдамадан өткізуге қаладағы бірқатар зауыт-кәсіпорындармен келісімшарттар жасаған. Соның ішінде «Зенит», «Орал трансформатор зауыты», «Қазтелеком», «Орал құю-механикалық зауыты» сықылды өндіріс ошақтары бар. Осындай әлеуметтік серіктестер көбінесе дәнекерлеуші мамандығын игерген жастарды  жұмысқа  қабылдайды.

– Дәнекерлеушіге оқып жатқан ұлдардың барлығы бірдей мықты дәнекерлеуші болады деуге келмес. Ол баланың қабылдауына, жеке қасиеттеріне байланысты.

Оқу орнында болашақ дәнекерлеушілердің теорияны тәжірибемен ұштастыра оқытуға барлық жағдай жасалған. Біздегі қолданыстағы кейбір заманауи аппараттарына әлі күнге дейін көптеген өндіріс орындары қол жеткізе алмай отыр. Мысалға, немістің және ресейлік өндірісшілердің «3 в 1» деген электр, аргон, аутомат сықылды үш дәнекерлеу жұмыстарын бір өзі атқаратын жабдық бар. Колледжде оқу кабинеттерімен қатар  дәнекерлеу, газбен дәнекерлеу, аргон-доғалы дәнекерлеу шеберханалары жұмыс істейді, – деді аталмыш колледж директорының оқу-өндірістік мәселелері бойынша орын-басары  Тілектес  Ахмадиев.

Директор орынбасарының сөзіне сүйенсек, 2016 жылы жергілікті бюджеттен колледж базасын нығайтуға 30 млн. теңгеден астам қаржы бөлінген болса, өткен жылы құрал-жабдық үшін 36 млн. теңге қаржы қаралып, үш интерактивті-виртуалды жаттығу құрылғысы мен сандық-бағдарламалық тәсілмен басқарылатын қондырғылар  сатып  алынған.

Студенттерді өндіріске баулитын өндірістік оқыту шеберлері Талап Темірғалиев, Талғат Есенғалиев, Жанғабыл Жұлымбаев, Балым Ғұбайдуллина, арнаулы пәндер оқытушысы Рәйләш Шүйіншәлиевалар – өз істерінің майталмандары. 2016 жылы колледж базасында «Үздік дәнекерлеу ісінің өндірістік оқыту шебері» атты өндірістік оқыту шеберлерінің облыстық байқауы өткен. Онда электргазбен дәнекерлеуші біліктілігі бойынша өндірістік оқыту шеберлері арасынан осы колледждің оқытушысы Талап Темірғалиев үздік деп танылды. Техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының студенттері арасындағы «Кәсіби маман – 2015» атты электргазбен дәнекерлеуші мамандығы бойынша халықаралық кәсіби шеберлік байқауында аталмыш колледж студенті Еламан Мырзағалиев ІІІ дәрежелі дипломмен марапатталды. 2016 жылы «WorldSkills Kazakhstan» аймақтық біріншілігіне осы колледждің студенті Заманбек Жазықбай жүлделі орынға ие болды.

Колледжде студенттердің дәнекерлеуші мамандығына терең игеруіне толық жағдай жасалған. Тек жатақханасы болмағандықтан, шәкірттер тума-туыстарының үйлерінде жатып оқиды. Өткен жылы жаңғыртудан өткен жайлы асханадан студенттер түскі асты тегін ішеді. Колледж басшылығы биыл 500 орындық жатақхана салынатынын жеткізді. Несі бар, жағымды  жаңалық.

Гүлбаршын ӘЖІГЕРЕЕВА,

«Орал өңірі»

Мейірбек ЕДІРЕСОВ,

Батыс Қазақстан индустриалды колледжі  студенті:

– Өзімнің туған жерім Бөкей ордасы ауданындағы Саралжын ауылына газ құбырын тарту, үйлерге газ кіргізу жұмыстары басталуда. Оқуымды жылдамырақ бітіріп, дәнекерлеуші мамандығым бойынша жұмысқа тұрып, өз ауылымды көркейтуге үлес қоссам деймін. Қазір ауыл-аймақтағылар тұрғын үйлерін жаңартып, аулаға темір қақпа орнатып жатыр. Алдағы уақытта сондай темір қақпа және өзге де темір бұйымдарын жасайтын цех ашу жоспарымда бар. Тек кәсіпкерлікті ашу, несие алу жөнінде кеңес беретін мамандар колледжге,  бізге  келсе  дейміз.

Дидар РАПАШЕВ,

Батыс Қазақстан индустриалды колледжінің студенті:

– Теректі ауданына қарасты Рыбцех тауылының тумасымын. Жазға салым колледжден электр дәнекерлеуші мамандығын алып шығамын. Бізде оқуға барлық жағдай жасалған әрі түскі ас тегін беріледі. Топ болып Оралдағы музейлерге, театрларға барамыз. Өндірістік машықтан өндіріс орындарынан өтіп жүрміз. Кәсібіміздің қыр-сырын барымызша меңгеріп қалдық.

Мамандығымыз  бойынша  жұмыс  табатынымызға  сенімдімін.

Қуаныш БЕКТАСОВ,

Орал политехникалық колледжінің 3-курс студенті:

– Ақжайық ауданындағы Қызылжар елді мекеніненмін. Өндірістік оқыту шебері Нұрлан Нұрышев ағайдың жөн сілтеуімен мамандығымыздың қыр-сырына қанығудамыз. Қазір жеке кәсіпкерлердің тапсырыстарын орындаудамыз. Негізінен турниктер, боксерлік ринг, балалардың ойын алаңдарын жасаймыз.  Оқи жүріп, табыс тауып жүрмін. Мамандығым  өзіме  ұнайды.

Дулат МАҒЖАНОВ,

Орал политехникалық колледжінің  3-курс студенті:

– Қаратөбе ауданындағы Егіндікөл ауылынанмын. 2-курста оқып жүріп, жұмыс істедім. Жинаған ақшама электр дәнекерлеуші аппаратын сатып алдым. Бүгінде оны сатып алуға жұмсаған шығынымды жаптым. Өткен жылдың қыркүйек айынан бастап жеке тапсырыстарды орындап жүрмін. Темір қақпаларға ою-өрнек салғанды ұнатамын. 4-разрядым да бар. Дәнекерлеуші мамандығына  ауылда  да,  қалада  да  жұмыс  көп.


Қылмыс анықталу үстінде

Күні: , 119 рет оқылды

Қайын атасы келінін пышақтап өлтіргені туралы суық ақпарат біраздан бері әлеуметтік желіні шарлап жүр. Орал қаласында орын алған бұл оқиға туралы жергілікті баспасөз құралдарында келтірілген мәлімет бойынша, қайынатасы немересін ұлынан ажырасқан келініне бергісі келмей, осындай жантүршіктірерлік қадамға барған.

Редакциямызға облыстық ІІД-нің баспасөз қызметінен келіп түскен мәліметке қарағанда, пышақ жарақатынан көз жұмған К. есімді азаматшаға қатысты Орал қаласындағы Абай полиция бөлімінде сотқа дейінгі тергеу жүруде. 8 сәуір күні аталған қылмысты жасады деген күдікпен У. есімді азамат ұсталған. Орал қалалық сотының шешімімен істің мән-жайы анықталғанша күдікті екі ай мерзімге қамауға алынған. Жедел іздестіру тобы құрылып, қылмыс анықталу үстінде.

Өз тілшіміз


Жасөспірімдер мен ардагерлер күресті

Күні: , 64 рет оқылды

Жуырда Оралда спорт ардагері, самбо күресінен спорт шеберлері арасындағы әлем чемпионаттарының бірнеше дүркін жүлдегері Тілекқабыл Қамзиевті еске алуға арналған самбо күресінен III ашық ел біріншілігі өтті. Оған 2002-2003 жылы туған жасөспірімдер және спорт шебер атағы бар ардагер балуандар да қатысты.

  Екі жүзден астам спортшы қатысқан айтулы жарысқа Қарағанды, Жамбыл, Атырау, Ақтөбе және Оңтүстік Қазақстан облысынан келген 15 команда өз бақтарын сынап көрді.

– Осы жарыста жасөспірімдермен бірге спорт ардагерлері де белдесті. Бұның өзі біздің жас балуандарымызға үлгі болады деп есептеймін, – дейді жарыстың бас төрешісі Нұфтолла Түменов.

        Жасөспірім балуандар арасынан Жалғас Тілекқабылов (42 келі, Жаңақала), Жантөре Мұқанбетқалиев (46 келі, спорт интернат), Елжан Мұсаев (50 келі, Қызылорда), Ержан Ортай (55 келі, Бөрлі), Бақдәулет Қыдырбай (60 келі, Жамбыл), Тайман Нұрғалиев СДБОМИ), Жемісбек Ангисинов (72 келі, Қызылорда), Әмір Қабақов (78 келі, Бөрлі), Хайролла Нышамбаев (84 келі, Жамбыл), Замир Хамзин (+84 келі, Бөрлі) үздік шықты. Жеңімпаз атанған самбошылар күз айларында Ақсай қаласында өтетін ел чемпионатына қатысады.

        Ардагер спортшылар арасынан Руслан Әубәкіров (74 келі, Теректі), Орынбасар Жұрмағанбетов (90 келі, Сырым), Әлібек Мендіғалиев (82 келі, Бөрлі), Қаймен Есендияров (+100 келі, Орал) сияқты балуандар жеңістің биік сатысынан көрініп, Қостанай қаласында өтетін ел біріншілігіне жолдама ұтып алды.

Темір БОЛАТ   


Бақалыкөлдің балығын молайтпақ

Күні: , 105 рет оқылды

Тасқала ауданында кәсіпкер Ақан Көшәлиев «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында екі жобаны іске асыруға кірісті.

Тасқала ауданындағы Мерей ауылының іргесінде шағын Бақалыкөл бар. Оның аты айтып тұрғандай, бір кездері «бақасы қойдай шулаған» көрікті көл болатын. Балығы да көп еді. Соңғы жылдары «тайдай тулаған» балығы азайып, «қойдай шулаған» бақасының үні сап тыйылғандай болды. Өзінің ғана емес, туған жерінің де өсіп-өркендеуін ойлайтын жасқа жеткен кәсіпкер Ақан Көшәлиевті осы көлдің тағдыры қатты алаңдатты. Ойлана келе ол көлдің дәуренін қайта қалпына келтіруге бел байлады.

Мерей ауылы Тасқала ауданының орталығынан 28 шақырым жерде. Ақанның кіндік қаны тамған жер Аманкелді ауылы болса да, Мерей ауылына 1980 жылы көшіп келіп, отбасымен тіршіліктің түтінін түтетіп жүр. Бұл өзі – жері егін өсіруге шұрайлы, жайылымы мал жаюға құйқалы мекен. Жаздыгүні жылыстай ағатын бұлақтардың мөлдір суына күн сәулесі түсіп, жылт-жылт етіп, айнала ерекше нұрланып кетеді. Ақан Темірғалиұлы осы ауылға келген соң шаруа қожалығын ашты. Жайқалтып егін егумен ғана айналыспай, төрт түлік өсіріп, мал шаруашылығын да қатар алып жүр. 2002 жылдан бері өсірген малы жыл санап көбейіп келеді. Қазір оның қыстағында 200-дей қой-ешкі, 50-дей ірі қара, 200-ге тарта жылқы бағылуда.

Соңғы жылдары кәсіпкер жылқы шаруашылығын дамытуды қолға алды. Өткен жылы ол Ақтөбе облысынан зейнеткер ағасы Нариман Мусиннің көмегімен Мұғалжар тұқымды жылқысын әкелді. Бұрын қазақы жылқы өсірді. Ал 2008 жылы Ресейдің Ростов қаласынан орыс-тың ауыр жүк тартатын асыл тұқымды айғырын әкеп үйірге салды және орыс жылқысын бордақылаумен айналысты. Алайда Ақан Темірғалиұлын Мұғалжар жылқысының етінің сапасы қызықтырды. Сөйтіп ол қоғамдағы рухани жаңғыру лебімен қазақ жылқысын өсіруге бет бұрды.

– Атам қазақ жылқыны төрт түлік малдың төресі деп бекерге санамайды. Шөпті таңдап жеп, судың тұнығын ішеді. Мұғалжар жылқысының еті нәрлі, тірсектен бастап май келеді, жабағыларының өзі 140-150 келі тартады, қазысы жоқ дегенде екі елідей болады. Негізі мұндай асыл тұқымды жылқы қазақтың кәдімгі жабы жылқысы мен көшім жылқысын будандасуынан туған. Мұғалжар жылқысы ірі, төзімді, небір қытымыр қыста аяқтай жайылады әрі тебінге болдыра қоймайды.

Етті бағыттағы мұндай жылқы малының басы артығын соғымға береміз, – деді Ақан Темірғалиұлы.

Кәсіпкердің иелігінде 1,5 мың гектардай жері бар, оның бір мың гектары жайылымдық жер. Жер телімі аздау болған соң, несиеге иек арта қоймайды. Шаруа адамы төрт ауылдасын жұмыспен қамтып отыр. Маусымдық жұмыстар кезінде жұмыс жасайтын адамдарды қаладан да алдырады. Ауылдан комбайншы, тракторшы мамандығы бар тұрғындарды уақытша жұмысқа тартады.

Ақан Темірғалиұлы жылқы малының өсімтал екенін, оған көп шөп дайындап әуре болмайтынын, тек аяқты малды бағудың қиындығын айтады. Әдетте жылқының сырын білетін қазақ «Жылқыны жылқыдай адам бағады» немесе «Жылқыны жылқының тұяғынан қатты адам бағады» деп текке айтпаса керек. «Біз жылқышыларға мұқтажбыз. Ауылда жылқы бағатын адам жоқ. Басқа жақтан жылқы бағам дейтін адамды отбасымен қабылдар едік. Аулада бөлек үй-жай бар. Алдағы уақытта бие байлап, сауу жоспарда бар. Ауылды қымызбен қамтысам деймін», – деді алдағы жоспарымен бөліскен кәсіпкер.

Қожалық құс шаруашылығымен де айналысады. Қолдағы 200-дей тауықтың жұмыртқасын Оралға, Тасқалаға апарып өткізеді. Өткен жылы Ақан Көшәлиев «Жұмыспен қамту – 2020 жол картасы» бағдарламасы бойынша «Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры» АҚ БҚФ арқылы 3 млн. теңге несие алып, құс өсіруді бастады. Зайыбы Фиагүл Төлепқалиқызы «Гүлден» жеке кәсіпкерлігін құрып, құс өсірумен өзі шұғылдана бастады. Мектептегі мұғалімдік жұмысын тастап, жұбайының көмегімен кәсіпкерлікке ден қойды.

Ауыл іргесіндегі Бақалыкөлдің суы әбден ластанған, түбі тайызданып, жазғытұрым сасыған иісі жүректі айнытады. Суының тереңдігі тізеден аспайтын көлге жаны ашыған Ақан Темірғалиұлы 2017 жылы күзде көл түбіне тазарту жұмыстарын жүргізді. «Биыл күн жылына көлдің жағалауын қазып, суды жайылмаға шығарамыз. Содан кейін арнасын тазалаймыз. Көлдің нақ орта тұсын тазалауға экскаваторды емес, сырып итеретін «Комацу», яғни бульдозер техникасын пайдаланбақпыз. Содан кейін көктемгі ағын сумен көлдің арнасы жаңадан толығады. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы бойынша туған жерге осылайша тағзым етіп, өскен өңірімді көркейтуге үлес қосудамын», – деді кәсіпкер.

Айтып отырса, Ақан Темірғалиұлы 2017 жылдың егін орағынан түскен пайдасынан 2 миллион теңге қаржыны көлді қайта қалпына келтіру жұмыстарына салды. Биыл оған қоса 5 миллион теңге салуды жоспарлап отыр. «Жеті – қазақта киелі сан. Сондықтан Бақалыкөлдің дәуренін қалпына келтіруге 7 миллион салуды ұйғардым. Көлді қалпына келтірген соң, балық жіберу жағын да ойластырудамыз. Ресейден шабақ әкелуге келісім жасалды. Бұйыртса, маусым айының басында тұқы балығын жібереміз», – деді мерейлік кәсіпкер.

Ауылдың жігіттері Ақанның бастауымен қыста да көлдегі мұзды ойып, ондағы балық қырылмас үшін ауа жіберу жұмыстарын ұйымдастырды. Көлде тұқы, табан балықтар өседі. Тек соңғы жылдары көлдің экологиясы нашарлап, балық азайған. Тасқала аудандық «Рухани жаңғыру» бойынша кеңсесінің бағдарлама әкімгері Меңдібек Лұқпановтың айтуынша, «Бақалыкөлді қалпына келтіру» жобасы – «Рухани жаңғыру» бағдарламасы бойынша жүзеге асырылып жатқан жобалардың бірі. Жалпы бұл бағдарлама аясында ауданда өткен жылы жеті жобаны, биыл 14 жобаны іске асыру қарастырылған.

Сондай-ақ Ақан жеке кәсіпкер Амангелді Ахмекеевпен бірге Мерей ауылындағы мектеп оқушыларына футбол алаңы құрылысын салуды бастаған. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында қолға алынған бұл жобаны биыл Ұлы Жеңіс күніне аяқтау жоспарланған. Стадионға қойылатын көрермен орындықтарын жасатуға Оралдағы зауыттардың біріне 2,5 млн. теңгеге тапсырыс берілді. Футбол алаңына опока төселіп, тығыздалып, геодезистер көмегімен тегістелді. Өткен жылы алаңға көгал (газон) егілді, биыл көктеп шығады. Оған су бүріккіштер, шөпті тегістеп қиятын құрылғы сатып алынды. Бұл жобаның құны 6 миллион теңге тұрады.

– Мен атақ алайын немесе байлықтан асып-тасып жүргенім жоқ. «Туған жерге туың тік» демекші, ауылды көркейту – перзенттік парызым, – деді ағынан жарыла сөйлеген Ақан Көшәлиев. Ол бұдан бұрын да Бақалыкөл жағасына ауылдың жігіттері болып екі мың түп тал екті. Қазақ хандығының 550 жылдығының құрметіне егіс алқабының жиегіне, үй жанына барлығы 550 түп тал отырғызғаны да көптің ауызында жүр. Ауыл-аймақты көркейту, абаттандыру бағытында жоспар-жобасы баршылық. «Атадан мал қалғанша, тал қалсын» деген. Ол өзінің ісімен тек өзінің үш қызы мен ұлына ғана емес, осы өңірдің барлық жасына өнеге болып жүр. Ауылды көркейтемін дейтін қазақтың осындай нарқасқа жігіттері аман жүрсе, туған жеріміз түлеп, гүлдене беретіні кәміл.

Гүлбаршын ӘЖІГЕРЕЕВА,

«Орал өңірі»


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика