Тег: ‘орал өңірі’


Облыс бюджеті нақтыланды

Күні: , 31 рет оқылды

Кеше  облыстық  мәслихаттың  кезектен  тыс  XXI сессиясы өтті.  Сессия  барысында биылғы  жыл  бюджетінің  нақтылануы, мемлекеттік-жекешелік  әріптестік  жобалары  бойынша  мемлекеттік  міндеттемелерді  қабылдау  туралы, өңірдегі кейбір  елді  мекендерді  және  Орал  қаласының кейбір  құрамдас  бөліктерін  қайта атау,  Қазталов ауданындағы кейбір  елді  мекендердің  әкімшілік-аумақтық  құрылысына  өзгерістер  енгізу, сондай-ақ Батыс  Қазақстан  облысының  Құрмет  грамотасымен  наградтау  туралы  және  өзге  де  мәселелер  қаралды.  Сессия  жұмысына  облыс  әкімі  Алтай  Көлгінов  арнайы  қатысты.

Жиын барысында облыстық экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының басшысы Қайсар Маңқараев мәлімдегеніндей, облыстық бюджеттің нақтылануы республикалық бюджеттің нақтылануына, облыстық бюджет түсімдері жоспарының түзетілуімен және жергілікті атқарушы құрылымдардың ұсыныстары есебінен жалпы сомасы 1,8 млрд. теңгеге өзгеруіне байланысты жүргізілген. Бюджетті нақтылау ҚР Бюджет кодексінің талаптарына сәйкес, Елбасының Қазақстан халқына Жолдауының басымдылықтары негізінде жүзеге асырылған. Облыстық бюджеттің негізгі бағыты басталған құрылыс жұмыстарын аяқтау және жалғастыру, сонымен қатар республикалық бюджеттен қарастырылған нысаналы трансферттерді қоса қаржыландыру бойынша міндеттемелерді орындау болып отыр. Атап айтқанда, мәдениет, спорт, архив және ақпараттық кеңістік салаларына 68 млн. теңге шамасында қаражат қарастырылған. Бұл қаражаттың негізгі бөлігі ведомствалық бағынысты мекемелерді күтіп ұстауға және салтанатты шаралар мен концерттерді өткізуге бағытталды. Сонымен қатар Сырым ауданы Қособа ауылында 200 орындық клуб құрылысын аяқтауға 41,2 млн. теңге сомасында қаражат қарастырылған. Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығына 263 млн. теңгеден астам қаржы қарастырылды. Қаражаттар энергия өндіруші ұйымдардың отын сатып алуға, шығындарын субсидиялауға және сумен жабдықтаудың аса маңызды топтық және жергілікті жүйелерiнен ауыз су беру жөніндегі қызметтердің құнын субсидиялауға бағытталды. Шыңғырлау ауданы Шыңғырлау ауылындағы алаңды абаттандыруды аяқтауға 50,8 млн. теңге бөлу жоспарлануда. Ауылдық елді мекендерді сумен жабдықтау және су бұру жүйелеріне 360 млн. теңге қаралған. Соның ішінде, Сырым ауданының Бұлдырты ауылында, Жәнібек ауданының Ақоба ауылында, Ақжайық ауданының Сайқұдық және Шабдаржап ауылдарында, Шыңғырлау ауданының Аманкелді және Ащысай ауылдарында, Жаңақала ауданының Жаңажол ауылында, Бөкей ордасы ауданының Қарасу және Жәрмеңке ауылдарында су құбыры құрылыстарын қоса қаржыландыруға 233,5 млн. теңге және Жәнібек ауданының Талов ауылында, Жаңақала ауданының Жаңақазан ауылында, Тасқала ауданы Қазақстан ауылдық округінің Атамекен, Қалмақшабын, Алмалы ауылдарында, Ақжайық ауданының Көнеккеткен ауылында сумен жабдықтау жүйесін қайта құруды қоса қаржыландыруға 114,5 млн. теңге бағытталған. Жол жөндеу жұмыстарына 500 млн. теңге шамасында қаржы қарастырылды. Оның ішінде, Зеленов ауданындағы Үлкен Шаған – Переметный – Вечный аутожолын күрделі жөндеуді қоса қаржыландыруға 354,4 млн. теңге, Шыңғырлау ауданы Шыңғырлау ауылының Қылышев көшесінің аутокөлік жолын орташа жөндеуді жалғастыруға 10 млн. теңге, Орал қаласы, Деркөл кентінің Белинский, Космонавтар, Гоголь, Хорошкин көшелерін күрделі жөндеуді жалғастыруға 55 млн. теңге, Зеленов ауданы Чиров, Қаражар, Чеботарев-Чесноков ауылдарына кіретін аутокөлік жолдарын күтіп ұстау үшін ағымдағы жөндеуді бастауға 80 млн. теңге қаралып отыр. Сонымен қатар ауыл шаруашылығы, су, орман, балық шаруашылығы және қоршаған ортаны қорғауға 112,3 млн. теңге шамасында қаражат қарастырылды.

Аталған өзгерістерді ескере отырып, облыстық бюджет, кірістер мен шығыстар бойынша 133,7 млрд. теңгені құрайды.

– Бюджет өңірдегі ең қажетті салаларға жұмсалып отыр. Елбасының Жолдауында айтылған  ауыз су, жол және өзге де әлеуметтік мәселелерге қосымша қаражат бөліп отырмыз. Нәтижесінде жылды жақсы қорытындылайтын жоспарымыз бар. Президентіміз алға қойған міндеттер бойынша халықтың әл-ауқатын көтеру, өмір сапасын арттыру бағытында айтарлықтай мол жұмыстар атқарылды,  – деді  облыс әкімі Алтай Көлгінов сессия барысында.

Нұртас   НАБИОЛЛАҰЛЫ,

«Орал   өңірі»


«Өрімталдықтар» Оралға келді

Күні: , 19 рет оқылды

Қазан  айында  «Жайық  Пресс»  медиахолдингінің  шығармашылық  тобы  12  ауданды аралап,  жарқын  жүздесулер  ұйымдастырғаны белгілі.  Аудандарға  іссапар  барысында 7-11-сынып  оқушылары  шығарма  жазудан  байқауға  қатысып, әр аудан бойынша  үздік деп  танылған үшеуіне  жас  тілшілердің  облыстық  «Өрімтал»  фестиваліне  жолдама берілген  болатын. 6-7 желтоқсан  күндері  Оралда  аталмыш  фестиваль өтті.

Бейсенбі күні «Жайық Пресс» медиахолдингінде аталмыш фестивальдің шымылдығы түрілді.

– Облысымызда тұңғыш рет өткізіліп отырған бұл фестивальға қатысқан оқушылар  аудандық, қалалық іріктеуден өтті. Осы іріктеуден іркілмей, жүзден жүйрік деп танылғандармен бүгін, міне, жүздесіп отырмыз. Іріктеу кезеңінде 1000-ға жуық талапкер қатысқан болатын. Соның ішінен  41-і оза шауып, жолдамаға ие болды. Аталған фестивальді өткізудегі негізгі мақсатымыз – енді бүр жарып келе жатқан талапты, талантты жастарымызды журналистикаға баулып, бағыт-бағдар беріп, томағасын сыпырып, болашақ жас кадрлар ретінде дайындау еді. Сіздер осы арқылы бір-бірлеріңізбен танысып, шығармашылық байланыс орнатуға мүмкіндік бар. Баршаңыздың қаламдарыңыз ұшталып, биік белестерден көрінулеріңізге тілекшіміз! – деді фестивальдің ашылу рәсімінде сөз алған «Жайық Пресс» медиахолдингінің бас директоры Рауан Сәбитов.

Шара барысында оқушылар медиахолдинг басшысына журналистикаға қатысты өздерін толғандырып жүрген сұрақтарын қойып, тұшымды жауап алды. Бұдан кейін жас тілшілер облыстық «Орал өңірі» мен «Приуралье» газеттерінің редакциясында болып, газет қызметкерлерінің тыныс-тіршілігімен танысты.

 Мұнан соң қаламыздағы Назарбаев зияткерлік мектебіне ат басын бұрды. Жас тілшілерге аталмыш мектептің бейнеоператоры Асылбек Жәрдеков «Мектеп имиджін қалыптастырудағы бейнеконтент рөлі» тақырыбында ой айтса, «Интеллектуал» жас тілшілер үйірмесінің жетекшілері мектеп газетіне мақала дайындау барысы жөнінде баяндады. Сондай-ақ мектептің баспасөз хатшысы Ақмоншақ Жұмай білім  ошағының әлеуметтік желідегі жұмысы туралы, бейнематериал дайындауға қызығушылығы бар оқушыларға өз туындыларын көрсетті.

Медиахолдингіндегі жарқын жүздесуден соң облыстық «Өрімтал» жас тілшілер фестивалінің қатысушылары шаһарымыздағы Оқушылар және жастар сарайында Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, ақын, танымал тележурналист Мұнайдар Балмолдамен кездесті. Бұл жүздесу барысында Мұнайдар Балмолда жас тілшілерге телеарна жұмысы туралы кеңінен айтып, журналист елдің мүддесін қорғайтын мамандық иесі екенін жеткізді.

– Журналистика – өте күрделі әрі қызығы мен қиыншылығы қатар жүретін сала. Бұл салаға асқан жауапкершілікпен келу керек. Өйткені, журналист өз жағдайынан гөрі халықтың жағдайын көбірек ойлайтын адам десем, артық айтқаным емес. Яғни халыққа жақын болуы қажет. Жалпы, қазақ  журналистикасын сонау Алаш тарихымен байланыстырамыз. Ахмет Байтұрсынұлы, Әлихан Бөкейхан, Жаһанша Досмұхамедов секілді көптеген арыстарымыз ақиқатты айту жолында еңбек етті. Солардың  журналистік қасиеттері бізге жалғасып келді. Бүгінгі қазақ журналистерінің еңбегі де кейінгі ұрпаққа қалады.

Бір жылдары қаламызға қазақтың заңғар жазушысы Әбіш Кекілбаев келіп, сол кісіден сұхбат алу бақыты маған бұйырды. Сонда сол кісіден: «Аға, сіз жазушысыз, қазіргі тәуелсіз елдің тарихын сіз секілді адамдар жазбаған да кім жазады?» деп сұрағанымда, «Оны сендер, журналистер жазасыңдар» деп жауап берген болатын. Яғни журналистер еліне адал қызмет  етуде  аянып  қалмау  керек.

Өзімнің өмірден түйгенім, нағыз журналист болам деген адам халықпен дос болуы қажет. Өйткені, бізді төртінші билік өкілдері деп жайдан-жай айтпайды ғой. Билік пен халық арасындағы алтын көпір болғаннан кейін, қызметіңе адал болуға тиіссің, – деген Мұнайдар Балмолданың сөзін болашақ журналистер ұйып тыңдап, көкейлеріне көп нәрсені түйді деп ойлаймыз.

Бір сағат жарым уақытқа созылған емен-жарқын әңгімелесуде журналистикаға ынтық оқушылардың телеарна саласына, журналистің бойынан табылуға тиіс қасиеттерге қатысты сұрақтарды қарша боратқанда, олардың қадамы кідірмейтін, сөзі мүдірмейтін журналист болатындары бірден байқалды. Тіпті кейбіреулеріне сұрақ қоюға уақыт жетпей  қалды.

Бұдан кейін қатысушылар Қадыр Мырза Әли атындағы мәдениет және өнер орталығын, Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті алаңын көріп, Хадиша Бөкеева атындағы облыстық қазақ драма театрының  қойылымын  тамашалады.

Есенжол   ЕЛЕКЕНОВ,

«Орал   өңірі»


120 отбасының қуанышы және “Naryn”

Күні: , 31 рет оқылды

1 желтоқсан – ҚР Тұңғыш Президенті күні 120 оралдық  отбасы  қоныстойын тойлады. Зашаған кентінің аумағындағы тоғыз қабатты тұрғын үйді  «ЖайықСельСтрой» ЖШС салған. Облыс әкімі Алтай Көлгінов қуаныш иелеріне  жаңа  пәтерлердің  кілттерін  салтанатты  жағдайда  табыс етті.

– «Нұрлы жер», «Қолжетімді  баспана – 2020» мемлекеттік бағдарламалары арқылы баспанаға мұқтаж жандар үй алуда. Былтыр облыс бойынша 1300 адамға пәтер берілді. Биыл 3500 отбасыға арналып, Орал қаласында 24, Ақсайда 2 көп қабатты үй, ал аудандарда 104 үй тұрғызылуда. Келесі жылы қала маңындағы аумағы 450 гектар жерде жаңадан бой көтеретін «Ақжайық» шағынауданында 150-ден астам үйдің құрылысы басталады. Қазіргі уақытта құрылыс орнына инженерлік-коммуникациялық желілер тартылуда. Ел ішіндегі осындай жақсылықтардың кең қанат жаюына Елбасының ықпалы зор. Көпұлтты Қазақстан халқының бірлігі нығая берсін! – деді Алтай Сейдірұлы.

Облыс әкімі өңірде урбанизация үдерісі белсенді жүріп жатқанын атап өтті. Әкімнің айтуынша, алдағы жылдары Орал қаласы тұрғындарының саны 500 мыңға жетпек.

Зашаған кентіндегі 120 пәтерлік 9 қабатты үйдің құрылысы 2017 жылы маусым айында басталған. «Нұрлы жер» мемлекеттік бағдарламасы ауқымында жүргізілген үйдің құрылысына республикалық және жергілікті бюджеттен 1 млрд. теңге бөлінді. Жаңа баспанаға Орал қаласында үй кезегінде тұрғандар мен  «Тұрғын-үйқұрылысжинақ банкінің» салымшылары  ие  болды.

*   *   *

ҚР Тұңғыш Президенті күні Орал қаласында «Naryn» спорт кешені ашылды. Кешеннің ашылуына облыс әкімі Алтай Көлгінов пен Орал қаласының  әкімі  Мұрат  Мұқаев  қатысты.

– Елбасы отандастарымызға арналған Жолдауларында халықтың денсаулығын нығайту басты назарда екенін үнемі айтып келеді. «Naryn» спорт кешені жеке инвестиция есебінен салынды. Өңірімізде спорттық нысандар көптеп бой көтеруде. Бөрлі ауылында 400 миллион теңгеге жуық қаражатқа 320 орындық спорт кешені тұрғызылды. Орал қаласында келесі жылы спортпен айналысатын жастарға арналған мектеп-интернат пайдалануға беріледі. Аудандарда спорт кешендерін салуды бастаймыз. Қазіргі уақытта Жаңақала мен Жәнібек аудандарында бой көтеретін спорттық нысандардың жобалық-сметалық құжаттамасы дайын. Елбасымыз бұқаралық спортты дамытуға жағдай жасау керектігін айтты. «Нұр Отан» партиясы өңірімізге 100 спорт алаңын тарту етеді. Бұл бағытта бірлесе жұмыстанудамыз, – деді облыс әкімі Алтай Көлгінов.

Спорттық ғимараттың кіреберісіне керілген лентаны спорт ардагері, Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы Жұбанышқали Жәрдемов пен «Рио Рио» ЖШС-ның басшысы  Эльмира Таспихова қиды.

Мемлекеттік-жеке меншік әріптестік аясында салынған «Naryn» спорт кешені – «Рио Рио» ЖШС-ның меншігінде. Облыстық мәслихаттың депутаты, жеке инвестор Аманкелді Таспиховтың айтуынша, жобаны Орал қаласының әкімдігі ұсынған.  Ғимарат Р. Егізбаев көшесінде бұзылған екі ескі үйдің орнына тұрғызылды. Кешен құрылысы қыркүйек-қазан айларында жүргізілді. Инвестор оған 150 млн. теңге көлемінде қаржы жұмсады. Кешен ауданы – 453,7 шаршы метр. Ғимарат ішінде волейбол, баскетбол, бадминтон және би залы бар.

«Naryn» спорт кешенінде ҚР Тұңғыш Президенті күніне орай үстел теннисінен сайыс өтті. Оған қалада тұратын мүгедектер, ардагерлер және мемлекеттік қызметшілер қатысты. Айта кетейік, Тұңғыш Президент күні Орал қаласы маңындағы Деркөл кентінде тағы бір спорттық кешен пайдалануға  берілген  болатын.

Нұртай   ТЕКЕБАЕВ,

«Орал   өңірі»


35 қоғамдық көлік жаңартылды

Күні: , 37 рет оқылды

Қарашаның  29-ы күні  ҚР  Тұңғыш  Президенті  алаңында облыс  әкімі  Алтай  Көлгінов пен  Орал  қаласының  әкімі Мұрат  Мұқаевқа  жаңа қоғамдық  көліктер таныстырылды.  Биыл  қала  ішінде жолаушы  тасымалымен айналысатын  «Ақжол-авто», «Оралтехсервис»  пен  «Батыс Дилижанс»  компаниялары Ресейдің  Павлов  аутобус  зауытынан  «Vektor»  ныспылы 35  аутобус сатып  алды.  Қала тұрғындары  №7,  20  және  39 маршрут  бағытында  таза  да ыңғайлы,  70  адам  еркін  сиятын  көліктермен қатынайды.

Бір аутобусқа төрт бейнекамера орналастырылған, оның екеуі салон ішінде. Облыс орталығында 28 қалаішілік, 12 саяжай және қала маңына қатынайтын алты маршрут бағытында 455 қоғамдық көлік жүреді. 455 қоғамдық көліктің 133-і – шағын аутобустар. 2016 жылы шағын аутобустар қатарында 130 «ГАЗель» болса, биыл олардың саны 50-ге дейін азайтылды. Жыл басында қоғамдық көліктердің 65 пайызы тозығы жеткен деп есептелінсе, қазір бұл көрсеткіш 54 пайызға дейін төмендеді.

– Қаладағы жолаушы тасымалдайтын 6 кәсіпорынның үшеуі 35 жаңа қоғамдық көлік алды. Оларға екінші деңгейлі банктерден несие берілді. Келесі жылы жолаушы тасымалымен айналысатын кәсіпорындарға «БРК-лизинг» компаниясы арқылы елімізде құрастырылатын «Daewoo» маркалы 135 аутобус алуды жоспарлап отырмыз. Сонда қоғамдық көліктердің ішінде ескіргендері 27 пайызға дейін төмендейді. Қазіргі уақытта «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы ауқымында «Uralsk Smartsity» тұжырымдамасын іске асыру мақсатында жол картасымен жұмыстанудамыз. 28 қалалық маршрут бойынша барлық көлікте GPS құрылғысы орнатылған.

«InfoBus mobilе» қосымшасы арқылы маршруттар қозғалысын 73 мың қолданушы онлайн бақылай алады. Биыл тоғыз бағыттағы маршрут бойынша жолақыға арналған көлік карталарын қолданысқа енгіздік. 2017 жылдың 8 қарашасынан бастап, №3, 5, 7, 10, 33, 35, 39, 43 маршрут көліктері SMS BUS бағдарламасы арқылы ұялы телефон хабарламасымен жолақы төлем жүйесіне қосылды. Жыл соңына дейін барлық маршрут электронды билетпен қамтамасыз етіледі, – деді Орал қаласының әкімі Мұрат Мұқаев.

– Біздің компанияға №2, 20, 23, 30 «д» маршрут бағыттары тиесі-лі. Биыл №20 маршрут көліктерін түгел жаңартып, 15 жаңа «Vektor» аутобусын іске қосып жатырмыз. Сол үшін «Сбербанк» банкісінен 300 миллион теңге несие алынды. Келесі жылы «БРК-лизинг» компаниясы арқылы 50 көлік алуға тапсырыс бердік. 50 көліктің 30-ы алып аутобустар болмақ. Оларды №2 машрут бойынша жолаушы тасымалына пайдаланамыз, – деді «Оралтехсервис» ЖШС директорының орынбасары Александр Баклан.

Айта кетейік, Орал қаласы бойынша жолдың ұзындығы – 616 км. Соның ішінде 387 километрі асфальтталған. Соңғы үш жылда 18 млрд. теңгеге 145 км жол жөнделді. Биыл 7,5 млрд. теңге қаражатына ұзындығы 50 көшенің жолы жаңғыртылуда. Оның ішінде екі нысан бойынша жөндеу келесі жылы жалғасады. 2019 жылы 5,5 млрд. теңгеге 19 көше бойындағы 33 шақырым жолды жөндеу жоспарланған.

Нұртай   АЛТАЙҰЛЫ,

«Орал   өңірі»


Тұңғыш Президент күніне арналды

Күні: , 48 рет оқылды

Кеше  Хадиша  Бөкеева  атындағы  облыстық қазақ  драма театрында  ҚР Тұңғыш  Президенті  күніне  арналған салтанатты  шара  өтті.

Мерекелік шара облыс әкімі Алтай Көлгіновтің құттықтау сөзімен ашылды.

– Елбасының жүргізіп отырған қазақстандық даму жолы мен моделі әлемдік белгілі көшбасшылар тарапынан зор қызығушылық туғызуда. Оның жетекшілігімен еліміз ешкімге ұқсамайтын экономикалық даму жолын бастады. Даму қарқыны жағынан ХХІ ғасырдағы озық дамушы мемлекеттердің қатарына қосылды. Нұрсұлтан Назарбаев жас мемлекетті экономикасы орнықты елдердің қатарына қосты. Еліміз тәуелсіздікке қол жеткізгелі бері Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев тарапынан жаһандық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жолында атқарылған жұмыстар орасан зор. 2009 жылдың желтоқсан айында Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас ассамблеясы ядролық сынақтарға қарсы іс-қимылдың халықаралық күні ретінде жариялау туралы Қазақстанның бастамасын бірауыздан қолдады. 2016 жылдың сәуір айында Вашингтон қаласында өткен Ядролық қауіпсіздік жөніндегі қорытынды саммит кезінде Қазақстан Президенті халықаралық қоғамдастықты ядросыз әлем құруға шақырған өзінің кең көлемді «Әлем. ХХІ ғасыр» манифесін жария етті. Мемлекет басшысының 2017 жылы сәуір айында шыққан «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласы барша қоғамымызға зор сілкініс әкелді. Елбасы ХХІ ғасырдағы жаңа ұлттың, «жаңа қазақтың феномені» ұғымын айқындап, жаһандану дәуіріндегі «қалыптасқан, әмбебап қазақстандық азаматтың» формуласын ұсынды. Таяуда Елбасымыз «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламасының жалғасы іспетті «Ұлы даланың жеті қыры» атты терең мазмұнды, тағылымы мол мақаласын жариялап, қалың жұртшылықты бір серпілтіп тастады. Тарихымыздың «жеті қырын» атап, тарих тұғырынан бағамдап, қоғамымызға терең зерделеуге үн қосты. Қазіргі таңда халықаралық аренада еліміз жеткен жетістіктер аз емес.

Қазақстанның 2010 жылы Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымына төрағалық етуі, 2011 жылы қысқы Азия ойындары, 2017-2018 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының қауіпсіздік кеңесіне мүше болуы, халықаралық «Экспо – 2017» көрмесінің, «Азиада – 2017» қысқы универсиада ойындарының Қазақстанда өтуі, өзге де жетістіктер Қазақстанның халықаралық дәрежеде мойындалғандығының белгісі. Тұрақты ішкі саяси ахуал, ұлтаралық татулық пен дінаралық келісім, мемлекеттік құрылысты ұтымды жүргізу – тәуелсіз еліміздегі тұрақтылықтың нышаны. Бүгінгі Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті күніне арналған шарамыздың мақсаты – Елбасымыздың төл мемлекетімізді қалыптастырудағы, саяси және әлеуметтік-экономикалық реформаларды сәтті жүргізудегі, сонымен қатар елімізде бейбітшілік пен келісімді, қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі рөлін талқылау. Баршаңызды Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті күнімен құттықтаймын! Халқымыз байқуатты, елін жарқын болашаққа жетелеген Елбасымыз аман болсын! Тәуелсіздігіміз баянды, елдігіміз ғұмырлы болғай! – деді облыс әкімі құттықтау сөзінде.

Алтай Сейдірұлы еліміздің қарыштап дамуына үлес қосып, еселі еңбегімен танылып жүрген жандарға «Астана – 20 жыл» мерекелік медалін табыс етті. Марапатқа ие болғандар арасында еңбек ардагерлері, әр түрлі саланың қызметкерлерімен қатар ТДК-42 телеарнасының операторы Манарбек Көшәлиев, «Қазақстан» РТРК» АҚ БҚО филиалының редакторы Мұнайдар Балмолда, «Жайық Пресс» ЖШС директорының орынбасары Ғайсағали Сейтақ секілді жергілікті БАҚ саласының белгілі мамандары да бар.

Салтанатты шара мерекелік концертке  ұласты.

Нұртас   НАБИОЛЛАҰЛЫ,

«Орал   өңірі»


Цифрлық индустрияны дамытудың жаңа мүмкіндіктері

Күні: , 22 рет оқылды

Бейсенбіде  Орал  қаласындағы «ҚПО б. в.» компаниясының  бас  кеңсесінде  цифрландыру мәселелері  бойынша  форум  өтті. Оның жұмысына Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары Асқар Жұмағалиев,  облыс әкімі Алтай Көлгінов, «ҚПО б. в.» компаниясының бас директоры Эдвин Блом қатысты.

Басқосуда Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары Асқар Жұмағалиев  Елбасының қолдауымен елімізде жүзеге асырылып жатқан «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасының тиімділігіне тоқталды. Оның айтуынша, цифрландыру арқылы мемлекеттік құрылымдарда халыққа көрсетілетін қызметтердің, шағын және орта кәсіпкерлікке жататын кәсіпорындардың жұмыстарының тиімділігін арттыру көзделген.  «Жаңа технологияларды енгізу арқылы мемлекеттік қызмет көрсетуді оңтайландырып, жұмсалатын уақытты қысқартып, жеке және заңды тұлғалардың мемлекеттік қызмет алу барысындағы шығынын азайтуымыз керек.  Кеше өңірдің бірқатар цифрландыру жобаларымен танысқанымызда, мемлекеттік қызмет көрсетуді оңтайландыратын жобалар көңілден шықты. Бұл мәселеге Елбасы үлкен мән-маңыз беріп отыр. Елбасы мемлекеттік қызмет көрсетуді 2019 жылы 80%-ға, 2020 жылға қарай 90%-ға  цифрландыруды тапсырды. Біз бұл тапсырманы орындаймыз», – деді Асқар Жұмағалиев. Оның айтуынша, БҚО-да ауыл шаруашылығы саласын цифрландыру жұмыстары жүруде, бірқатар цифрлық технологиялармен жұмыс істейтін шаруашылықтар, кәсіпорындар бар. «Жоспар бойынша 2022 жылға дейін ауыл шаруашылығы саласының 100-ден астам кәсіпорын-шаруашылығы цифрлық технологияларға көшулері тиіс. Облыс әкімдігі және агроөнеркәсіп кешені бұл тұрғыдан сенім үдесінен шығады деп есептеймін. Үкімет барлық бастамаларға мейлінше қолдау көрсетеді. Өндірісшілермен сөйлескенімізде, цифрландыруға көшуде адамдар мен инфрақұрылымдарға қатысты түйткілдерге «сүрінетінін»  естідік», – деген А. Жұмағалиев өңірдегі цифрландыруға қатысты нұсқау-тапсырмаларын берді.

Форумда сөз алған облыс әкімі Алтай Көлгінов «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы бойынша жүзеге асырылып жатқан жұмыс-жобалар жайында әңгімеледі. Ақ Жайық өңірінде экономиканың басты салаларында цифрландыру бойынша 40-тан астам жоба жүзеге асырылуда. БҚО денсаулық сақтау саласы қанатқақты жобаны қарқынды жүзеге асыруда. Бүгінде Орал қаласы мен барлық аудан орталықтары 100% ақпараттық жүйемен қамтылған және 121 есеп беру формасының 106-сы қағазсыз, электрондық түрде жүргізіледі. Қала тұрғындарының электронды денсаулық паспорттары жасақталған, сондықтан дәрігер бұрынғыдай қағаз жазып отырмайды, алтын уақытын «басы ауырып, балтыры сыздап» келген адамға бөледі. Соның арқасында дәрігердің науқастарды қабылдайтын 15 минуты жарты сағатқа ұзарды. Жедел медициналық жәрдем бригадалары планшеттермен және GPS бағыттаушылармен қамтамасыз етілген, басқару жүйесінің аутоматтандырылуы арқасында «Жедел жәрдемнің» шақырту бойынша келуі 12 минуттан 9 минутқа дейін, яғни 3 минутқа қысқарған. Сонымен қатар барлық емханаларда электронды кезекті басқару жүйесін енгізу ем-дом алуға келген тұрғындардың ағынын реттеп, дәрігерге кезекпен кіру уақытын жарты сағаттан 15 минутқа  дейін  азайтты.

Білім беру саласындағы балабақшаға кезекке тұру және балабақшаға қабылдау үрдістері аутоматтандырылып, бұл жүйе адам қатысынсыз, ашық өтетін болды және тұрғындарға қолайлы жағдай туғызды. Облыстағы мектептердің  58,6%-ы – интернеттен қағыс қалған  шалғайдағы шағын комплектілі мектептер, биылғы қыркүйек айында 225 шағын мектеп 100%-ға Bilimbook компьютер-трансформерлермен қамтылды.

Облыс әкімі ВІМ технологиясын қолданысқа енгізу жұмыстары жайына тоқтала келе, жаңа кардиологиялық орталықтың құрылысы 3Д жобалау бойынша жобаланып, салынатынын айтты. Сондай-ақ тұрғындарға қолайлы болу үшін «Қолжетімді әкімдік» жобасы «жандандырылды». – «Жер телімін алу актісін үйлестіру»  қызметін аутоматтандыру жобасы жер алушылардың мемлекеттік құрылымдардың рұқсатын алуға жұмсайтын уақыты 2-3 айдан 5-12 күнге дейін қысқарды.  «Zem.kz» порталында жер телімдерін жалға алу құқығын сату аукциондары электронды түрде өткізілуде. Мұның өзі тұрғындарға мемлекеттік құрылымдарға бармай-ақ, онлайн режімінде саудаға қатысу мүмкіндігін береді. Жер қатынастары саласында конкурс, аукциондарды өткізу үшін әлемдегі ең ірі «Bitfury и Dasco Consulting» блокчейн компаниясымен блокчейн технологияларын енгізу жобасы іске қосылмақ. Грузиядағы жер қатынастары саласындағы блокчейн технологиясын енгізу тәжірибесі жерге қатысты құқық ақпараттарының қорғалу деңгейін арттыруға, аудитті жеңілдетуге, қашықтан құжаттарды рәсімдеуге көмектесті, — деді облыс әкімі.

Оның айтуынша, 2019 жылдың қаңтарынан бастап облыстың геоақпараттық порталы жұмыс істейді. Ондағы ғарыштан түсірілген түсірілімдер жер телімдерін өз бетімен пайдалану, жерді мақсатсыз пайдалану, егіс алқаптарының жағдайы, егін шығымдылығын болжау, жер пайдаланушылардың шекараларды бұзу фактілерін анықтауға септігін тигізеді.

Сонымен қатар тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы саласында IoT желісін құру жұмыстары 2016 жылы басталып, бүгінде Орал қаласы LP-WAN базалық стансамен толықтай қамтылып отыр. Соның арқасында жылу, жарық, су есептеу құралдарының көрсеткіштері қашықтықтан бақыланады. Қала әкімдігі мен тұрғындар арасындағы байланысты нығайту мақсатында алдағы қаңтар айынан бастап қаланың (109) коммуналдық-апаттық қызметінің call-орталығы жұмыс істемек. Бір орталыққа қоңырау шалу арқылы тұрғындардан түскен арыз-шағымдармен жұмыс істеу қызметінің сапасы жақсарып, қызмет  жеделдігі  артады.

– Әлемде орын алып жатқан пайдалы жаңа өзгерістерден қалмау үшін, барлығымыз жұмыс тәсілдерімізді, басқару құралдарымызды жаңғыртып, жағымды өзгерістерге жол беруіміз керек.  «Digital Aqjaiyq» аясында енгізілетін жаңа технологиялар мен шешімдер – өңіріміздің барлық саласына едәуір серпін беретіні сөзсіз, — деді Алтай Көлгінов.

«Бүгінгі кездесу Қазақстан Республикасындағы цифрлық технологияларды жасақтау және бизнес процестерді аутоматтандыру салаларындағы жергілікті және халықаралық компанияларға қазақстандық мазмұнды дамытуға жаңа серпін береді», – деді форумға қатысушыларға «ҚПО б. в.» компаниясының бас директоры Эдвин Блом.

Форум барысында «ҚПО»-ның жоғары оқу орындарының студенттерін қолдау, әсіресе, олардың технологиялық жобаларды жасақтау дағдыларын қалыптастыруға жағдай туғызуды көздейтін, әріптестікті нығайту жөніндегі меморандум қабылданды. Оған ҚР Білім және ғылым министрлігі, БҚО әкімдігі, «KazEnergy» ассоциациясы, «ҚПО б. в.» компаниясы  қол  қойды.

Цифрландыру форумында «KazEnergy» ассоциациясының мұнайгаз және энергетика салаларын дамыту жөніндегі атқарушы директор Рүстем Қабжанов,  «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамының басқарма төрағасы Абылай Оспанов,  «ҚПО»-ны цифрландырудың жол картасы» туралы «ҚПО» жобасын дамыту директоры Пьерлуиджи Амено,  «ҚПО» жобасының өзара әрекеттестік және интеграциясы менеджері Мауро Мартуфи және өзгелері сөз қозғады.  Форумға қатысушылар облыс әкімдігінің және «ҚПО»-ның сессияларына қатысып, цифрлық жобаларды өндіріске енгізу, ІТ қауымдастығын және цифрлық индустрияны  дамыту мүмкіндіктері  жайында  пікір  алмасты.

Гүлбаршын   ӘЖІГЕРЕЕВА,

«Орал   өңірі»


Қақпанға түсіп қалмаңыз…

Күні: , 559 рет оқылды

Көшедегі кез келген аялдамаларда, көп қабатты тұрғын үйлердің кіреберісіндегі есіктерінде «Вам еще 25 лет?», «Подработка», «Нужны молодые специалисты, доход до 90000-200000» , «Работа пенсионерам» деген мәтіндегі  жалбырай жабысқан хабарландыруларды талай көрген шығарсыз. Мұндай жұмыстар «желілік маркетинг»  деп аталады. Жұмыс берушілердің сөзіне сенсек, бұл кәсіп атқарып жүрген  жұмысыңызға немесе оқуыңызға мүлдем кедергі келтірмейді. Яғни бос уақытыңызда айналыса беруіңізге болады. Тек  біраз қаржы салуыңыз қажет. Сосын компания өнімін саудалайсыз, жаныңызға жақын туыстарыңызды, достарыңызды жинайсыз. Сөйтіп, көл-көсір ақшаға кенеліп,  байып кетесіз-мыс.

Аңқауға  арамза

Жұмыссыз жүрген адамдар  немесе студенттер ақшаның астында қалу үшін мұны таптырмас мүмкіндік деп ойлайтыны анық. «Екі қолға бір күрек» таппай жүргендер білек сыбана кірісіп, мол пайдаға кенелу мақсатында неге болса да дайын тұрады. Ал қармақтарын тастап қойып, қарап отырған желілік компаниялар жұмыс іздеп келген адамдарды күліп қарсы алып, компания жөнінде аздаған мағлұмат береді. Аз уақыттың ішінде пәленбай миллион табуға болатындығын айтып,  психологиялық тұрғыдан тез сындырып бағуға тырысады. Сананы тұрмыс билеген заманда жылдам байып кетуді кім қаламайды дейсіз енді… Қалтасының жұқалығынан әбден мезі болып, болмаса айлығы шайлығынан ауыспай жүрген жандар «құлақтан тепкен»  әдемі сөздерді естігесін, қармаққа бірден ілігері хақ. Желілік маркетингпен айналысып отырғандардың  күткені де осы… Әрі қарай жасы болсын, жасамысы болсын өз мүдделеріне пайдаланады.

«Ажырасып кеткендер өте көп»

Желілік маркетингті желеу етіп, адамдарды алдап соғып, алаяқтықпен ақша жасап жүрген қаржы пирамидалары туралы көпшілігіңіз хабардар боларсыз. Қаржы пирамидаларының қайдан шыққанын, еліміздің аумағына қашан келгенін білмек болып, интернетті ақтардық. Көптеген бұқаралық ақпарат құралдарында қаржылық пирамидалардың  жұмысына бірқатар шетелдерде тыйым салынғандығы жазылған. Кейбір мәліметтерде Индонезия, Иран, Әзірбайжан сынды елдерде оның қызметіне мүлде тыйым салынғандығы келтірілген. Сондайақ 2008 жылы АҚШ, Канада елдерінде де қаржылық пирамида алаяқтық деп танылып, филиалдары жабылған. Өзбекстанда да бұл компанияның үні өшіпті. Ал біздің елімізде қаржылық пирамида ойына келгенін істеп, біраз адамның етегін жасқа толтыруда.

«Бәлен жерде алтын бар, барсам бақыр да жоқ» демекші, бүгінде желілік маркетингке жұмыс іздеп барып, жапа шеккендердің  қатары күн санап көбейіп келеді. Солардың бірі – Орал қаласының тұрғыны Алена  Шляпина.

– 2017 жылы «Жайықжылуқуат» ЖШС-да жұмыс істеп жүрген едім. Бір күні үнемі жылудың ақшасын төлеуге келіп жүрген Мира есімді келіншек менің телефон нөмірімді сұрап алды. Содан уатсап желісі арқылы менің отбасылық өмірімді, қалай тұрып жатқанымды сұрай бастады. Мен жұбайыммен ажырасып кеткенімді, екі баламды асырап отырғанымды, айлығымның аз екенін айттым. Ол болса жаны ашыған болып, «Екі баланы асырау оңай емес қой, оның үстіне айлығың да мәз емес. Бір жерде жұмыс бар, ақшасы өте жақсы, жағдайыңды жасап алуға болады. Мен саған көмектесе аламын» – деді. Мен  қандай жұмыс екенін сұрадым. «Келгесін көресің, Жүнісова 144 мекенжайына кел» дегеннен басқа ештеңе айтпады.

Содан айтылған мекенжайға бардым. Мені біреумен кездестіріп, сөйлестірді. Әлгі адамның айтқандарын мұқият тыңдадым. Түсінгенім, жақсы ақша табуға болады екен. Айлықтан айлыққа әрең жетіп жүрген мен үшін бұл түс сияқты болып көрінді. Жағдайымды жасап алатын болдым ғой деп іштей қуандым. Сосын ол  үш күн қатарынан семинар-тренингке қатысуым керек екенін айтты. Мүмкіндікті құр жібермейін деп қатыстым. Олар өткізген семинар-тренингте үлкен жетістікке жетуге болатындығын, ол адамның өз қолында екенін, былайша айтқанда, адамның арманына қанат бітіретін сөздерді құлағымызға құюмен болды. Үшінші күнгі кездесуде психологиялық тұрғыдан шабуыл жасады. Семинарды жүргізген әйел апта сайын менің есепшотыма 1800 АҚШ доллары түсіп тұратындығын, шетелге демалуға жіберетіндерін, тек ол үшін компанияның өнімдерін сатып алу қажет екенін айтты. Бірақ қандай өнім екені жөнінде жақ ашпады. Семинар біткесін маған келіп, компанияның өнімін сатып алу үшін 700 мың теңге қаржы керек деді. Менде ондай қаржы жоқ еді. «Ақшаң болмаса, қысылма, банктен несие ала сал» – деді. Айтқан сөздеріне басым айналып қалғаны соншалық, бірден келісе кеттім, – деген Алена пирамидаға кіргеніне қатты өкінетінін айтып, әрі қарай әңгімесін  жалғады.

– Тренингтен кейін «Каспий банкіне» бардық. Қара тізімде тұрғандықтан, банк маған несие берген жоқ. Банк бермегесін  менен қалай да ақша алу үшін шағын несие қаржы ұйымына алып барды. Олар 700 мың емес, 380 мың теңге санап берді. Сол жерде «қамқоршым» ақшаны қалтасына салып алды. Артымнан кісі жинау керек дегесін, анамды тарта бастадым. Алғашында анам қарсы болған, артынан көнді. Депозитке жинап жүрген ақшасын салып жіберді. Күндер өтіп жатты, апта сайын осынша ақша табасың  дегендері  жалған екенін түсіне бастадым. Сосын кетіп қалдым.  Шынымды айтсам, қалай алданып қалғанымды өзім де білмеймін. Білетінім, олар семинар-тренингті бекер ұйымдастырмайды екен, миыңды улап, сені зомби қылып шығарады. Жалғыз мен емес, бірталай адам сан соғып қалды. Оның ішінде зейнеткерлер де бар. Білесіз бе, осы пирамиданың кесірінен ажырасып кеткендер өте көп. Тіпті өз-өзін өлтірмек болғандар да болды. Бұларға заңмен тыйым салып, жауып тастаса,  жақсы болар еді, әйтпесе, әлі талай адам алданады. Қазіргі таңда БҚО полиция департаментіне арыз түсіріп қойдым. Мені алдаған алаяқтардан ақшамды қайтарып аламын деген үміттемін. Не де болса,  соңына дейін  барамын. Менің жоғалтатын ештеңем жоқ. Адамдарға айтарым, қаржы пирамидаларына алданбаңыздар, олардың айтатындарының барлығы өтірік, – дейді опық жеген Алена Шляпина.

– Зардап шегушілерді үгіттеп, қаржылық пирамидаға кіргізген адамдардың үстінен қылмыстық іс қозғалды. Тергеу жүріп жатқандықтан, дәл қазір ештеңе айта алмаймын, – дейді  өзін Аленаның адвокатымын деп таныстырған Асхат Бекенов.

Қаржы пирамидасына оңбай алданған тек Алена ғана емес, Саламат Ералин де қыруар қаржының астында қаламын деп ойлап, несие атты «қораға» қалай кіргенін білмей қалған.

– Бір күні келінім: «Мама, Саламат банктен несие алыпты, телефонына келген хабарламадан көрдім» – дейді. Қайдағы несие деп шошып кеттім. Артынан білгеніміздей, қаржы пирамидасына кіру үшін «Евразия» банкінен 950 мың теңге несие алған. Ұлымды алдап пирамидаға кіргізген Рүстем деген асаба  жігіт. Үнемі соның қасында жүретін. «Осында кірсең,   ақшаның астында қаласың» деп алдаса керек. Ұлым айтқанына сеніп, дегенін істеген. Содан Рүстемді шақырып, неліктен бұлай еткенін сұрасақ, «Мен ешкімді қинап кіргізген жоқпын» деп бар кінәні ұлыма жауып қарап тұр.

Сосын ұлым оның үстінен арыз жазды. Қылмыстық істің қозғалған, қозғалмағанын нақты білмеймін. Бірақ тергеуші өзара келісімге келуді ұсынған. Рүстем ортаға Бекзат есімді жігітті салып, ұлымның банктен алған 950 мың теңгесін сол өтейді деді. Басында Бекзат үш ай қатарынан 11 мың теңгеден төлеп тұрған, одан кейін мүлдем төлеген жоқ. Хабарлассақ, әр түрлі сылтауларды айтады. Қазір өзіміз ай сайын несиеге 20 мың теңгеден төлеуге мәжбүрміз. Қаржылық пирамидалардың банкпен байланысы бар-ау деймін негізі. Неге десеңіз, әншейінде несие алайын деп барсаң, толған құжат сұрап, бере қоймайды ғой. Ал менің ұлыма алғызғанда ешқандай құжат сұрамаған. Мұндайларды түп-тамырымен құрту керек, – дейді Саламаттың анасы Тілектес Байқадам.

Педагог-психолог Әсел Мәмбеталиеваның айтуынша, адамдардың қаржылық пирамидаға тез алдануының бірден-бір себебі – материалдық жағдайын оңай шешіп аламын деп ойлағаннан туын-дайды екен.

— Адам қартайғанда бала сияқты болады ғой, әр нәрсеге сенгіш келеді. Зейнеткерлердің алдануының себебі осында деп ойлаймын. Ал албырт жастар өздерінің қиялдарындағы «байлыққа» тез жеткісі келеді. Сондықтан қаржылық пирамида құрған тұзаққа бірден күмп етеді. Желілік маркетингпен айналысатындардың барлығы адам санасының ой-шұңқырын әбден зерттеген кәнігі психолог екені анық, – дейді  Ә. Мәмбеталиева.

«Ешкімнің  айтқанын  тыңдамаңыз!»

Адамдарға үш күн бойы семинар-тренинг өткізіп, санасын «сөндіріп» тастайтындай соншалықты не айтатындарын өз құлағымызбен тыңдау үшін, аялдамадан «Работа» деген бірнеше тілімдей қағазды алып,  онда көрсетілген ұялы телефонға қоңырау шалдық. Қоңырауға жауап берген  әйелге жұмыс іздеп жүргенімді айттым. «21-і күні Сарайшық 28Б мекенжайына келіңіз, төртінші қабатта отырамыз. Басшылық таңертеңгі сағат 10.00-мен 11.00-дің арасында, сосын түстен кейін сағат 16.00-мен 18.00-де қабылдайды. Сізге қай уақыт ыңғайлы, жазып қояйын. Келгенде хабарласуды ұмытпаңыз» – деп қадап айтты тұтқаның арғы жағындағы дауыс. Таңертең баратынымды байыппен жеткіздім.

Сонымен не керек, жазылып қойған күні әлгі мекенжайға бардым. Диктофонымды қосып, қалтама салып, төртінші қабатқа ақырын көтерілдім. «Хабарласуды ұмытпаңыз» дегесін, келгенімді ескерттім. Бір әйел қарсы алып, қаз-қатар тізілген орындықтардан басқа дәнеңе жоқ бөлмеге ертіп барып, отырғызып қойды. Мұнда жүргендердің барлығы шыттай болып киініп алған. Үстерінде костюм-шалбар. Кішкенеден соң келіп, қолыма анкета ұсынып, «мынаны толтырыңыз» – деді. Анкетаға аты-жөніңді, қай жылы туғаныңды, қайда тұрып жатқаныңды, қайдан білім алғаныңды, қандай жұмыс іздеп жүргеніңді, айлығы қанша болу керек, ұялы телефон нөміріңді көрсетуің қажет екен. Он минуттан соң жас шамасы 50-55-тегі  әйел келіп, өзімен бірге жүруімді өтінді. Соңынан бардым. Бөлмеге кірген бойда аузы-аузына жұқпай сөйлей жөнелген әйел әлемде теңдесі жоқ компанияның өкілі екенін, халық тұтынатын тауарларды сатумен айналысып отырғандарын айтты.

– Бұл компанияның Оралда жұмыс істеп жатқанына бес жылдай уақыт болды. Бізде қарапайым кеңесшіден бастап, басшының кө-мекшісіне дейін бос орындар бар. Адамдармен жұмыс істеп, өзіңізді көрсете алсаңыз, жоғары көтеріле аласыз. Мұнда студенттерге, зейнеткерлерге де жұмыс істеуге болады. Ол үшін біз арнайы жұмыс кестесін жасап қойдық. Негізгі жұмыстарына кедергі жасамайды. Тек күніге бір-екі сағат бөлсе болғаны. Сіз мұнда жұмыс істейтін болсаңыз, анда-мында жүрмейсіз, осы жерде отырып, туыстарыңызға, достарыңызға компанияның өнімдерін  жарнамалайсыз. Сіз әлі жассыз, көптеген жетістікке жете аласыз. Шетелдерге шығып көрдіңіз бе? Паспортыңыз бар ма? Біздің компания арқылы шетелдерге де шыға аласыз. Ай сайын 200 мыңнан 500 мыңға дейін табыс табуға болады, – деп бірнеше айда қалталы азаматтардың қатарына қосылатыныма  кепілдік  берді.

Айтып отырған әңгімесінің ертегі екенін білсем де, түк білмеген адамша «Шынымен, осыншама ақша табуға бола ма?» деп «таңданып» қойдым. Осылайша бір сағатқа созылған әңгімеден соң «Сіз толтырған анкетаны әлі басшылар қарайды, егер конкурстан өтіп жатсаңыз, үш күндік семинар-тренингке қатысасыз, содан кейін барып, жұмысқа қабылдаймыз. Кешке  хабарласып, нақты жауабын айтамын» деп шығарып салды.

Арада екі-үш сағат өткен соң жаңағы әйел хабарласып, мені конкурстан өтуіммен құттықтап, кешкі сағат 17.30-да баяғы мекенжайға өзіммен бірге дәптер мен қаламсап алып келуімді, семинар-тренинг бүгіннен басталатынын баяндады. Маған да керегі осы еді… Қалам мен дәптерімді алып, бір сағат бұрын ерте бардым. Барсам, басқа бөлмеде 15-20 адамға «уағыз» айтып жатыр екен. Көбі – жастар. Тыңдайын деп есікке жақындай бергенім сол еді, артымнан бір әйел жетіп келіп, «Сіздерге сағат алтыда басталады. Ерте келгенсіз, шеткі бөлмеге барып күтіңіз» деп таңертеңгісін кірген бөлмені нұсқады.

Жалғыз өзім бөлмеде жапан далада қалып қойғандай сезініп отырғанымда, жаныма жас қыз келіп жайғасты. Оны да семинарға шақырыпты. Өзінің айтуынша, жұмыс іздеп, газет ақтарып отырғанда, кеңсеге көмекші керек деген хабарландыруды көріп келген екен. Мұнан соң қатарымыз тағы бір жас студентпен, сосын зейнет жасындағы орыс әжеймен толықты. Кішкенеден соң Әсем есімді қыз келіп, сарыла күткен семинарды бастап кеп жіберді. Өзінің осы компанияның өкілі екенін айтқан ол бізге сөзін бөлмей, соңына дейін мұқият тыңдауымыз керек екенін, сұрақтарды соңында ғана қоятынымызды қадап айтты. Әуелі компанияның халықаралық деңгейде жұмыс істейтінін, бүгінде әлемнің 23 елінде филиалдары бар екенінен хабардар етті. Сосын  бизнесті қалай бастау керек екенін түсіндіріп, тақтаға бірдеңені шимайлай жөнелді. Алғашында түк түсінбедім. Сөйтсем, сызғаны бизнес жоспар екен. Шамалы кәсіпкерді жолда  қалдырады  дерсің…

– Бизнес бастау үшін алдымен идея, қаржы және өз командаң болуы керек екенін жақсы білесіздер. Сосын ниет, шыдам, мақсат ауадай қажет. Бұлар болмаса, жетістікке жету қиын. Біздің компанияда өсуге өте үлкен мүмкіндік бар. Мәселен, сіз осы компанияға кеңесші болып жұмысқа тұрсаңыз, бір күнде 200300 доллар қалтаңызға түсіп тұрады. Кейін ақырын жоғары көтеріліп, айына 1000-2000 долларға дейін  табыс табатын боласыздар. Жақсы емес пе? – деп бізді «жігерлендіріп» қойған қыз көңілдерінде күмән болмасын деді ме қайдам, әйтеуір ешкімді тыңдамауға кеңес берді.

«Мен де сіздер сияқты осы компанияға жұмысқа тұруға келіп, үш күндік семинар-тренингтен өттім. Сосын үйге барып, анама жақсы жұмысқа тұрғанымды айттым. Анам қандай жұмыс екенін сұрады. Мен айына осынша ақша табатынымды айтқанымда, анам қатты қуанды. Компания турасында сіздерге туыстарыңыз немесе таныстарыңыз жағымсыз пікірлер айтуы мүмкін, бірақ адам өмірде қандай да бір белесті бағындырамын десе, өзінің қалауымен ғана жүруі керек. Сондықтан сіздер кім не айтса да, семинар-тренингтен қалмай қатысыңыздар. Ертең басқа «оқытушылар» бұдан жақсы нәрселер айтады. Сонда өздеріңіздің көздеріңіз жетеді. Бүгінге осы», –  деп  бөлмеден  шығып  кетті.

Мынадай сөздерден кейін қақпанға түспей көріңіз енді, бұлар шетінен психолог па дерсің, адамдарды өздеріне тартудың небір айла-тәсілін үйреніп алған. Семинар-тренинг біткен соң сыртқа шығып келе жатып, қасымда отырған қыздан алған әсерін сұрадым. Айтқандары бұған қатты әсер етсе керек, «Өте керемет, кез келген нәрсеге тәуекел ету керек қой, маған ұнады» – деп жауап берді. Негізі, үш күндік семинарларына толық қатысып, эксперимент жасаймын деп ой-лағанмын. Бірақ бірінші күнгі семинардан соң айнып қалдым. Өйткені қалағаныңды әп-сәтте көз алдыңа әкеліп беретін мұндай алаяқтарға қалай алданғаныңды өзің де білмей қаласың  ғой. Сондықтан іргемді аулақ салғаным жөн дедім.

«10 күнге Египетке барамын»

Желілік маркетингпен айналысып жүрген  Орал қаласының тұрғыны Ақмарал Қадырова материалдық жағдайды жақсартуға болатындығын  айтады.

– Өзімнің тұрақты жұмысымды тастап, мұнда осы жылдың сәуір айында келдім. Келгеніме өкінбеймін. Ай сайын 200 мың теңге  тауып жүрмін. Бұл жерге бір-ақ рет қана қаржы саласың, әрі қарай артыңа екі-үш адам жинап, жұмысыңды істей бересің. Біз ештеңе сатпаймыз, тек қол жуатын сабынды жарнамалаумен айналысамыз. Бұйырса, жақында компанияның атынан 10 күнге Египетке барамын,  – дейді Ақмарал Қадырова.

Олар салық төлей ме?

Бұл сұрақтың жауабын білу үшін  Орал қалалық мемлекеттік кірістер басқармасына барған едік.

– Желілік маркетингпен айналысатындар салық төлеуге міндетті. Бірақ олар қандай да бір адамның атына жеке кәсіпкерлік ашатыны анық. Енді олардың салық төлеп отырған, отырмағанын білу үшін, ең алдымен, жеке кәсіпкерлік кімнің атында, соны анықтау керек. Егер осындай адам жеке кәсіп ашып, салық төлемей отыр деп арыз түсетін болса, біз прокуратурадан рұқсат алып тексереміз, – дейді Орал қалалық мемлекеттік кірістер басқармасы  басшысының орынбасары Есенжол  Бердіғалиев.

Желілік маркетингтерді жаппай жамандаудан аулақпыз. Мақсатымыз – соңғы уақытта алаяқтықпен айналысып, талай адамды тақырға отырғызып жүрген ұйымдардың көбейіп бара жатқаны жөнінде дабыл қағу еді. Бір өкініштісі, мұндай ұйымдарға адамдар саналы түрде жем болып жүр. Сондықтан құрметті оқырман, «тегін ірімшіктің тек тышқанның қақпанында ғана болатынын»  ескергейсіздер.

Есенжол  ЕЛЕКЕНОВ,

«Орал  өңірі»

P.S.:

Бұл мақаланы дайындау барысында біз БҚО полиция департаментіне 16 қараша күні қаржылық пирамидаға байланысты бүгінгі күнге дейін қанша адамнан арыз-шағым түскенін, күдіктілер ұсталған ұсталмағанын, күдіктілерге қандай шара қолданылып жатқанын, зардап шегушілердің ақшалары қайтарылды ма? деген бірнеше сауал (ресми хат) жолдаған болатынбыз. Жолдаған хатымызға жауап берер түрлері болмағасын департаменттің баспасөз қызметіне қайта-қайта телефон шалумен болдық. «Әне жібереміз, міне жібереміз» деп 10 күннен кейін ғана берген жауаптары төмендегідей:


«Қазақтың ұлттық коды – төл жазу»

Күні: , 39 рет оқылды

Қарашаның 28-і күні Х. Бөкеева атындағы облыстық қазақ драма театрында «Қазақтың ұлттық коды – төл жазу» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция өтті. Оған еліміздің, түркі әлемінің және шетелдік тілші-ғалымдар қатысты. Конференцияны облыстық тілдерді дамыту басқармасы ұйымдастырды.

Пленарлық мәжілісті ашқан облыс әкімінің орынбасары Миржан Сатқанов конференцияның Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласы шеңберінде қазақ тілінің әліпбиін латын графикасына көшіруді насихаттау, жаңа әліпби негізінде қалыптасатын емле ережесін түсіндіру, республикалық және халықаралық деңгейдегі ғалымдардың уәжін тыңдау және олардың ғылыми ізденістері жайында қанық болу, мемлекеттік тілді дамыту жайы және алдағы мақсат-міндеттерді талқылау мақсатында ұйымдастырылып жатқанын атап өтті. «Латын графикасына көшу –еліміздегі тіл саясатына ғана емес, экономика, халықаралық байланыс, ұлтаралық қатынас секілді өзге де маңызды факторларға ерекше әсер етер құбылыс» деген Миржан Сатқанов алқалы жиынға арнайы келген қазақ тілі ғылымының бәйтерегі, А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі инс-титутының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы, профессор Әлімхан Жүнісбекке 80 жылдық мерейтойына байланысты облыс әкімі Алтай Көлгіновтің атынан шапан сыйлады. Пленарлық мәжілісте профессор өз ойымен бөлісті.

– Латын әліпбиіне көшудің ең басты себебін айтпай келеміз. Біз қазақ тілінің емлесіне іргелі де күрделі реформа жасап алуымыз қажет. Ғалымдардың айтуынша, қазақ және орыс тілдерінің бір-бірімен ұқсастығы 0,056 пайыз ғана. Бұл айғақ – екі тілдің фонетикалық, грамматикалық тұрғыдан бір-бірінен өте алшақ екеніне дәлел. Сондықтан қазақтар үшін орыс тілін үйрену, ал орыстар үшін қазақ тілін үйрену қиын. Қазіргі әліпбиімізді қазақтың төл әліпбиі деп айту артық. Себебі әліпбиіміздегі таңбалардың жартысына жуығы қазақ тілінің төл дыбыстарына сәйкес келмейді. Алдағы басты міндет – төл дыбыстарымыз нақты таңбаланған жаңа әліпби жасау. Дұрысы, қазақ тілінде 28 дыбыс бар, оның ішінде тоғызы – дауысты. 1957 жылы қазақ тілінің емле ережесіне жүргізілген реформа тіліміздің дыбыстық құрамын, үндестік әуезіне нұқсан келтіріп, морфологиялық, грамматикалық және фонетикалық құрылымын бұзып кетті. Елбасымыз латын графикасына көшіру туралы Жарлық шығарды. Ешқандай халықта кемеліне келіскен әліпби жоқ. Әліпбиден кемшілік табылса, ол арнайы емле ережемен реттеліп отырады. Сондықтан жаңа әліпбимен жүйелі жұмыстану қажет, – деді А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы, профессор Әлімхан Жүнісбек.

ҚР Мәдениет және спорт министрлігі Тіл саясаты комитеті Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығының ғалым хатшысы, филология ғылымдарының кандидаты Алмагүл Хабиева әліпби реформасы аясында «Жаңа емле, құрылымы, ұстанымы және жаңалықтары» жөнінде баяндады.

– Елбасымыздың 2018 жылдың 19 ақпанындағы №637 Жарлығымен латын графикалы әліпбиі бекітілді. ҚР Үкіметі Алматы қаласындағы А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институтына жаңа әліпби негізінде емле ережелерін дайындауды тапсырды. Институт ғалымдары шілде айында жаңа емле ережелері жобасын дайындап, оны орфографикалық жұмыс тобына тапсырды. Бұл жоба бірнеше мәрте талқыланып, тәуелсіз сараптама жасалды. Мектептерде апробациялық сабақтар жүргізілді. Желтоқсанның 6-сы күні өтетін Ұлттық комиссия отырысына дейін жобаға әлі де өзгерістер енгізіледі. Емле ережелерінің жобасы тоғыз тараудан, 108 тараушадан тұрады, – деді  Алмагүл Хабиева. Оның айтуынша, қазіргі жазу дәстүрін сақтау ұстанымы басшылыққа алынып, жаңа емле ережесінің жинақы да ықшам болуы ескерілді.

– Кейбір ғалымдар ұсынғандай, «шай», «жай» сөздері фонетикалық ұстаным бойынша («шәй», «жәй») жазылса, түбірге жіңішке дауысты дыбысы бар жалғау жалғануы («шәйге») тиіс. Сондықтан фонетикалық принципті басшылыққа ала алмаймыз.  Жаңа емле ережесі бойынша мерзім атауларын реттік сан есіммен келген сөз тіркесі секілді дефис белгісі арқылы жазамыз: 1940-жыл, 22-қыркүйек. Орыс тілінен енген, э, ю, я, ц әріптері бар сөздер әзірше мынадай нұсқалармен ұсынылып отыр. Мысалы, «элемент» сөзін «element», циркті «sirk», режиссерді «rejiser», «юпитер, полюс» сөздерін «Iypiter, polus» нұсқасында жазамыз, – деді Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығының ғалым хатшысы, филология ғылымдарының кандидаты Алмагүл Хабиева.

– Қазақ емлесінің негізгі ережелері дайындалып, халық талқысына ұсынылды. Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында: «Біріншіден, ұлттық код, ұлттық мәдениет сақталмаса, ешқандай жаңғыру болмайды. Екіншіден, алға басу үшін ұлттың дамуына кедергі болатын өткеннің кертартпа тұстарынан бас тарту керек». Яғни қазақ әліпбиіне реформа жасап, жаңа емле ереже қалыптастыруда басты ұстаным осы болмақ. Орфография ережелерін түзуде А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының орфограф-мамандары А. Байтұрсынұлының «халықтың сөйлеу тілімен санасу керек», Қ. Жұбановтың «емле негізіне қожа сол тілдің жаратылыс заңы болуға керек» деген ұлағатты тұжырымдарды басшылыққа алдық деп жар салады. Емле ережелерін қарап отырсақ, өкінішке орай, сөз бен істің арасы тым алшақ жатқанын байқаймыз. Бұрынғы кирилл әріпті әліпбиіміздегі күрделі, орыс тілінің ықпалына жығылған қосамжар ережелер еш өзгеріссіз қайталанып тұр. Мәселен, у́ (у) әріптері төл сөздерде дара дауыссыз дыбыс ретінде таңбаланады: aı, úı, oıshyl, aý. Біздің ойымызша, төл ұлттық әліпбидің төл ұлттық емле ережесі болу керек. Кірме сөз де, термин сөздер де қазақ тіліне қызмет жасау үшін енді. Олар толық қазақ тілінің дыбыстық жүйесіне бағынып, жазылуы қажет, – деді халықаралық ғылыми-практикалық конференцияға модератор болған Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университетінің профессоры, филология ғылымдарының докторы Мұрат Сабыр. «Жаңа әліпби мен емле туралы айтқанда ең қиын, күрделісі – кірме, жат  әріптерді, тиісінше, шет тіл сөздерін қолдану мәселесі. Өз тарихымызда өзге тілдің  дыбыстық-әріптік құрамы мен жазу ережесін түгел алған тәжірибеміз бар және оның арты неге әкелгені де белгілі. Орыс тілінен, орыс тілі арқылы басқа шет тілдерден енген сөздерді орыс тілі ережелерімен айту, жазу тәсілінің ана тілімізге ықпалы қандай болғанын бүгінде қазақ ғалымдары ашық айтып отыр. «Орыс тілінен енген сөздердің тұлғасы сақталып, орыс орфографиясы бойынша өзгертілмей жазылады» деген ережемен бірге қазақ тіліне орыс тілінің орфографиялық, орфоэпиялық заңдылықтары қоса келіп, бұл нормалар кірме сөздердің ғана емес, төл сөздеріміздің де айтылуы мен жазылуына ықпал етіп отыр», – деді ҚР Президенті жанындағы мемлекеттік басқару академиясының БҚО бойынша филиалы директорының орынбасары Болат Жексенғалиев.

Конференцияда Германияның Франкфурт қаласынан келген Phd докторы Ханс-Якоб Шмитц «Адамзат тарихындағы әріп дамуының тарихы» туралы баяндама жасады. Ал Стамбул университетінің әдебиет факультеті, түрік және әдебиет бөлімінің оқытушысы, доктор, профессор Өзтүрік Гөксал, Баку мемлекеттік университетінің Phd, қауымдастырылған профессоры Шәміл Садигов, Өзбек мемлекеттік университетінің профессоры, филология ғылымдарының докторы Досмамат Кулмаматов түрік, әзербайжан, өзбек тілдерінің латын әліпбиіне көшу  тарихы  жөнінде  айтты.

– Әліпби халықтың әлеуметтік, саяси және қоғамдық өміріне ықпал етеді. Әр тілдің өзіндік ерекшелігі бар. Жаңа қабылданған әріптер жаңа мәселелерді тудырады. Әзербайжан алфавиті төрт мәрте өзгеріске ұшырады. Бірақ латын графикасы елдің заман талабына сай дамуына негіз болатыны анық. Біз Қазақстанның латын әліпбиін қолдана бастағанын қуана қабылдадық. Әзербайжан жазуы ХХ ғасырдың алғашқы ширегіне дейін араб графикасына негізделді. Кеңестік кезеңде 1920 жылдардан бастап әзербайжан және армян халықтарын Түркиядан бөлек ұстау үшін латын графикасына көшіруді бастады. 1929 жылы бұл үдеріс толық аяқталды. Түркия Республикасы латын әліпбиін қолданысқа енгізе бастағанда, біз кириллицаға көшуге мәжбүр болдық. Кейін 1991-2001 жылдары латын графикасына оралып, оған өзгеріс енгізу кезең-кезеңімен жүргізілді. Жаңа әліпбиге көшкенде орфография және орфоэпия ережелерін мұқият пысықтау қажет. Әзербайжан елінде бірқатар сөздердің жазылуына қатысты әлі күнге даулы пікірлер бар, – деді Шәміл Садигов.

Пленарлық мәжілістен кейін тілші-ғалымдар Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университетінде өткен секциялық отырыстарға қатысты. Айта кетейік, конференция өткен күні  облыстық қазақ драма театрында «Latyn kórmesі» ашылды.  Кітап көрмесінде 1929-1940 жылдары аралығында ҚР Ұлттық академиялық кітапханасының сирек қорынан латын графикасымен шығарылған қазақ тіліндегі 100-ден астам кітап назарға ұсынылды. Облыстық тілдерді дамыту басқар-масының қолдауымен көрмені «Ғылыми зерттеулерді қолдау қоры» жеке қоры ұйымдастырды. «Latyn kórmesinde» мектеп оқулықтары, көркем, салалық және балалар әдебиеті мен мерзімді басылымдар бар. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында Астананың 20 жылдығына байланысты ұйымдастырылған «Латын» жылжымалы экспедициялық көрмесі облыстық тарихи-өлкетану мұражайы базасында бір ай бойы болады.

Нұртай  ТЕКЕБАЕВ,

«Орал  өңірі»


«Орыстар» аздай, енді «армяндар» шықты…

Күні: , 215 рет оқылды

Бірден мәселенің басын ашып алайық, әңгіме әсте ұлтаралық қарым-қатынас жөнінде емес. Мәселе Ресей Федерациясынан тіркеуден шығарылғанымен, ресейлік нөмірмен Батыс Қазақстан облысының аумағында тайраңдап жүрген темір тұлпарларда болып тұр. Дәлірек айтқанда, әңгіменің бәрі әлгіндей көлікті тақымына басқан батысқазақстандықтардың өздеріне барып тіреледі. Өйткені олар өздері тізгіндеген көлік еш жерде тіркелмегендіктен, жол жүру ережесін бұзуға тым үйір көрінеді. Облыс аумағындағы көптеген жол-көлік оқиғаларына түрткі болған ресейлік нөмірлі көліктердің лаңы аздай, енді оларға Армениядан әкелінген аутоарғымақтардың тізгінін ұстағандар қосылды…

Биылғы жылы күні бүгінге дейін облыс аумағында 308 жол-көлік оқиғасы тіркелген. Соның 187-сі ресейлік нөмірлі аутокөліктердің қатысуымен орын алған. Жаңағы 308 жол-көлік оқиғасының кесірінен өкінішке орай, 341 адам жарақат алып, 96 адам қаза тапқан. Өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда жол-көлік оқиғаларынан жарақат алғандардың саны төмендегенімен, қаза тапқандардың саны артып отыр.

Жергілікті полиция басқармасы берген деректер осылай дейді. Заңды тіркеуге тұрмайтын, жергілікті жерге салық төлемейтін, басқаша айтқанда, «ауадағы» көліктерден келетін кесірлердің көп екендігі жоғарыдағы цифрлардан анық байқалады.

Арзан бағаға көршілес Ресейден қарша жауған, осы жердің жолын таптап, ауасын ластап жүрсе де, «пропискаға» тұрмайтын, қазынаға көк тиын пайда әкелмейтін «келімсек» көліктердің көбейіп кеткендігі туралы дабыл қаққандығымыз күні кеше секілді еді. Іргелес мемлекеттен келген көліктерді жергілікті жердің заңына қайтсек бағындырамыз деп бас қатырып жүргенімізде, батысқазақстандықтар Армения асып, арзан аутоарғымақты сол жақтан таси бастады.

Бүгінде қала көшелерінде Армениядан әкелінген, сол мемлекеттің нөмірін таққан көліктер қаптап жүр. Ебін тауып, екі асайтын «пысақайлар» бұны бизнес көзіне де айналдырып алыпты. Олар туралы деректі сол елдің көлігін тізгіндеген кісіден немесе ғаламтордағы деректерден оп-оңай табуға болады.

– Осы кезге дейін мініп келген көлігімнің әбден тозығы жетті. Аутосалоннан жаңасын сатып алуға қалта көтермейді. Отбасылы болған соң бірнеше жылға несие алғанды да жөн көрмедім. Қазір жұрттың бәрі арзан аутоны Армениядан әкеліп жатыр ғой. Содан біреулерден ақысын төлесең, сол елге ертіп барып, көлік алып беруге жәрдемдесетін «делдалдардың» телефон нөмірлерін сұрап алдым. Алғашында «Армения қайда, біз қайдамыз?» деп қорыққам, соңынан тәуекелге бел будым. Әлгі адаммен хабарласып, қанша қаражатымның бар екендігін, қандай көлік алғым келетінін айттым. Ол да өз еңбегінің бағасын жасырмады. Сөйтіп, 40-50 мың теңгені «көшбасшыға» беретін болып келістік. Өзім секілді арманындағы көлігін арзан бағаға алғысы келетін бауырларыммен бірге минивенге мініп, Арменияға аттанып кеттік. Жолшыбай кімге қанша сомаға қандай көлік керек екендігін біліп алған жолсерігіміз сол жақтағы әріптестерімен байланыс ұстап отырды. Барған бойда әркімнің көздеген көліктерінің бірнеше нұсқасын дайындап қойыпты. Таңдағанымызды алып, есептесіп, елге қайттық. Бұрын қайда,  қанша жыл жүргенін білмеймін, әйтеуір, сырты бүтін көлік алғанымызға біз де риза, діттеген жұмысымызды бітіріп, олжалы оралған делдал да разы. Енді қанша жыл кәдеме жарарын уақыт көрсетер, – дейді Бақберген есімді кейіпкеріміз.

Шынымен де, қазіргі таңда еліміздегі аутокөліктердің бағасы айтарлықтай қымбат. Қазақстанда құрастырылған отандық өнім тиімді пайызбен несиеге  берілсе де, оны бірнеше жыл бойы өтеуге халықтың аса ықылас танытпайтыны ақиқат. Сол себептен, жұртшылық Еуразиялық одақтың мүмкіндігін пайдаланып, Ресей, Қырғызстан, Армения секілді елдерден ескі көліктерді әкелуде.

Өткен жылдың қазан айынан бастап Еуразиялық одаққа мүше мемлекеттерде көлік құралдарына жеңілдетілген тәртіп енгізілгені мәлім. Яғни бұрын одақтас елдерде тіркелген көліктер алты айдан соң шекарадан кері шығуы немесе уақытша тіркелуі тиіс болса, бұдан былай бұл шектеудің күші жойылды.

– Бүгінгі таңда облыс көлемінде 140 мыңнан астам көлік құралы заңды түрде тіркелген. Ал Еуразиялық одаққа мүше елдерден әкелінген көліктердің нақты саны белгісіз. Шет мемлекеттерден келген аутокөліктерді тіркеуге алу заңмен белгіленбеген. Біздің өңір Ресей Федерациясының бес бірдей облысымен шекаралас болғандықтан, сол елден әкелінген көлік саны күрт артып отыр. Оның басты себебі, ол жақтағы аутокөлік бағасының арзандығында. Батысқазақстандықтар Ресейден қалтасындағы қаражатына ыңғайлы келетін көлікті емін-еркін шекарадан өткізіп, осы жақта пайдалана береді. Оған ешқандай тыйым жоқ. Жергілікті полиция қызметіндегі іздеу бөлімі шетелдік нөмірлі көліктердің есебін жүргізуге тырысып-ақ бағуда. Ұйымдастырылған шаралар барысында ресейлік нөмірлі аутокөліктерді тоқтатып, құжаттарын тексеріп, тізімге енгізуде. Бүгінде біздің тарапымыздан тіркеуге алынған ресейлік нөмірлі аутокөліктердің саны мыңнан асты. Сол тізімге тіркелген көліктер туралы ресейлік әріптестерімізге көліктің заңдылығы, есепте тіркелуі туралы сұраныс жолдаймыз. Бұл тек іс-шаралар барысында анықталғаны ғана. Негізі олардың саны едәуір көп екендігі белгілі. Осы уақытқа дейін мемлекеттік тіркеу нөмірлері арқылы ресейлік әріптестерімізге жолданған 400-ге жуық  сұраныстың 100  шақтысына жауап келді. Нәтижесінде 20-дан астам көліктің жоғарыда аталған Ресей облыстарының есебінен шығарылғандығы, үш көліктің іздеуде екендігі  анықталды. Бізде тіркеуде бар, бірақ бұрынғы жүрген өңірінде есепте жоқ аутокөлік иелерін жолдан тоқтатып немесе тұрғылықты жерлеріне барып, мемлекеттік нөмірлерін тәркілеп, көліктерін айыппұл тұрағына қойғызу шаралары жүргізілуде. Былтыр шекаралас облыстармен өзара ынтымақтастық меморандумына қол қойылған болатын. Сондықтан бұл бағытта жұмыс жақсы жолға қойылды, – дейді БҚО ПД жергілікті полиция қызметі басқармасы бастығының орынбасары, полиция подполковнигі Кенжебек Құспаев.

Егер шет мемлекеттерден әкелінген аутокөлік «ЕУРО-4» стандартына сәйкес болса, онда біздің мемлекетке заңды түрде кіргізе алады. Бірақ көлік иелері біздің мемлекетке тіркеуге қойып, нөмір алу үшін қыруар қаражат жұмсауы керек. Ол шығындар көліктің өзіндік құнынан 2-3 есе асып кететіні анық.

Армениядан әкелінген көліктерді сатып, пайда табушылардың саны да артқан. Ғаламтордағы көлік сатуға арналған парақшаларды қарасаңыздар да, темір тұлпар базарына бара қалсаңыз да, сол елдерден әкелінген аутодан көзіңіз сүрінеді. Сырты жылтырап тұрған көліктердің бағасы да әжептәуір арзан.

Жергілікті полиция қызметі басқармасы ұсынған деректерге сүйенсек, Армениядан әкелінген аутокөліктер жаңа әрі сапалы болғандықтан шығар, бұл көліктердің қатысуымен жол-көлік оқиғасы әзірге орын алмаған. Тіркеуге қойылмағандықтан, бүгінгі таңда олардың нақты саны да белгісіз. Полицейлер тұрғылықты  жерін таппай, тайраңдаған темір тұлпар иелеріне көшедегі жол белгілері, жылдамдықты сақтау тәртібі, бейнебақылау камералары секілді шектеулер тіптен соқпайды екен. Шетел нөмірлі көліктердің қатысуымен болған жол-көлік оқиғаларының көбеюіне де осы жүгенсіздік ең басты себеп көрінеді.

Шыны керек, осыдан 15-20 жыл бұрын көлік байлық пен барлықты байқатса, бүгінде қарапайым күнделікті қозғалыс құралына айналған. Құп делік, қаракөз ағайынның жағдайы жақсарып, заманына лайық тірлік кешкеніне, әрине, қуанамыз. Алайда, қалтаға қолайлы болғанмен, өзіміздің емес, өзгенің экономикасын өркендетуге үлес қосып жатқанымыз, ел ішіндегі көлік «қоқысын» тазартамыз деп жүргенде, жанымыздан келіп «біреудің тамтығы» кіріп жатқандығы өкінішті-ақ.

Жергілікті жердің жолымен жүгенсіз жүріп, қоршаған ортаға зиян келтіретін, салық пен полициядан бой тасалайтын «келімсек» көліктерге белгілі бір заңдылықтың, тәртіптің керегі айдан анық. Бұл мәселе, әсіресе, Атырау, Ақтөбе, Маңғыстау облыстары мен біздің өңірде өршіп тұр. Орын алған түйткілдің түйінін шешіп, белгілі бір заң немесе ортақ ереже қабылданбаса, күні ертең кең байтақ даламыздың темір қоқысына айналмасына кім кепіл?

Нұрбек   ОРАЗАЕВ,

«Орал   өңірі»


Алтай КӨЛГІНОВ, облыс әкімі: «Атқарылған істерге тоқмейілсімейміз»

Күні: , 52 рет оқылды

Кеше Батыс Қазақстан облысының әкімі Алтай Көлгінов Орталық коммуникациялар қызметінде баспасөз конференциясына қатысып, өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуы және мемлекеттік бағдарламалардың  жүзеге асырылуы туралы баяндады.

– Биыл алғашқы жартыжылдықта ішкі жалпы өнім 0,6% өсіп, 1,2 трлн. теңгені құрады. Өткен сегіз айда өңдеу өнеркәсібіндегі экспорт көлемі 26% өсіп, 150 млн. долларға жетті. Өңірдегі өнім өндіру көлемі 2,5 трлн. теңгені құрады. Негізгі капиталдағы инвестиция көлемі 0,5% ұлғайып, 316 млрд. теңгеге жетті. Сыртқы инвестиция көлемі 197 млрд. теңгені құраса, оның негізгі ка-питалдағы үлесі 62%. Батыс Қазақстан облысы 2,5 мың тонна ет және ет өнімдерін экспорттап, қой етін сыртқа сату бойынша жоспарымыз үш есе артығымен орындалды. Мұндай көрсеткіштерге қол жеткізуге Елбасы тапсырмаларын орындауға бағытталған жүйелі және кешенді іс-шаралар тікелей әсер етті, – деді облыс әкімі Алтай Көлгінов.

Мұнан соң өңір басшысы облыс экономикасы мен халықтың әл-ауқатын арттыру бағытында маңызды рөл атқаратын әр салаға  жеке-жеке  тоқталды.

 

Ауыл  шаруашылығына 2,5  миллиард  теңге  инвестиция

Биыл облыста ауыл шаруашылығын қолдау шараларына 12 млрд. теңге бөлінген. Ауыл шаруашылығындағы жалпы өнім 104 млрд. теңгені құрап, өңірде дәнді дақылдардың жалпы егістік көлемі 513 мың гектарға жетті. Сонымен қатар өңірге 2,5 млрд. теңгеден астам инвестиция тартылып, агроөнеркәсіптік кешенде бірқатар жобалар  жүзеге  асуда.

Облыста индустрияландыру картасына сәйкес құны 22 млрд. теңгені құрайтын 10 жобаны іске қосу арқылы 362 жаңа жұмыс орны ашылады деп күтілуде. Жалпы өңірде 61 жоба жүзеге асып, 3300 жұмыс орны ашылды. Бұл жобалардың құны 346 млрд. теңгені  құрайды.

Өңірдегі шағын және орта бизнес сектордың үлесі 40%-ды құрайды. Бұл көр-сеткіш бойынша біздің облыс республикада үшінші орында. «Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасы аясында жалпы құны 100 млрд. теңгені құрайтын 831 жоба қаржыландырылған. Сондай-ақ құры-лыс саласында 2,7 млрд. теңгені құрайтын 57 жобаға инфрақұрылым тартылған. Облыс әкімінің баяндауынша, шағын және орта бизнеспен айналысатындар саны алты пайызға артып, 40 мың субъектіні құраған. Облыста бұл салада еңбек ететіндердің саны 10 пайызға  немесе 115 мың адамға өскен.

Көп  қабатты  26  тұрғын  үй  салынуда

Елбасының Жолдауында еліміздің аумақтық дамуына жаңа тәсілдерді енгізуді қамтамасыз ету, сондай-ақ «Нұрлы жол» және «Нұрлы жер» бағдарламаларын 2025 жылға дейін ұзарту туралы айтылған болатын. Биылғы жылы осы бағдарламаларға сәйкес Батыс Қазақстан облысына 36,3 млрд. теңге бөлінді. Атап айтқанда, «Нұрлы жол» бағдарламасы бойынша 19,1 млрд. теңге, «Нұрлы жер» бағдарламасына 17,2 млрд. теңге қарастырылған.

– «Нұрлы жер» бағдарламасымен өңірімізде 3134 пәтерді құрайтын көп қабатты 26 тұрғын үйдің құрылысы жүргізілуде. Сонымен қатар аудан-ауылдарда 104 тұрғын үй салынуда. Жыл соңына дейін облыс орталығында 688 пәтерді құрайтын 6 көп қабатты тұрғын үй, аудан-ауылдарда 139 пәтерді құрайтын 83 тұрғын үй пайдаланылуға берілмек, – деді Алтай Көлгінов.

Өңірде жеке инвесторлардың есебінен 1400 пәтерлі үй салынған болса, солардың ішінен 100 пәтер «7-20-25» бағдарламасы бойынша берілген. Ал 280 пәтер аталған бағдарлама бойынша берілуге дайын тұр.

Бүгінде Орал қаласында апатты жағдайдағы 44 тұрғын үй тіркелген. Сол үйлерді бұзып, орнына жаңа көп қабатты үйлер салу мақсатына жеке инвесторлардан 13,5 млрд. теңге қаржы тартылып, бүгінде 17 үй қайта салынуда. Бұл үйлер бірінші кезекте бұрынғы тұрғындарға тегін берілетін болады. Ал қалған пәтерлер «7-20-25» мемлекеттік бағдарламасымен берілмек. Құрылысы жүріп жатқан бес көп қабатты үйдің екеуінің құрылысы аяқталып, жақын күндері пайдаланылуға берілетін болады.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Президенттің бес әлеуметтік бастамасы» атты халыққа Үндеуінің аясында 1800 студенттерге арналған бес жатақхана салу жұмыстары  жүргізілуде.

Жол   салу   жүйелі

«Нұрлы жол» бағдарламасы аясында жыл сайын облыс аумағындағы 500 шақырымдай жолдарға жөндеу жүргізілуде. Тек биылғы жылдың өзінде 450 шақырым жол салу үшін 32 млрд. теңге бөлінді. Республикалық маңызы бар жолдардың 285 шақырымында жөндеу жұмыстары жүргізілді.

– Жыл сайын біздің өңір арқылы 1 миллион 200 мыңдай аутокөлік, 4 миллиондай жолаушы өтеді. Жақын жылдары бұл көрсеткіштің өсе түсері анық. Сондықтан болашақта Саратов, Самара және Атырау бағытындағы күре жолдарды байланыстыратын жол құрылысы жобасын бастау жоспарда бар. Бұл жоба жүзеге асқан жағдайда ауыр жүк көліктері уақыт пен қашықтықты үнемдейді және облыс орталығына кіріп, көлік ағынына кедергі келтірмейтін болады, – деді А. Көлгінов.

Облыс әкімі келтірілген мәліметтерге сүйенсек, биыл облыс орталығында 8,8 млрд. теңге қаражатқа ұзындығы 50 шақырымды құрайтын 50 көше жолдары жөнделген. Сонымен қатар шаһардағы Депо ауданы маңындағы төрт жолақты көпір күрделі жөндеуден өтіп,  пайдаланылуға  берілді.

Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, келесі жылдан бастап Жәнібек, Бөкей ордасы аудандарына қатынайтын тас жолдың құрылысы басталады.

Орал  қаласы  мен   үш  аудан  100%  газбен  қамтылған

БҚО-да биыл 44 елді мекендегі 16 мың халықты көгілдір отынмен қамту мақсатында 8 жоба жүзеге асырылуда. Бұл мақсатқа 1,6 млрд. теңге қаражат бөлінген. Бүгінгі таңда Ақжайық, Бөкей ордасы, Зеленов, Жәнібек аудандары аумағындағы 24 елді мекенге газ тарту жұмыстары аяқталып, тоғыз мыңнан астам ауыл тұрғыны көгілдір отынның рахатын көруде. Қалған 20 ауылға газ тарту жұмыстары келер жылы аяқталатын болады. Осы жұмыстар мәреге жеткенде өңірдің көгілдір отынмен қамтылуы 95 пайызға жететін болады.

Халықты таза ауыз сумен қамту жыл басында 40,5 пайызды құрады. Жалпы ұзындығы 1000 шақырымды құрайтын ауыз су құбырларын тарту және жаңарту жұмыстарына 4,5 млрд. теңге қаражат бөлінген. Бүгінде 56 мың тұрғыны бар 50 елді мекенді таза ауыз сумен қамту жұмыстары жүргізілуде. Ол елді мекендердің 17-сі таза ауыз суға қол жеткізген болса, жыл соңына дейін 23 ауыл таза суға қосылатын болады.

Сонымен қатар құны 2,5 млрд. теңгені құрайтын Жаңақала ауданындағы топтық су құбырын салу нәтижесінде 8 елді мекен таза суға қол жеткізді.  Алдағы екі жыл ішінде өңірдегі тағы 50 елді мекенге су құбырын тарту арқылы 2020 жылы облыстағы таза сумен қамту деңгейі 50%-дан асатын болады.

Облыс орталығында жылу және сумен қамту жүйесін жаңғырту мақсатында құны 1,5 млрд. теңгені құрайтын 5 жоба жүзеге асты. Ақсай қаласында сыртқы жылу желілері қайта жөнделді. Атқарылған жұмыс нәтижесінде Ақсай қаласындағы жылу және су желілерінің тозуы 43%-дан 7%-ға төмендеді.

Айта кету керек, бұл жобаларды жүзеге асыру барысында 176 адам  жұмыспен  қамтылды.

Балабақшалар 500-ге   жетті

Елбасы Н. Ә. Назарбаев 5 жыл ішінде білім, ғылым және денсаулық сақтау салаларына жұмсалатын қаражатты жалпы ішкі өнімнің 10 пайызына дейін жеткізу қажеттігін атап өтті. Осыған орай, өңірдегі білім беру ұйымдарының материалдық-техникалық базасын нығайту үшін биыл 3 млрд. теңгеге жуық қаражат бөлінген.

– Күні кешеге дейін балабақшаларда орын жетіспеу мәселесі өткір болып келді. Мемлекеттің қолдауы мен жеке кәсіпкерлердің белсенділігінің нәтижесінде балабақшалар саны 500-ге жетті, оның 52-сі – жеке балабақшалар. Балаларды кезекке қою Орал қаласында электронды жүйеге көшірілді. Облыста 1 жастан 6 жасқа дейінгі балаларды мектепке дейінгі біліммен қамтамасыз ету 70%-ды, 3 жастан 6 жасқа дейін 100%-ды құрайды, – деді Алтай Көлгінов.

Сонымен қатар облыста «Bilim Land» білім беру порталының жоғары сапалы мазмұнын қамтамасыз ету, қалалық және ауылдық мектептердің білім беру ресурстарына тең қолжетімділігін арттыру мақсатында барлық 225 (100%) шағын жинақты мектепке жалпы құны 312 млн. теңгені құрайтын 567 бірлік «Білім кітапшасы» компьютер-трансформерлер сатып алынған. «Нұр Отан» партиясымен бірге 15 IT-сынып ашылып, IT-лицей жұмыс істей бастады. Келесі жылы партиялық жоба бойынша тағы 50 IT-сынып ашылмақ.

Айта кетейік, биылғы жылы Орал қаласының Деркөл кентіндегі 600 орындық, Ақжайық ауданының Шабдаржап ауылындағы 200 орындық мектеп, Ақсай қаласындағы 240 орындық балабақша, Зеленов ауданының Дариян ауылында 100 орындық интернаты бар 300 орындық мектеп, Бөкей ордасы ауданы Сайқын ауылындағы мектептің 70 орындық интернат пайдалануға берілді.

Жоғары оқу орындарында мамандарды даярлау үшін соңғы екі жылда облыста сұранысқа ие мамандықтар бойынша жергілікті бюджеттен 300 грант бөлінген.

Кардиоорталыққа  жаңа  ғимарат

– Денсаулық сақтау саласында мемлекеттік-жекешелік әріптестік аясында екі жоба жүзеге асты. Аталған жоба аясында облыстық ауруханаға құны 550 миллион тұратын магнитті-резонансты томограф алынса, Шыңғырлау ауданының Лубен ауылында жобалық құны 117 млн. теңгені құрайтын, ауысымына 35 адамды қамтитын дәрігерлік амбулатория салынды. Сонымен қатар Орал қаласында заманауи құрал-жабдықпен қамтылған кардиоорталыққа жаңа ғимарат салу жоспарлануда, – деді облыс әкімі.

Сондай-ақ өңір басшысы облыстағы қағазсыз құжат айналымы, медицина саласында цифрлық технологияларды пайдалану  туралы  сөз  етті.

Айта кету керек, Батыс Қазақстан облысында өлім бойынша ісік аурулары 7,3%-ға, қан айналымы жүйесі аурулары 10%-ға, ал туберкулез 21%-ға төмендеді.

100  спорт алаңы  салынбақ

– Бұқаралық спортты дамыту, халық арасында салауатты өмір салтын қалыптастыру мақсатында облыс көлемінде 50 спорт алаңдары салынып, пайдалануға берілді. Бұл бағыттағы жұмыстарға «Samruk-Kazyna Trust» әлеуметтік жобаларды дамыту қоры үлкен қолдау білдіруде. Жергілікті бюджет есебінен Ақжайық, Қазталов, Жаңақала, Тасқала аудандарынан 5 дене шынықтыру-сауықтыру кешенін салу жоспарланған. Сондай-ақ «Нұр Отан» партиясымен бірлесіп жасалған жол картасы аясында 100 спорт алаңдарын салу жоспарланып отыр, – деді А. Көлгінов.

Соның нәтижесінде жыл соңында бұқаралық спортпен шұғылданатын өңір тұрғындарының 30%-ын  құрайтын  болады.

40-тан   астам   жоба   жүзеге   асырылуда

Батыс Қазақстан облысында цифрландыру жұмыстары жүйелі жүргізіліп келеді. Мемлекеттік қызмет түрлері жаппай электронды форматқа көшірілуде. Бүгінгі таңда өңірде «Smart City» тұжырымдамасына сәйкес «Қолжетімді әкімдік», «Smart Uralsk» орталығы, «Мамандандырылған ХҚКО», «Көші-қон ХҚКО» ашылып, қалыпты жұмыс жасауда.

Сондай-ақ жер қатынастары саласында жер ресурстарының бірыңғай порталы ашылып, «Жер  учаскесін таңдау актісін бекіту» қызметі автоматтандырылды. Бұрын азаматтар таңдау актісін алу үшін 3 ай күту керек болса, қазір бұл қызмет 5-12 күн аралығында көрсетілетін болды. Облыс орталығының және аудандардың ауруханалары интернетті 100% қамтамасыз ету мақсатында да бірқатар ауқымды жұмыстар атқарылуда. Аталған сала министрлігінің қолдауымен келер жылы 60, ал 2020 жылы 33 елді мекен сапалы интернет қызметімен қамтылатын болады.

– Адам көп шоғырланған жерлерге бейнебақылау камераларымен жабдықтау жұмыстары қарқын алуда. Облыс аумағында орнатылған 6000 бейнебақылау камералары көше қылмысын 20 пайызға төмендетуге септігін тигізді. Сонымен қатар Орал қаласында қосымша 20 жылдамдықты өлшеуіш құрылғы мен көлік ағыны көп 50 көшеге бейнебақылау камераларын орнату жоспарлануда, –  деді  Алтай  Көлгінов.

«Қызғалдақ»  фестивалі   өтеді

– Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың стратегиялық маңызға ие «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламасы біздің өңірде де белсенді жүзеге асырылуда. Бұл жұмыста депутаттық корпус үлкен қолдау көрсетіп келеді. Бағдарлама аясында биыл 175 мыңға жуық адамды қамтыған 350-ден астам маңызды шара өткізілді. Демеушілер мен меценаттар көмегімен 166 жоба жасалды. Облыс орталығында меценаттар арқылы ерекше мұқтаж адамдарға арналған құны 200 млн. теңгені құрайтын үй құрылысы жүргізілуде. Жоспарымызда тағы 43 жоба бар.

Республикалық қасиетті орындар тізіміне енген облыстағы 7 нысанға жолдар тарту мен инфрақұрылым жасау бойынша жұмыстар қолға алынуда. Аталған жұмыстардың нәтижесінде ішкі туризм дамып, облысқа келетін туристердің саны артады деп күтілуде.

«Қазақстан – 2050» жалпыұлттық қозғалысымен бірге «Crowdsourcing.kz.» жобасы іске асуда. Бүгінгі күні 150-ден астам жоба ұсынылып, дауыс берілді. Іріктелген жобаларды Орал қаласы әкімдігі жүзеге  асыратын  болады.

«Рухани жаңғыру» бағдарламасының жалғасы ретінде Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласы жарияланды. Жаһандық құбылыстар қарқынды жүріп жатқан кезеңде мемлекетіміздің дамуына жаңа рухани дем берген мақаланы Ақжайық өңірі толықтай қолдайды. Атқа міну мәдениеті туралы өз мақаласында Елбасы кеңінен тоқталды. Жылқыны қолға үйреткен Ұлы даланың ұрпақтары болғаннан кейін бұл дәстүр біздің өміріміздің ажырамас бөлігі. Жақында Орал қаласында жеке кәсіпкердің 300 млн. теңге қаражатына «Саят» атты этно-туристік орталық ашылып, ат спортының дамуына үлес қоса бастады.

Біздің археологтардың мазмұнды жұмыстарының нәтижесінде Орал қаласының жанынан орта ғасырлық Жайық қалашығының орны табылды. Бұл қалашық «Қасиетті орындар» тізіміне енгізілді. Орта ғасырдың өзінде биік қорғандар, металл бұйымдарын жасаған ұстаханалар, моншаның орны анықталып отыр. Болашақта бұл орынды ашық аспан музейі жасап, туристер тартуды жоспарлап отырмыз.

Президент өз мақаласында «Қазақстан – алма мен қызғалдақтың отаны» деп атап өтті. Алдағы көктемде Батыс Қазақстан облысында халықаралық «Қызғалдақ» фестивалі ұйымдастырылмақ. Бұл жобаның мақсаты, патриотизмнің басты ерекшелігі – туған өлкеге, оның мәдениетіне, салт-дәстүріне ерекше көзқарас қалыптастыру. Жер бетінде қызғалдақтың 120-дан астам түрі бар. Батыс Қазақстан облысындағы Қараөзеннің жағасында, 400 гектарды  алып жатқан алқапта 12 түрлі-түсті қызғалдақ өседі. «Қызғалдақ» фестивалі 2019 жылдың 1-10 мамыр аралығында ұйымдастырылады.

Президентіміз өз мақаласында атап өткен Түркі әлемі мәдениеті мен славян мәдениетінің тоғысқан тұсы – Ақжайық өңірінде туристік орындар жеткілікті. Біздің өңірге қош келесіздер! – деп қорытындылады баяндамасын облыс әкімі.

Нұрбек  ОРАЗАЕВ,

«Орал  өңірі»


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика