Тег: ‘Нұртай ТЕКЕБАЕВ’


Домбыраға қой ішегін тартқан шебер

Күні: , 358 рет оқылды

«ЭКСПО – 2017» халықаралық көрмесі аясында Батыс Қазақстан облысының мәдениет күндері өтіп жатқан кез еді. Домбыра шебері Асылан Серікбаевтың туындыларымен Астанадағы этноауылдағы көрмесінде таныстық.

Әсем қалыбымен көз тар татын қоңыр үнді домбыралар қаздай тізіліп тұрды. Этноауылда белгілі бокс бапкері, олимпиада жеңімпазы Даниярдың әкесі, жерлесіміз Марат Елеусіновті жолықтырдық. Бапкер Оралдан келген шеберге екі домбырасын жөндетіп алғанын айтты. – Қос домбыраның біреуі әкемнің көзіндей болған ескі мұра. Асыланның қолы шебер, епсекті екен. Аспаптарымды қалпына келтіріп, өңдеп берді, – деген Марат ағаның сөзінен риза екендігі байқалып  тұрды. Осыдан бірер апта бұрын Асылан Серікбаевтың Құрманғазы атындағы саз колледжіндегі шеберханасына барудың сәті түсті. Құрқылтайдың ұясындай шағын бөлме ісмердің асай-мүсейі мен керек-жарағына толы. Соларға қарап, оның домбыра жасаумен ғана айналыспайтынын бірден аңғаруға болады. Қабырғаға шашы әдемі қайырылған, дөңгелек жүзді, қалың қасты, көзқарасынан  мінезінің жайлы екендігі сезіліп тұрған жігіттің қарындашпен салынған портреті ілініпті. Ол кейіпкеріміздің нақ өзі еді. Пор-третті суретші  достары  сыйға  тартыпты. Асылан Серікбаев Қазталов ауданының Қошанкөл ауылында дүниеге келген. 1986 жылы әкесі Серікбай Бостандық ауылындағы мектеп директоры болып таға-йындалған кезде отбасы осы ауылға көшіп келді. Бір үйдегі төрт ұл мен екі қыз тату болып өсті. Бала күнінде талдан садақ иіп, ағаш мылтық пен ойыншық мәшинені жасауға құмар Асылан апаларына сыммен безендірілген сырға мен сақинаны сыйға тартумен болыпты. Әкелері Серікбай – өнерпаз адам. Күй тартып, ән салады. Анасы Шәрбану Сапарғалиева көпті ісмерлігімен сүйсінткен. Киіз басып, құрақ көрпе жасайтын. Кейуана бүгінде зейнет жасында. Мектепте ұстаздық қызмет атқарып, оқушы қыздарды ісмерлікке баулыған. Өнер текпен келіп, қанмен сіңетіні белгілі. Асыланның атасы Сату қолы шебер кісі болған екен. Тіпті ол құлпытас та құйған көрінеді. Баба жолымен қолөнерге аңсары ауған бозбала 1996 жылы Дәулеткерей атындағы Батыс Қазақстан өнер институтында сәндік қолданбалы өнер және дизайн  мамандығы бойынша оқуға түседі. Институтты тәмамдаған соң Орал қаласындағы №30 мектепте еңбекке баулу пәнінен сабақ берді. Кейін екі-үш жыл  Астана қаласында жеке кәсіппен айналысады. 2004 жылдан бері Құрманғазы атындағы саз колледжінде еңбек етіп келеді. Жасы қырыққа келген азамат бүгінде әріптестеріне абыройлы. Өнер адамдары, саз мектептерінің мұғалімдері шеберді өздері іздеп келеді. Тапсырыспен музыкалық аспаптар  жасатады. – Колледжде бірге қызмет істеген Сүлеймен Бақтыгереев өмірде де, өнерде де ұстазым болды. Ақсақал қазір зейнет жасында, бес уақыт намазын қаза қылмайды. Қолымның икемі бар екенін байқап, маған «домбыра жасау қолыңнан келеді, байқап көр» деп ұсыныс жасады. Домбыраның шанақтарын иіп, қалай құрастырылатынын көрсетті. Үш-төрт күннің ішінде ұстаздың көрсетуімен бір домбыраны құрастырдым. Кейін  барлық технологиясын үйретті. Содан бері аспап жасау сүйікті ісіме айналды, – деді Асылан Серікбаев. Оның айтуынша, домбыра жасау үшін пайдаланылатын ағаштың әбден кепкені жақсы. Шанаққа қатты ағаш қажет. Ол үшін біздің өңірде өсетін қайың, үйеңкі, шамшат, шетен кәдеге асады. Соның біреуінен үш миллиметр қалыңдықтағы кесінділер алынады. Кесінділерді қыздырып, қалыпқа салып иетін шағын темір пешті шебердің өзі жасап алыпты. Оларды қалыпқа салу үшін суға шылайды. Пешке қыздырғаннан кейін қайтадан кептіреді. Домбыраның мойын тұғыры жонылып, саға тұсынан шанақ кесінділері біріктіріледі. Шанақтың тілімдерінің саны әр түрлі болады. Жетіден бастап тақ саннан көбейтіліп салынады. Шанақ бір күн бойы қалыпта ұсталады. Домбыраның мойыны сүйірлене жонылып, шабылған соң шанақ-тың бетіне қақпақ дайындалады. Ол үшін шанақтың ішкі жиегіне кергіш салынады. Кергіш – қалыңдығы 7 миллиметр, жұқа тақтайша. Қақпақ шыршадан жасалса, дыбыстың әсерлі шығуын қамтамасыз етеді немесе қарағайды да қолдануға болады. Оның да қызылқарағай, балқарағай деген түрлерін екшеп алу қажет. Қалай болғанда да, шанақ пен оның қақпағының материалдары дыбыс тербелісімен үйлесім табуы тиіс. Қақпақпен беттестіріліп, сағадан жоғары мойынбет жапсырылады. Мойынбеттің қарағаш, қызылағаш секілді қатты шикізаттан жасалғаны жөн. Өнерпаздарға мәлім, ішекті, негізінен, сағаға жақын тартса, әуен дұрыс шығады. Саусақ ұштары тиген сайын қақпақ желінбес үшін сол  тұсқа  қорған  жасырылады. Перне өлшемдерін жасарда барлық шеберге бір өлшем бекітілген. Яғни домбыра мойнының ұзындығы 48 см болуы тиіс. Бұл өлшем қазақ музыкасын зерттеуші, композитор, көрнекті ғалым Ахмет Жұбанов домбыра құрылысына елеулі өзгерістер енгізгеннен бері қолданылады екен. Қойдың ішегі синтетикалық материалмен ауыстырылды. Қазіргі уақытта қойдың ішегін пайдалану мүлдем ұмыт болды. Бірақ Асылан Серікбаев осы тәсілді қайтадан жандандырыпты. Ол үшін сойылған қойдың ішегі әбден жуылып, тазартылған соң тұзға ұсталады. Кейін қайнаған жусан суымен жуылады. Жусан жұпары ішектің жағымсыз иісін кетіріп, қатая түсуіне септеседі. Қойдың ішегінен қажетті жұқа қабығы (пленка) алынғанша майы әбден сылынып алынып, арқан ескен секілді ұршыққа иіріледі. Бұл технологияны шеберге жергілікті күйші Ербол Ғұбайдуллин айтып берген. Күйші әжесінен естігенін баяндаған  көрінеді. – Қойдың ішегі көлеңкеде кептіріледі. «Орал сазы» фольклорлық ансамблінің жетекшісі Асқар Кен-жеғалиев екеуіміз ішекті жасау, оны қолдану технологиясын біраз зерттедік. Қойдың ішегі ұзаққа шыдамайды, үзілгіш келеді. Бұрын қазақтар ұзын етіп, шумақтап орап, бірге алып жүретін болған. Жусан суына жуу секілді тәсілдерді ізденіс барысында өзіміз тыңнан таптық, – деді Асылан Серікбаев. Оның айтуынша, домбыраға бап қажет. Оны бөлмеде қалыпты ауа температурасында ұстаған дұрыс. Күн суытқан шақта, жаңадан жасалса да, домбыраны жалаң кү-йінде сыртқа алып шығу аспап дыбысының дұрыс шығуына кері әсерін тигізеді. Шеберханада домбырадан бөлек, қобыз да ілулі тұр. Оны үйеңкіден жасап, сүйекпен әрлеген. Шанағына түйенің терісі жапсырылған. Киіктің мүйізі қобыз құрылысына пайдаланылған. Қабырғаға сәндік үшін ілінген алмас қылыш біздің кейіпкеріміздің қолымен жасалған. Оның да сабы киік мүйізінен жасалыпты. Шебер скрипканы да жөндейді екен. Екеуміз әңгімелесіп отырғанда, шеберханаға қолына домбыра ұстаған ақжарқын жүзді ер адам кіріп келді. Теректі ауданындағы Ақжайық балалар саз мектебінің директоры Ақболат  Қыдырғалиев  екен. – Мектептегі аспаптарымыздың күйі кетіп, кейде сынып та қалып жатады. Сол кезде Асекеңнің көмегіне жүгінеміз. Өтінішімізді аяқасты етпей, көмектесуге даяр. Музыкалық аспаптарды жасап, ұлттық өнерімізді насихаттауға үлес қосып жүрген мұндай азаматтар біздің өңірде аса көп емес, – деді келген мейман. Шебер оның әкелген домбырасын қолына алып, күйінің келмей тұрғаны шанақ бетіндегі қақпақтың төмен түскенінен  екенін  сол  жерде  айтып  берді. Асылан Серікбаевтың қолынан шыққан өнер туындыларын еліміздің қалаларында өтетін көр-мелерге ұйымдастырушылар аттай қалап алып барады. Әңгіме арасында Асекең Батыс Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану музейіне ағаштан жонылған ортекелі домбыраны сыйға тартқанын айтты. Домбыра шебері қолөнер сайыс-тарынан да жүлдесіз қалып жатқан жоқ. Мәселен,  былтыр ол Атырауда өткен домбыра шеберлері арасында өткен аймақтық байқауда екінші  орын  алған.

Нұртай ТЕКЕБАЕВ,

«Орал өңірі»


200 мың текше метрге жуық қар шығарылды

Күні: , 48 рет оқылды

Орал қаласы Зашаған кенті Сарытау шағынауданы маңындағы қар суының ағуына арналған арна толықтай аршылып болуы жақын. Осы арнадан аққан қар суы Орал – Саратов тасжолының іргесіндегі ка­налға құйылады. Бұл жайында қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруа­шылық және тұрғын үй инспекциясы бөлімінің басшысы Бауыржан Тухватов хабарлады. Ол су арнасын тазалау жұмысын көруге келген облыс әкімі Алтай Көлгіновке қазіргі уақытта қала аумағынан 200 мың текше метрге жуық қар шығарылғанын айтты. Былтыр 500 мыңнан астам текше метр қар тасылған.

Орал қаласының әкімі Мұрат Мұқаевтың сө­зінше, 100-ден астам техника, яғни 60-қа жуық КамАЗ, 19 қар тиегіш сияқты техника түрлері күн сайын екі ауысымда қар шығарумен қарқынды айналысуда. Сондай-ақ бұл жұмыстарға «Жайық таза қала» ЖШС-ның 300-ден астам қыз­мет­кері жұмылған. Оларға күн сайын 200 студент ерікті түрде көмекке келеді. Мем­­лекеттік ме­кемелер мен кә­сіп­орын қыз­меткерлерін қоса ал­­ған­да, мыңға жуық оралдық қар аршуда жүр. Қала басшысы кәсіпкерлік нысандары мен тұр­ғын үй ауласынан шығарылған қардың техникалармен тасылып жатқанын айтты. Сая­жайлар ау­мағында тасқынның алдын алуға қатысты нұсқаулық парақтары таратылуда.

Облыс әкімі Алтай Көлгінов жұмыс тобына қала аумағындағы су тасқыны болуы ықтимал бар­лық учаскені аршып, бақылауға алуды, әлеуметтік нысандар мен көп қабатты үйлердің және қала ішіндегі жеке баспаналардың айналасына түскен қалың қарды тазалау керектігін айтты. Су тасқы­ны қатеріне байланысты тұр­ғын­дар қаперіне салып отыру үшін бейнеролик  түсіруді ұсын­ды. Алтай Көлгінов арықтар ар­қылы аққан су топанға ұласпауы үшін Орал – Саратов жолы бо­йындағы су арнасындағы қарды техникалармен ысыруды тапсырды.

Облыс әкімі бастаған жұмыс то­бы Зашаған кенті аумағындағы жаңа жылыжай құрылысы ма- ­­ңын­да қазылып жатқан арықты көрді. Ұзындығы бір шақырымға жуық­тай­тын жаңа арықты қазу­ға құры­лыс компаниясының өзі мүдделі болып, техника шығарған.

Зашаған кентінің әкімі Әділбек Қадыров кент аумағында ұзын­ды­ғы 20 шақырымнан асатын арық жүйесін тазартуға жастар белсене үлес қосып жатқанын айтты. Үй ауласынан қар шығаруға өтініш біл­­діріп жатқан тұрғындар бар. Қа­рия­лар­ға, мүмкіндігі шектеулі жан­дар­ға, жалғызбасты адам­дар­ға ерік­ті­лер көмектесуде. Әкім­нің ай­туын­ша, Балауса шағын­ау­данындағы көше бойын­дағы жол астына су өт­кіз­гіш құбырлар орнатылуда. Қа­зір­ Зашаған­нан шыға­рыл­ған қардың көлемі 20 мың текше метрден асқан.

Нұртай ТЕКЕБАЕВ,

«Орал өңірі»


Басты мақсат – қауіпсіздік мәселесі

Күні: , 332 рет оқылды

Ата Заңда мемлекетіміз зайырлы екені көрсетілген. Соған сәйкес 1992 жылы «Діни сенім және діни бірлестіктер» туралы заң қабылданды. Заң қабылданғаннан кейін еліміздегі діни ахуал өзгерді. Заман талабына сай заңнама талаптарын жетілдіру қажет болды. 2011 жылы аталған заңның жаңа жобасы талқыланып, күшіне енді. Дейтұрғанмен былтырдан бастап мемлекет пен діни ұйымдардың арасындағы қарым-қатынасты реттеу, қоғам сұранысына сай құқықтық мәселелердің шешімін табу бағытында заңнама талаптарына енетін өзгерістер қоғамда кеңінен талқылануда. Бұл реформадан қандай жаңалықтар күтеміз? Осы жайында облыстық дін істері басқармасының басшысы Саялбек Ғиззатовпен сұхбаттастық.

– Саялбек Махамбетұлы, діни ахуалды реттеу әлі күнге өзекті мәселе ретінде саналуда. Соған сәйкес заң жобасына енетін жаңа баптардың ерекшеліктері жөнінде  айтсаңыз.

– Құқық, заң  мәселесі қоғамдық қатынастарға байланысты өзгеріп тұрады. Биыл Парламент Мәжілісінің депутаттары Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне «Діни қызмет және діни бірлестіктер мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы заңының жобасын талқылауда. Заң жобасында адамның діни сенім бостандығы қорғалатыны, сонымен қатар атеистік көзқарасы болуына қатысты ешкімді жазғыруға жол берілмейтіні көрсетілген. Себебі Құдайға сенбейтіндерге діндарлар тарапынан қысымшылық көрсетілетіні айтылып жатады. Радикалдық көзқарастағы адамдардың Құдайсыз деп айыптауы, осының салдарынан адамның үрейде болуы мемлекеттің зайырлылық ұстанымдарына қайшы. «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» заңның соңғы жобасына «Заңды діни қызметке кедергі келтіруге, дінге көзқарасы себептері бойынша жеке және заңды тұлғалардың азаматтық құқықтарын бұзуға немесе дінге сенушілердің немесе дінге сенбеушілердің сезімдері мен қадір-қасиеттерін қорлауға жол берілмейтіні» туралы бап енгізілген.

– Әлі күнге көшеде қара жамылып, бетті тұмшалау, сақал қою мен балақ қысқарту секілді қоғамдық көріністер дауға айналып тұр. Заң шеңберінде бұған қатысты нормативтік актілер қарастырылып  жатыр  ма?

– Айта кетейін, деструктивті діни ағымдардың сыртқы көріністерін қоғамда насихаттау мәселесі жан-жақты сарапталуда. Бетті бүркеп, ниқап киюдің дәстүрлі діни танымға қайшы екенін көптеген азамат айтуда. Ең бастысы, бұл – қоғамдағы қауіпсіздік мәселесі. ҚР Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодексіне енетін 434-2-бапта «бет-әлпетті тануға кедергі келтіретін киім-кешекті қоғамдық орындарда киіп жүруге қатысты заңнама талаптарын бұзу жеке тұлғаларға ескерту жасауға немесе елу айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға негіз болатыны» көрсетілмек. Дін адамдары мұны жеке бас құқығына, діни сенім бостандығына қайшы деп қабылдамауы керек. Бет-әлпетін бүркеген адам, шын мәнінде, нені көздейді? Оны біз білмейміз. Осы тұрғыдан алғанда, қауіпсіздік мәселесіне көңіл бөлініп отыр. Ал сақал қою, балақ қысқарту, кейбір халықтың діни киімін киіп алып жүру – мұның бәрі кешенді түрде қарастырылады. Сыртқы атрибуттарды, киім-кешекті қоса алғанда, деструктивті діни ағымдарға қатыстылығын айқындайтын белгілер уәкілетті, ұлттық қауіпсіздік және ішкі істер құрылымдарының бірлескен нормативтік-құқықтық актісінде бекітіледі. Адамның діни сенімі мен сыртқы киіміндегі өзгерістер сарапталып барып, қосымша бекітілетін заңнамалық актілермен жауапкершілікке тарту мәселесі қаралады.

– Шетелде діни білім алып жатқандарды қадағалауға алу амалдары күшеюде екенін білеміз. Заңнама аясында қандай талаптар қойылмақ?

– Жастар шетелдік күмәнді діни оқу орындарына кетіп қалып жатыр. Қазіргі уақытта бакалавр дәрежесі бойынша негізгі білімді еліміздегі ЖОО-ларда алу мәселесі қаралуда. Қазақстандағы теологиялық оқу орындарында оқығаннан кейін шетелге ҚМБД жолдамасымен барған дұрыс. Елімізде Нұр-Мүбарак Египет Ислам мәдениеті университеті мен тоғыз медресе бар.

Медреселердің біреуі Орал қаласында орналасқан.

– Христиандық және басқа бағытта діни білім алу мәселесі ше?

– Еліміздегі православтар Мәскеу епархиясына бағынады. Олардың Алматыда діни семинариясы бар. Мәскеуге тікелей бағынғаннан кейін мамандарды оқыту мәселесін өздері шешеді, бірақ миссионерлердің бәрі біздің құрылыммен келісім жасайды. Шетелдік діни бірлестік өкілдері арнайы бұйрықтарымен, жолдамасымен келеді.

Айта кетейін, заңнама талаптарында өзге діни бірлестік өкілдерінің ұсыныс-пікірлері де ескерілмек. Мәселен, діни ұйымдар республикалық, аймақтық, жергілікті болып үшке бөлінеді. Соның ішінде, аймақтық діни бірлестік құру үшін 500-ден кем емес ҚР-ның азаматын тіркеуі және олар екі облыстың немесе екі қаланың тұрғындары болуы керек. Енді жаңа заң жобасы бойынша бір облыстан 500 адам жиналса, діни бірлестік құруға рұқсат етілмек. Сондай-ақ гуманизм ұстанымына сай әкімшілік санкцияларды жеңілдету, заңнама талаптарын бұзған жағдайда алдымен  ескерту беру қарастырылуда.

– Мемлекет пен діни бірлестіктер арасындағы айырым ұстанымына қарай құқықтық реттеудің жаңа талаптары еніп жатқаны рас па?

– Заңнама аясында мемлекеттік және бюджеттік мекемелердің  қызметкерлеріне бірнеше шектеу қойылады. Біріншіден, мемлекеттік қызметкерлер өзінің қызмет бабын діни бірлестіктер мүддесі үшін пайдаланбауы қажет. Екіншіден, мекеме басшыларының өз қарамағындағы адамдарды діни бірлестікке тартуына, яғни үгіт-насихат жүргізуіне тыйым салынады. Кейбір басшылар өзінің діни ұстанымына байланысты ұжым мүшелерін алалауы, мәжбүрлеу шараларын еркінен тыс қолдануы мүмкін. Үшіншіден, мемлекеттік қызметкер діни бірлестіктердің құрылтайшысы немесе бастамашысы бола алмайды. Бюджеттік мекеме өкіліне үшінші нұсқаудың қатысы жоқ. Әрине, Ата Заңымызда жазылғандай, мемлекеттік қызметкерлердің діни сенім бостандығына қысым жасалмайды. Мәселен, жұмыс кестесінен тыс уақытта қалаған діни құл-шылығымен шұғылдана алады.

Нұртай   АЛТАЙҰЛЫ


Өмірге бейімдеу үйі салынбақ

Күні: , 45 рет оқылды

Орал  қаласының   Зашаған  кентіндегі  Балалар  ауылының маңында  қамқорлыққа  ерекше  мұқтаж  адамдарға  арналған  үйдің  құрылысы  басталмақ. Бұл жөнінде  Алғыс  айту  күні  құрылыс  аумағына  «Естелік капсуласы»  қойылғанда  мәлім болды. Мереке  құрметіне  ұйымдастырылған  шараға  облыс  әкімі  Алтай  Көлгінов,  үкіметтік  емес  ұйымдар  мен  саяси  партиялардың  мүшелері,  БҚО  Қазақстан  халқы ассамблеясының  өкілдері  мен  меценаттар  қатысты.

– «Естелік капсуласын» салу рәсімі Алғыс айту күнімен тұспа-тұс келуін жақсылыққа балаймыз. Мүмкіндігі шектеулі жандарға арналған үйді салу жөнінде үкіметтік емес ұйымдар бірнеше мәрте бастама көтерді. Облыста 2 мыңнан астам бала сал ауруымен ауырады. Жасы 18-ден асқан 500-дей адам осындай әлеуметтік үйге мұқтаж. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы ауқымында «Туған жер» бағыты бойынша жергілікті азаматтар былтыр өткен меценаттар форумында осы жобаны бірлесіп қолға алуға келісті. Оның ішінде құрылыс компаниялары мен зауыт иелері бар. Соларға алғыс айтамын, – деді облыс әкімі Алтай Көлгінов.

Кейін облыс әкімі Алтай Сейдірұлы, құрылыс мердігерлері мен меценаттар капсула ішіне салынатын аманат-хатқа қол қойды. Қабырғасы кірпішпен өрілген шағын тұғырдың ішіне капсула салынып, оның беті ескерткіш тақтамен жабылды. Болашаққа жолданған капсула 2041 жылы, яғни ел Тәуелсіздігінің  50  жылдығында  ашылмақ.

Аталмыш нысан меценаттардың қолдауымен «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында бой көтермек. Жоба құны – 100 млн. теңге. Екі қабатты бейімдеу үйі 50 адамға арналған. Ғимаратта 12 жатын бөлме болмақ және төрт секцияның әрқайсысында санитарлық торап, тынығу бөлмесі,  ас үй орналаспақ. Сонымен қатар шеберхана салынбақ. Үйдің құрылысы 2019 жылдың маусымында аяқталады.

Бұл үйде жасы 18-ден жоғары, зердесі орнықты, жеңіл психоневрологиялық ауытқу деңгейіндегі ауруға шалдыққан мүмкіндігі шектеулі жандар тұратын болады. Олар өз бетімен тамақ дайындауға, киімдерін жууға, азық-түлік, киім-кешек, шаруашылық тауарларын сатып алуға, бос уақытын ұйымдастыруға үйренеді. Жоба бойынша кәсіби мамандықтарды меңгеріп, жұмысқа орналасуларына жағдай жасалуы тиіс. Өмірге әбден бейімделгенше, тәрбиеленушілер осында тұруға құқылы. Үйленген жағдайда бөлек  баспана беру жағы қарастырылады.

Нұртай  ТЕКЕБАЕВ,

«Орал  өңірі»

Суретті  түсірген  Айбатыр  НҰРАШ


«Ой-мұхитта желкен керді өр кеме»

Күні: , 140 рет оқылды

Ой-кәусар

 

Көңілдің  дөп  бір  түскен  алшысындай,

Көзімнің  мөлдіреген  тамшысындай.

Өмірдің қайта туған жаршысындай,

Шабытым,  жырла,  енді жырла.

Сәуле тамып көңілдің іреңіне,

Жұпар дарып,  кеудеге гүл өріле,

Көкіректің  жарлауытын  тіле-тіле,

Толқындарым шықты, міне, жиегіне.

Сияды әлем мына менің кеудеме,

Бой бермейтін жосып аққан селге де.

Тіл біткендей саусақ тимей пернеге,

Ой-мұхитта желкен керді өр кеме.

Сағыныппын, жырламаппын көп болды,

Төкпеппін ғой көңілдегі көктемді,

Төкпеппін ғой кеудемдегі от-демді,

Гүлге бөлеп қырат, дала, бөктерді.

Жырлайын,  жырлайыншы құлаш ұрып,

Қалғандай көкірегім сырға тұнып,

Арудың сәнін ашар сырға қылып,

Келсінші көкейге жыр ырғатылып.

Еміреніп, тамсанып жырлайыншы,

Толқындай дариядағы тулайыншы,

Жырлайыншы,  «кеудеңді аш, кең дүние»,

Мейірленіп,  мөлдіреп тұнайыншы.

Тұнығың боп қалайын бұл өмірде,

Ақ жырыммен өрнек сап іреңіме,

Ей, періште пәк көңіл, пәк шабытым,

Құлап кетпе тұңғиық түнегіне,

Айналсаңшы жыр-қайың тірегіме.

Қар жауып тұр

Аппақ қар, аппақ қар себелеп тұр,

Төңкеріле қарағандай төңірек кіл.

Ұлпа қарды сүйе берді ессіз сезім,

Бұрқасынмен бұрғылауда өлең өткір.

Із тастадым көрпесіне аппақ қардың,

Ақ мамықты, қайтейін, таптап бардым.

Ерініме ұмтылған ұшқындардың

Ғазал дәмін таңдайыма сақтап қалдым.

Қорғасын бұлт сілкінді: жауды үдеп,

Қиыршықпен тұтасты жер менен көк.

Аң-таң болып қолымды жая бердім,

Алақанға қонар деп қар көбелек.

Қасиетін сезбегендей бұрын мұның,

Қастерлімнің білгендей бүгін құнын.

Үңілдім мен тылсымға… аппақ қардың,

Ысырып тастап кілегей шымылдығын.

Түнгі леп

Қызғалдақтың қауызынан

Мөп-мөлдір шық домалап.

Тамып кетті топыраққа

Қанға уызын бояп ап.

Дір-дір етіп жүрек қалды,

Түнек қалды кіл ессіз.

Толқын жалын құшақтап ап,

Кетіп барам күрессіз.

Мұңлы әнге құлақ асып,

Ойға шомды ақ қайың.

Құбылады көңіл лебі

Жанып-сөнген оттайын.

Күмбезінде сәуле ойнап,

Суық қарар жұлдыздар.

Жүрегіме еніп кетті

Тағы да бір түнгі ызғар.

Әдемі

Ақ пейілің бүр жарғаны әдемі,

Ақ жүзіңді мұң шалғаны әдемі.

Кірпігіңнің қайырылғаны әдемі,

Ес-түсімнен айырғаны әдемі.

Жанарыңнан құйылған сыр әдемі,

Қара түндей қою шашың әдемі.

Айға созған ақ білегің әдемі,

Түсіме енген гүл реңің әдемі.

Күбірлесіп, сырласқаның әдемі,

Күлімдесіп, қырға асқаның әдемі.

Мамық бұлтты жамылғаның әдемі,

Айтар сөзден жаңылғаным әдемі.

Құшақ ашып, гүл күткенің әдемі,

Ми шарпыған ыстық демің әдемі.

Қайта-қайта қарағаның әдемі,

Қызыл жібек орамалың әдемі.

Мені оңаша ойлайтының әдемі,

Бірден жіпсіз байлайтының әдемі.

Бірге болған мақпал түн де әдемі,

Жұлдыз саулап, аққан түн де әдемі.

Бірге татқан таң шырыны әдемі,

Әдемісің…

бар болмысың әдемі.

Сондай сұлу жан болғаның әдемі,

Бір ақынға жар болғаның әдемі.

Еділге

(Волгоград қаласына барғанда)

Ау, Еділ!

Ап кетейін деп едім,

Уысыма сыймадың.

Еңіреп тұрып жыладым.

Аттылы адам кешіп өткен,

Аймалап самал есіп өткен

Күміс толқыныңдай туладым.

Дариямды буып ап,

Жағада жатыр дәу қала.

Сірә, қаңғып кетсем бе?!

Тарихымды салып саудаға.

Не болса да,

Саған айтар сырым көп,

Керілген анау кең жайлау

Бұрын бар да, бүгін жоқ!

Елге аттанып барамын,

Жүрек күлтесі тілім боп.

Келе беймаза күй кештім,

Көкіректе тыным жоқ.

Дидарыңа төнген көк аспан

Дария шалқар көкжиекпен ұласқан

Қарай бердім өзіңе

Тұлпардайын кісінесіп

Жайыңды кім бар сұрасқан?!

Баһадүр бабаларым

Найза шаншып жағаға

Дулығасымен су ішкен.

Мақпал төсіңе малынып

Арулар сыңсып, күліскен.

Саған жетпеген сөз ғаріп,

Сарыарқада біз ғаріп,

Зереннен  терең  у  ішкен.

Зердеге сәуле құйдырып,

Жайыңды кім бар біліскен?!

Егізімнің сыңары

Теңіз мұңымның тұрағы

Толқыныңды өпсем бе?

Шетінеген жыр көп менде,

Шертілмеген сыр көп сенде,

Нарынның көшкен құмындай

Нардай боп жағаңа шөксем бе?!

Бәрі де бәрі кеш бүгін,

Біздерден жеткен көш бұрын

Адыра қалды ма…

Сәлем айтқан құстарға

Еділ-Жайық – қос бұрым,

Жаутаңдап кәрі тарихқа

Қарайды жәудір қос құлын.

Төсіңе төсім тимеді

Арманда кетіп барамын

Айдыныңды есілген

Қарашығына көшірген

Кірпігіне сыр ілген жанарым.

Иесін аңсаған арудың,

Естігендеймін боздағанын.

Қайтейін беймаза сағыныш

Жүрек суырып сыздағанын.

Күлте жал-толқын көмкеріп,

Бір аунап тұрып кетер тұлпардай

Өзіңе жүз қарадым.

Көрісерміз, хош Еділ,

Емініп кеп су ішер

Аттиладан қалған мұзбалағың.

Нұртай АЛТАЙҰЛЫ


Тұңғыш олимпиада чемпионы Оралда

Күні: , 51 рет оқылды


Қандастарымыздың  арасынан  шыққан  тұңғыш олимпиада  чемпионы  Әлжан  Жармұхаммедов  өткен  сенбіде  Оралға келді.


Даңқты баскетболшыны алдымен облыс әкімі Алтай Көлгінов қабылдап, өңірдегі жас спортшыларға қолдау білдіруге уақыт тауып келгені үшін оған ризашылығын білдірді. Содан кейін мәртебелі мейман мен облыс әкімі қаламыздағы «Орал» сауда ойын-сауық кешенінің кинотеатрында болған ресейлік «Движение вверх» көркем фильмінің  көрсетіліміне  қатысты.

– Облыс басшылығының шақыруын қуанышпен қабылдадым. Себебі Ақ Жайық өңірі әкемнің, бабаларымның туған жері. Ал «Движение вверх» фильміне 1972 жылы Мюнхен олимпиадасында КСРО мен АҚШ арасындағы баскетболдан болған финалдық ойын арқау болды. Бұл ойынға қатысып, КСРО-ның олимпиада чемпионы болуына үлес қосқаным мен үшін үлкен мақтаныш. Тарихи шындыққа негізделген бұл киноны қараған соң көпшіліктің, соның ішінде жас ұрпақтың спортқа, салауатты өмір салтына деген қызығушылығы артады деп ойлаймын, – деген Әлжан Мүсірбекұлына облыс әкімінің  алғысхаты  табысталды.

Фильмді тамашалаған соң Орал қаласы мен Зеленов ауданының оқушылары даңқты баскетболшыдан қолтаңба алды.

Айта кетейік, Әлжан Мүсірбекұлы 1944 жылы Оңтүстік Қазақстан облысының Бостандық ауданында (бертін келе Н. Хрущевтің пәрменімен Өзбекстанға берілген аудан) туған. Ол әлемнің және Еуропаның бірнеше дүркін чемпионы, КСРО чемпионатының тоғыз дүркін чемпионы болып табылады.  Бүгінде Мәскеу қаласында тұрады.

Нұр СӘЛІМ,

Новенький орта мектебінің 10-сынып оқушысы (Зеленов  ауданы):

– Баскетболды мектепте ара-тұра ойнаймыз. Өзіме бұл спорт түрі ұнайды. Әлжан ағамыз туралы естігенім болмаса, көп білмейтін едім. Бүгін ол кісіні көріп, қолтаңбасын алғаныма қуаныштымын. Фильмнен үлкен әсер алдым. Енді спортты, соның ішінде  баскетболды  жаныма  серік  етемін.

Света  ҚАНАТОВА,

№12  орта  мектептің  9-сынып  оқушысы  (Орал  қаласы):

– Мен үш жылдан бері баскетбол секциясына барып жүрмін.

Елена Дадашева деген бапкерім бар. Әлжан ағамызбен бірге «Движение вверх» фильмін қарағаныма қуаныштымын. Ал фильм біз секілді жастарды ынталандырады. Спорт тек жаттығу, жеңіс қана емес, ол достық, бірлік, бапкерге деген сенім екенін түсінгендей болдым.

* * *

Көрсетілімнен соң Әлжан Жармұхаммедов «Рухани жаңғыру» музейіне барды.

Облыс әкімінің орынбасары Ғабидолла Оспанқұлов «Рухани жаңғыру» аясында өңірде қолға алынған іс-шаралар мен соған байланысты музейдің жабдықталғаны жөнінде әңгімеледі. Кейін музей қызметкері тарихи жәдігерлер және фотосуреттермен, облыстағы қасиетті орындар тізіміне енген нысандардың және Астана қаласының  үлгілерімен  таныстырды.

– «Рухани жаңғыру» бағдарламасы ауқымында облыста көп игі істер қолға алынуда екен. Қуаныштымын. Тәуелсіздік жемісі ретінде асыл мұраларды қадірлеу қажет. Сәттілік тілеймін. Осы бағытта жұмыстануды жалғастыра беріңіздер. Жастарға айтарым, мол мүмкіндіктер кезеңінде өмір сүріп жатырсыздар. Қазақ халқы үлкенді сыйлап үйретеді. Бала күннен тәрбие береді. Олимпиадада жетістікке жеткенім – тәрбиенің, тәртіпке бағынудың, тілеулестердің арқасында. Спортпен шұғылданыңыздар. Мақсатқа жетер жолда ерік-жігерлеріңіз күшті болсын, – деді ардагер-спортшы.

Даңқты баскетболшы музейде жастармен кездесіп, олардың қойған сұрақтарына жауап берді. Өзінің өмірбаяны жөнінде әңгімелеп, оралдықтармен «Движение вверх» фильмінің ерекше көріністеріне қатысты алған әсерімен бөлісті. Ол фильмде бапкердің тегі өзгертіліп берілгеніне ғана наразы екен. Бірақ кеңестік спортшылардың жеңіске жеткен сәттері әсерлі берілгенін айтты. Жеңіліске ұшыраған америкалық баскетболшылар ойын нәтижесін әділетсіз санап, марапаттау рәсімінен бас тартқан.

Музейдегі кездесу жастарға серпін бергенін айтқан облыстық жастар саясаты мәселелері басқармасының басшысы Аян Сақошев ардагерге естелікке  спорттық  жейде  табыстады.

Сәкен  ӘБІЛХАЛЫҚОВ,

Нұртай ТЕКЕБАЕВ,

«Орал   өңірі»


ҚР Энергетика министрі Қанат БОЗЫМБАЕВ: «Осындай отандық компанияларға қолдау көрсетеміз»

Күні: , 72 рет оқылды


Ақ  Жайық  өңіріне  іссапармен  келген  ҚР  Энергетика  министрі  Қанат  Бозымбаев  кеше Батыс  Қазақстан  облысының  әкімі  Алтай  Көлгіновпен  бірге Оралдағы  бірқатар  маңызды стратегиялық  нысандарды  аралады.


Министр алдымен «Жайықжылуқуат» АҚ-ның өндірістік базасына ат басын тіреді. Аталмыш кәсіпорынның техникалық директоры Нұрболат Жұмалиев министрге  жылу қуат орталығының жұмысы жайында  баяндады.

– Орал жылу қуат орталығында өндірілетін энергетикалық қуат – 85,5 МВт. Үш бу турбинасы, бес энергетикалық қазандық, алты су жылыту қазандығы бар. Қазіргі уақытта орталықтағы бес энергетикалық қазандықтың екеуі, үш бу турбинасының екеуі және су жылыту қазандығының үшеуі жұмыс істеп тұр. Ал өзгелері күн салқындағанда қосымша іске қосылады, – деді техникалық директор.

Қанат Бозымбаев жылу орталығының бекітілген жылу қуат межесі мен қазіргі іс жүзіндегі жылу қуат шамасының арасында айырмашылық бар-жоғын сұрады. Бұған бекітілген жылу қуатының сағатына 976 гигакалорияны, ал іс жүзінде өндірілетін қуаттың сағатына 561 гигакалорияны құрайтыны, айырмашылықтың болуы сегізінші су жылытқыш қазандығының жоқтығынан деп түсіндірілді.

– Бүгінде Орал қаласына сағатына 476,2 гигакалория жылу қуатын жеткізуге келісімшарт жасалды. 100 гигакалориядай қосымша жылу қуаты қорда бар. Қалада дербес 20 қазандық жұмыс істейді, – деп нақпа-нақ жауап  берді  Н. Жұмалиев.

– Бізде жылу қуатынан тапшылық жоқ, – деп  үстемеледі  облыс  әкімі.

Бұдан кейін Н. Жұмалиев министрге Орал жылу қуат орталығының  негізгі және қосымша құрал-жабдықтарына қайта жабдықтау және қайта жаңғырту жұмыстарын жүргізу жоспарланғанын әңгімеледі. Оның айтуынша, мақсат  – орталықтың белгіленген өндірістік қуатын  ұлғайту. Үш кезеңмен іске асырылатын жұмыс барысында турбоагрегатты, энергетикалық қазандықтарды, су жылыту қазандықтарын ауыстыру жоспарланған. Бүгінде ЖҚО-да 300 млн. кВт шамасында электр қуаты өндірілсе, жаңғырту жұмыстарынан кейін оның шамасы 350-380 млн. кВт-қа жетеді деп күтілуде. Бірінші кезеңнің жұмысын  іске асыруға 4,5-5 млрд. теңге көлемінде қаржы керек. Бұл шаруа ҚР Энергетика министрлігі жасақтаған жылумен қамту жүйесінің құрылысы мен реконструкциялау үшін облыстық бюджеттерді республикалық бюджет есебінен несиелеу бағдарламасы бойынша  жүргізіледі.

Бұдан кейін Қ. Бозымбаев жылу қуат орталығындағы газтурбоагрегаттың және жылу беру қазандықтарының жұмыс ырғағын көріп, байқады.  Мамандармен тілдесіп, жұмысқа қатысты түйінді түйткілдер бар-жоғын сұрап білді. Олар қыс басталғалы жылу беруде тоқталыс немесе апатты жағдай орын алмағанын айтты.

Сондай-ақ, министр облыс әкімінен Орал жылу қуат орталығына қосымша газ жеткізетін күретамыр газ құбырының құрылыс жұмысының жай-жапсарын сұрады. «Магистралды газ құбыры тартылды. Енді алдағы уақытта жылу орталығымен құбырларды тоғыстыру жұмысы жүргізіледі», – деді Алтай  Көлгінов.

*   *   *

Облыстағы электр желілерінің 83 пайызы тозған. Бұл жайында ҚР Энергетика министрі Қанат Бозымбаев Батыс Қазақстан электр желілерін таратушы компаниясының ұжымымен кездесуінде айтты. Министр бұл мәселе тариф құнын шектегендіктен пайда болды деп есептейді. Тозығы жеткен электр желілері мен инфрақұрылымын жөндеуге жұмсалатын қаражат мөлшері әзірше белгісіз. Сондықтан даму стратегиясын жасақтап, өңір әлеуетіне қатысты инвестициялық бағдарлама қабылдау қажет. Жөндеу жұмыстарын жүргізуге республикалық бюджеттен қаржы тапшы.

Мәселені инвестициялық тарифтер мен мемлекеттік жеке меншік әріптестік аясында шешуге болады. Қанат Бозымбаев қазіргі уақытта өңір жұртшылығын электр қуатымен қамтамасыз етуде айтарлықтай түйткіл жоқ екенін айтты.

Кездесуде Елбасының биылғы Жолдауында көрсетілген басым бағыттарға тоқталған министр салалық бағыттар бойынша атқарылған жұмыс жайын баяндады.

Оның мәліметінше, былтыр елімізде мұнай өндірісі 86,2 млн. тоннаға жетсе, Батыс Қазақстан облысы бойынша 13,1 млн. тонна мұнай өндірілді. Қарашығанақ кен орнында 12,5 млн. тонна конденсат және 22,2 текше метр газ өндірілген екен. Біздің облыс  республика бойынша мұнай өндіру көлемі жөнінен үшінші орында. Былтыр «Жайықмұнай» компаниясы 142 мың тонна сұйытылған газды өндірді. Оның ішінде 28 мың тоннадан астамы газ құю бекеттеріне тасымалданды. ҚР Энергетика министрлігі мен облыс әкімдігінің бірлесе жұмыстануы арқасында өңірдегі елді мекендерді газдандыру  деңгейі  94  пайызға  жетті.

– Облыста иесіз қалған 99 шақырым электр желісі мен 11 қосалқы трансформатор стансасы  бар екені анықталды. Облыс әкімдігі оларды иесіз деп танып, меншігіне алып, өңірлік энергокомпанияларға беруі тиіс. Былтыр «100 нақты қадам» Ұлт жоспарының 51-қадамына сәйкес бұл бағытта жұмыс жүргізу үшін заңнама талаптарын жетілдірдік, – деді Қанат Бозымбаев. Министрдің айтуынша, былтыр облыстағы өндірістік қалдықтардың көлемі 110 мың тоннаға дейін көбейді. Өндірістік қалдықтардың 33 пайызы өңделді. Облыс бойынша тұрмыстық қатты қалдықтардың 2,1 пайызы өңделіп, кәдеге жаратылды. Елді мекендердің 61 пайызында қалдықтар  көлікпен  тасымалданады.

– 2016 жылы еліміздегі тұрмыстық қатты қалдықтардың 2 пайызы, ал өткен жылы 9 пайызы өңделді. Қалдықтардың өңдеу қарқыны үш есеге артқанымен, әзірше бұл бағыттағы Батыс Қазақстан облысының үлесі мардымсыз. Өңірдегі 318 полигон мен қоқыс үйіндісінің сегізі ғана экологиялық-санитарлық талапқа сәйкес қоршалып, құжаттары жасалған. Әлемдегі дамыған елдерден үлгі ала отырып, тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеудің кешенді амалын қарастыратын боламыз. Оған шағын және орта бизнес өкілдерін тартуымыз қажет. Облыс әкімдігі фин компаниясымен қалдықтарды өңдеу жөнінде келісімге келгені қуантады. Инвестормен тығыз байланыс орнатып, бұл бағытта жұмысты жүйелі жүргізуге министрлік те мүдделі. Алдағы уақытта ҚР Экологиялық кодексінің талаптарын жетілдіреміз. Соның аясында қоршаған ортаға зиянын тигізген кәсіпорындардан өндірілген өтемақыны мақсатты түрде жұмсалуына, яғни облыс әкімдіктері бюджетке өндірілген миллиардтаған қаржыны өңірлердің экологиясын жақсартуға бөлуіне ықпал етуіне басымдық беріледі, – деді  Қанат Бозымбаев.

Министр елімізде мұнай-газ кеніштерін сандық технологиялар арқылы басқару, «Ақылды кен орны», «Цифрлық электрстанса», «Ақылды желілер» пилоттық жобаларын іске қосу қолға алынатынын баяндады. Жиынға қатысқан облыс әкімі Алтай Көлгінов өңірде тың жобалардың жүзеге асуына қолдау білдіретінін айтты. Сондай-ақ министрмен кездесу кезінде «Батыс Қазақстан ЭЖТК» АҚ директорлары кеңесінің төрағасы Яхия Чудров пен «Отделстрой» құрылыс компаниясының директоры Валентина Михно өз ұсыныс-пікірлерін ортаға салды.

Кездесуден кейін ҚР Энергетика министрі Қанат Бозымбаев Орал трансформатор зауытына барды.

– Бұл зауыт заманауи талапқа сай құрал-жабдықтар шығаруда.

Кәсіпорын басшылығы жаңа технологияларды қолданысқа енгізуді жоспарлауда. Трансформатор бөлшектері ішкі нарықты қамтамасыз етуде және экспортқа шығарылуда. Осындай отандық компанияларға қолдау көрсетеміз, – деді  Қанат  Бозымбаев.

Гүлбаршын  ӘЖІГЕРЕЕВА,

Нұртай  ТЕКЕБАЕВ,

«Орал  өңірі»

Суреттерді   түсірген Айбатыр   НҰРАШ


Сталинград қаһармандары ұмытылмайды

Күні: , 89 рет оқылды


Сталинград  майданының 75 жылдығына байланысты М. Өтемісов атындағы БҚМУ-да дөңгелек үстел отырысы ұйымдастырылды. Оған соғыс ардагерлері мен тарихшылар және студенттер қатысты. Шара Еділ жағалауындағы қиян-кескі ұрыс жайында түсірілген деректі фильмді көрсетуден басталды.


– Жаңа дәуірден бермен кезеңдегі шайқастармен салыстырғанда, ХХ ғасырдағы ҰОС-ның ауқымы сұрапыл болды. Герман әскерлері соғысты бастағанда Кеңес армиясының жағдайы нашар еді. 1942 жылы фашист басқыншылары Еділ жағалауына жетті. Олар әскери қару-жарақ пен техника шығаратын кәсіпорындары бар Сталинград қаласын бір аптаның ішінде басып алып, кейін Каспий теңізі арқылы Қап тауында өндірілетін мұнайға қол жеткізгісі келді. Бірақ Еділ жағалауындағы ұрыс ұзаққа созылып, Сталинград  майданында қос тараптан екі миллионға жуық адам қаза тапты, – деді шараны ашқан университеттің тарих және әлеуметтік-саяси пәндер кафедрасының доценті, тарих ғылымдарының кандидаты Хамида Қожабергенова.

Дөңгелек үстелде баяндама жасаған БҚМУ доценті, тарих ғылымдарының кандидаты Альфия Байболсынованың мәліметінше, 12 шілдеде Оңтүстік-Батыс майданы басқармасының негізінде Сталинград майданының жаңа басқармасы құрылды. Оның құрамына 62, 63, 64-армиялар, Батыс майданнан 21, 8-әуе армиялары, 1, 4-танк армиялары, 28, 38, 57-армиялардың бөлімдері кірді. Қорғаныс шебінің ұзындығы  500 км-ден асты. 22 шілде күні немістердің генерал-полковнигі Ф. Паулюстің 6-армиясы Сталинград, Астраханды басып алып, Еділге бекіну үшін шабуылға шықты. 1942 жылдың 28 шілдесінде КСРО Қорғаныс халық комиссарының әскердің артқа шегінуіне болмайтыны жөнінде №227 бұйрығы шықты. Кеңес армиясы қаланы қорғап қалуға бар күшін салды. Сталинград түбіндегі қарсы шабуыл 1942 жылдың күзінен басталды. Даңқты 62-армияның құрамында 3800-ден астам қазақ болды. Осы шайқасқа Қазақстанда жасақталған барлық әскери құрама мен бөлімнің үштен біріне жуығы қатысты. Әйгілі 64-армияның құрамында қазақстандық 29 және 38-атқыштар дивизиясы болды. Олардың екеуі де кейін 72 және 73-гвардиялық дивизияларға айналды.

Сталинград  операциясына Қазақстаннан бес атқыштар, бір атты әскер дивизиясы, бір танк атқыштары бригадасы, бір минометті полк қатысты. Шайқаста ерекше көзге түскен 55 құрама мен бөлім ордендермен марапатталды. 100-ге жуық жауынгерге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Сталинград майданында қазақ ерлерінің бірі, полковник Ғани Сафиуллин басқарған 73-гвардиялық дивизияның өзі ғана жаудың 120 танкісі мен 800 автомашинасын жойды.

Кездесуде профессор, тарих ғылымдарының кандидаты Ағила Нұрғалиева батысқазақстандық тыл еңбеккерлерінің жеңіске қосқан үлесін баяндаса, университет магистранты Жалғас Идаев Орал қаласында майдан күндері туралы сыр шертетін көше атауларына тоқталды.

Тағылымды шарада майдангер Қалам Сүйіншәлиев бозбала шағында соғысқа аттанып, қару ұстауды меңгергенін, әуе шабуылына қарсы қорғаныс күштері қатарында ұрысқа қатысқанын әңгімеледі. Ардагер елге оралғаннан кейін ұрпақ тәрбиесіне араласып, БҚМУ-да тарихтан дәріс берген. Дөңгелек үстелде университетте педагог болып, ұзақ жыл еңбек еткен Меруерт Жолдықайырова да жастарға ерлік салтын құрметтеп, бейбіт заманда қанағат-шүкіршілікті ұмытпау қажеттігін айтты. Ардагер-ұстаз – соғыс жылдарында облыстық радиокомитетте диктор қызметін атқарған, кейін Жеңіс күні туғанын алғаш  хабарлағандардың  бірі.

– Майдан кезінде радиотолқындар арқылы қауіпті нүктелер жайында шұғыл ақпарат беріп отырдық. Кеңес әскері дұшпанның басып кіргені жөнінде хабарсыз болды. Мәскеу түбінде миллиондаған адам қырылды. Сталинград шайқасында радистер Еділдің екі жағына алма-кезек ауысты. Бес ай бойына телеграфпен «толқын ауладық». Қиян-кескі ұрыс кезінде өзеннің қанға боялғанына куә болдым. Егер қазіргі кездегідей ұялы байланыс телефоны қолымызда болғанда, мұншалықты сұрапыл майдан болмаушы еді, – деді шараға қатысқан ҰОС  ардагері  Григорий  Шишонков.

Нұртай   ТЕКЕБАЕВ

*  *  *

Таяуда Орал қаласындағы Гагарин атындағы балалар кинотеатрында «Ардагерлер – ардағым» шарасы аясында Сталинград  түбіндегі  майдан  жеңіспен  аяқталғанына 75 жыл толуы құрметіне шара өтті. Оған Ұлы Отан соғысының ардагерлері мен студенттер қатысты.

Онда облыстық мәслихаттың депутаты, кәсіпкер Мұрат Жәкібаевтың продюсерлік орталығы шығарған «Жеңіс тарихы» фильмінің Жәнібек және Бөкей ордасы аудандарына арналған бөлімдері көрсетіліп, кітаптар көрмесі ұйымдастырылды.

Аталмыш шараны ұйымдастырған ғылыми зерттеулерді қолдау қорының директоры, өлкетанушы Айболат Құрымбаев өз сөзінде Сталинград шайқасының тарихтағы орны жайында айтты. Ал Ұлы Отан соғысының ардагерлері Хамза Сафин, Алексей Толкачев, Григорий Шишонковтар естеліктерімен бөліссе, жоғарыда аталған фильмнің сценарийін жазған мәдениет қайраткері Құжырғали Төлеуішев, аталмыш кинотеатрдың директоры Әлфия Стародубцевалар  ой-пікірлерін білдірді.

Серпін САЯҚ

Хамза САФИН,

Ұлы Отан соғысының ардагері:

– Өзім Сталинград майданында болғаным жоқ. Басқа жерде жаумен соғыстық. Соның өзінде жанкешті шайқастың әсері бізге де сезілді. Сталинградта нацистік Германияның әскери қуатының бел омыртқасы опырылды. Содан кейін дұшпан ешқашан басымдыққа ие болған жоқ. Міне, сондықтан шайқастың ел мен әлем тарихында оқшау орны қалды.

Айболат ҚҰРЫМБАЕВ,

тарих  ғылымдарының  магистрі, өлкетанушы:

– Сталинград шайқасының отбасылық өміріме тікелей қатысы бар. Марқұм нағашы атам Абдолла Шәкіржанов сол шайқасқа қатысып, тек батыр қаланы ғана емес, мәңгілік қазақ даласын да озбыр жаудан қорғап қалды. Өйткені Еділден бері өтсе, дұшпанды тоқтату мүмкін емес еді. Ол аз десеңіз, атам Қабдолла және әкем Қанафия Құрымбаевтар сол жылдары теміржолшы болып, Астрахан – Рязан теміржолының №65 разъезінде кәсіби міндеттерін абыроймен атқарыпты. Көпке мәлім, теміржолшылар үнемі жау ұшақтарының шабуылына ұшырап, зор бейнет шекті. Соған қарамастан олар барлық кедергіні қайсарлықпен жеңіп шықты. Бала кезімде сол аяулы жандардан ұлы шайқас туралы талай тәлімді әңгімені естігенім бар. Кейін тарихшы ретінде Бөкей ордасы ауданынан оқушылардың «Сайқын – Сталинград» туристік саяхатын сан рет ұйымдастырдым. Демек, Сталинград шайқасы мен үшін де қасиетті ұғым.


«Атриумдағы» алғашқы домбыра-party

Күні: , 48 рет оқылды


Өткен  аптаның  соңғы жұмыс  күні  Оралдағы «Атриум»  сауда  үйінде «Даламыздың  үнісің  сен, домбыра!»  атты  домбыра-party  өтті. Мәдени шараға дарынды  балаларға  арналған мамандандырылған  С. Сейфуллин атындағы  №11  облыстық  мектеп-интернат кешені  жанындағы  өнер мектебінің  шәкірттері қатысты.


Рухани жаңғыру бағытында мәдени және тарихи мұраларымызды насихаттау мақсатында концерт ұйымдастырдық. Концертте негізінен, мектебіміздің 6-сынып оқушылары өнер көрсетті. Балаларымыз өте талантты. Олар облыстық, республикалық және халықаралық деңгейдегі байқауларда топ жарып жүр. Жақында Ресейдің астанасы Мәскеуде өткен «Рождественские звезды» атты халықаралық фестивальде біздің үлгілі «Атамұра» халық аспаптары ансамблі екінші орын алып, мерейімізді өсірді, – деді дарынды балаларға арналған мамандандырылған Сәкен Сейфуллин атындағы №11 облыстық мектеп-интернат кешенінің директоры Алмас  Мұқанов.

Аталмыш білім ошағы жанындағы өнер мектебінің құрылғанына биыл – 25 жыл. Өнер мектебінде халық аспаптары, би және көркемсурет бөлімдері бойынша 250-ге тарта өнерпаз өрен тәлім алуда. «Атриумдағы» мәдени шарада 30-дан астам балғын домбырашы өнер көрсетті. Концертті қала қонақтары мен оралдықтар, балалардың ата-аналары мен туыстары, сондай-ақ арнайы шақырылған мүмкіндігі шектеулі балалар тамашалады. Домбырашылар ансамблі Құрманғазының «Адай», «Балбырауын», Сейтектің «Тойбастар», Дәулеткерейдің «Көрұғлы» мен Әбдімомын Желдібаевтың «Ерке сылқым» күйлерін төгілтті. Өнер мектебінің шәкірттерінен Арман Құдайбергенов Қазанғаптың «Торы жорғаның бөгелек қағуы», Алуа Төрежанова Құрманғазының «Балқаймақ» күйлерін, Қазбек Қасиет Шынболат Ділдебаевтың «Шындық туралы толғауын» жеке орындады.

Нұртай  АЛТАЙҰЛЫ,

«Орал  өңірі»


Жанып-өшетін жаяужолақтар

Күні: , 46 рет оқылды


Орал қаласының көшелеріндегі жаяулар жолды қиып өтуге рұқсат етілетін тұстарға бүгіндері жаңа жаяужолақ белгілер орнатылуда.


«Комбобелгілер» деп аталатын бұл белгілер тәуліктің қараңғы мезгілінде жанып-өшіп, аутожүргізушілерге бұл маңнан жаяулар көшені кесіп өтетіндігін алыстан аңғартады. Ал аталмыш белгілердің атауы бірер әрекетті әлсін-әлсін қайталайтындықтан ағылшынның «комбо», «комбинация» деген сөздерінен алынған. Көше бойына орнатылып жатқан осы белгілер күн көзі көрінсін-көрінбесін күндізгі жарықтан қуат алатындықтан, ымырт үйіріліп, көз байлана бастағаннан-ақ комбибелгілердің диодты шамдар өздігінен іске қосылып, «жыпылықтай» бастайды. Яғни, оған электр қуатын шығындап, арнайы жандырыпөшірудің еш қажеті жоқ. Орал қалалық тұрғын үй коммуналдық шаруашылығы және тұрғын үй инспекциясы бөлімінің бас маманы Асұлан Дауылбаевтың мәліметіне қарағанда, былтырғы қараша айынан бастап Сарайшық көшесіне 28 және Орал халықаралық әуежайына барар-қайтар жол бойына 18 комбобелгі орнатылған. Алдағы уақытта аталмыш белгілермен Достық даңғылы мен М. Ықсанов атындағы көшелер қамтылмақ. Биылғы жыл соңына дейін облыс орталығының көшелеріне 156 комбобелгі орнату жоспарлануда. Бұл жобаны «ҚПО б.в.» компаниясы қаржыландыруда. Комбобелгілер «ақылды қалаға» айналған Оралдың аумағындағы жол қауіпсіздігін арттырып, жазатайым оқиғаларды азайтуға ықпал етері шүбәсіз.

Нұртай АЛТАЙҰЛЫ


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика