Тег: ‘Гүлсезім БИЯШЕВА’


Әсия АМАНБАЕВА, облыстық дене шынықтыру және спорт басқармасының басшысы: «Денсаулық – бәсекеге қабілеттіліктің ең басты шарты»

Күні: , 13 рет оқылды

Еліміздегі бұқаралық спортты дамыту мақсатында  жеке кәсіпкерлерге де кең мүмкіндік берілді. Соған сәйкес балаларын жеке спорттық секцияларға апаратын ата-аналардың да қатары көбейді. Өңірімізде спорттық секцияларға қатысып, байрақты бәсекелерде жақсы нәтижеге қол жеткізіп жүрген жасөспірімдер  бар. Алайда облыста жеке секцияларға жаттығуға барған баланың жарақат алуымен аяқталған деректер де жоқ емес. Осы орайда облыстық дене шынықтыру және  спорт басқармасының басшысы Әсия Аманбаевамен тілдесіп, өңірдегі спорт саласының  дамуы туралы  білген едік.

– Әсия Рахымқызы, балаларын жеке спорттық секцияларға  апаратын ата-ана ең бірінші  нені  қаперге  алған  жөн?

– Жасөспірімдерді жеке спорттық секцияларға берерде алдымен жаттықтырушының кәсіби деңгейін, дайындығын, қандай оқу орнын бітіргенін, жетістіктерін және жаттығу залын тексерген жөн. Яғни, перзентіңізді кімге аманаттап тапсырғаныңызды анықтау қажет. Балалар мен жасөспірімдермен жұмыс жасайтын бапкердің міндетті түрде педагогикалық білімі болуы шарт. Өйткені ол педагогикалық білім арқылы физиологияның, психологияның, анатомияның негізін оқиды. Егер сол пәндерден хабарсыз болса, жасөспірімдердің жас ерекшелігіне байланысты берілетін жүктемені арттырып, баланың денсаулығына зиян келтіруі мүмкін. Сондай-ақ ата-ана залдың жарықтануын, бактерияға қарсы шамдардың орнатылғанын және бала денсаулығына зақым келмейтіндей сақтық шараларының толық қамтылғанын  анықтаған  жөн.

– Облыс аумағындағы ауыл спортының қанат жаю деңгейі, жалпы далада болсын, қалада болсын бұқаралық спорттың көкжиегінің кеңеюі сізді қанағаттандыра  ма?

– Бұқаралық спортты дамыту – біздің міндетіміз. Оның дамуына баға беретін халық. Бүгінгі күні облыстағы дене шынықтыру және спортпен тұрақты шұғылданушылардың саны 175 245 адам, ол облыс халқының 27,1 пайызын құрайды. Бұл көрсеткіш 2016 жылмен салыстырғанда 0,4%-ға өсіп отыр. Спортпен жүйелі шұғылданатын адам деп аптасына үш мәрте спортзалға келіп жаттығатындарды айтамыз. Алайда бұқаралық спорт тек спортзалдағы жаттығу процесімен шектелмейді. Мысалы, Орал қаласында спорттық жаттығуға арналған Street Workout алаңдары бар. Қашан барсаңыз да, олардың бос тұрғанын  көрмейсіз. Сонымен қоса жыл сайын әр түрлі  сала қызметкерлері өздерінің спартакиадаларын өткізуде. Соның ішінде дәстүрлі түрде дәрігерлер, мемлекеттік қызметшілер, журналистер күні секілді кәсіби мерекелер қарсаңында спорттық жарыстар ұйымдастырылады. Мұндай спартакиадаларға орта есеппен 1000-ға жуық адам қатысады. Жарыс барысында аудандардан келген құрама командалардың ойыншылары жақсы нәтиже көрсетіп жүр. Бұл дегеніңіз олардың жүйелі дайындықтан өтіп, спортпен шұғылданғанын  аңғартады.

Қазіргі таңда  облыс  аудандарында  бұқаралық спорттың даму деңгейі әр түрлі. Мысалы, үздік аудандар қатарында Ақжайық, Бөрлі, Зеленовты айтуға болады, ал Бөкей ордасы, Жаңақала аудандары бұл бағыттағы жұмыстарын жандандыруы қажет. Жәнібек, Шыңғырлау аудандары ұлттық ат спорты түрлерін насихаттауда ауқымды  жұмыстар  атқаруда.

Ақжайық, Бөрлі, Зеленов, Қазталов, Қаратөбе, Сырым, Шыңғырлау аудандарының барлық ауылдық округінде спорттан әдіскер нұсқаушы еңбек етуде. Қалған аудандардың ауылдық округтерінде бұқаралық спортты дамыту жұмыстарымен аудандық жастар ресурстық орталықтың мамандары айналысып жүр. Еуропа елдерінде тұрғындардың дені спортпен шұғылданады дейміз. Неге? Өйткені еуропалықтар кез келген салада бәсекеге қабілетті болуы үшін ең бірінші денсаулықтың маңызды екенін жақсы біледі. Ал бізде адамдардың көбі өз денсаулығына немқұрайлы қарайды. Көпшілік орындарда жаттығу жасаса да, оларды ұйымдастыратын бір адам, яғни әдіскер нұсқаушы  жандарында жүруі қажет  деп  есептейді.  Демек, денсаулық бәсекеге қабілеттіліктің ең басты шарты екендігін біз әлі ескере бермейміз.

– Өзіңіз басқаратын саладағы қандай мәселе сізді бірінші кезекте  жиі  мазалайды?

– Бүгінгі күннің кезек күттірмейтін мәселесі – материалдық-техникалық база мен спорт инфрақұрылымының жеткіліксіздігі. Облысымыздың жеті аудан орталығында заманауи спорт кешені жоқ. Ең күрделі жағдай Жаңақала ауданында. Аудандық спорт мектебі кеңес заманындағы нан зауытының ғимаратын паналауда. Төбесінен тамшы ағып, қабырғасы сыз тартқан жерде балалар бірнеше спорт түрімен шұғылдануда.

Екінші кезекте облыс халқының жартысы шоғырланған Орал қаласында спорт ғимараттары жетіспейді. Әсіресе, жергілікті тұрғындар жүзу бассейнін сұрайды. Орал қаласындағы ұзындығы 25 метрлік «Жайық самалы» жүзу бассейні 2001 жылы пайдалануға берілді. Алайда халықаралық деңгейдегі жүзу жарыстарын өткізу үшін ұзындығы 50 метрлік бассейн болуы шарт. Жиырма жылға жуық уақыт өтсе де, бұл қаламыздағы жалғыз коммуналдық бассейн болып тұр. Сондай-ақ мұз айдынының пайдалануға берілгеніне де 17 жыл. Қазіргі жастардың коньки тебуі үшін мұзға қоятын талғамы биік. Мұздың беті теп-тегіс, тайғанақ болуы керек. Бұл – бүгінгі күннің талабы. Оны ата-ана талап етуге де құқылы. Сол себепті біз олардың талабына сай болуға тырысамыз. Сондай-ақ П. Атоян атындағы  стадионда төселген жүгіру жолы да ескірді. Болашақта қаржы мәселесі шешілсе, осылардың барлығы  біртіндеп  жаңаланбақ.

Үшінші мәселе, осы кезге дейін айтылып келген білікті бапкерлердің жеткіліксіздігі. Оған себеп, жаттықтырушының айлық  жалақысы жалпы білім беретін  мектептегі дене шынықтыру пәнінің мұғалімі алатын айлықтан  аз болуы. Осы орайда биылдан бастап облыс әкімдігінің қаулысымен шәкірттері жақсы нәтиже көрсеткен бапкерлерге қосымша ақы төлей бастадық. Қазіргі кезде байдарка мен каноэ есуден, жеңіл атлетикадан жаттықтырушылар  тапшы.

– Соңғы жылдары қазақ күресі кеңінен насихатталуда. Тіпті «Әлем барысы» деген атаумен ұлттық күресімізден әлем чемпионаттары өткізілуде. Бірақ батысқазақстандық балуандар халықаралық додаларда топ жармақ түгілі, елішілік бәсекелерде жақсы нәтижелер көрсете  алмай  жүр.  Неге?..

– Облысымыздың барлық аудан-ауылдарында жасөспірімдердің күреспен айналысуы үшін керемет жағдай жасалған деп айта алмаймыз. Кей аудандағы азаматтар балалардың жаттығуы үшін күрес залдарын өздері жабдықтауда. Дейтұрғанмен, соңғы жылдары қазақ күресімен шұғылданатын балуандарымыз тым жақсы нәтиже көрсете бастады. Мысалы, жастар арасында ҚР чемпионатында Бекайдар Меңдешев қола жүлдегер, 23 жасқа дейінгі жастар арасындағы ел чемпионатында Олжас Сүлейменов қола жүлдегер, ерлер арасында ҚР кубогы үшін сайыста Нұрбол  Серіков пен Ерназар Хамзин қола жүлдегер атанды. Жақында Астана қаласында өткен «Қазақстан барысы» республикалық жарысында бөрлілік Темірлан Көлбай мен сырымдық Асқар Нұрмұханов облыс намысын қорғады. Жалпы, облыста 848 бала қазақ күресімен айналысуда. Олардың арасынан болашақта небір байрақты бәсекелерде топ жаратын балуандар шығады деп үміттенейік.

– Әсия Рахымқызы, өзіңіз халықаралық рефери ретінде рингке шығып, төрелік етіп жүрдіңіз. Жалпы, осы қыз баланың бокспен шұғылдануын өзіңіз қолдайсыз ба? Бүгінгі бойжеткен – болашақ ана. Қыз баланың көкірегіне, құрсағына соққы тиюі болашақ ана ретінде оның денсаулығына елеулі нұқсан  келтірмей  ме?

– Қыздар арасындағы әуесқой бокста барлық қорғаныс жабдығы қарастырылған. Сондықтан денсаулыққа зор нұқсан келеді деп айта алмаймын. Халықаралық аренада төреші болып алғаш шығып жүрген кездері сіз секілді таңғалатын едім. Өйткені күнделікті өмірде қолыңа, аяғыңа не бетіңе қатты бірдеңе тиіп кетсе, тез көгеріп шығады. Ал бокстағы қыздар бір-біріне қатты соққы жұмсап, жұдырықтасса да, көзі көгеріп не беті ісіп жүргендерін байқамайсың. Себебі бокспен ұзақ жыл шұғылданған қыздар әрбір қимылдың нақтылығын, соққының күші мен қарсыласының әрекетін болжап үйренеді. Қыздар боксы Еуропада, Америка елдерінде жақсы дамыған. 2003 жылдан бастап Қазақстанда қолға алына бастады. Өз басым бұл спорт түрімен қыздардың айналысуына қарсымын деп айта алмаймын. Елімізде Назым Қызайбай, Марина Вольнова, Дариға Шәкімова, Назым Ищанова секілді бойжеткендеріміз жақсы жетістіктерге қол жеткізіп жүр. Бұл, әрине, жүйелі жаттығудың нәтижесі. Енді қыркүйек айынан бастап облыстағы бокс секцияларына қыздар да алынатын болады.

Сұхбаттасқан  Гүлсезім  БИЯШЕВА,

«Орал  өңірі»


Онлайн несие орға жықпасын

Күні: , 145 рет оқылды

«Онлайн» деген сөз санамызға «оңай» сөзінің баламасы ретінде сыналап еніп келеді. Интернетті ашсаңыз, «онлайн арқылы жалақыға дейін ақша береміз» деген жарнамалар жетіп артылады. Ақша алу үшін табысыңызды растаудың, туған-туысыңыздың нөмірін берудің керегі жоқ. Жеке куәлік нөмірі мен банк карточкаңызды жолдай салсаңыз жетіп жатыр. Қарыздың оңай төленбейтінін  оқырмандарға жеткізу  үшін онлайн несиеге  сұраныс жіберіп көрген едік.

Интернетті жиі пайдаланушылардың көз алдынан MoneyMan, «Тенго.кз», «Деньги клик», «Кредит 24», «Турбомани», «Заем онлайн» секілді микроқаржы ұйымдарының жарнамасы күніне сан мәрте өтетіні анық. Бір қарағанда, ұсынып отырған шарты да, пайызы да қарапайым секілді көрінуі  мүмкін. 5000 – 200 000 теңге аралығында жедел несие береді. Несие мерзімі бір айдан аспайды. Жарнамасында пайыздық мөлшерлемесі 1-2 пайыз аралығында деп тұрады. Яғни алғашқы клиенттер 2 пайызбен алса, он бірінші не он екінші рет жүгінушілер ғана жеңілдетілген бір пайызбен несие ала алады. Банктердің 13-15 пайызына көзі үйреніп қалған халық үшін бұл тегін ақшадай көрінуі мүмкін. Алайда мұндағы пайыз әр күннен алынады екен. Яғни, 50 мың теңге алсаңыз, оны 30 күннен соң кемі 64 850 теңге етіп, 150 мың теңгені 240 мың қылып қайтарасыз. Аяқ асты ақшадан қысылған адамға несиенің бұл түрі тығырықтан шығуға таптырмайтын жол болуы мүмкін. Ал қарызды уәделі мерзімде төлеп үлгермесеңіз, кешіккен сайын мойындағы қыл арқан қыса түспек.

Әр күнге 2 пайыз өсім жалғанатынын ескерсек, бір жылдың 365 күнінде қарыз мөлшері  730 пайызға дейін өсіп шыға келеді. Қарапайым тілмен  айтсақ, алған 200 мың теңгеңіз бір жылдың ішінде 1 млн. 460 мың теңге  болып  көбейеді.

Ғаламтордағы Ranking.kz порталының мәліметіне сүйенсек, қазір елімізде әрбір үшінші адам банкке қарыз көрінеді. Екінші деңгейлі банктерден несие алу қиынға соққан соң, тұрғындар микроқаржы ұйымдарына қарай лап қойған. 2017 жылы азаматтардың қаржы ұйымдарына берешегі 8,4 пайызға өсіп, 2 триллион 65 миллиард теңгеге жеткен. Онлайн қарыз беретін MoneyMan.kz компаниясының дерегі бойынша несиені, әсіресе, ер адамдар  пайдаланғысы  келіп  тұрады  екен.

Айлықтан айлыққа табысы әрең жететін  адамға  несие алма деп айту қиын. Оралдық Арайлым Болатова есімді келіншек те бір кездері онлайн арқылы 100 мың теңге несие алып, бір жылға жуық мерзім өтсе де, қарызын толық жаба  алмай  келеді  екен.

– Былтыр қыркүйек айында ұлымның үйлену тойына ақша жетпегесін, жалақыға дейін ақша беретін онлайн сайттан қомақты қарыз алған едім. Тойдан соң жауып тастармын деп ойладым. Бірақ тойдан кейін науқастанып қалып, қарыз жәйімен қалды. Жұбайым осыдан үш  жыл бұрын жол апатынан көз жұмған еді. Ұлым – студент. Екі ай өткен соң  қарызымды төлеуге барсам, берешегім 200 мың теңгеге  жуықтап тұр екен. Сол барғанда 70 мың теңгені төлеп кеттім. Онлайн қарыздың пайызы күніне өсетін болған соң жалақыға жеткенше өсімі де  еселеніп тұрады. Адамдар шамасы келгенінше  несие атаулыға жоламаған дұрыс. 100 мың теңге қарызымды  бірнеше  есе өсімін төлесем де, толық жаба алмай келемін.  Төлемді  уақытынан сәл кешіктірсем, өсім пайызы  тағы да көбейіп кететіндігін уайымдаймын, –  дейді  оралдық  тұрғын.

Сала мамандарының айтуынша, интернеттегі жедел несие беретін микроұйымдардың онлайн парақшасындағы «Қарыз алу шарттарымен келісемін» деген батырманы басуыңыз арқылы басыңызға пәле тілеп алуыңыз мүмкін. Бұл батырма құжатқа қол қоюмен бірдей әрекет. Заң алдында сіз несие берушінің талаптарын орындауға міндеттелесіз. Сондықтан қарыздың «күле кіріп, күңірене  шығатынын» ескерсеңіз, саналы шешім  қабылдаңыз.

Гүлсезім  БИЯШЕВА,

«Орал  өңірі»


Іскер әйелдер Оралда бас қосты

Күні: , 26 рет оқылды

Бейсенбі  күні  облыстық  мәслихатта  «Гендерлік  саясатты  іске  асыруда  мемлекеттік құрылымдар  мен үкіметтік  емес ұйымдардың  өзара  іс-қимылы. Аймақтық  ынтымақтастық  тәжірибесі»  атты  халықаралық  конференция өтті.  Шара  барысында қонақтар өңірдегі қыз-келіншектер  басшылық  ететін  кәсіпорын-дардың  өнімдері  қойылған көрмеге куә  болды.

Аталмыш басқосуды  ҚР Президенті жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссиямен бірлесіп облыс әкімдігі ұйымдастырған. Жиынға ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаттары, жергілікті атқарушы құрылымдардың, үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері және Ресейдің Орынбор, Самара, Саратов облыстарынан келген іскер әйелдер қатысты.

Нәзік жандылар ел экономикасының дамуына зор үлес қосып келеді. Айта кетсек, облысымыз бойынша 188 әйел басшы лауазымдық қызметте жүрсе, оның екеуі ҚР Парламенті Сенаты мен  Мәжілісте депутат, біреуі облыс әкімінің орынбасары және төрт әйел аудан әкімдерінің орынбасарлары болып еңбек етуде. Сондай-ақ облыстағы 48 мың кәсіпкерлік субъектісінің 19-ын, яғни облыстағы компаниялардың 41 пайызын бизнес-ледилер басқарып  отыр.

Жиынның модераторы болған Ұлттық комиссия төрағасының орынбасары Елена Тарасенко еліміздегі отбасылық-гендерлік саясатты іске асырудағы қабылданған пәрменді шаралар мен жетістіктер туралы айтты.  Сондай-ақ ол елімізде отбасы және гендерлік саясатқа ерекше көңіл бөлініп келе жатқанын және  Елбасының 2016 жылы отбасы институтын  қолдауға бағытталған отбасылық және гендерлік саясат тұжырымдамасына қол қойғанын жеткізді.  Тұжырымдама 2030 жылға дейін жүзеге асатын болады.

Конференцияда сөз алған облыс әкімінің орынбасары Ғабидолла Оспанқұлов  гендерлік саясаттың өңірде жүзеге асырылу барысы туралы баяндады.

– Биыл еліміздің бас қаласы Астанаға да, халықаралық ұйымдардың тиімді алаңына айналған ҚР Президенті жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның құрылғанына да 20 жыл болып отыр. Мереке қарсаңында Елордаға Ақ Жайықтан Мәншүк Мәметованың ескерткіші сыйға тартылды. Отан үшін от кешкен қазақтың  қаһарман қызының бейнесі Астана төріне көрік беруде. Сол ескерткіш арқылы Елордаға келген шетелдік қонақтар қазақ қыздарының қайсар екенін білетін болады. Сонымен қоса осыдан 20 жыл бұрын облыста  «Жайық өңірінің әйелдер кеңесі» құрылды. Аталмыш кеңес жұмысын жүйелі жүргізіп, РФ-ның Орынбор, Астрахан, Саратов облыстарымен достық қарым-қатынас орнатты. Оннан астам халықаралық жобалар дайындады. Өңірде «Іскер әйелдер қауымдастығы», «Жайық дауысы», «Арба», «Ақ отау»  секілді қоғамдық бірлестіктер гендерлік саясатты жүзеге асыруда. Біз Орал қаласының отбасы және гендерлік саясат мәселелері талқыланатын халықаралық басқосу орталығына айналғанын  қалаймыз. Бұл орайда сала мамандарының тәжірибесі де жеткілікті. Осы кезге дейін Ақ Жайық өңірінде республикалық, халықаралық маңызы бар бірнеше форумдар ұйымдастырылды. Батыс Қазақстан облысы Елбасының «Нұрлы жер», «Нұрлы  жол» бағдарламалары бойынша жұмыстарды жүйелі жүргізіп келеді. Аудан-ауылдарға көгілдір отын, ауыз су кіргізіліп, жолдар салынуда. Енді Орал қаласында «Ақжайық» шағынауданы бой көтеретін болады. Кез келген салада қыз-келіншектерді кездестіру қиын емес. Сол себепті барша нәзік жандылардың деніне саулық, отбасына амандық, еңбектеріне жеміс тілеймін, – деді Ғабидолла Абдоллаұлы.

ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты Құралай Қарекен әйел адамның құқықтары мен мүмкіндіктері және стратегиялық бағдарламаларға қосар үлесі туралы  ойын  жеткізді.

Ал  РФ  Орынбор облысының вице-губернаторы Павел Самсоновтың айтуынша, қазіргі қыз-келіншектер бұрынғыдай отбасы, ошақ қасында қалып қойған жоқ. Олар саясатта да, кәсіпкерлікте де, құрылыс саласы секілді ауыр жұмыстарда да межелі жетістікке  жетуде.

– Ресейде нәзік жандылардың әр салада жұмыс жасауына жағдай жасалған. Сондай-ақ оның отбасындағы ана, жар, келін ретіндегі орнына  басымдық беріліп,  насихатталуда. Өйткені қандай қайсар әйел болса да, арқа сүйейтін отағасынсыз жетістікке жете алмасы анық. Бүгінгі конференцияға қатысып отырған нәзік жандыларға айтарым, қай салада жүрсеңіз де, туған жеріңіздің гүлденуіне үлес қосып, отбасындағы берекенің бастауы екеніңізді естен шығармаңыз, — деді Павел Васильевич.

«Самара облысының әйелдер кеңесі» қоғамдық ұйым төрағасының орынбасары Татьяна Ерошкинаның айтуынша, кеңестердің  құрамында сол өңірде тұратын  1739 мың  қыз-келіншек бар. Қоғамдық ұйымның мақсаты – әйелдердің шешім қабылдау қабілетін дамытып, билік құрылымдарымен байланыс орнатудың  маңыздылығын  түсіндіру.

– Кеңестегі әр сегізінші әйел ғылыми атақ қорғаған. Сондықтан ғылыми-тәжірибелік конференцияға нәзік жандылар жиі қатысып, өзіндік көзқарастарын білдіреді. Ғылыми-тәжірибелік конференциялардан соң бизнестегі  келіншектердің тәжірибесі, ақыл-кеңесі жазылған басылымдар жарияланады. Біздің облыста жыл сайын «Аналар күні», «Жылдың үздік әйелі», «Ауыл бикесі» секілді шаралар ұйымдастырылады. Сондай-ақ «Біздің байлығымыз – ұлттық жанұя», «Балаларға денсаулық», «Ұзақ өмір сүрудің жолы» секілді әлеуметтік жобаларға гранттар бөлінеді. Ресейдегі әйелдер кеңесі «Ресей жесірлері» атты қайырымдылық акцияларын да жиі өткізеді, – дейді Татьяна Петровна.

Конференция барысында отбасының беделі, ана мен баланы қорғау, қыз-келіншектердің  мүмкіндіктерін кеңейту мәселелері  кеңінен талқыланды.

Гүлсезім   БИЯШЕВА,

«Орал   өңірі»


Депутаттар – үздік орталықта

Күні: , 50 рет оқылды

Өңірімізге  жұмыс  сапарымен  келген  ҚР  Парламенті  Мәжілісінің  депутаттары Евгений  Козлов,  Глеб  Щегельский, Сергей  Симонов,  Снежанна  Имашева  Зашаған  кентіндегі мамандандырылған  халыққа  қызмет  көрсету  орталығының  жұмысымен  танысты.

Орал қалалық мамандандырылған ХҚКО-ның жетекшісі Луиза Құсайынованың  айтуынша, мұнда күніне шамамен 500-600 тұрғынға қызмет көрсетіліп, айына сегіз мыңға жуық өтініш қабылданады. 26 мамырдан бастап орталық онлайн режімде қызмет көрсете бастаған. Яғни жүргізуші куәлігі мен жеке көлікті есептен шығару үшін  үйде отырып-ақ өтініш жіберіп, дайын құжатты орталықтан немесе «Қазпошта» арқылы алуларына болады. Мұнда  азаматтар жеке  көліктерін 90 минуттың ішінде тіркеп, жүргізуші куәлігіне екі  сағатта  қол  жеткізе  алады.

– Мамандандырылған ХҚКО алғаш Қарағандыда  ашылған болатын. Бүгінде еліміз бойынша барлық өңірде бар. Бұл орталық – солардың ішіндегі ең жаңасы әрі халыққа қызмет көрсету орталықтарының ішіндегі ең үздігі. Орталық ғимаратының іші өте кең, ауласында көлік жүргізушілер үшін барлық жағдай жасалған. Электрондық қызмет стандарттарға сай жұмыс істеуде, – деді Мәжіліс депутаты  Снежанна  Имашева.

Депутаттар кездесу барысында Елбасы жариялаған әлеуметтік бастамалардың жүзеге асырылу барысы туралы айтып, арнайы мамандандырылған халыққа қызмет көрсету орталығының жұмысына  оң бағасын берді.

Гүлсезім  БИЯШЕВА,

«Орал  өңірі»


Қала күні қарсаңында тынымбақ ашылмақ

Күні: , 71 рет оқылды

Облыс  әкімі  Алтай  Көлгінов  Орал  қаласындағы  бірқатар  құрылыс  нысандарын  аралап,  атқарылып  жатқан  жұмыс  барысымен танысты.

Өңір басшысы жұмыс сапарын Зашаған кентіндегі жаңадан бой көтерген көп қабатты тұрғын үйлердің құрылысынан бастады. Орал – Атырау және Орал – Саратов тасжолының аралығында орналасқан тоғыз қабатты үйлер баспана кезегіндегі тұрғындар мен «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінің» салымшыларына берілмек. «Болашақ-Т» ЖШС-ның мердігерлігімен салынып жатқан 180 пәтерлік үйдің құрылысы былтыр қазан айында басталған. Сала мамандарының айтуынша, бүгінде құрылыс жұмыстарының 85 пайызы атқарылған. Енді тұсқағаз жапсырып, линолеум төсеу секілді ішкі жұмыстар мен сантехникалық құрылғыларды орнату ғана қалған. Бұл үй күзге таман тұрғындардың игілігіне берілмек. Үйдің іші жарық, кең әрі сыртынан қарағанда көз тартарлық екен. Құрылыс нысандарын аралаған облыс әкімі сала мамандарына жаңа салынған үйде мәселе болмау керектігін ескертіп, айналасын  абаттандыруды  тапсырды.

Зашаған кентіндегі келесі тұрғын үйдің жетінші қабатына бетон тұрғызылып, кірпіш қалау жұмыстары  жүріп  жатыр  екен.

– Бұл үйдің құрылыс жұмыстары сәуір айында басталды. Құрылыс нысанында 100 адам еңбек етуде. Мұнда жалпы 216 пәтер болса,  оның 144-і  – бір бөлмелі, қалған 72-сі екі бөлмелі болып келеді. Биылға бөлінген қаржы толық игерілді. Енді қалған қаржы аударылатын болса, үйді биыл тапсыруды жоспарлап отырмыз, – деді «Альтаир» ЖШС-ның құрылыс бойынша директоры  Нұрлан Қуанғалиев.

Тұрғын үйлердің құрылысымен танысқан облыс әкімі Зашаған кенттік округінің әкімі Әділбек Қадыровқа ПИК мамандарымен тығыз байланыс орнатуды және көп қабатты үйлердің кіреберісіне аутокөлік жуатын орын салуды тапсырды.

– Қала орталығына кіретін кез келген көлік таза болуы қажет. Біз сол үшін тұрғындарға жағдай жасауымыз керек, – деген облыс әкімі жұмыс сапарын Тайманов көшесіндегі  құрылыста  жалғастырды.

Аталмыш көшеде яғни Еуразия даңғылынан Сарайшық көшесіне дейінгі аралықтағы жол күрделі жөндеуден өтуде. «Түркістан жол сервис» ЖШС-ның мердігерлігімен қолға алынған жұмыстың барысына өңір басшысы оң бағасын берді. Жол  жөндеу жұмыстары аяқтала келген.

Болашақта бұл аумақ тынымбаққа айналмақ. Сәулеті келіскен орындықтар орнатылып, шайтанарбаға арналған жолақтар  салынатын болады. «Түркістан жол сервис» ЖШС-ның бас инженері  Жандәулет Нұрлыбаевтың айтуынша, тынымбақ  қала күні қарсаңында  ашылатын  болады.

Содан соң өңір басшысы Құрманғазы көшесі мен Мәметова көшесінің қиылысындағы №2 жылу магистралінің құрылысына барды.  Мұндағы құрылыс жұмыстары «Уральскводстрой» ЖШС-ның мердігерлігімен жүзеге асуда. Жылу құбырлары толық ауыстырылған. «Уральскводстрой» ЖШС-ның вице-президенті Тенгиз Тедеевтің айтуынша, қажетті материалдар Ақтаудан тасымалдануда. 1255 метр болатын жылу торабының  құрылыс жұмыстары  шілде айының соңында аяқталмақ.

Гүлсезім   БИЯШЕВА,

«Орал   өңірі»

Суреттерді  түсірген  Александр  КУПРИЕНКО


Құс өнімдеріне сақ болайық!

Күні: , 107 рет оқылды

Ресей  Федерациясының  Самара,  Пенза  және  Курск   облыстарынан  елімізге  құс  өнімдерін  әкелуге тыйым  салынды.  Бұл  туралы   ҚР  Ауыл  шаруашылығы  министрлігі   Ветеринариялық бақылау  және  қадағалау комитетінің  БҚО  аумақтық  инспекциясында  өткен  дөңгелек  үстелде  айтылды.

«Аса қауіпті құс тұмауының алдын алу»  тақырыбында ұйымдастырылған  жиында  жоғары патогенді құс тұмауының алдын алу және эпизоотияға қарсы ветеринарлық іс-шаралар туралы сөз болды. Сала мамандарының айтуынша, облысымызға көршілес орналасқан Самара қаласында құс тұмауына шалдыққан 17 құстың көзі жойылған. Осы орайда жабайы құстардың миграцияланып, ұшып келетінін ескерсек,  жоғары патогенді құс тұмауының пайда болу қаупі  өңірімізде  де  бар.

– Құс тұмауы – жоғары патогенді, тыныс алу, ас қорыту мүшелерінің және орталық жүйке жүйесінің зақымдалуымен сипатталатын жұқпалы індет. Аталмыш дертке шалдыққан үй құстарының асқа тәбеті болмайды,  бұлшық еттері салданады, яғни қанаттарын көтере алмай, тегіс жерде сүрініп, басын ұстай алмай қалады. Тіпті басы 180 градусқа дейін айналып кетеді. Сонымен қоса жиі түшкіріп, тынысы тарылады, іші өтеді. Ауруға шалдыққан құс етін пайдаланған адамға жұғуы мүмкін. Өте салқын температураны да  көтере алатын H5N1 вирусы 70 градустан жоғары температурада бірнеше секунд ішінде өледі. Тұмау вирустарының табиғи резервуары суда жүзетін жабайы құстар. Олар вирусты ағзасында  21 күнге дейін ұстап, сол уақыттарда қоршаған ортаға нәжіспен шығарып отырады. Дала құстары үй құстарымен жанасу арқылы тұмау вирустарын жұқтырады. Ол жасырын түрде өтіп, құстардың өліміне соқтырады. Құс тұмау  вирусы алғаш 1880 жылы Италияда тіркеліп, көп уақытқа дейін адамға зиянсыз деп саналған. Алайда 1997 жылы Гонконгта құс тұмауының   H5N1 түрімен 18 адам науқастанып, оның алтауы қайтыс болған. 2003 жылы басталған құс тұмауы эпидемиясы Вьетнам, Камбодже, Қытай, Индонезия, Лаос, Пәкістан, Корея, Тайланд, Тайвань және Жапонияға таралып, жапа шеккендердің жартысынан астамы ажал құшып отырған. Еліміз бойынша 2005 жылы Павлодар облысының Ертіс ауданындағы «НАН» шаруа қожалығында құстардан жоғары патогенді құс тұмауының вирусы анықталып, қожалықтағы қаз-үйректер мен тауықтардың көзі жойылған  еді, – деді   аса қауіпті құс тұмауының дүниежүзілік эпизоотиялық ахуалы туралы  айтқан  ҚР АШМ Ветеринариялық бақылау және қадағалау  комитетінің  БҚО аумақтық инспекциясының тамақ өнімдері және тасымалданатын объектілер қауіпсіздігі бөлімінің бас маманы  Марат  Қалменов.

Жиын барысында Батыс Қазақстан облыстық  ветеринария  басқармасының   эпизоотияға  қарсы ветеринарлық іс-шараларды ұйымдастыру бөлімінің  басшысы Берік Иралиев аса қауіпті құс тұмауына қарсы биыл 190 мың бас құсқа екпе салу жоспарланғанын және  алты айлық жоспар бойынша 104 500  үй құсына екпе егу көзделгенін айтты.  Бүгінде аталмыш жоспар орындалып, 105 100 бас үй құсына  екпе салынған. Сондай-ақ ол қазіргі таңда үй құстары мен жабайы құстар арасында өлім-жітімнің тіркелмегенін және эпизоотиялық ахуалдың  тұрақтылығын  жеткізді.

ҚР АШМ Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитетінің  БҚО аумақтық инспекциясының бас маманы Асқар Сұлтангерей құс тұмауының алдын алу үшін қанаттыларды ұстайтын аумақты жиі дезинфекциялап, ондағы санитарлық-гигиеналық, ветеринарлық талапты күшейту қажеттігін ескертті.

– Өңірімізде үш ірі құс фабрикасы  жұмыс істейді. Олар «Орал құс фабрикасы», «Жайық ет» және «Агрофирма Ақас». Аталмыш құс фабрикалары құстарды жабық аумақта ұстап, фабрика басшылары ветеринарлық дәрігерлермен тығыз байланыста болуы керек. Ал үй құстарын ұстайтын жеке тұлғалар тауық, үйрек және қаздардың жабайы  құстармен жанасуына жол бермеуі қажет. Жабайы құстар, әсіресе, тоған, өзен-көл жағасына жиі ұшып келеді. Құс тұмауына шалдыққан құстың бірден көзі жойылып, сол аумақ дереу арада дезинфекцияланады, – деді Асқар Жасталапұлы.

Ал  «Агрофирма Ақас»  құс фабрикасының мал дәрігері Ерес Нұралиев фабрикадағы құстардың бас-басына екпе салудың мекеме үшін тиімсіз екенін түсіндіріп, дерттің алдын алуға  жұмыстанып  жүргенін  айтты.

Жиынды қорытындылаған  ҚР АШМ Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитеті БҚО аумақтық инспекциясының бастығы Темірхан Қонақбаев құс тұмауының алдын алу мақсатындағы ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің қаулысын оқыды. Онда  Ресейдің Самара, Пенза және Курск  облыстарынан тірі құсты және инкубациялық жұмыртқаны, мамықтар мен қауырсындарды, құс еті мен барлық құс өнімін Қазақстан аумағына әкелуге тыйым салынғаны және ҚР аумағына құстарға арналған азықтар мен жемдерді, құрал-жабдықтарды  тасымалдауға  болмайтыны жазылған. Сондай-ақ инспекция бастығы аудан-ауыл тұрғындарына жабайы не үй құстарының өлімтігін көрсе, міндетті түрде  жергілікті мекендегі ветеринарлық дәрігерді апарып көрсетудің маңыздылығын  түсіндірді.

Гүлсезім   БИЯШЕВА,

«Орал   өңірі»

    Құс  тұмауы  вирусының  таралуы  жабайы  құстардың көктемде  және  күзде  ұшу  бағытына  байланысты. Құс  тұмауына  шалдыққан  науқас  адамда  байқалатын белгілер  кәдімгі  тұмаудың  белгілеріне  ұқсас.  Ыстығы көтеріліп,  жөтел  пайда  болады  және  оны  арнайы  зерттеу  арқылы  болмаса,  құс  тұмауы  екенін  анықтау  қиынға соғады.  Адамдар  құс  тұмауын  науқас  құстарды  сою,  қауырсындарын  жұлу,  өңдеу  кезінде   жұқтырады. Бүгінгі күні елімізде құс тұмауы таралуының алдын алу үшін іс-шаралар жүргізілуде. Құс фермаларында ве-теринарлық қадағалау, залалсыздандыру талаптары күшейтілді. Шетелдерден және құс тұмауы тіркелген облыстардан құс өнімдерін тасымалдауға тыйым салынды. Құс тұмауына күдікті құстар анықталса, бірден өртелетін болады. Жеке шаруашылықта үй құстарын күтуде арнайы киім мен тұмылдырық киіп, мұздатылған құс өнімдерін тағамға пайдаланғанда гигиеналық талаптарын қатаң орындау қажет. Құстары бар заңды тұлғалар қажет болған жағдайда құстарды жабық үлгідегі режімде ұстауға көшiрген жөн. Шаруашылық жүретін субъектiлерде дезинфекция жиі жүруі маңызды. Егер құс ауырса немесе өлу жағдайы тіркелсе, тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық ветеринариялық санитариялық инспекторына жедел хабарлауы керек. Сондай-ақ құстарды өзге жануарлармен, әсiресе, шошқалармен бiрге ұстауға жол бермеңіз. Қазақстандық ветеринариялық қызмет көршілес мемлекеттердегі эпизоотиялық жағдайды мұқият қадағалайды және ол жерлерде мал аулаларының ошағы пайда болған жағдайда жедел шаралар қабылдайды. Егер қандай да бір аурудың таралуы байқалса, ол туралы іргелес мемлекеттер ақпараттандырылады әрі ақпарат алмасу жедел жүреді. Сондықтан қажет болған жағдайда Қазақстан мұндай өңірлерге мал шаруашылығы өнімдерін жеткізуді тоқтатады. Құрметті тұрғындар! Егер де құстардың бойынан ауру белгілері байқалып немесе құстардың өлімі болған жағдайда жақын маңайда орналасқан ветеринариялық мекемеге хабарлауыңыз сұралады. Жедел хабарлауыңыз ауру ошағын дер кезінде оқшаулап, құс шығынын азайтуға  мүмкіндік  береді.

Асқар  СҰЛТАНГЕРЕЙ,

ҚР  АШМ  Ветеринариялық  бақылау  және  қадағалау    комитетінің  биологиялық  қауіпсіздік  бөлімінің бас  маманы


«Жайық Пресс» – жеңімпаз!

Күні: , 92 рет оқылды

Облыстық ішкі саясат басқармасы БАҚ қызметкерлерінің кәсіби мерекесіне орай «Нива» спорттық-сауықтыру кешенінде облыс журналистеріне арналған мәдени-спорттық шаралар мен пікір алмасу алаңын ұйымдастырды.

Спорттық жарыс шағын футбол, волейбол, үстел теннисі, шахмат, дойбы секілді ойын түрлері бойынша өтті. Додада «Жайық  Пресс» ЖШС, «Aqjaiyq» телеарнасы, «ТДК-42» телеарнасы, мемлекеттік құ-рылымдардың баспасөз хатшылары мен «Пульс», «Жайық үні» газеттерінің қызметкерлері бақ сынады. Бұқаралық ақпаратты ғана емес, бұқаралық спортты да қатар алып жүргендерін анық аңғартқан «жайықпрестіктер» волейболдан, үстел теннисі, шахматтан жеңімпаз атанып, жалпы командалық есепте I орынды иеленді. Ал «Aqjaiyq»  арнасының құрамасы II орынды қанжығаласа, «ТДК-42» телеарнасының қызметкерлері III орынды місе тұтты. Жарыс жеңімпаздары кубок және дипломдармен  марапатталды.

Мерекелік шара түстен кейін журналистер арасында өткен пікір алмасу алаңында жалғасты.

«Бұқаралық ақпарат құралдары мен мемлекеттік құрылымдар арасындағы өзара қарым-қатынас» және «БАҚ-тың контентін әлеуметтік желі арқылы тарату» тақырыптарында болған басқосуда БАҚ басшылары аталған тақырыптар аясындағы тұшымды ой-пікірлерін ортаға салды.

«Batysinfo.kz» сайтының әкімгері Жидегүл Аманғали БАҚ өкілдері мемқұрылым қызметкерлерінен ақпарат алу барысында туындайтын мәселелер және оны шешудің тиімді жолдары жайында әңгіме өрбітсе, мерекелік шараға мейман ретінде қатысқан «Қазақстан» ұлттық телеарнасы ақпараттық-сараптамалық бағдарламалар дирекциясы директорының орынбасары Мейіржан Әлібекұлы әлеуметтік желінің қоғамдағы үлкен күшке айналғанын жеткізіп, бұқаралық ақпарат құралдарының контентін әлеуметтік желі арқылы аратудың маңыздылығына тоқталды.

Ал «Aqjaiyq» телеарнасының директоры Асланбек Ғұбашевтің айтуынша, болашақта облыстық телеарнада интернет редакция бөлімі ашылып, веб редактор мамандары қызмет атқармақ.

– Google аналитиктің мәліметіне сүйенсек, біздің арнаны 2018 жылдың бірінші қаңтарынан бастап бүгінге дейін 830 мың адам қараған. Олардың арасында еліміздің тұрғындарынан бөлек Египет, Түркия, Алманиядан тіркелгендері де бар. Бұл біз үшін үлкен мәртебе. Болашақта заман ағымына халықтың сұранысына, әлеуметтік желі талабына сай ақпарат таратпақпыз, – деді Асланбек Зиннатұлы.

Мерекелік шара концерттік бағдарламаға ұласты.

Гүлсезім  БИЯШЕВА,

«Орал  өңірі»


Мақсот Жұмаев атындағы орталық ашылмақ

Күні: , 57 рет оқылды

Жуырда  өңірлік  коммуникациялар  қызметі алаңында «БҚО-дағы  балалар мен  жасөспірімдер  туризмін  дамыту»  тақырыбында  баспасөз  мәслихаты  өтті.

Балалар мен жасөспірімдер туризмі және экология орталығының директоры, педагогика ғылымдарының кандидаты Виктор Фоминнің айтуынша, биыл балалар туризмін дамыту үшін  еліміз  бойынша 50-ге жуық республикалық байқау ұйымдастырылған. Солардың ішіндегі «Жеңіс алауы»  атты байқауға  республиканың түкпір-түкпірінен 700-ге жуық үміткер қатысқан. Сондай-ақ республикадағы 18 мыңнан астам оқытушының   925-і туризм  саласының мамандары екен.  2015 жылы елімізде  21 туризм орталығы тіркелсе, оның 14-і  БҚО-да орналасқан. Қазір еліміздегі  туризм орталығының саны 40-қа жеткен. Болашақта оның  санын  200-ге  жеткізу  көзделуде.

– Туризм – ел экономикасын дамытуға елеулі үлес қосатын сала. Елбасы «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласында туған жерге, оның мәдениетіне, салт-дәсүріне ерекше көңіл бөлу қажеттігін айтты. Балалар мен жасөспірімдер туризмін дамытсақ,  өскелең ұрпақтың санасында патриоттық тәрбие қалыптасады. Осы орайда «Менің Отаным – Қазақстан», «Жайық толқыны» секілді байқаулар ұйымдастырылып келеді. Туризм саласында толғандыратын мәселелер жетерлік. Соның бірі – экскурсовод мамандарының жеткіліксіздігі. Өйткені жоғары оқу орындарында экскурсовод  мамандарын даярламайды.  Сондықтан  тарихшылар  тарих және  өлкетану, қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімдері  қазақ тілі мен әдебиеті және музей ісі, географтар география және экскурсовод секілді қосалқы мамандықтар иеленсе, жақсы болар еді деп ойлаймын. Өздеріңізге мәлім, ел экономикасының дамуына үлес қосатын 40-қа жуық туризм бағыттары айқындалды. Соның үшеуі БҚО-да деп танылды. Яғни Шалқар көлі, Бөкей ордасы ауданы және облыстық балалар мен жасөспірімдердің туризм орталығы. Біздің жетістігіміздің бірі ретінде былтыр Зеленов ауданындағы Краснов ауылының маңынан табылған ихтиозаврдың қаңқасын айтар едік. Өйткені, бұған дейін Қазақстаннан ихтиозаврдың қаңқасы табылған жоқ. Аталмыш  олжа палеонтология саласындағы әлемдік ғалымдар  зерттемеген ең ежелгі түрі екені анықталды. Зерттеу жұмысын жүргізгенде немесе саяхаттағанда балаларды табиғат аясына алып барамыз. Себебі, адамзат табиғаттың бір бөлшегі екенін ұғынса дейміз. Егер жасөспірімдерге түсіндіру жұмыстарын ғимараттың ішінде жүргізсек, олар оны жадынан тез өшіріп алады. Кез келген ғимарат ол – жасанды орта.  Ал табиғаттың аясында көзбен көріп, құстардың дауысын құлағымен естіп, тастарды аяғымен басып тұрып жүргізген зерттеу жұмыстары олардың жадында өмір бойы сақталады. Табиғатқа шыққанда адамдағы сезім мүшесінің барлығы жұмыс жасайды. Сондай-ақ біздің мақтанышымыз  альпинист Мақсот Жұмаевтың  атындағы орталық ашу  жоспарда  бар, – дейді Виктор  Фомин.

Гүлсезім   БИЯШЕВА,

«Орал  өңірі» 


Табиғат пен тарих терең зерттеуді қажет етеді

Күні: , 54 рет оқылды

«Рухани  жаңғыру»  бағдарламасы  аясында  Жәңгір  хан  атындағы  БҚАТУ  ұйымдастырған  «Индер  –  Орал  өңірінің  келешек  геопаркі»  атты  экспедициясы  мәреге  жетті.

Аталмыш университеттің 55 жылдығына орайластырылған жорыққа Ресейден арнайы шақыртылған палеонтолог, РҒА жанындағы палеонтологиялық қоғамы Ульянов бөлімшесінің төрағасы Владимир Ефимов, РҒА  Еділ бассейні экологиясы институтының герпетология және токсинология  зертханасының аға ғылыми қызметкері Андрей Бакиев және зоолог, «Самара зоологиялық саябағы» мекемесі директорының зооветеринарлық  бағыты  бойынша орынбасары Александр Кузовенко қатысты. Сондай-ақ Жәңгір хан атындағы БҚАТУ-дың биотехнология және табиғатты пайдалану ғылыми-зерттеу институтының директоры, география ғылымдарының қандидаты,  «QazaqGeography» республикалық қоғамдық бірлестігінің мүшесі, қауымдастырылған профессор Қажымұрат Ахмеденов пен тарих ғылымдарының кандидаты Есқайрат Хайдаров және аталмыш білім ордасының  магистранттары болды.

Орал қаласынан аттанған экспедиция алдымен Тасқала ауданына барды. Делегацияны аудан әкімінің орынбасары Люция Жұбанышқалиева қарсылап,  Тасқала ауылының кіреберісінде орналасқан «Ана мен бала» монументін таныстырды. Бұл өлкеде Отан үшін от кешкен Садық Жақсығұлов, Анатолий Скоробогатов, Алексей Чурилин секілді Кеңес Одағының Батырлары, жауынгерлік Даңқ орденінің толық иегері Михаил Шамов дүниеге келген.

Ерлікке тағзым еткен делегация мүшелері сапарын Тасқала ауылынан 12 шақырым жерде орналасқан Үлкен Ешкітауда жалғастырды.

Бұл аймақтағы өсімдіктерді соңғы жылдары М. Өтемісов атындағы БҚМУ-дың  профессоры, танымал ботаник Талшын Дарбаева мен оның шәкірттері жүйелі зерттеуде. Олардың мәліметінше, биіктігі 259 метр болатын бұл тауда өсімдіктің 219 түрі өседі екен.

Мұнда сирек кездесетін және жойылып бара жатқан өсімдіктер де бар. Үлкен Ешкітау туралы алғашқы деректі бұл жерге 1769 жылы Санкт-Петербург қаласынан арнайы келген академик Петр Паллас жазған. Ауыл ақсақалы Ғалым Хисаметдиновтың айтуынша, бұрын осы жерде дала ешкілері көп жайылған екен. Таудың атауы да соған байланысты қойылған.

Мұнда соңғы төрт-бес жылда құрғақшылық орнап, таудың басындағы өсімдіктер қурап, бұлақ көзі бітеле бастаған. 2002 жылдан бастап Үлкен Ешкітау мемлекеттік табиғат ескерткіші санатына кіргізіліп, республика бойынша  қорғауға  алынған.

Люция Жұбанышқалиеваның сөзіне қарағанда, өткен айда аудандық жастармен жұмыс жөніндегі ресурстық орталықтың ұйымдастыруымен тау аумағынан 300 келідей балшық пен 40 текше метр қураған ағаш шығарылған. Қураған ағаштар ауылдағы аз қамтылған отбасыларға отын ретінде үлестірілген. Сондай-ақ бұлақ көзі аршылып, айналасына бір тонна көлемінде қиыршық тас төселген.

Таудың ұшар шыңына шыққан сала мамандары зерттеу жұмыстарын жүргізді. Ресейлік ғалым, палеонтолог Владимир Ефимов бастаған топ таудағы тастарды бағамдаса, герпетолог Андрей Бакиев жылан іздерін аңди бастады. Ал Астрахан мемлекеттік университетінің магистранты, орнитолог Михаил Шпигельман Ешкітаудың орман алқабындағы құстарын суретке түсірді. Географ Қажымұрат Ахмеденов шәкірттерімен бірге тау етегіндегі көктеректі орман шоғын және бұлақты  зерттеуге  кірісті.

Ресейлік ғалымдарды Ешкітаудың ұшар басындағы шілік ағашына байланған шүберектер мен орамалдар таңқалдырды.

– Ешкітауды ауыл тұрғындары қасиетті орындар қатарына жатқызады. Таудың баурайындағы тоғайдан асып, таудың шыңына көтерілген кезде адамның өзіне деген сенімі артып, бойында күш-жігері артатын көрінеді. Әсіресе, таудың шыңына шығып, тілек тілеп, шүберек байласа, арман-мақсаттарының орындалатынына сенеді. Мұнда перзентті болмай жүрген жас отбасылар көп келеді, – деді аудан әкімінің орынбасары  Люция  Әсетқызы.

Келесі күні  БҚАТУ-дың  тарих және әлеуметтік пәндер кафедрасының аға оқытушысы, тарих ғылымдарының кандидаты Есқайрат Хайдаров бастаған топ Тасқала ауданының бірқатар ауылдарына барып, көне қорымдары мен тарихи орындарды аралады. Тарихшыларға  жолсерік болған ауыл ақсақалы Ғалым Хисаметдинов Тасқала ауданының Ақтау ауылының маңындағы бұлаққа алып барды. Бұлақтың суы мөлдір, дәмі тіл үйіретіндей екен. Айта кетерлігі, университет ғалымдары Ешкітау басындағы және Ақтау ауылы маңындағы бұлақтардың суын бірнеше жыл бойы зерттеуде. Зерттеу нәтижесі бойынша су таза және ішуге жарамды.

Содан соң Тасқала ауданының I Шежін ауылының оңтүстік-шығысында 7-8 шақырым жерде орналасқан көне қорымдарды аралап, болашақта зерттеу жұмысын жүргізу үшін суретке  түсірді.

– 2004 жылы бұл обаларды зерттеуге Ә. Марғұлан атындағы археология институтының ғалымдары келді. Қолдарындағы арнайы жол карталарында Шежін ауылы көрсетілген. Сонда олар бұл  жерде үлкен жеті оба бар екенін айтты. Обаларда сол кезде марқұм болған адамдардың құралсаймандары, ыдыс-аяқтары, ат әбзелдері мен жалшылары көмілген екен. Алайда, обалардың алтауы суық қолдың құрбаны болып тоналған. Қалған бір обаны олар  2020 жылы келіп зерттейтінін  айтты,  –  деді  Ғалым  Ғайниұлы.

Көне қорымдардағы жазуларға үңілген тарихшы Есқайрат Ерболатұлы мұндағы құлпытастардың  XVIII-XIX ғасырларға тән екенін жеткізді.

Зерттеуші ғалымдар екі күн бойы Тасқала ауданындағы мәдени-тарихи ескерткіштерді аралап, экологиялық, ботаникалық, зоологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізді.

Содан соң экспедицияның негізгі бағыты бойынша Атырау облысының Индер ауданына аттанды.

Дендер тауы, Дендер тұзды көлі, Дендер бекінісі. Бұл атаулар XV-XIX ғасырларда өмір сүрген ақын-жыраулардың бізге жеткен шығармаларынан белгілі.  Еділ бойында туған қарға бойлы Қазтуған жырау «Мен кеткенмін, кеткенмін, Нарын менен Дендерден, Сағыз бенен Жемдерден» десе, Жиембет жырау Есім ханның қудалауы бойынша елмен қоштасқандағы «Қол аяғым бұғауда…» жырында «Қияда қолды көрсеткен, Төбеңе шығар күн бар ма, Жотасы биік Дендерім?!» дегені бар. Экспедиция мүшелері өткен ғасырлардағы елдің мұңын жоқтаған сол жыраулардың басып өткен  ізімен  Индер ауданына барды.

Индердің орнына жергілікті тұрғындар арасында Дендер атауы да кеңінен таралған. Дендер қалмақ, моңғол тілдерінің «төбе, биіктік, қарауылтөбе» сөзінен шыққан екен. Бұл аудан  Атырау облысының солтүстігінде, Каспий маңы ойпатының орта тұсында, Жайық өзенінің екі жағалауын бойлай орналасқан.  Шығысы мен оңтүстігінде Атыраудың Қызылқоға, Махамбет аудандарымен, батысы мен солтүстігінде біздің облыстың Жаңақала, Ақжайық аудандарымен шектеседі. Ауданның жер көлемі 1 087 596 га. Ауданды екіге бөліп жатырған Жайық өзенінің батыс жағы негізінен жазық құмды шөл болса, ал шығыс жағы үстіртті. Орталығы – Индербор кенті. Құрамында бір кент, алты ауыл, 18 елді мекен  бар. Округ аймағы тұщы суға тапшы аймақтардың қатарына жатады. Жалпы, Атырау облысында екі мыңнан астам көл болса, соның ішіндегі ірілерінің бірі Индер  тұзды  көлі  екен.

Бұл көл Жайық өзенінің сол жағында Индербор кентінен 15 шақырымдай жерде орналасқан. Тұзды көлдің ауданы 110 шаршы шақырым болса, ұзындығы 13,5, ені 11 шақырымды, тереңдігі 0,7 метрді құрайды. Көлге жылына 1,5 тоннаға дейін тұз шөгеді екен. Индер көлінің шөгінді тұзы – табиғи тұздардың ішіндегі ең бағалысы. Құрамында бор, бром, йод секілді микроэлементтердің көп болуына байланысты бұл тұздың консервілеуші қасиеті де өте жоғары. Тұзды көлдің жағалауында үш ірі бұлақ бар, олар Тілепбұлақ, Ащытұзбұлақ және Тұздыбұлақ. Жергілікті тұрғындар осы жердің қара балшығына, тұзды суына түсіп, тау арасынан шығып жатқан күкіртті суға жуынып, ауру-сырқауларынан, әсіресе, тері ауруларынан емделеді екен. Сонымен қоса бұл маңда  «Қыз әулие» деп аталатын қорым да бар.

Күні бүгінге дейін жергілікті тұрғындар ол жерге тәу етіп, қорым басына түнеп келген. Ауыл ақсақалдарының айтуынша, «Қыз әулие» туралы бірнеше нұсқа айтылады. Тұзды көл сүйгеніне қосыла алмай, арманда кеткен көріпкел қыздың көз жасынан пайда болған деген де аңыз бар. Келесі нұсқасында мұнда  Қаламқас атты көріпкел қыз жерленіпті. Қариялардың айтуынша, ерте заманда алты құлаш шұбар ат мінген Мәлім қожа қажылыққа барған. Арафат тауын аралап, енді жаяу қайтқалы тұрғанда, бейтаныс жігіт жолығып «Мені бірге ала кетіңізші» дейді. Мәлім қожа «Қарағым, мен сені танымаймын, әрі айтқан шартымды орындайтыныңа сенбеймін» дейді. Сонда ол «Барлық шартыңызды орындаймын. Тек еліме жеткізсеңіз болды» деп өтінеді. Мәлім қожа Шұбар атының қасына келіп: «Осы атқа мінген соң екі көзіңді тас қып жұмасың, мен аш деп айтқанша ашпайсың. Өздігіңнен ашып қойсаң, екеуміз де құримыз», – дейді. Бұл шартқа бейтаныс жігіт көнеді. Сөйтіп екеуі атқа отырған соң Мәлім қожа: «Ал, қарағым, көзіңді жұм» дейді. Сөйтіп Мәлім «Әйт шу, жануар!» дегенде шұбар ат көкке көтеріліп ұшады. Алдарынан жел гулейді. Бейтаныс жігіт «Бұл қалай? Біз шұбар атпен шауып келе жатқан сияқты емес,  ұшып келе жатқан сияқтымыз, қызық екен» деп таң-тамаша ойға қалады. Бұл қызықты көзімен көргісі келген ол көзін ашып жібереді. Сол бойда-ақ қанатын жазып келе жатырған шұбар ат оқ тигендей құлдилап барып жерге құлайды. Бейтаныс жігіт пен шұбар ат бірден өліп кетеді. Ал Мәлім қожаның жаны қиналып жатады. Осы кезде бұлардың құлап келе жатқанын көрген сол жердің тұрғындары қаумалап жиналып қалады. Мәлім қожа қиналып жатса да, өзін таныстырып барлық болған жағдайды айтып береді де, көзін мәңгілікке жұмады. Олар сол құлаған жеріне, тұзды көлдің жағасына қойылады. Кейін беріш руының бір адамы Қаламқас есімді кішкене қызын алып келіп, Мәлім қожаның бейітіне дұға етіп, түнейді. Сол қыз өсе келе ауырған адамды өзі тауып емдейтін болған. Дендер тауының 41 санды ала тасын шашып жіберіп сөйлегенде, тас аштырушының барлық құпия сырын көзімен көріп, бірге жүргендей айтып беретін болған. Сөйтіп ел оны «Қыз әулие» атаған. Қаламқас тұрмысқа шықпастан  өмірден озған. Қыздың өтініші бойынша бейіті Мәлім қожаның  жанына  қойылған  екен.

Экспедиция мүшелері тұзды көл аймағында зерттеу жұмыстарын жүргізіп, өлкенің тарихына, географиясына қанығу үшін аудандық тарихи-өлкетану музейіне барды.

Музейде аудан тарихының деректері, қазақ халқының даңқты ұлы Махамбет Өтемісұлының,  ақын, жырау Мұрат Мөңкеұлының, діни ғұлама Әйіп қажы Бекенұлының экспозициялық көрмелері, сондай-ақ мамонт, бизон  сүйектері және халқымыздың ұлттық киімдері мен қолөнер бұйымдары бар. Мұнда  5000-нан  астам  жәдігер  сақталған.

Жорық барысында зерттеуші ғалымдар Ақжайық ауданынан арнайы іздеп келген  аудандық балалар-жасөспірімдер туризм орталығының жас экологтарымен кездесіп, оларға туған жерді зерттеудің  маңыздылығын  түсіндірді.

Кеш батуға айналған шақта палеонтолог Владимир Ефимов  қазба жұмыстарының нәтижесінде Индербордағы тұзды көл маңынан лабиринтодонттың сүйектерін тапқанын айтып, сүйіншілеп оралды. Біз де әлгі жыртқыш жануардың сүйегін ұстап көрдік. Қолтырауынның сүйегі секілді екен. Дәл тауыппыз. Триас дәуіріндегі жануарлардың энциклопедиялық  кітабын ашып қараған Владимир Михайлович  аталмыш жануарды лабиринтодонт, яғни сыртқы пішіні қолтырауынға ұқсас жыртқыш су жануарының  қабырғалары мен жақ сүйегі екенін айтты.

Лабиринтодонттар – қос мекенділер отрядына жататын триас дәуірінде тіршілік еткен жыртқыш жануарлар. Дене тұрқы 5 метр шамасында болған. Олардың  көпшілігі өзен-көлде, кейбірі құрлықта өмір сүрген. 30 тұқымдасқа бірігетін 100-ден астам туысы болған. Осыған дейін Еуропа, Азия, Солтүстік Америкада жоғарғы палеозой мен триас шөгінділерінен табылған.

– 1968 жылы ұстазым Виталий Очев осы аймақта зерттеу жұмысын жүргізгенде, лабиринтодонттың сүйектерін тапқан еді. Бір қызығы, біз де осы сапарымызда олжалы болып, тұзды көл маңынан триастық өзгеріске ұшыраған аумақтан лабиринтодонттың қабырғалары мен жақ сүйектерін таптық. Болашақта оны зерттейтін боламыз. Жалпы, палеонтология ғылымы біздің заманымызға дейін болған өмірді, яғни тасқа айналған жан-жануарды, өсімдіктерді, жәндіктерді зерттейді. Мен былтырдан бері Батыс Қазақстан облысына келіп, зерттеу жұмыстарын жүргізіп келемін. Өйткені 2016 жылы Батыс  Қазақстан облыстық балалар-жасөспірімдер туризмі және экология орталығының жас зерттеушілері  Зеленов ауданының  Краснов ауылдық округі аумағынан мезозой дәуіріне жататын ихтиозаврдың қаңқасын тапқан болатын. Зерттеу барысында бұл ихтиозаврдың жаңа түрі екені анықталды.  Тіпті бұл түрін ресейлік ғалымдар түгілі, әлемдік ғалымдар  да зерттеп сипаттамаған. Бұл қаңқа   қазақ елінде мезозой дәуіріне жататын ихтиозавр секілді өзге де жануарлардың табылатынын  дәлелдеп отыр. Сол ихтиозаврды «Қазақстанзавр», яғни «Қазақстаннан табылған завр» деп атадық. Ал бұл сапар барысында кең байтақ Қазақстанда зерттеу жұмыстарын қажет ететін орындар әлі де көп екеніне куә  болдық.  Индер тұзды көл аумағы бірнеше ғасыр өтсе де, өзгеріске ұшырамай сақталады деп ойлаймын. Өйткені судағы тұздың қоры өте мол. Жалпы патриоттық тәрбиені дамытудағы қазақстандықтардың бұл бағыттағы бастамалары  көпке үлгі деп айтар едім, – деді Владимир  Михайлович.

Экспедиция жұмысы Бөкей ордасы ауданындағы Аралсор көлі мен Қайыңды орманында жалғасты. Делегацияны аудан әкімінің орынбасары Лариса Қайырғалиева қарсылап, Бөкей ордасы ауданында зерттеулер жүргізуге қолдау  көрсетті.

Аралсор маңына екі түн түнеген соң делегация мүшелері Орда ауылындағы Хан зиратына тағзым етіп, ауыл маңындағы қорымдарды суретке түсірді. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында ауылдағы жастармен кездесіп, Орда орман шаруашылығы және жануарлар дүниесін қорғау мекемесінің жұмысымен танысты. Сондай-ақ «Жасыл ел» еңбек жасағының ашылу салтанатына қатысты. Ғалымдар екі  күн бойы Орда қарағай орманының қазіргі экологиялық жағдайын бағалап, оның жануарлар дүниесін зерттеді.

Экспедицияның басы-қасында жүрген Жәңгір хан атындағы БҚАТУ-дың биотехнология және табиғат пайдалану ғылыми-зерттеу институтының директоры, география ғылымдарының кандидаты Қажымұрат Ахмеденовтің айтуынша, экспедицияда тапқан олжа аз емес. Олардың ішінде Тасқала ауданындағы Үлкен Ешкітауға алғаш рет табылған қара грифтердің, яғни тазқара құсының ұшып келгендері тіркеліп отыр.  Тазқара – қаршыға тұқымдас ең үлкен жыртқыш құстың түрі, қанатын жайғанда үш метрге дейін жетеді. Негізінен бұл құс түрі оңтүстік таулы аймақтарды мекендейтін құс. Содан кейін лабиринтодонттың сүйектерін айтуға болады. Оның бұдан 300 млн. жыл бұрын мекендегенін дәлелдейді. Үшінші олжа ол – Бөкей ордасы ауданының Хан ордасы ауылының маңынан табылған сарыбауыр қарашұбар жылан. Бұл жыланның тіршілігі аз зерттелген, сирек кездеседі. Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. Ол улы емес, ұзындығы 1,5 метрге, қалындығы  5 см-ге  дейін  жетеді.

Он күнге созылған экспедиция барысында ғалымдар Жайық бойының табиғаты мен тарихын зерттеуде аз еңбектенген жоқ.

Соған орай болашақта бұл бағытта  ғылыми зерттеу мақалалары мен монографиялар, бейнефильмдер жарияланып, фотокөрме ұйымдастырылмақ.

Гүлсезім  БИЯШЕВА,

«Орал  өңірі»


«Білікті бапкерлер жетіспейді»

Күні: , 86 рет оқылды

Сейсенбі  күні  өңірлік  коммуникациялар  қызметі  алаңында облысымыздағы  олимпиадалық  және  бұқаралық  спорт  түрлерінің  дамуы  мен  болашағы  туралы  баспасөз  мәслихаты өтті.

Облыстық дене шынықтыру және спорт басқармасының басшысы Әсия Аманбаеваның айтуынша, биыл олимпиадалық спорт түрлері бойынша ұлттық құрамалар сапына  237 батысқазақстандық спортшы іліккен. Яғни жазғы олимпиадалық спорттан  205, қысқы олимпиадалық спорт түрінен 32 спортшы болашақта түрлі додаларда өнер көрсетпек. Былтыр ұлттық құрамада  219 спортшы болған еді. Батысқазақстандықтар спорттың олимпиадалық емес 26 түрінен, жазғы олимпиадалық  спорттың 24 түрінен,  қысқы олимпиадалық  спорттың 4, паралимпиадалық спорттың 20, ұлттық спорттың  сегіз түрі бойынша  саралаудан өткен.

Ағымдағы жылдың бес айында ҚР чемпионаттарында бақ сынаған 34 ересек, 12 жас, 46 жасөспірім спортшы  жүлдегер  атанған.

Өңірде 23 балалар-жасөспірімдер спорт мектебі болса, оның екеуі олимпиада резервінің мамандандырылған  мектебі  екен.

Сонымен қатар олимпиада резервтерін даярлау орталығы, облыстық жоғары спорттық шеберлігі мектебі, спортта дарынды балаларға арналған мамандандырылған облыстық мектеп-интернаты, 11 спорт клубы, оның ішінде «Ақжайық» спорт клубы, «Жайық» волейбол клубы, «Ақжайық» футбол клубы секілді кәсіпқой  клубтар  жұмыс  істейді.

– Республикалық, халықаралық спорттық-бұқаралық және сауықтыру іс-шараларының күнтізбелік жоспарына 554 спорттық шара енгізілді. Бүгінгі күні аталған жоспардың 83,1 пайызы орындалды. Бұл көрсеткіш күнтізбелік жоспардың сапалы бекітілгенін және қаржының тиімді игерілуінде екенін көрсетеді. Қысқы олимпиадалық спорт түрлерін, соның ішінде шаңғы жарысы, сондай-ақ жеңіл атлетика бойынша білікті жаттықтырушылардың жеткіліксіздігінен аталмыш ойын түрлерін дамытуда қиындықтар кездесіп отыр, – деді Әсия Рахымқызы.

Облыста балалар-жасөспірімдер спорт мектептерінде олимпиадалық спорт түрлерінен үш халықаралық дәрежедегі спорт шебері және 25 спорт шебері, 270 спорт  шеберлігіне кандидат болса, 327 спортшының І разряды  бар екен.

Былтыр «Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі бағдарламасы» аясында жергілікті бюджет есебінен аудандарда  24 спорттық алаң бой көтерсе, Орал қаласында «Самұрық Қазына Траст» әлеуметтік жобаларды дамыту қоры және «Street Workout» Қазақстан қауымдастығы есебінен 10 спорттық алаң  салынып, пайдалануға берілген. Сондай-ақ былтыр «ҚПО б. в.» компаниясының есебінен Ақсай қаласында және жергілікті бюджет есебінен Зеленов ауданының орталығында 160  орынға арналған дене шынықтыру-сауықтыру кешені салынған. Қазіргі таңда «ҚПО б. в.» компаниясының есебінен Бөрлі ауданының Бөрлі ауылында спорт кешенінің құрылысы жүріп жатыр. Аталмыш кешен тамыз айында пайдалануға берілмек.

– Облысымыз бойынша Орал қаласы мен Бөрлі ауданында ғана дербес дене шынықтыру және спорт бөлімдері бар.  Қалған 11 ауданда мәдениет, тілдерді дамыту, дене шынықтыру және спорт бөлімдері жұмыс істейді. Ауылдық округтерде спорт клубтарының нұсқаушы-әдіскерінің жоқтығына байланысты бұқаралық спортты дамыту жұмысымен жастармен жұмыс жөніндегі ресурстық орталықтың мамандары айналысып отыр. Барлық дамытылатын 27 олимпиадалық спорт түрінен ауданда 16-сы бойынша ғана жүйелі жұмыс жүруде. Биылғы оқу жылында әйелдер күресі мен тоғызқұмалақтан бөлімшелер ашылды. Олимпиада резервтерін даярлау орталығында академиялық есу, бокс, грек-рим күресі, еркін күрес, әйелдер күресі,  велоспорт, шорт-трек, садақ ату, таэквондо, волейбол, жеңіл атлетика, ауыр  атлетика секілді спорт түрлері дамытылуда. Мектеп-интернатта 247 бала тәлім алып, 26  жаттықтырушы қызмет етіп жүр. Жас спортшылардың 44-і ұлттық құрама командасының мүшелері. Спортта  жетістікке  жету үшін ең бірінші жаттығу орындары материалдық-техникалық жағынан жарақтануы керек. Кейбір аудандарда спортзалдарының жоқтығына байланысты жаттығу сабақтары жеке тұлғаларға немесе түрлі кәсіпорындарға тиесілі залында өткізілуде. Қазір 12 ауданның жетеуінде бұқаралық спортты дамыту бойынша спорт клубтары жұмыс жасайды. Олар Ақжайық ауданындағы «Жігер», Бөрлідегі «Ақсай», Қазталов ауданындағы «Айбын», Қаратөбе ауданындағы «Қаратөбе», Сырымдағы «Қайсар», Тасқаладағы мәдени-сауықтыру клубы мен Шыңғырлаудағы спорт клубы, – деді   облыстық  дене шынықтыру және спорт басқармасының басшысы  Әсия Аманбаева.

Басқарма жүргізген есеп бойынша былтыр шыңғырлаулықтар мен оралдықтар дене шынықтырумен жүйелі айналысушылар ретінде тіркелсе, бұл бағыттағы ең төменгі көрсеткіш Жаңақала мен Қаратөбе аудандарына тән болып отыр.

Гүлсезім   БИЯШЕВА,

«Орал   өңірі»


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика