19.11.2018, 18:13
Қараулар: 23
УЛЫ ГАЗ – ҚАУІПТІ ЖАЙТ

УЛЫ ГАЗ – ҚАУІПТІ ЖАЙТ

Улы газдың зиянды қасиеттері ұзақ уақыттан бері белгілі.  Жанып болмаған оттың жылуын ұстау, оны жауып қоюға болмайтынын және оның өте қауіпті екенін біздің ата-бабаларымыз бұрыннан білетін.Жапқышы жабық, жылы әрі жайлы үйде, адам демалып жатып — оянбай, уланып қалады. Келеңсіз жайттың айыпкеріәртүрліатауғаие–яғниолар, көміртекоксиді (II), көміртекмонооксиді, көміртектотығы, улы (иісті) газ, СО.

Улы газ қайданпайда болады? Пештің жапқышын жапқан уақытта, өшпеген көмірлерге оттегі жетіспеушілігі жағдайында түтін пайда болады және бөлмелерге  тарайды. Адамдар улы газды байқамайды, өйткені оның иісі де, түсі де жоқ. Бірінші кезекте орталық жүйке жүйесіне әсер етеді және адам өзінде бір нәрсе дұрыс емес екенін, сонымен қатар уланғанын сезбей қалады. Қазіргі таңда отпен жылытылатын пештерді аз пайдаланып, улы газдан улану аз кездесетін сияқты болып байқалады. Дегенмен, бұл зат адам қызметінің және көптеген табиғи процестердің нәтижесінде шығарылады.

Улы газ жанудың барлық түрлерінде – яғни, электр станцияларында және жылыту станцияларында отты жағу кезінде, от пен газ пештерін жағу кезінде, шылым шегу және автокөлікті пайдаланған газдың атылу кезінде пайда болады.

Улы газ ағзаға қалай әсер етеді? Ол өкпеге және сол жерден қан плазмасына кіргенде, СО қызыл қан клеткаларына енеді және протеин гемоглобинмен — өкпені тіндерге дейін оттегінің тасымалдағышымен өзара әрекеттеседі. Әрбір гемоглобиннің молекуласының құрамында төрт асыл тасты — порфириндік сақина бар, оның ортасында оттегі молекуласын кері қайтаруға қабілетті темір атомы бар, ол оттекгемоглобин деп аталады.Гемоглабиннің арқасында еру есебінен тұзды судың оттегін тасымалдағанына қарағанда қан ұлпаларға (тіндерге) шамамен 70 есе көп оттегін тасымалдай алады.

         Улы (иісті) газ оттегін тасымалдауға қабілетсіз кешенді қосылысты (карбоксигемоглобин) түзе отырып темір атомына бағытталады.

Гемоглобин үшін бәсекелестікте улы газ оттегіге қарағанда айқын басымдыққа ие — ол гемоглобинмен жылдам әрекет етеді және оксигемоглобинге қарағанда берік қосылысты түзеді.
Қан оттегіні тінге(ұлпаға) тасу қабілетін жоғалтады, оттегі жетіспеушілігінің белгілері пайда болады.

Ағзаға көбірек оттегі жетіспеген жағдайда, оның салдары тым ауырлау болады, ең алдымен жүрек бұлшық еттеріне және бастың миына әсер етеді.  Сондықтан, қатты уланған синдромдардың емделгені толық сауыққанын білдірмейді. 3 ай ішінде уланғаннан кейінгі 10 жағдайдың 7 жағдайында, психикалық бұзылулар, дереу есте сақтау қабілетінің жоғалуы және адамның өзгеруі мүмкін ми қыртысының нейроны бұзылуы мүмкін.

Сондықтан, улы газдан  уланудан құтылу үшін не істеу керек?Бірінші кезекте, пештерді жаққан кезде өрт қауіпсіздігінің қарапайым ережелерін сақтау қажет, сонмен қатар автокөліктің қозғалтқышы қосылып тұрып жабық кеңістікте ұстамау және газ плиталарымен жабдықталған ас бөлмені жиі-жиіжелдетіп тұру қажет.

Құрметті азаматтар!!! Өрт қауіпсіздігі ережелерін естен шығарманыздар, Сіз өзіңіздіде және өз мүлкіңізді оттан сақтай аласыз!!!

Батыс Қазақстан облысы Төтенше жағдайлар департаменті

Өрт қауіпсіздігі саласындағы бақылау және профилактикалық

қызмет басқармасының бастығы

азаматтық қорғау подполковнигі Ерлан Турегелдиев 

Жаңалықтар

Басқа да мақалалар