Адам неге өз-өзімен сөйлеседі?

Күні , 128 рет оқылды

Соңғы кездері көшеде, қоғамдық көлікте өзімен-өзі сөйлесіп отыратын адамдарды жиі ұшырататын болдық. Бірде қоғамдық көліктегі жап-жас қыздың жай дауыспен өз-өзімен сөйлесіп тұрғанын көрдім. Құлағында  құлаққап та жоқ. Кәдімгідей өз-өзімен  «Ертең шашымды рыжий түске боямасам, кешке үйге уборка жасау керек. Үйдің жұмысы бітпейді, жасаған сайын шыға береді» деп әңгіме  айтып келді, межелі жерге жеткенше. Тағы бірде №2 автобустан кеңестік кездегі әңгімелерді өз-өзімен айқайлап, айтып келе жатқан қарт адамды көрдім. Бір қызығы, адамдар өз-өзімен сөйлесетін жандарға сабырлы, қалыпты қарайды екен. Осындай жәйттерді жиі кездестірген соң,  мені «Адамдар неге өз-өзімен сөйлеседі?» деген сұрақ қызықтырды.

Психолог Райса Байдәлиева адамдардың өз-өзімен сөйлесуі қалыпты жағдай деп есептейді.

— Бұл психикалық ауытқу емес. Әр адамның өз ерекшелігі болады. Кейбір адамдар әлдебір істі бастамас бұрын әуелі дауыстап айтып, өзін сол жұмысқа бағыттап алады. Кей адамдарда ішкі сөйлесу бала кезінен қалыптасуы мүмкін. Көбіне жалғыз адамдар өз-өзімен сөйлеседі. Бұл қорқынышты емес. Жұмыс тәжірибемде «Неге өз-өзіммен сөйлесемін?» деп алаңдап, жауап іздеп, келген адамдар болды. Олармен сөйлесе келе, әр түрлі себептерін анықтадық. Мысалы, шулы жерде жұмыс істейтін немесе құлағы дұрыс естімейтін адамдар  өз-өзімен сөйлесуге бейім болады. Көбіне жасы ұлғайған, ұзақ жыл сабақ берген адамдар өз-өзімен сөйлеседі. Бірақ бұл патология емес.

Егер адамға дауыстар естілсе, көзіне әлдебір нәрсе елестеп сөйлесе бастаса, бұл түрлі психикалық немесе неврологиялық аурулардың алды болуы мүмкін. Мұндай жағдайда арнайы мамандарға қаралған дұрыс, — дейді психолог.

Өз-өзіме  ұрсып  аламын…

Кейіпкеріміз Айгүл апайдың өз-өзімен күбірлеп, сөйлеп жүретініне үйіндегілер әбден үйренген. Тек сырттан келген адамдар ғана «Мына апайдың есі дұрыс па?» деп іш жиып қалады екен. Өзі болса, әр істі бастамас бұрын «Кір жуып тастап, нан ашытайын» деп, кір жуып болғасын «Кірлерімінің бәрін аппақ қылып жуып тастадым, енді қызыл шелектен ұнды әкеліп, нанды ашытып тастайын. Сосын шәйнекті толтырып, шай қоямын» деп күбірлеп сөйлеп жүреді. Сырттай қараған адамға біртүрлі көрінгенімен, кейіпкеріміз «Әр қадамымды солай айтып жүріп істесем, жұмысым өнімді болады» – дейді. Кейде ол өз-өзіне айқайлап, ұрсып та алатын көрінеді. «Салдырлаған ақкөңіл адаммын, көбіне адамдарды аяп қолдан келгенінше көмектесіп жүрмін. Бірақ соны түсінбейтін адамдарға қатты ренжимін. Оны олардың бетіне айтып, көңілдерін қалдырғым келмейді. Сосын өз-өзіме ұрсамын. Сонда кәдімгідей жеңілдеп қаламын» – дейді ол. Біз қызық көріп, «Сонда өзіңізге қалай ұрсасыз?» – деп сұрадық. «Тып-тыныш жайыңа қарап жүрсең болмай ма? Ең бірінші, өзіңнің бес балаңды ойлаймайсың ба? Ай, өзің де бір. Жә, құрсыншы, Алланың көзі түзу болсын» – деп қоя қоямын.  Айгүл апай кешкілік ұйқыға жатарда «Ертең сағат нешеде тұратынын, қандай шаруа жасайтындығын» дауыстап айтып алмаса, ұйықтай алмайды екен.

Ал кішкентай кейіпкеріміз Саягүл үнемі ойыншықтарымен сөйлесіп ойнайды. Өйткені ол  бір үйдің жалғыз қызы. Үлкен аюды «ата», қуыршақтарын «мама» қылып, солармен сөйлесіп ойнайды. Киім таңдаған кезде «Мынаны алайын ба, әлде ана көйлекті алсам ба екен?» деп үйде қалған ойыншықтарымен ойша  сөйлесіп жүреді.

Өзіне-өзі  сөйлеу – мазасыздықтан  арылудың  бір  әдісі

Германияның психолог мамандары  зерттеу жүргізу нәтижесінде  өзіне-өзі сөйлеу мазасыздықтан арылудың тиімді әдісі деген байламға келген. Бір адамның жападан-жалғыз өзіне-өзі сөйлеп отырғанын көргенде, сөзсіз оны рухани жағынан қалыпсыз адам деп қабылдайсыз. Бірақ, шын мәнінде, өзімен-өзі сөйлесу арқылы адам көңілдегі кірбіңнен арылады. Іштегі қуаныш-күйінішті сыртқа шығарады. Сол арқылы психологиялық тепе-теңдікті қалпына келтіреді. Бір іске шешім жасай алмаған кезде, өзіңізбен-өзіңіз шүйіркелесіп, өзіңізге бірнеше сұрақ қойғанда, мәселеге біржақты қарау немесе түкке тұрғысыз нәрсені ойлап, әуреленудің мүмкіндігі азаяды екен. Психологтардың айтуынша, өзінің дауыс ырғағы адамның жан дүниесіне тыныштық, жайлылық сыйлайды. Өзіне-өзі сөйлеу – адамның өзіне ғана тән жеке мәселелерін шешуге пайдалы. Досқа мәміле жасағандай, мәмілені ортаға қойып, өз пікіріңізді де, кері тартып тұрған пікірді де айтып, сарапқа саласыз. Өзіне-өзі дауыстап сөйлеу мидағы қалыпсыздықты, шұғыл қарбаласты ретке келтіреді.  Алаңдайтын жай мен әрі-сәрі болатын жайтты дауыстап айтып, көңілсіздік пен ауыр сезімнен айығып, адам пси-хологиялық тұрғыда  жеңілдеп қалады екен.

Түйін

Психологтардың айтуынша, әр адам өзімен-өзі іштей диалог жүргізеді. Кей адамдар кешкілік өз-өзіне есеп береді. Өзімен-өзі тілдесу арқылы адам өз жан дүниесіне тереңірек үңіле бастайды. Өзін толғандыратын сұрақтарға жауап іздейді. Ғалымдардың зеттеуінше, өзіменөзі сөйлесу – адамның даму деңгейінің бір бөлігі. Психолог Жан Пиаже кішкентай балалар тілі шыққан кезде өз істерін оңай басқаратындығын аңғарған. 2008 жылы Джордж Мейсон университеті  жүргізген зерттеу нәтижесінде бұл гипотеза дәлелденген. Қалай болғанда да, өзімен-өзі сөйлесудің де өз шегі бар екен. Егер адам шектен шығып, жан-жағына бұрылып, елестермен сөйлесе бастаса, тезірек мамандар кеңесіне жүгінген жөн. Жалпы, өзімен-өзі сөйлесуді кей ғалымдар адамның дауыстап ойлануы, зияткерлік көрсеткіші деп те бағалаған. Ал сіз, өз-өзіңізбен сөйлесесіз бе?..

Гүлжамал   ЖОЛДЫҒАЛИ,

«Орал  өңірі»


Тегтер: ,


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика