«Зайырлылық – ең басты құндылық»

Күні , 71 рет оқылды

Х. Бөкеева  атындағы  облыстық  қазақ  драма театрында  «Зайырлы  қоғам:  құқық  пен діннің өзара  байланысы»  атты  халықаралық форум өтті.

Жиынға  облыс  әкімі Алтай  Көлгінов,  Қазақстан  мұсылмандары діни  басқармасының төрағасы,  Бас  мүфти Серікбай  қажы  Ораз және  Өзбекстан,  Ресей мемлекеттерінің  ғалымдары,  отандық  дін мамандары, ақпараттық-түсіндіру  тобының  мүшелері  қатысты.

Радикализмге қарсы күрестің құқықтық және психологиялық  аспектілерін қарастыру, діни қызметкерлердің құқықтық сауаттылығын арттыруды мақсат еткен форумда діни тұрақтылықты сақтау, зайырлылық қағидатын нығайтудың  өзектілігі  талқыланды.

Жиында сөз алған облыс әкімі Алтай Көлгінов форумда дін саласындағы заңнаманы жетілдіруге баса назар аудару қажеттігін атап өтті.

– Біз бүгінгі күнде мәдени-рухани ақпараттың және саяси-философиялық құндылықтардың жедел өзгеріп жатқан кезеңінде өмір сүрудеміз. Біз де сол өзгерістер мен үрдістерге уақтылы жауап қатып, мемлекетіміз бен тәуелсіздігімізге кереғар дүниелерге дер кезінде зейін қоюымыз заңды. Ол үшін құқықтық талаптарды, бағыт-бағдарымызды қайта қарауымыз қажет. Өңірімізде діни  ахуалдың  нашарлауына әсер ететін факторлар анықталып, құзырлы құрылымдар кешенді жұмыстар атқарып келеді. Ұлт көшбасшысы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында «Ұлттық жаңғыру ұлттық сананың кемелденуін білдіреді. Оның екі қыры бар. Біріншіден, ұлттық сана-сезім көкжиегін кеңейту. Екіншіден, ұлттық болмыстың өзегін сақтай отырып, оның бірқатар сипаттарын өзгерту» деп, ұлттық ой-сананы заманауи дін талаптарына сай кемелдендіруді атап көрсетті.  Шарамыздың басты мақсаты дін саласындағы заңнаманың сақталуын қамтамасыз ету, зайырлылық қағидаттарын алға тарту, кертартпа идеологиядан діни экстремизмге қарсы нөлдік төзімділікті қалыптастыру, тұрақты конфессияаралық қатынасты нығайту және өзекті дін мәселелері бойынша қонақтарымызбен тәжірибе алмасу болып табылады. Сондықтан дін мәселесі бойынша қоғамдық маңызы бар бастамалар мен ұсыныстарды ортаға салып, мемлекеттің зайырлылық  принциптерін нығайта отырып, діни экстремизм мен терроризмнің алдын алуға жаңа серпін беруге  атсалысады деген ойдамыз,  – деді облыс басшысы Алтай Сейдірұлы.

– Іргетасын Жәңгір хан қалаған Бөкей ордасының астанасы – Хан ордасы елінде, Сырым Датұлы, Исатай Тайманұлы, Махамбет Өтемісұлы сынды батырлар, қазақтан шыққан тұңғыш мүфти, қази Ғұмар Қараш, ақын Әбубәкір Кердері сынды даңқты тұлғалар мен кешегі Жұбан Молдағалиев пен Қадыр Мырза Әли сынды аңыз адамдардың ізі қалған Ақ Жайық төріне келіп, алдарыңызда сөз бастау – мен үшін үлкен мәртебе һәм жауапкершілік, – деп сөз бастаған Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Серікбай қажы Ораз діни құндылықтарға тоқталды.

– Бүгінгі тәуелсіздік батыр бабаларымыздың ұлы күресімен келді.  Сондықтан Отан – біз үшін қашанда қымбат, қасиетті ұғым. Халқымызда «Отан үшін күрес – ерге тиген үлес» деген нақыл сөз бар. ХХІ ғасырдағы Отан үшін күрес ең әуелі терең білім алып, сол білім мен тәжірибені елдің игілігі мен өркендеуіне сарп етуден басталады. Білім – баға жетпес олжа, үлкен қару. Білімсіз өркениет жоқ. Бүгінгі таңда күш те, қуат та білім мен бірлікте. Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) «Білім мен хикмет – мұсылмандардың жоғалтқан қазынасы, қай жерден тапса да, иемденіп алсын» деген.

Алла Елшісі «Дін деген не?» деген сауалға «Дін – көркем мінез» деп үш қайтара жауап берген. Өзі де бұл ғаламға «Көркем мінезді кемеліне жеткізу үшін жіберілдім» дейді. Қазір заманауи ғылымның оқымыстылары жетістікке жетудің төте жолы көркем мінез екенін айтуда. Қазіргі қоғамға қажет мінездердің бірі – әділеттілік, адамгершілік, татулық пен бауырмашылдық. Алла Тағала қасиетті Құранда «Алланың дінінен (жібінен) мықтап ұстаңдар, ажырап бөлінбеңдер» («Әли-Имран» сүресі, 103-аят) деп, адамзат баласына бірлік пен ынтымақта өмір сүруді бұйырған.

Мына заманда мәзһабтағы бірлік те аса маңызды. Бір мәзһаб бірлік пен ынтымаққа бастайды, – деді  ол.

Қазіргі замандағы зайырлылықты түсінбей, мойындамай жүргендер де Бас мүфтидің назарынан  тыс  қалған  жоқ.

– Зайырлылық – мемлекет пен дін арасындағы қатынасты анықтайтын ұстаным. Қазір кейбір азаматтар, түсінбеушіліктен болар, зайырлылықты атеизм ретінде қабылдайды. Исламға жат не оған қарсы құбылыс ретінде көреді. Кейбір жастарымыз зайырлылықты кешегі коммунистік кезеңдегі атеизммен салыстырғысы келеді. Жоқ, кешегі кеңестік идеология атеизмге негізделген секуляризм болды. Ол кезде кез келген таным, ғылым да, өнер де, әдебиет пен тарих, пәлсапа да сол идеологияға қызмет етті. Сондықтан кешегі коммунизм зайырлы ел емес, ол атеистік мемлекет  болды  деп  айтылады.

Ислам әлеміне танымал ойшыл бабамыз Әбу Насыр әл-Фараби «Қайырымды ел көзқарастарының төркіні», «Азаматтық қоғам» және «Дін кітабы» деп аталатын рисаларында мемлекеттік институттың діни емес негізде басқарылуы туралы жазып қалдырған. Бүгінгі таңда бізде қолданылып отырған зайырлылық ұғымы дінді жоққа шығару емес, керісінше, адамның ар-ождан бостандығын, діни сенім еркіндігіне кепілдік беру деген түсінікті қамтиды. Яғни зайырлылық ұғымы ар-ождан бостандығы және төзімділік, толеранттылық сынды ұғымдармен және түсініктермен тығыз байланысты. Зайырлылық ұғымы мемлекеттің дінге деген қатынасының демократиялық сипатта екендігін танытады. Зайырлылық ұстанымы – қоғамның кез келген мүшесіне, оның діні, тегі, нәсіліне қарамастан, әр адамның қандай да бір дінге сену-сенбеу мәселесіне араласпайтын ұстаным. Яғни бұл ұстаным адам ар-ожданының моральдық болмысының еркіндігіне мүмкіндік береді. Бұл ретте мемлекет азаматтардың арасындағы қарым-қатынасты тек құқықтық негізде шешуді  қамтамасыз  етеді.

Профессор, ғылым докторы Досай Кенжетайдың пікірінше, зайырлылық туралы анықтама көп. Солардың бірі – барлық дінге бейтарап қарайтын, діни басшылықтан тәуелсіз және кез келген теологиялық қағидалар мен нормалардан азат болған мемлекеттік ұстаным. Осы анықтама зайырлы мемлекетті нақтылай түседі. Неге барлық дінге бейтарап қарайды? Себебі дін көп, ал Құдай түсінігі бір. Адамдардың Құдай түсінігі ортақ болғанмен, олардың танымы, сенімі, сезімі, құлшылығы, оның мына әлеммен қатынасы, яғни дүниетанымы, ақырет туралы сенімдері де әртүрлі. Сондықтан мемлекет өзінің азаматтарының діни сенімдеріне араласпайды, бейтарап ұстанымда болады. Екіншіден, мемлекет діни басшылықтан, яғни діни биліктен тәуелсіз. Үшіншіден, мемлекет кез келген теологиялық қағидалар мен нормалардан азат болады, – деп ойын жалғаған Серікбай қажы Ораз Елбасымыз өзінің дәстүрлі халыққа Жолдауында зайырлылық ұстанымын біздің елдің ең басты құндылығы ретінде бағалағандығын атап өтті.

– Зайырлылық ұстанымы – мемлекет пен діннің өзара қарым-қатынасын реттейтін ең басты тетік, қоғам тұрақтылығы үшін де ең басты құндылық. Зайырлылық ұстанымы сіз бен біздің құқықтарымыздың қорғалуы мен сақталуын қамтамасыз етеді. Бұл ең басты шарт болғандықтан, саяси және құқықтық тұрғыдан діннен осы салада бөлінеді.

Біз, дін қызметкерлері, түрлі саланың жетекшілері мен мамандары, мемлекет пен діннің қарым-қатынасындағы осынау нәзік әрі терең мәселелерді жастарға, жалпы қоғамға түсіндіруден жалықпауымыз керек.  Ғаламдық бейбітшілікке үндеген кез келген ізгі қадам, оның ішінде дәстүрлі дін жетекшілерінің сұхбаттастық орнатуы, адамзат баласын татулыққа үндеуі, адамдық мақсат-мүддені танып білуге үн қатысуы, сөз жоқ,  аса  маңызды  іс-шара.

Көреген көшбасшымыз Нұрсұлтан Әбішұлы ғаламдағы тұрақтылық пен бейбітшілікті сақтап қалу үшін үшінші мыңжылдықтың басында Астанада алғаш рет Әлемдік және дәстүрлі діндер жетекшілерінің құрылтайын өткізді. Бұл игі бастама өз үдесінен шығып, өзінің өміршең платформа екенін әйгілей алды. Елордамызға аттай қалап шақырылған дін көшбасшыларының сиезі қатарынан бес рет өтті. Жай күнде бір-біріне қырын қарайтын барша жұрттың діни һәм рухани жетекшілерінің Астана төрінде бас түйістіріп, келелі сұхбат құруы, әлбетте, ғаламдық деңгейдегі  үлкен  жетістік.

Дінаралық сұхбаттың қазақстандық үлгісі әлемде діндерге деген құрметтің сара жолын салып, кемел үлгісін қалыптастырды. Түрлі дін өкілдерін дінаралық сұхбатқа шақыра отырып, күн тәртібіне қойылған мәселені бір қырынан ғана қарастырып қоймай, әр түрлі діндердің ұстанымы мен көзқарасын ескере отырып, шешім қабылдау сарабдал саясаттың биік көрінісі екені даусыз, – деп түйіндеді өз сөзін Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы.

Форумда экстремизмнің алдын алу жолдары және қоғам дерадикализациясы, Өзбекстан мемлекетіндегі діни саланы құқықтық реттеудің бірегей артықшылықтары,  лаңкестер тұлғасының психологиялық ерекшеліктері туралы ой-пікірлер айтылды.  Ғаламтор пайдаланушылардың күннен-күнге артып келе жатқандығын тілге тиек еткен  облыс прокурорының міндетін атқарушы Жандос Өмірәлиев ақпараттық-түсіндіру тобы мүшелері мен теологтардың кәсіби білімін жетілдіру керек деген ұсынысын ортаға салды.  Башқұртстаннан келген Ресей Ислам университетінің проректоры Мурсаль Ахметов ресейлік «Интеллектуальный путь» жастар қоғамдық бірлестігі дінді дамыту бағытындағы ғылыми-зерттеу институтымен бірге М. Ақмолла атындағы Башқұртстан мемлекеттік педагогикалық университетінде «Байланыстың тиімді, кәсіби негізі» бойынша біліктілікті арттыру курсын жүргізуге ұсыныс білдіріп,  шешендікті дамыту үшін қазақстандық дін мамандарының біліктіліктерін арттыруға 20 квота ұсынатындығын және имамдар үшін Уфа, Орынбор қалаларында біліктілікті арттыруға мүмкіндіктер бар екендігін айтты. Имамдардың бару-келуінен бөлек барлық шығынды көрші мемлекет өз мойнына  алмақ.

ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті академиясының аға оқытушысы, республикалық ақпараттық-түсіндіру тобының психолог-сарапшысы Лола Шакимова терроршылардың психологиялық ерекшеліктеріне тоқталды. Лола Сергеевнаның айтуынша,  бес жыл ішінде елімізде 14 лаңкестік оқиға болған. 90 адам көз жұмып, 50 шақты адам жарақаттанған. 144 құқық қорғау қызметкері міндеттерін атқару кезінде ерлікпен қаза тапқан. Бүгінде еліміздегі түрмелерде экстремизм мен терроризм бабы бойынша бас бостандығынан айырылған 450-ден астам сотталушы отыр. Олардың ең жасы 17-де болса, үлкені 48 жаста. Отандық психологтар олардың мотивациялық бағыттарын зерттей келе, бес түрлі психологиялық ерекшелікке топтастырған. Біріншісі – оқшауланғандар, екіншісі – агрессияшылдар, үшінші санатқа бас бостандығынан айыру орындарында болғандар жатқызылса, төртінші топ – жалдамалылар, бесіншісі – кездейсоқ адамдар тобы. Бұл топтағыларға жастар мен әйелдер кіреді. Өкініштісі сол, бүгінде жат ағымның идеологиясын таратқаны үшін 13 әйел қамауда отыр. Тағы бір өкініштісі, аталмыш бапқа сәйкес темір торға тоғытылғандардың 85 пайызы діни сауатсыздықтың салдарынан ғаламтор арқылы жат ағымның  құрбанына  айналған.

Дін саласындағы өзекті мәселелерді ортаға салған форум жұмысы дін саласындағы құқықтық реттеудің маңыздылығы, зайырлы мемлекеттегі діни қызметкерлердің  құқықтық сауаттылығы, радикализмге қарсы күрестің құқықтық және психологиялық аспектілері атты секция отырыстарымен   жалғасты.

Гүлжамал  ЖОЛДЫҒАЛИ,

«Орал  өңірі»


Тегтер: , , ,


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика