Саптыаяқ

Күні , 62 рет оқылды

Ерекше  жәдігер

Ақжайық ауданындағы  Көнеккеткен ауылының  О. Исаев атындағы орта жалпы білім беретін мектебіндегі «Шежіре тұнған құт мекен» тарихи-өлкетану  музейі  көне  жәдігерлерге бай.

Солардың бірі 1902 жылы өмірге келіп, ғұмырының көп жылын КСРО Қарулы күштеріне арнаған, майдангер сардар (офицер) «Қызыл жұлдыз» орденінің иегері, Ұлы Жеңіске өз үлесін қосқандардың бірі, халық арасында «капитан Қаби» атанған, ардагер Қаби Нұғманов атамыздың сусын ішуге арналған саптыаяғы. Аталмыш саптыаяқ Қаби атамызға 1853 жылы дүниеге келген атасы Нұғманнан қалған екен.

Саптыаяқ – қазақтың күнделікті тұрмыста қастерлеп қолданатын ыдысының бірі. Шеберлерге арнайы шаруа ғып айтып жасатады екен. Сырланбайды. Тұтқа тұсынан басқа жағы безендірілмейді. Ағаштың табиғи түсі сақталады. Сондықтан саптыаяқ шапқанда ағаштың сол табиғи түсін шебер пайдалану – ұсталардың тапқырлығын танытады. Гүлсім Қабиқызының айтуынша, саптаяқты атасы Нұғман сол замандағы бір шеберден (өкінішке орай, есімі белгісіз) аттай қалап алған. Содан немересі Қаби атамызға көненің көзіндей сақта деп аманаттаған. Бұл ыдыстың Қаби атамыз үшін құндылығы сондай, ат жалында отырып, ұжымшар жылқысын бағып жүрген кезінде, сусын ішуге жанынан тастамаған. Қаби атамыз 1998 жылы 92 жасқа келіп, дүниеден өткеннен кейін, қызы Гүлсім Қабиқызы саптыаяқты атамыздың соғыста киген кителімен бірге музейге табыстаған болатын.

Кем дегенде үш ғасырдың куәсі болған ерекше жәдігерді қайыңның безінен жасалған деп топшыладық. Жұмырланған қалыпта жонылып, іші ойылған. Қолға ұстауға ыңғайлы болу үшін сырт жағын шапқан кезде ағаштың діңінен арнайы тұтқа шебер жонылған. Тұтқаның тұрқы қошқар мүйіз өрнегіне сәйкестендірілген. Саптыаяқтың сыртқы тұтқасының төменгі жағында арабша ойылған жазу бар. Қазақша аудармасы «Баршаға Алладан нығмет болсын» делінген. Саптыаяқтың бірнеше түрі бар. Ең үлкені бесті саптыаяқ деп аталса, одан былайғысы бірінен-бірі кішірейе береді де, дөнен, құнан, тай, құлын саптыаяқ деп аталады. Бізге жеткен жәдігердің көлеміне қарасақ  «Дөнен» деген атауға келеді.

Ұрпағы үшін құнды жәдігер қалдырған атамыздың өзі туралы да білгеніміз жөн-ақ. Қаби Нұғманов 1923 жылы Қызыл әскер қатарына алынып, 1928-1930 жылдар аралығында қазақ атты әскер дивизионының курсанты болған. Сонда жүріп, Орта Азиядағы басмашыларды талқандау ұрысына қатысқан.

1931 жылы Ташкент қаласындағы В. Ленин атындағы әскери мектепті бітіріп, Алматы қаласындағы қазақ атты әскер полкінде қызмет етеді.

— Бұл полктің командирі Әліби Жангелдин, комиссары Семен Қаратаев, эскадрон командирі Жақсығали Жоламанов болды деп айтып отыратын әкем, — дейді қызы Гүлсім Қабиқызы.

Кейін ол Киевтің айрықша әскери округіне ауыстырылған. 1939 жылы Батыс Украинаны Кеңес үкіметінің жауларынан азат ету жолындағы қиян-кескі шайқастарға қатысқан. Денесіне снарядтың 21 жарқыншағы қадалып, 14 тісі опырылып ауыр жарақат алған. Полтава облысының Орлице далалық ұрысында тұтқынға түскен екен. Кейіннен қашып шығып, халық кекшілдерінен құрылған «КОТ» партизан отрядына (сол кездегі КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты Олексенко басқарады екен) келіп қосылған.

Неміс фашистерін толық талқандап (бұл кезде капитан шенін алған), соғыс аяқталғаннан кейін де елге оралуға мүмкіндік болмай, Қиыр Шығысқа аттанып, жапондардың Квантун армиясы талқандалған кескілескен шайқастарға қатысқан. Содан кейін, яғни 1947 жылы ғана табаны туған жерге тиген.

Гүлбаршын  СҮЛЕЙМЕНОВА,

«Шежіре  тұнған  құт  мекен»  тарихи-өлкетану  музейінің  жетекшісі,

Ақжайық   ауданы


Тегтер:


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика