«Құрманғазы домбырасы музей сахнасында»

Күні , 57 рет оқылды

Жуырда  Алматы  қаласындағы  Ықылас  атындағы  халық музыкалық  аспаптар  музейінде  Елбасымыздың  «Рухани  жаңғыру:  болашаққа  бағдар»  бағдарламасын  жүзеге  асырудың іс-шаралары  тізіміне  алынған  «Құрманғазы  домбырасы  музей сахнасында»  атты  шара  мен  күй  кеші  өтті.

Қазақтың ұлы күйші-композиторы Құрманғазы Сағырбайұлының туып-өскен жері Бөкей хандығы, қазіргі Жаңақала ауданына қарасты Жиделі мекені. Топырақ бұйырған орны – Астрахань (Ресей) облысының бұрынғы «Шайтани батага», қазіргі «Құрманғазы төбе» деп аталатын жер. Шыққан тегі – Кіші жүз, он екі ата Байұлынан өрбіген Сұлтансиықтың Қызылқұрт руынан екен. Құрманғазы он алты жасынан бастап туған ауылынан кетіп, күй тартып, ел аралаған, үнемі ат үстінде жүріп, әйгілі күйшілермен кездесіп, өз өнерін одан әрі жетілдіре түскені мәлім. Осындай күндердің бірінде күй тартуын ұнатқан Ұзақ күйші оған домбыра тарту өнерінен біршама сабақ береді. Құрманғазы өзіне бата берген ұстазы Ұзақ бабамен бірнеше рет кездескен. Онымен бірге ауылдарды аралап, көптеген күй тартыстарға қатыса жүріп, елге атағы шыққан. Сонымен қатар Құрманғазы Сахараның дәулескер күйшісі Соқыр Есжанның алдын көріп, Дәулеткерей сияқты жайсаң күйшімен сырлас болып, Шеркеш, Байжұма, Баламайсаң сияқты күйшілердің өнерінен өнеге алған. Құрманғазының ғұмыр кешкен уақыты Ресей жүргізген отаршыл саясаттың ең бір қарқын алған, әбден құныққан, шектен шыға басынған кезі болатын. Замана зобалаңы Құрманғазыны да от-жалынымен шарпып бағады. Оның «Түрмеден қашқан», «Кісен ашқан», «Ертең кетем», «Бозқаңғыр», «Пәбескі», «Терезеден-есіктен», «Бозшолақ», «Бұқтым-бұқтым», «Не кричи, не шуми», «Арба соққан», «Аман бол, шешем, аман бол!», «Қайран шешем» деген күйлері замана басқа салған зобалаңның бір-бір бекеті сияқты. Ол қатал тағдырдың кез келген талқысына өнерімен жауап берді.

Айтулы шарада Құрманғазы атындағы қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің домбырашылар құрамы, сондай-ақ жеке орындауда Рахат Сәрсенов, Әсел Әлина, Батыржан Мықтыбаев және Батыс Қазақстан облысынан арнайы барған домбыра жасаушы шебер, күйші Едіге Нәбиев өнер көрсетті.

Күй кеші соңынан оралдық шебер, күйші Едіге Нәбиев жасаған Құрманғазы қолының табы тиген домбыраның көшірмесі ресми түрде Ықылас атындағы халық музыкалық аспаптар музейіне қабылданды. Аталмыш домбыраның түпнұсқасы РФ Астрахань облысының Володар ауданындағы Алтынжар деген жердегі Құрманғазы музейінде сақтаулы. Өйткені Құрманғазы күйші өмірінің соңғы күндерін осы жерде өткізіп, 1896 жылы дүние салған. Бүгінде күйші басына кесене тұрғызылып, музей ашылған. 1980 жылы Астрахань облысының Корни ауылының тұрғыны Құрманғазының қолы тиген домбыраны күй атасы атындағы музейге сыйға тартқан. Бұл домбырамен Құрманғазы өзімен рулас, Қызылқұрт руының тумасы Ыбыр Досалиевті күй тартуға үйретіпті. Музейге табысталған домбыра түпнұсқадан аумайды. Шебер барлық өлшемін дәл келтіріп жасаған көшірменің тағы біреуі бүгінде облыстық тарихи-өлкетану музейінің экспозициясында тұр.

Сонымен қатар музей залында «Күй атасы Құрманғазы» атты көрме өтті. Көрмеге Атырау облыстық тарихи-өлкетану музейі және облыстық тарихи-өлкетану музейлерінен әкелінген жәдігерлер қойылды. Құрманғазының шәкірті, суырыпсалма сазгер-күйші Дина Нұрпейісованың облысымыздың музей қорында сақталған қамзолын 1980 жылы Динаның жиені, Бақтылы есімді қызының ұлы Ниетқали Өтегеновке табыс еткенін атап кеткен жөн.

Кештің құрметті қонақтары қатарында Алматы қаласының әкімі Бауыржан Байбек, Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары Ғабидолла Оспанқұлов, ҚР еңбек сіңірген қайраткері, жазушы Смағұл Елубай, жазушы, қазақы дәстүрлерді насихаттаушы Зейнеп Ахметова, мәдениет саласының өзге де өкілдері болды.

Мирболат  ЕРСАЕВ,

облыстық тарихи-өлкетану  музейінің директоры


Тегтер: , ,


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика