27.11.2017, 20:31
Қараулар: 208
«Тіл бірлігі болмаса, идеология дұрыс жүргізілмейді»

«Тіл бірлігі болмаса, идеология дұрыс жүргізілмейді»


Қайрақты тілі, байрақты  ұлты, айбатты рухы бар елдің  келешегі  кемел, болашағы  жарқын.  Зеңбірегі көп елді зерделі  азаматы  көп  ел  жеңетіні анық.  Жас ұрпақ  Ұлы дала елін әлемге танытса, бабалар арманының  орындалғаны. Латын  әлібиіне  көшу  сол  жас  ұрпақ,  болашақ  үшін  маңызды. Өйткені  Қазақ  елінің, Ұлы  даламыздың  әлемдік  аренадағы  ұлттық  коды  бұл – мемлекеттік  тілі!


Өткен аптаның соңында қаламызда өткен «Қазақ жазуын латын қарпіне көшірудің өзекті мәселелері» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясында тіл ғалымдары осындай ой тастады. Облыстық тілдерді дамыту басқармасының тапсырысымен «Самұрық-Консалтинг» ЖШС ұйымдастырған жиынға қазақ жазуын латын қарпіне көшіру жұмыстарының басында жүрген еліміздің белді ғалымдары, мемлекеттік құрылым, қоғамдық ұйым және зиялы  қауым  өкілдері  қатысты.

Жиынды ашқан ҚР Мәдениет және спорт министрлігі Тілдерді дамыту және қоғамдық-саяси жұмыстар комитеті төрағасының орынбасары Ғалымжан Мелдешовтың айтуынша, Елбасымыздың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласы қазақстандықтардың санасын сілкіндірді. Мемлекетіміздің алдағы уақытта экономикалық-рухани жағынан  дамуы үшін қазақ әліпбиінің латынға көшуі қажеттілігін көпшілік түсіне бастады. Бұл бағыттағы Президент Жарлығын халқымыз қолдап отыр. Латын қарпіне көшіру жөніндегі ұлттық комиссия құрылып, таяуда Үкімет басшысының төрағалығымен комиссияның алғашқы отырысы өтті. «Бүгінгі конференциямыздың мақсаты – Мемлекет басшысының «Қазақ тілі әліпбиін латын қарпіне көшіру туралы» Жарлығына қолдау білдіру, – деді Ғалымжан Сәрсенбайұлы. – Сонымен қатар латын әліпбиіне көшуде алда тұрған міндеттерді, қазақ әліпбиінің тарихы және жаңа әліпбиді меңгерту мәселелерін, тілдік ұстаным мен латын қарпі негізіндегі қазақ әліпбиіне сәйкес емле-ережелер жасақтаудың ерекшеліктерін, ұлттық дыбыстарды таңбалауда ескерілетін мәселелер мен оларды шешу жолдарын талқылау».

Конференция жұмысына табыс тілеген облыс әкімінің орынбасары Ғабидолла Оспанқұлов еңселі ел болу әрбір халықтың асқақ арманы екенін жеткізді. «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында Мемлекет басшысы айтып өткен жобалардың ішінде латын әліпбиіне көшу ерекше мәнге ие. Бұл қазақ тілін жаңғыртуға бағытталған үлкен іс екені сөзсіз.

– Қытай ғұламасы Конфуцийдің «Егер де маған ел басқару мүмкіндігі туса, ең алдымен сол елдің тіл мәселесін қолға алар едім. Себебі тіл бірлігі болмаса, пікір бірлігі болмайды және идеология дұрыс жүргізілмейді. Идеология дұрыс жүргізілмей, ортақ түсіністік таппаған елде бірлік болмайды. Сондықтан бәрінен бұрын адам арасындағы бірлікті ұстап тұрған тіл мәселесі маңызды» деген сөзі бар. Жалпы, тіл мәселесі мемлекеттің болашағымен тығыз байланысты екені «Қазақстан – 2050» стратегиясында да көрсетілген. Мемлекеттің тірегі болып табылатын тілімізді жаңғырту – заман талабы, – деді Ғабидолла Абдоллаұлы.

Жиында алғаш болып баяндама жасаған А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, профессор, филология ғылымдарының докторы Әлімхан Жүнісбектің пікірінше, ұлттық жазуымыз тарих теперіші мен билік өктемдігін ең көп көрді. Өктем биліктің ығымен тұмшаланып қалған санамыздың түкпірінен төл дыбыстарымызды арашалап алып, төл емле-ережелерді құрастыру оңай болмайын деп тұр.

– Егемендіктің айшықты белгісі ретінде салтанат үстінде көрінетін дербес елтаңба, ту мен әнұран болса, күнделікті мазмұнының бірі – жазу. Жазу дегенді тек әріп жиынтығы деп қарамау керек. Жазу әліпби, таңба және емле-ережеден құралады. Олай болса, әліпбиі, таңбасы мен емле-ережесі үйлескен жазу тіл егемендігінің бір кепілі болып табылады. Әліпби осы үш деңгей бойынша ауысады. Бірінші деңгей, яғни әліпби (дыбыс) құрамын өзгертсек, оның ар жағындағы таңба мен емле-ережелеріне де өзгеріс ендіруіміз керек. Таңбаға өзгеріс енгізсек, оның емле-ережеге әсері қандай болмақ? Алдымен соны ойлап алғанымыз жөн. Бұл  тіл мамандары мен әдіскерлердің бірлесіп шешетін мәселесі, – деген Әлімхан Жүнісбек қазақ тілінің дыбыстық құрамын анықтаудың жай-жапсарына да тоқталды.

Жиында сондай-ақ Еуразия ұлттық университетінің доценті, филология ғылымдарының кандидаты Омар Темірбековтің, Ш. Шаяхметов атындағы тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығының ғылыми қызметкері Дана Оспанованың, жергілікті тілші ғалым Болат Жексенғалиевтің, облыстық білім инновациялық лицейінің оқытушысы Шахин Биленнің және өзге де ғалымдардың баяндамалары тыңдалды.

Конференция соңы секциялық мәжілістерге  ұласты.

Сәкен  ӘБІЛХАЛЫҚОВ,

«Орал  өңірі»

Жаңалықтар

Басқа да мақалалар