26-бапқа түсінік

Күні , 81 рет оқылды


«Қазақстан Республикасы  Конституциясына  өзгерістер мен  толықтырулар  енгізу  туралы» Қазақстан  Республикасы  Конституциясының  26-бабы,  1  және  2-тармақтарына өзгерістер  мен түзетулер  енгізу  туралы   заңының  жобасына түсінік.


Елбасы бүкілхалықтық талқылауға ұсынған заң жобасында Конституцияның 26-бабы, бірінші және екінші тармақтарына төмендегідей өзгерістер мен түзетулер енгізуді ұсынды.

«1. Әркім заңды түрде алған қандай да болсын, мүлкін жеке меншігінде ұстай алады.

Жеке меншік құқығына қол сұғылмайды. Меншікке, оның ішінде мұрагерлік құқығына заңмен кепілдік беріледі. Егер Конституцияда өзгеше көзделмесе, заңды жолмен алынған мүлікке меншік құқығын шектейтін немесе одан айыратын заңдарды және өзге де құқықтық актілерді қабылдауға жол берілмейді».

Неге мұндай түзетулер ұсынылады.

Біріншіден. Қазақстан Республикасы аумағында ел азаматтарымен қатар, азаматтығы жоқ шетелдік адамдардың болуы және өмір сүруіне болады.

Бұл ретте заңнамамен және халықаралық келісімдерде шетелдік немесе азаматтығы жоқ адамдар үшін Қазақстан аумағында болған кездегі тәртiбi мен талаптары белгіленген (виза талаптарын, көші-қон заңнамасын сақтау т.б.).

Әрине, елге келушілер жылжымалы (ақша, бағалы қағаздар  т.б.) және жылжымайтын (ғимараттар, көпжылдық екпелер және т.б.) мүліктерге меншік иесі бола алады.

Бұл жағдайда мүлікті заңға қайшы келмейтін кез келген жеке және бизнес мақсаттары үшін пайдалана алады.

Осыған байланысты Конституцияның ағымдағы нұсқасының 26-бабы, 4-тармақшасындағы «Әркiмнiң кәсiпкерлiк қызмет еркiндiгiне, өз мүлкiн кез келген заңды кәсiпкерлiк қызмет үшiн еркiн пайдалануға құқығы бар…» деп кездейсоқ жазылмаған. Бұл заңды жолмен алынған кез келген мүлікке иелік ету мүмкіндігін береді.

Қазақстан өзге де өркениетті, заманауи мемлекеттер тәрізді өз азаматтарын, өз аумағында тұратын азаматтардың заңды қызығушылығын және құқығын қорғауға тиіс. Бұл жөніндегі толық ақпаратты Азаматтық кодекстен алуға болады. Аталған құжатта азаматтардың құқығын қорғау мақсатында олардың құқықтарын бұзуға бағытталған  немесе бұған қауіп төндіріп тұрған іс-әрекеттерді тоқтату, шығындарын өндіріп алу, келісімшарттарды заңсыз деп тану, моральдық шығынын өтеу және заң актілерінде  қарастырылған басқа да әдістер қолданылады.

Мысалы, еліміздің көрнекті жерлерін аралап жүрген шетелдік туристің ақшасы, фотоаппараты  немесе басқа да құнды заттары жоғалса, біздің мемлекетіміз ұрыны дер кезінде анықтап, туристің жоғалтқан заттарын қайтарып алуына көмектесуі керек. Сонымен қатар мемлекет меншік иесі заттарының қорғалуына кепілдік бере отырып, одан соның ішінде шетелдіктерден меншігіндегі заттың қоғамдық мүддеге қызмет етуін талап етуі тиіс. Бұл жөнінде Конституцияның 6-бабы 2-тармағында  айтылған.

Екіншіден, Конституцияның 26-бабы 1-тармағына енгізілген өзгерістер шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың Қазақстан Республикасында кез келген мүлікті иемденуге құқы бар дегенді білдірмейді. Конституциялық кепілдік тек заңды түрде алынған мүліктерге ғана беріледі. Мүлікті алу заңдылығының бағамы ҚР Конституциясымен және заңды актілермен белгіленген. Егер мүлік заңсыз жолмен алынған болса, онда сәйкесінше оны алу туралы келісімшарт та заңсыз болып есептеледі және мүлік қайтарылып алынады.

Заң актілерінде шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың меншігінде ұстауға болмайтын мүліктер бойынша көптеген шектеулер қойылған.  Мұндай шектеулер жөнінде  БАҚ пен телекоммуникацияларда жиі жарияланады.

Жер кодексінде  шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға ауыл шаруашылығы  мақсатындағы жерлерді сату мүмкіндігіне тікелей шектеу қойылғандықтан да, мұндай шектеу ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелеріне де қолданылады.

Сондықтан мемлекет Қазақстан азаматы болып табылмайтын тұлғаларға  жоғарыда аталған мүліктерді,  оның ішінде, ең алдымен, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерін иеленуге, пайдалануға және билік құруына  кепілдік бермейді. Бұдан бөлек, заңсыз иеленуге қатысты шаралар қолданатын болады.

Үшіншіден, жерді айналымға беру мәселесі Конституцияның жеке 6-бабы бойынша реттелетін болады, сондықтан заң жобасы өзгермейді. Сол себепті, Конституцияның 26-бабы 1-тармағындағы «азамат» сөзін «әркім» деген сөзге ауыстыру жерге меншік құқығында қолданыстағы құқықтық режимнің өзгеруіне ықпал етпейді.

Конституцияның 6-бабы 1-тармағына сәйкес, «Жер және оның қойнауы, су көздерi, өсiмдiктер мен жануарлар дүниесi, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншiгiнде болады. Жер сондай-ақ заңда белгiленген негiздерде, шарттар мен шектерде жеке меншiкте де болуы мүмкiн». Сол себепті, жерге жеке меншіктің шекарасы (шегі) мен  шарттары заң бойынша бекітілген.

Қандай жағдай болмасын, жер заңнамаларының жекелеген нормаларына қатысты Мемлекет басшысының бұйрығымен енгізілген мораторий өзгеріссіз қалады. Бұл мораторий 2016 жылғы 6 мамырдағы Жарлыққа сәйкес 2021 жылдың 31 желтоқсанына дейін  күшінде  болады.

Мұндай жағдайда Конституцияның 26-бабына өзгерістер енгізу туралы ұсыныстар жеке меншікке қолсұғылмаушылық кепілдігін күшейте түседі. Егер де Конституцияда өзгеше көзделмесе, заңды жолмен сатып алынған мүлікке жеке меншік құқығын шектейтін немесе айыратын заңдар мен өзге де құқықтық актілердің қабылдануына  жол  берілмейді.


Тегтер: ,


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика