Мұрағат: 19.11.2018


Коммуналдық қызмет арзандауда

Күні: , 72 рет оқылды

Қазақстан Республикасы Президентінің халыққа Жолдауында тұрғындардың әлеуметтік жағдайына ерекше назар аударуды баса айтқан болатын. Бүгінгі күнде коммуналдық қызметтер тарифінің заңсыз қымбаттауына жол бермеу, бағаны арзандату мүмкіндігіне талдау жасау қажеттілігі туындап отыр.

Батыс Қазақстан облысында коммуналдық қызметтер тарифіне бағаның арзандағаны байқалады. Мәселен, электр энергиясының құны әр киловаты 5,47 теңгеден 5,37 теңгеге (ҚҚС қоспағанда) арзандаған. «Батыс Қазақстан ТЭК» АҚ директоры Сырбай Ерәлінің айтуынша, 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап электр қуатының құны 1 киловатына 5,01 теңгеге дейін арзандайтын болады.

Осы жылдың қазан айында «Батыс Энергоресурстары» ЖШС  электр қуатының бағасын 10 пайызға өсіру жөнінде өтініш түсірген болатын. Монополистің өтініш түсіргеніне қарамастан, электр энергиясының тарифі сол күйінде қалды. ҚР Ұлттық экономика министрлігінің Табиғи монополиялар, бәсекелестік пен тұтынушылар құқығын қорғауды реттеу жөніндегі комитетін БҚО бойынша департаменті электр қуатына бағаны өсіруге қарсы болды. Қазіргі уақытта тұрғындар үшін электр энергиясының құны әр киловатына 10,33 теңгені (ҚҚС қоспағанда) құрайды.

Сондай-ақ тұрғындар үшін жылумен қамту қызметінің тарифі де 2 пайызға арзандатылып, әр  Гкалы 4034,93 (ҚҚС қоспағанда) теңгені құрайды.

– Аймақта сумен қамту тарифі 5,9 пайыз, кәріз (канализация) тарифі 2,1 пайызға арзандатылды, – дейді «Батыс Су Арнасы» ЖШС директоры  Нұр  Төлеуғалиев.

Батыс Қазақстан облысы әкімдігі әр тоқсан сайын тұрғындарға көрсетілетін коммуналдық қызметтерге талдау және бақылау жасап тұрады.


Тырнақ тістеу: ДЕРТ әлде ӘДЕТ?..

Күні: , 81 рет оқылды

Бірде  құрбымның  үйінде  сыныптас  қыздармен  бас қосқан  едік.  Сонда  төрт   жасар  баланың   бас бармағының  тырнағын  жиі  тістейтініне  куә  болдық.  Мультфильм  қараса  да,  тамақ  ішіп  отырса да,  тырнағына «тыныштық»  бермейді  екен.  Анасы  да  «Тырнақ  тістейтін  әдетін қойдыра  алмай-ақ  қойдым.  Кейде  сол  саусағына  бұрыш  жағып қоямын.  Бірақ  нәтиже  жоқ.  Әлде  ағзасына  дәрумен  жетіспей  ме  екен?»  —  деп  налиды.

Бұл мәселеге орай сала мамандарының пікірін білмек болып ша-һар орталығындағы №3 емханаға барған едік. Аталмыш емханадағы  балалар мен жасөспірімдердің невропатолог дәрігері Дариға Үмбетиярова тырнақ тістеуді 3-10 жас аралығындағы  балаларда кездесетін невротикалық синдромды дерт екенін айтты. Оны медицинада онихафагия деп атайды екен.

— Бүлдіршін көріп отырған мультфильміндегі кейіпкерден немесе  жалғыз қалудан қорықса, қала берді, ата-анасының жанжалын көрсе, көңілін алдарқату үшін саусағын  сорып, тырнағын тістей бастайды. Сол кезде ойы  бөлініп, тынышталғандай болады. Бұл, әсіресе, анасының емшегінен ерте айырылған балаларда жиі кездеседі.  Өзіңіз білесіз, анасының омырауын еміп жүрген сәби өзін қорғаныста сезінеді. Сондықтан анасының омырауынан сүт мардымсыз шықса да, сәбиді үш жасқа дейін ана сүтінен ажыратпау қажет екенін жиі ескертеміз. Үш-төрт жастағы бүлдіршіндерге «Өскенде тырнағың әдемі болмай қалады» — деп жәймен түсіндіріп көру керек. Егер айтқанды ұғып, саусақ сорудан, тырнақ тістеуден бас тартса, құба-құп. Бірақ ескерту кезінде жазалау тәсілін ешқашан қолданбаңыз. Бұл дағдыны еркінен тыс қайталай берсе, дәрігердің көмегіне жүгінген жөн. Өйткені, бүлдіршін тырнақты тістеп отырып жұтып қойса, түрлі дерттерге душар болады. Яғни тырнақ астындағы микробтардан жұқпалы аурулар қозып, соқырішек, сондай-ақ асқазанның түймешігі (полип), ойық жарасы секілді дерттерге ұшырауы мүмкін.  Сонымен қоса тырнақ  ішек жолдарын жарақаттап, өңеште тұрып қалса, баланың ағзасы үшін өте қауіпті. Тырнағын жиі тістейтін бүлдіршіндерге Магний В6 дәруменін, сондай-ақ нерв жүйесін тыныштандыратын пантокальцин секілді дәрілер  ұсынып, физиологиялық ем қабылдауға жолдама береміз, — дейді невропатолог Дариға Нәсиқызы.

Гүлсезім  БИЯШЕВА,

«Орал   өңірі»

Тырнақ  — денсаулықтың   хабаршысы

Дені сау адамның тырнағы түзу, жұмсақ және қызғылт түсті болып келеді. Тырнақтың беті жылтырап тұруы тиіс. Егер  денсаулығыңызда кінәрат болса, тырнағыңыз аяқ асты өзгеріске ұшырауы мүмкін.

Шамадан  тыс  сынғыштық

Егер тырнақ жиі сына берсе, онда адам ағзасында А, Е, С дәрумендері және темір мен мырыштың жетіспейтіндігін көрсетеді екен. Кейде мұндай өзгерістер қалқанша безі мен қант диабеті дертінің әсерінен болуы ықтимал.

Ақ  дақтар

Тырнақта ақ дақтардың пайда болуын медицинада лейконихия деп атайды. Лейконихия жарақаттанудан, дұрыс тамақтанбаудан, жүйке жүйесі және жүрек-қан тамыр сырқатының сыр беруінен  және ағзаға кальций мен цинктің жетіспеушілігінен пайда  болады.

Бұл  да дерттің  белгісі

Тырнақтың пішіні мен түсі әдеттегідей көрінеді. Бірақ мұқият зер салғанда  тырнақтың бетін  инемен тескендей тесіктерді байқауыңыз мүмкін.   Дәрігерлер  мұны  псориаз дертінің  белгісі немесе  азқазан-ішек жолдарының қабынуы мен  қалқанша безінің дұрыс жұмыс жасамауынан деп біледі. Тырнағыңызда мұндай өзгеріс байқалған жағдайда бірден дәрігердің көмегіне жүгінгеніңіз абзал.

Ұзына   бойы жарықтар

Егде адамдар үшін тырнақтардың рельефіндегі мұндай өзгерісті қалыпты жағдай деп санауға болады, ал 50 жасқа толмаған адамдар үшін бұл витаминдер мен микроэлементтердің (мырыш,темір, магний) жетіспеушілігін білдіреді. Сондай-ақ нашар маникюр мен педикюрдың зардабынан болуы да  мүмкін.

Ақ,  сары  және  көкшіл  түсті  тырнақтар

Егер тырнақ кенеттен ағарып кетсе, ас қорыту және  жүрек-қан тамыр жүйесін тексертіп, бауырға ерекше назар аударыңыз. Сары түсті тырнақ ағзаның бауыр ауруларының, сондай-ақ эндокринді және лимфа жүйесі дертінің әсерінен пайда болады. Ал тырнақтың түсі көгере бастаса, қандағы  оттегінің мөлшері азайғанын,  яғни  жетіспеушілігін, гемоглобиннің төмен деңгейін немесе нашар қан айналымын көрсетеді.

Бір  қара  сызық

Көбінесе асқазан жүйесінің жарақаты кезінде және саусақтарыңызды есікке қысып немесе қатты соғып алған жағдайда пайда  болады. Ал кейбір адамдар үшін бұл табиғи тері пигментациясының ерекшелігі. Егер сіз қалыпты тамақтанып жүретін болсаңыз, саусақтарыңызды соғып алмасаңыз,  тырнақта  пайда болған қара сызықтарды дәрігерге тексерткеніңіз жөн. Өйткені бұл қатерлі ісіктің белгісі болуы мүмкін.

«ТЫРНАҚТЫ  ТІСТЕМЕ»

Ертеде бір кедей адам өмір сүріпті. Ол қанша еңбек етіп, тер төксе де, еңбегі зая кетеді екен. Анда-санда бір тойса, шала байып қалатын көрінеді. Бір күні Мәдина шаһарында Мұхаммед (с.ғ.с.) деген Алланың елшісі тұратынын естіп, жолығуға бел байлайды. Содан ұзақ жол жүріп, Пайғамбарға (с.ғ.с.) келеді.

– Уа, Алланың елшісі, мен байлыққа жарымай-ақ қойдым. Қанша тер төксем де, еңбегім зая кетеді. Соның себебі неде? – деп сұрайды.

Жігіттің бір жаман әдеті бар екен. Ол өскен тырнағын тісімен алып тастайтын көрінеді. Пайғамбардың (с.ғ.с.) алдында тұрғанда да сол әдетін қайталапты. Пайғамбар жігіттің мазасыз хәлін көріп,  басынан сипап тұрып:

– Тырнақ тістегеніңді қой. Бұл – жаман әдет. Әділ Құдай сенің адал еңбегіңді жемейді. Адал кәсіптің құты мен берекесі отбасыңа дарығысы келеді. Бірақ мына жағымсыз әдетің оны үркітіп жібереді екен, – депті.

Жігіт кедейшілік себебінің сырын білген кезде таңғалады. Жаман әдетінен дереу тыйылады. Көп ұзамай ісі де алға басып, дәулетті адамға айналыпты.


«АШЫҚ ӘКІМДІК» ел-жұрттың көңілінен шығуда

Күні: , 37 рет оқылды

Өңірімізге  сапары  барысында  ҚР  Қоғамдық даму министрі  Дархан  Кәлетаев  Орал  қаласы әкімдігінде  орналасқан  «Ашық  әкімдік» халыққа  қызмет  көрсету   алаңының  және  «Рухани жаңғыру»  өңірлік  жобалық  кеңсесінің  жұмысымен танысты.

«100 нақты қадам» Ұлт  жоспарында көрсетілген транспарентті және есеп беретін мемлекет қалыптастыру мақсатында өткен жылы пилоттық режімде қолға алынған жоба бас-аяғы бірнеше айдың ішінде тиімділігі мен қолжетімділігін дәлелдеп, тұрғындардың оң бағасын алып үлгерген еді.  Қазіргі таңда «Ашық әкімдік» азаматтарға қызмет көрсетуде ашықтық, қолжетімділік, қызмет сапасы және ыңғайлылық қағидаттарға сүйенеді.  Заманауи қызмет көрсету алаңының басты артықшылығы жемқорлық тәуекелдерінің азаюы, халыққа кедергісіз қызмет көрсету және ыңғайлы электронды кезек жүйесі болып табылады.

Облыс әкімі Алтай Көлгінов пен Орал қаласының әкімі Мұрат Мұқаев ҚР Қоғамдық даму министрі Дархан Кәлетаевты операциялық залдың күнделікті жұмысымен таныстырды. Шаһар басшысының айтуынша, «Ашық әкімдікте» қалалық әкімдіктің төрт құрылымдық бөлімі 12 терезе арқылы келушілерге 10 мемлекеттік және 18 қосымша қызмет түрін көрсетеді. Орта есеппен алғанда, операциялық залға күніне 200-ден астам адам келеді. Аталмыш инновациялық  жоба іске қосылғалы бері мұнда 71 мыңнан астам оралдыққа қызмет көрсетілген.

Министр «Ашық әкімдіктің» қызметіне жүгінген Орал қаласының тұрғыны Баянғали Телегеновпен тілдесіп, қызмет көрсету сапасы туралы пікірін сұрады. Қосалқы ғимарат салу үшін қажетті құжаттар тізімін анықтауға келген қала тұрғыны «Ашық әкімдікке» екінші рет келіп тұрғанын, бұрынғыша кеңсе аралап, кезек күту машақатынан арылтқан жаңа жүйенің қызметіне көңілі толатынын жеткізді. Сонымен қатар Дархан Кәлетаев «Рухани жаңғыру» өңірлік жобалық кеңсесінде болып, облыста «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында атқарылған жұмыстармен танысты. Өткен жылы 174 мыңнан астам адамды қамтыған 350 шара өткізілгенін мәлімдеген өңірлік жобалық кеңсе басшысы Салтанат Тұманбаева қолға алынған 18 ірі жобаға тереңірек тоқталды.  Соның ішінде  «Қасиетті Қазақстан» арнайы жобасы аясында қасиетті орындар тізіміне енгізілген жеті ірі нысан, «100 жаңа оқулық. Жаңа гуманитарлық білім», «100 жаңа есім» жобалары, елімізде ең алғаш біздің облыста ашылған «Рухани жаңғыру» музейі, облыс орталығы мен барлық аудан орталықтарындағы «Рухани жаңғыру» кеңселерінің қызметі туралы баяндады.

Министр жобалардың санына емес сапасына басымдық беруге шақырды. «Ауылым – ел бесігі» жобасын жүзеге асыруға қатысты ұсыныс-пікірлерді қабылдауға дайын екендігін жеткізді. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы бойынша атқарылған іс-шаралар көрмесін және арнайы дайындалған бейнеүзікті тамашалады. Бұдан соң БҚО полиция департаментінің Орал қаласындағы жедел басқару орталығының жұмысымен  танысты.

Динара   ЖҰМАБЕКҚЫЗЫ,

«Орал   өңірі»


Түйеқұстан гөрі түйеге мойын бұрайық

Күні: , 51 рет оқылды

БАҚ беттерінен көріп отырғанымыздай, еліміздің әр түкпірінде сонау қарақұрлықтан түйеқұс әкеліп, өсіру қолға алынуда. Айтушылардың сөзіне құлақ түрсең, бұл түйеқұстың етінен дәмді ештеңе жоқ екен. Қалалардағы қымбат мейрамханаларда түйеқұстың етінен  жасалған тағам жеңсік ас болып табылатын көрінеді. Ал осы түйеқұс бес жылда бір жұмыртқалайды екен. Енді сахара даламыздың кемесі атанған түйе жануары екі жылда бір боталайды. Халқымыз түйе жануарын қасиетті санап, оны сұлулықтың символына да айналдыра білген. Кішкентай балаларды ботам деп  еркелетсе, ботаның мөлдіреген қара көзін негізге алып, Ботакөз деген есімдер де баршылық. Біз бұл мақалада түйе жануары туралы аз-кем әңгімелеуді жөн көрдік.

Қазақ халқы еті мен сүті әрі тағам, әрі шипалы дәру, жүні – киім, өзі сенімді көлік болған қасиетті жануарды төрт түліктің төресі санаған. Түйе өсіру – мал шаруашылығының дәстүрлі салаларының бірі. Еліміздегі барлық жайылымдық жердің 64 пайызы шөл және шөлейт алқаптар болғандықтан, осы саланы өркендетуге де жол ашық деуге болады. Түйе түлігі негізінен жайылымда бағылып, күтімді, құнарлы азық пен құрылысы күрделі, жылы қора-жайды аса қажет етпейтіндіктен, басқа қой-ешкі, сиыр малы секілді түлік түрлерімен салыстырғанда тиімді сала болып табылады.

Енді төрт түліктің төресі түйе түлігінің ауданымызда даму барысы қалай? Ауданымыздың статистикалық мәліметіне сүйенсек, жалпы аудан бойынша 211 түйе бар екен. Бұл цифрды аз деп те, көп  деп  те  айтудан  аулақпыз.

Түйе сүтінен дайындалатын шұбаттың дәмдік, сусындық, шипалық қасиеттері ертеден-ақ белгілі болған. Оның адам ағзасына сіңімділігі 98 пайызды құрайтын көрінеді. Түйе сүті сиыр сүтіне қарағанда бактерицидтік қасиеті жоғары ыстықта 24 сағатқа да ашымайтын болғандықтан, ұзақ  мерзімге  сақталып,   бұзылып кетпейтіндігі дәлелденген. Белгілі академик Төрегелді Шарманов түйе сүтін спортшыларға көп пайдалануға кеңес берсе, Таяу Шығыс және Араб елдерінде түйенің сүті мен еті мектеп пен балабақшаның ас мәзіріне де енгізілген.

Бүгінде, шындығы керек, түйенің етін пайдаланушылар ұлтымызда азайып кетті. Тіпті некенсаяқ деуге болады. Түйе етінің желінбеуіне кешегі Кеңес үкіметінің қасаң саясаты да әсер етті. Ал бұл қайдан шыққаны белгісіз,  қисынсыз пікір болатын. Баяғы кезде күннің ыссылығынан тышқандардан оба ауруы шыққан көрінеді. Сол тышқандардан өсімдіктерге оба ауруы ауысып, оны  жеген түйелер жаппай қырылған. Содан ел ішінде, «түйенің етін жеуге болмайды» деген сөз тарап кеткен. Сондай-ақ аяғы ауыр әйелдерге де түйенің етін жеуге болмайды деген сыңаржақ пікір бар. Осының кесірінен түйенің  етін жеген әйел адам баланы 9 ай емес, 12 ай көтереді деген ешқан-дай қисынға сыймайтын әдет пайда болды. Ал дұрысында, табиғаттың  және биологиялық заңдылықтарға сүйенсек, жануарлардың етінің баланың дүниеге келуіне ешқандай қатысы жоқ. Әйтпеген күнде қой, ешкі малының етін күн сайын пайдаланған әйел адамдар дүниеге сәбиді бес айда бір  әкелмей ме? – деген күлкілі сұрақ та көлбеңдейді.

Түйенің жүні де пайдалы екенін ата-бабамыз жақсы білген.

Мәселен, түйенің шуда жүні буын ауруларына үлкен ем болса, ал жүні түрлі тері ауруларына да шипа болған. Міне, осының барлығын бүгінде ұмыттық. Түйенің жүнін ешкім пайдаланып жатқан жоқ. Сол түйе жүнінен тоқылған тоқыма киімдерін кәсіпкерлер тұтынуға шығарса және оны насихаттай білсе, көп нәрсені ұтар еді. Онсыз да ұлттық арналарда тегі белгісіз киім-кешекті, тағам мәзірлерін алтын уақыттарын жойып, насихаттап жатқан жоқ па?

Ауданымызға оралсақ, осы бір кәсіпті неге қолға алмасқа? Бұған үлкен бағдарламаның қажеті жоқ сияқты. Түйе өсіру үшін бюджеттен онсыз да ақша бөлініп жатқан  жоқ. Ал керісінше қателеспесек,  келер жылдан бастап талпақтанау (шошқа) өсіруге  арнайы демеуқаржы бөлінбекші. Түйе малын өсіруге болашақта арнайы бағдарламалар жасалатын болар. Бірақ белгілі бір бағдарламаларды күтіп отырмай, тек қасиетті жануарды өсіруге деген ынта-жігер қажет сияқты көрінеді де тұрады. Жаңа жоғарыда айтқанымыздай, со-о-о-нау «қара құрлықтан» түйеқұс әкеліп, өсіріп жатырмыз. Сол түйеқұс бес  жылда бір жұмыртқа шайқаса, ал ұлтымызбен бірге жасасып келе жатқан түйе малы екі  жылда бір боталайды. Сондықтан өзгенің «түйесіне» ынтық болғанша, өзіміздің нар түйеміздің жусанды  сары далада көбеюі үшін неге жұмыстанбаймыз?

Серік  ЖҰМАҒАЛИЕВ,

Қазталов  ауданы

Түйе  сүтінен  дайындалатын  шұбаттың дәмдік, сусындық, шипалық  қасиеттері ертеден-ақ  белгілі болған. Оның адам ағзасына  сіңімділігі 98  пайызды  құрайтын көрінеді. Түйе  сүті сиыр  сүтіне  қарағанда бактерицидтік  қасиеті жоғары   ыстықта  24  сағатқа  да  ашымайтын  болғандықтан, ұзақ  мерзімге сақталып,  бұзылып кетпейтіндігі  дәлелденген.


Ұшатын «бақташы»

Күні: , 40 рет оқылды

Коммуникацияның дамуы мен оптикалық-талшықты инфрақұрылымға жаппай қолжетімділікті де қамтамасыз ету керек. Цифрлық индустрияны дамыту басқа барлық салаларға серпін береді. Сондықтан Үкімет ІТ саласын дамыту  мәселесін  ерекше  бақылауда  ұстауы  тиіс.

Қазақстан  Республикасының  Президенті  Н. Ә.  Назарбаевтың «Қазақстанның  үшінші  жаңғыруы:  жаһандық  бәсекеге  қабілеттілік»  атты  Жолдауынан

Жаһан бойынша жаппай жүріп жатқан цифрлану үрдісінен ауылдағы шаруалар да қалыс қалып жатқан жоқ екен. Алысқа бармай-ақ, бұл сөзімізге айғақ болатын нақты мысалдар Сырым ауданының өзінен табылуда. Әрине, күннің сәулесінен электр энергиясын өндіретін батареялар мен малдың бағытын ұялы телефонмен анықтауға мүмкіндік беретін GPS-трекерлер де жақсы мысал. Бірақ біз үшін «Жәдік» шаруа қожалығындағы  ұшатын «бақташы» кәдімгідей жаңалық болып көрінді.

2005 жылы құрылған «Жәдік» шаруа қожалығы о баста ірі қара мен ұсақ малдың басын көбейтумен айналысты. Марқұм Нәсіболла қарттың өзі бастаған еңбекті бүгінгі күні ұрпағы лайықты түрде жалғастыруда. Атакәсіпке адал Бисенғалиевтер кейінгі жылдары жылқыны асылдандыру мен көбейтуге ерекше ден қойды. Ол үшін қожалық өткен жылы «Құлан» бағдарламасы арқылы 19 миллион теңге несие алып, қазақы жабы тұқымды 50 жылқы сатып алды. Қыстақтың басына былтыр 600 шаршы метр қоражай мен 1200 шаршы метр аула салынды. Мал азығын дайындайтын техникалар мен агрегаттар жаңаланды.

— Жылқыға еркіндік керек қой. Еркін жүріп, еркін жайылғанды жақсы көреді. Жылқышы болудың да бір қиындығы – осы жерде. Үйірдің артынан таңнан кешке дейін ілесіп жүре алмайсың, ал малыңды бақылаусыз қалдыруға тағы болмайды. Үйірдің жайылып жүрген бағытын жиі біліп, уақтылы түгендеп отырғаның өзіңе жақсы. Көлігі мен уақыты бар адамға бұл қиын емес. Дегенмен, екі айдай болып қалды, жұмысқа ұшатын «бақташы» алдым! Жаңа «бақташы» келгелі, жылқышымның жұмысы әжептеуір жеңілдеді, – деді бізге қожалықтың жетекшісі Мақсот Бисенғалиев.

Бақташының кім екенін, оның немен айналысатынын жақсы білеміз ғой. Бақташылар малды көбіне атпен, кейде жаяу жүріп бағады. Ал  атқа да мінбейтін, жаяу да жүрмейтін, қызметін ұшып жүріп атқаратын бұл не деген «бақташы»?

Сөйтсек, ұшатын «бақташы» дегеніміз – әуе түсірілімдерін жасауға арналған квадрокоптер екен.

«Жәдік» шаруа қожалығы квадрокоптердің  DIJ  Mavic Pro компаниясынан өндірілген түрін таңдапты. Құны жарты миллион теңгені шамалайтын бұл құрылғы үлкен мүмкіндіктерге ие. Жиналғанда аядай қорапқа сиятын квадрокоптер қанаттарын жазғанда шағын тікұшақтан аумай қалады. Төбесіндегі төрт пропеллер оның ұшуына, ауада бір орында қалықтап тұруына мүмкіндік береді. Дронның бір жолғы қуаты әуеде 27 минут болуына жетеді, ол осы кезде сағатына 65 шақырым жылдамдықпен еркін биіктеп, радиусы 7 шақырым аумақты қамтып береді. Бұл аппаратқа 100-200 метр биіктік түк емес. Құрылғының маңдайына орнатылған 12 мегапиксельді камера бейнетүсірілім мен фототүсірілімді UltraHD сапада  жасайды.

Дрон жерден тұрып арнайы джойстикпен басқарылады. Камераның аясындағы көріністер сол джойстикке біріктірілген ұялы телефонның экранына шығады. Камерадағы ақпаратты алу үшін ғаламтордың керегі жоқ, құрылғы негізгі пультпен радиобелгі арқылы байланыс жасайды. Егер GPS байланыс болса тіпті жақсы, экранға мекеннің анықтамасы қоса шығады. Камера көзінің «өткірлігі» сондай, әуедегі оның назарынан 7 шақырымға дейінгі нысанның біреуі де «құтылмайды». Қалған ерік – басқарушыда. Керек нысанға ұшып жақындауға, төбесінен қарауға, оң немесе сол жағынан баруға болады.

Қожалықтың жетекшісі Мақсот Бисенғалиев квадрокоптер ұшыруды әбден меңгеріп алыпты. Ұшатын «бақташы» да өзінің міндетін жақсы түсініп алған. Әуеге көтеріледі, үйірдің жүрген жерін анықтайды, сол жерге барып, жақсылап суретке түсіреді. Сол сурет арқылы иелері үйірді түгендейді. Ал егер үйір бытырап бара жатқан болса, қожайын ұшатын «бақташыны» жылқы қайы-руға «жұмсап» жібереді. Дрон жылқылардың қақ төбесінен ұшқан кезде, 4 пропеллердің дызылдаған дауысы оларды еріксіз үркітеді. Сөйтіп, алыстап кеткен мал әп-сәтте үйірге қосыла қояды. Әсіресе, дрон өзеннің арғы бетіне өтіп кеткен малды түгендеуге өте ыңғайлы екен.

Мақсот Бисенғалиев жаңа технологияның жылқы түгендеуден басқа да пайдалы тұстарын айтты. Жақын жерлердегі елді мекендер мен далалық жолдардың бағытын анықтау, шабындықтың шөбі қою жерін анықтау, буылған шөптерді санау жұмыстарына квадрокоптердің көмегі көп көрінеді.

Квадрокоптерді робот деуге әбден болады. Ол өзінің бастапқы ұшқан жерін  жадына сақтап, сол жерге қайтадан қона алады. Желдің жылдамдығын, қуатының шамасын, барлығын есептеп, керек кездерде апатты қонуларды жүзеге асырады. Яғни, жел ұшырып әкетеді-ау, қуаты таусылып, құлап  қалады-ау деп уайымдамауға болады.

Негізі бар ғой, квадрокоптерден гөрі қожалықтың жетекшісі Мақсот Бисенғалиевтің өзі – көбірек айтуға тұратын азамат. Ол –  шаруаға ерте араласқан адам. Мақсоттың Өлеңті орта мектебінің 8-сыныбында оқып жүрген оқушы кезінде-ақ дербес комбайн басқарғанын ауыл әлі айтады. Оның кіші авиақұрам мектебін бітіріп, Мәскеу облысындағы Чкалов әскери аэродромында әскери қызметте болғаны, біраз жыл Жымпиты аудандық ішкі істер бөлімінде еңбек еткені де Мақсоттың ер-азамат ретіндегі бейнесін аша түсетіндей.

Мақсотты былайғы жұрт «Қасқыр Мақсот» деп атайды. Меніңше, Мәкеңнің нағыз бейнесі осы жерде көрінеді. Оны «қасқыр» десе, дегендей. Ол кәсіби аңшылыққа өмірінің 35 жылын арнады. Мылтық асынып, моторлы шана мінген жылдарының бәрі қасқыр аулауға кетіпті. Апталап дала кезген, талай рет қауіп-қатермен бетпе-бет келген, талай жақсы жолдастармен сапарлас қылып, таныстырған аңшылық дәуренін ол дүниенің ешқандай қызығына айырбастай алмайды.

– Қасқырларды кезінде ұжымшардың арнайы тапсырысымен атып жүрдік. Оның ізін қуып бармаған жеріміз бертінде де аз болған жоқ. Күніне 8 көкжал алған күндер болды. Алған қасқырларымның нақты санын білмеймін, бірақ қасқырдың текті жаратылыс екенін өте жақсы білемін! –  дейді өзі.

Расымен де, қасқыр қуумен өткен 35 жыл адамды қасқыртанушыға айналдырмай қоймайды ғой.

Қасқырлар арасындағы тәртіпті, олардың бір-біріне деген адалдығын, оның қарудың тұмсығына  тіке қарай алатын айбарлы көзқарасын Мақсот талай рет сезінген. Ол аң мен құсқа өш болғаннан емес, табиғатқа деген махаббаттың арқасында аңшы болдым деп есептейді.

Табиғатқа деген махаббат болар, Мақсот Бисенғалиев 2013 жылы мал шаруашылығына қоса, балық шаруашылығын қолға алды. Сол жылы Атыраудың Индерінен алып келіп, Бұлдырты ауылдық округіндегі Жәдік тоғанына сазан мен сартұқының 3000 шабағын жіберді. Ол шабақтар көбейіп, «Жәдік» шаруа қожалығының тоғанынан ауланған балықтар бір жылдары ауданда өтетін ауыл шаруашылығы өнімдерінің жәрмеңкесінің сөресін бермеді. Тоғанда қазір Өлеңті өзенінің шортандары көбейтілуде.

Бұдан бөлек, Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан  аграрлық-техникалық университетінің балық шаруашылығымен айналысатын жас ғалымдары Жәдік тоғанына африкалық жайын тұқымдарын жіберіп, тәжірибе алаңы есебінде пайдаланып  жатыр.

Қожалық иесі алдағы уақытта тоғанның маңын демалыс орнына айналдыруды, басынан бие байлап, қымыз өндірісін қолға алуды жоспарлап отыр. Біз шаруа Мақсотқа еңбегінің берекесін,  аңшы Мақсотқа қанжығасының

майланғанын, ал Қатима апамызбен бірге немере-жиендерінің қызығына бөленген ата Мақсотқа амандықты  ғана  тіледік.

Бауыржан   ШИРМЕДИНҰЛЫ,

Сырым  ауданы

Табиғатқа деген  махаббат болар,  Мақсот Бисенғалиев 2013  жылы мал шаруашылығына қоса, балық шаруашылығын қолға алды.


Кеңес қызметін жаңғырту басты назарда

Күні: , 27 рет оқылды

Өткен  аптаның  жұма  күні  Орал  қаласында еліміздегі  қоғамдық  кеңестердің  жұмысын жетілдіру  жөніндегі  республикалық  конференция  өткені  БАҚ-та  жарияланды.

Аталмыш конференцияның пленарлық отырысы түстен кейін Махамбет Өтемісов атындағы БҚМУ-да басталған болатын.

Қазақстан азаматтық альянсының президенті Асылбек Қожахметов жүргізген алқалы басқосуға ҚР Қоғамдық даму министрі Дархан Кәлетаев, сондай-ақ облыс әкімі Алтай Көлгінов арнайы қатысты.

– Бүгінгідей ауқымды шаралар еліміздің дамуына зор септігін тигізері сөзсіз. Елбасының өзі Жолдаулары мен бағдарламаларында қоғамдық ұйымдар мен мемлекеттік биліктің тығыз қарым-қатынаста болуы керектігін әрдайым айтып келеді. Біздің өңірде 14 қоғамдық кеңес және оның 336 мүшесі бар. Осыған дейін облысымыздың дамуына осы қоғамдық кеңестердің ықпалы болды. Өз басым өңір басшысы ретінде жасалып жатқан жұмыстар туралы төрт рет есеп бердім.

Айтылған ой-пікірлерді жұмысымда қолданып келемін. Азаматтық қоғам қалыптастыруды әрі қарай қалай дамыту керек? Оны осы жиында қоғамдық кеңес мүшелері, үкіметтік емес ұйым мүшелері, белсенді азаматтар талқыға салады, ұтымды ойлар айтылады деген сенімдеміз, – деді жиынды ашқан облыс әкімі Алтай Көлгінов.

Мұнан кейін мінберге көтерілген БҰҰ даму бағдарламасы тұрақты өкілінің орынбасары Виталий Времиш өзінің сөзін қоғамдық кеңестердің белсенділігін арттыру барлық салада жемқорлықты азайтуға, Қазақстанның халықаралық деңгейдегі бәсін арттыруға, сондай-ақ елді демократияландыра түсуге септігін тигізеді деген пікірмен түйіндеді.

– Бүгінгі конференцияны еліміз үшін, қоғамымыз үшін өте маңызды деп есептеймін. Қоғамдық кеңес институты бүгінгі таңда билік тармағы мен халықтың арасындағы бір дәнекер, көпір ретінде танылып отыр. Қоғамдық кеңестер республикалық, облыстық, аудандық деңгейлерде жұмыстарын белсенді жүргізіп келеді. Бұл Елбасымыздың бес институционалдық реформасы шеңберінде іске кіріскен институт. Ел Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты жүргізген әлеуметтік зерттеулер нәтижесі қоғамдық кеңестердің жұмысын тиімді деп бағалайтын тұрғындардың 55 пайызды, ал тиімсіз деп санайтындардың 45 пайызды құрайтынын анықтады. Мұны қоғамдық кеңестер жұмысына берілген халықтың бағасы деп білеміз. Бүгінгі жиынға қатысып отырған тәжірибелі азаматтардың алдында қоғамдық кеңестердің қандай маңызға ие екенін түсіндіріп жатудың өзі артық, – деген ҚР Қоғамдық даму министрі Дархан Кәлетаев еліміздегі қоғамдық кеңестердің жұмыс жасау бағыттары мен оған қатысты сандық деректерге жан-жақты тоқталды. Ол сондай-ақ қоғамдық кеңестер бүгінгі таңда азаматтық қоғамның нақты институты ретінде қалыптасып үлгергенін және оны болашақта әрі қарай дамыта түсу керектігін қадап айтты. Мемлекеттік саясатты жүзеге асыруда әділдіктің сақталуы үшін қоғамдық кеңестер құрамының 90 пайызы үкіметтік емес сектордан таңдалуы қажет екендігі көтерілген тәжірибелер туралы әңгімелеп, осы бағытта көпшілікке ой тастады. Бұл орайда ол Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы қарастырған деректерді алға тартты. Министр мәслихат депутаты мен кеңес мүшесіне қатысты міндеттемелердің ара-жігін айқындау, кеңес қызметін қаржыландыруды шешу секілді маңызды мәселелерге де тоқталды.

ҚР Парламент Мәжілісінің депутаты Серік Сейдуманов, Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының халықаралық сарапшысы Хилле Хинсберг (скайп арқылы), Құқық қорғау құрылымдарының қызметі жөніндегі қоғамдық кеңестің төрағасы Марат Қоғамов, «Қоғамдық кеңестер туралы» ҚР Заңына толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы заң жобасының тұжырымдамасын әзірлеуші Мереке Ғабдуалиев, Өскемен қаласы қоғамдық кеңесінің төрағасы Станислав Каримов қоғамдық кеңестердің жұмысын заманға сай жаңғырту мәселелеріне қатысты сан салалы тақырыптарды қамтыған баяндамаларын оқыды.

Бір айта кетерлігі, еліміздің әр түрлі аймағынан келген жиынға қатысушылар конференцияның дені мемлекеттік тілде өткізілмеуіне байланысты бірнеше мәрте наразылық білдірді. Осы олқылықтың салдарынан болса керек, министрден бастап, баяндама жасаушылардың бәрі бірдей «Қо-ғамдық кеңес керек, тек оның жұмысын қай бағытта жандандыру қажет?» деген сұрақты негізгі мәселе ретінде қарастырғанына қарамастан, панельді пікірталас пен жиын соңындағы ашық микрофон кезінде қайшылықты пікірлер көп болды. Тіпті олардың арасынан қоғамдық кеңестің қажеті жоқ дегенге саятын пікір айтқандар да табылды.

Нұртас   НАБИОЛЛАҰЛЫ,

«Орал   өңірі»


Он сегіз жылға кесілді

Күні: , 37 рет оқылды

Оралда мас күйінде кісі өлтірген тұрғын 18 жылға сотталды.

БҚО қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының үкімімен К. Копылов айыпты деп танылды.

Аталмыш соттан түскен мәліметке қарағанда, сотталушыға ҚР ҚК-ның 99-бабы 2-бөлігі 9-тармағына сәйкес 17 жылға және 293-бабы 3-бөлігі 2-тармағына сәйкес 3 жылға бас бостандығынан айыру жазасы белгіленді.

ҚР ҚК-ның 58-бабы 4-бөлігі қолданыла отырылып, 18 жылға бас бостандығынан айыру жазасын қауіпсіздігі жоғары қылмыстық-атқару жүйесі мекемесінде өтеуге түпкілікті үкім кесілді.

Сот талқысында белгілі болғанындай, К. Копылов биылғы 15 тамыз күні Құрманғазы көшесі бойындағы 29-пәтерде көршісі В. Овчинниковпен бірге күні бойы арақ ішкен.

Сағат 21.00 шамасында өзі тұратын №165 үй жанында К. Копылов мас күйінде бұрын танымайтын А. Чирков және И. Сулялинмен кездескен. Соңғы екеуі де мас күйінде болған. А. Чирковтың қолындағы арақты көрген К. Копылов бірге ішуге шақырған. Соны ішу үстінде Копылов пен Чирков сөзге келіп, арты төбелеске ұласқан. Сосын өзі тұратын №17А бөлмесінен асүй пышағын алып, Чирковты балағаттап, оң қолынан жарақаттаған.

Аталған үйдің №40 пәтерінде болған, осыған дейін Чирковпен арақ ішкен А. Кухаев айқай-шуды естіп, дәлізге шығып, екеуін айырмақ болған. Сол кезде Копылов оның кеуде тұсына төрт мәрте пышақ сілтеген. А. Кухаев сол жерде жан тапсырса, Копылов оқиға орнынан бой тасалаған.

Арман  БОЛАТҰЛЫ


Балық неге қырылды?

Күні: , 61 рет оқылды

Өткен аптаның соңында фейсбук және ватсап желілерінде Сырым ауданына қарасты Тоғанас ауылы маңынан өтетін Шолақ Аңқаты өзенінде мұздың табандап қатуы салдарынан бірнеше мыңдаған балық шабағының қырылып қалғандығы туралы хабарламалар тараған болатын.

Орын алған жағдайдың мән-жайын білмек оймен БҚО орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясына хабарластық.

– Әлеуметтік желілердегі шабақтардың қырылуы туралы ақпарат бізге 16 қараша күні түсті.

Жарияланған ақпараттың дұрыстығын тексеру мақсатында біздің инспекция, жергілікті атқарушы құрылым және табиғат қорғау полициясы мүшелерінен құрылған жедел топ жолға шықты. Оқиға орнына барған топ шын мәнінде Тоғанас ауылы маңындағы Шолақ Аңқаты өзенінде балық шабақтарының қырылуы орын алғандығын анықтады. Аталған өзен бойына орнатылған су өткізгіш қақпаны жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатырған болатын. Сол маңдағы ауыл тұрғындарының өзеннің екінші бетіне қатынауына арнап тың жерден уақытша топырақ бөгет салынған. Ескі қақпа мен уақытша бөгеттің арасында әжептәуір су қалған. Ауа райының күрт суытуы салдарынан өзен үзіндісінің жағалаулары табандап қатқан. Тайыз суда жүрген әртүрлі балық шабақтары да мұзбен бірге қатып қалған. Мұзға айналған өзен үзіндісінің аумағы 1800 шаршы метрді құрайды. Ал қырылған шабақтың саны шамамен 900 мыңнан асады деп есептелуде. Өзеннен алынған мұз сынықшаларынан анықталғандай, бұл жерде табан, қызылғанат, торта тұқымдас балық шабақтары қырылған. Бұл өзендегі шабақтардың жаппай қырылуы адами факторға байланысты екені анық. Қазіргі таңда орын алған жағдайдың нақты мән-жайын анықтау үшін арнайы комиссия құрылуда. Аталған комиссия кінәлі тарапты және келтірілген шығын көлемін анықтап, заң шеңберінде жауапқа тартылуын қадағалайтын болады, – деді аталған инспекцияның балық шаруашылығы бөлімінің басшысы Қайрат Ибраев.

Нұрбек    ОРАЗАЕВ,

«Орал  өңірі»


Бес балалы әкенің базынасы

Күні: , 83 рет оқылды

«Биылғы жылдың мамыр айында телефон арқылы хабарласқан «қайырымды жандарға» оңбай алданған болатынмын. Астанадағы Еуразия бірінші телеарнасының «Пендеміз ғой» бағдарламасынан шиеттей бес баланы жалғыз тәрбиелеп отырған әке ретінде шақырту алып, артынша 900 мың теңге көмек аударамыз деп хабарласқан адамға қарызданып, 125 мың теңге аударып жібердім. Бір сөзбен айтқанда, ашкөз қарақшылардың тұзағына түстім. Енді сол ақшаны қайтарамын деп бармаған жерім, баспаған тауым қалмады. Құқық қорғау құрылымдарының да есігін тоздырдым. Бақандай алты ай өтсе де, ешбір нәтиже шықпай тұр. Бас-аяғы 40 мың теңге еңбекақымен бес баланы асырап отырған мен үшін 125 мың теңге аз ақша емес. Енді кімге, қайда барып мұңымды айтсам болады?» – дейді Орал қаласының тұрғыны Сержан Мұқанов есімді азамат.

Бұл азаматтың басына түскен оқиға турасында газетіміздің биылғы 31 мамырдағы №58 санында «Жығылғанға жұдырық» жұмсаған кім?» атты мақалада толыққанды қаузаған болатынбыз. Жоғын жоқтаған кейіпкерімізге қоңырау шалып, жағдайын сұрауымыз мұң екен, іштегі шерін ақтара жөнелді. Уақыт тауып, үйіне де іздеп бардық.

– Шүкір, ел қатарлы тұрмыс кешуге тырысып бағудамын. Жұмысымды істеп, аз да болса, еңбекақымды алып отырмын. Үлкен қызым биыл қаладағы педагогикалық колледжге грант арқылы оқуға түсті. Ұлым мен екі қызым осы маңдағы №10 мектепте оқиды. Үш жастан енді асқан Әйгерім есімді қызым «Заңғар» балабақшасына барып жүр. Жағдайымды естіп-білгендер көмек қолдарын созуда. Әсіресе, Ораза айт, Құрбан айт мерекелерінде халық көп көмек көрсетті. Балаларды сабаққа дайындауға да жәрдемдескендер болды. Жүрегіне мейірім ұялаған жандар ақшалай немесе мектепке қажетті киім-кешек алып берді. Жетіспегенін өзім толтырдым. Бәріне дән ризамын. Кейде ұсынған көмектерін қабылдауға да қысыламын. Себебі менің осындай жағдайға тап болуыма ол адамдардың еш қатысы жоқ. Мен бес баланы солар асырап, өсіруі үшін дүниеге алып келген ештеңем жоқ қой. «Басқа түссе, баспақшыл» дегендей, тағдырдың жазғанын көріп келемін. Балаларым маған ашып айтпаса да, аналарының жоқтығына үйренісіп қалғандай. Кей кезде қиналып қалатындарын да іштей сеземін. Жақында сегізінші сыныпта оқитын қызымның өзін-өзі тану пәнінен жазған шығармасын оқып, көз жасыма ерік бердім. «Анамызға керегіміз болмаса да, әкеміз біздер үшін тыным таппай еңбек етіп, бағып-қағып отыр. Папаның қиналып жүргенін де жақсы білеміз. Біз әкемізді өмір бойы құрметтеп өтуге тиіспіз» деп жазыпты. – Іштей қан жыласам да, ұл-қызымның ақылды, мейірімді болып өсіп келе жатқанына қуандым. Соларды жетілдіру үшін қолымнан келгенін аямаймын. Басқа шарам жоқ, – деді Сержан.

Кейіпкеріміз Әміржан Камалов басшылық ететін «Камал Ойл» ЖШС-да күзетші болып қызмет істейді. Жұмысы үйіне жақын. Медколледж ауданында орналасқан шағын ғана жер үйінің айналасы да жинақы. Ауладан шолан мен монша да салып жатыр. «Құрылысқа қажетті материалдарды алуға, ауланы қоршауға жеке кәсіпкерлер көмектесті. Бірі керек-жарақты әкеліп берсе, енді бірі дәнекерлеу жұмыстарын тегін жүргізді», – дейді Сержан.

Үйдің ішінде де мұнтаздай тазалық. Екінші ауысымда оқитын қыздары түстік астарын ішіп, сабаққа қамдануда. Балалардың жайлылығы үшін үй ішінен жуынатын бөлме мен әжетхана жабдықталған. Бұл істе де облыстық прокуратура мен қалалық әкімдік көмек қолдарын созыпты.

Шаңырақтың берекесін келтіретін отананың жоқтығы болмаса, қалғаны өз орнында. Бес баласының көздерін жәудіретіп, тастап кеткен «көкек ананың» хабары  туралы сұрағанымызда, кейіпкеріміздің қабағын кірбің шалғанын байқадық.

– Еш хабарласпайды. Екінші қызым тамыз айында алғашқы мүшел жасқа толды. Сол күні аман-сау жоқ, тек қана «туған күніңмен!» деп жазып жіберіпті. Мамыр айынан бері әр ай сайын 12-13 мың теңге алимент салумен ғана шектеледі. Ол ақша кішкентай қызымның балабақшасына төлеуге де жетпейді. Қайта мемлекет тарапынан алатын 40 мың теңгеге жуық балалар жәрдемақысының көмегі зор. Балаларымның анасы осы Орал қаласында жүр деп естимін. Бірақ іздеп келген емес. Оған еш уайым-қайғысыз, қара басының қамымен жүрген ұнайды. «Күміс алқа» иегері ретінде жәрдемақы алады. Балаларға тиесілі алиментті дұрыс төлеуін немесе аналық құқығынан біржолата айыруын өтініп, сотқа арыз жазғалы отырмын, – дейді кейіпкеріміз.

Кейіпкеріміз алаяқтардың жемтігіне айналып, қыруар ақшадан айырылған соң облыстық ішкі істер департаментіне шағымданған. Кейін қалалық ішкі істер бөліміне, қалалық прокуратураға да арызын арқалап барыпты. Бір өкініштісі, ол құзырлы мекемелерге барғанда жолыққан адамдардың аты-жөндерін жазып, не есінде сақтап алмаған. «Облыс әкіміне де жаздым. Олар қала әкіміне жолдады. Қалалық прокуратурада менің ісіммен шұғылданып жатқандар «таба алмай жатырмыз» деуден әрі аса алмай отыр. Алты айдан бері еш нәтиже болмай тұр. Сол кезде хабарласқан адамның телефон нөмірі, ақшаны аударған есепшот нөмірі болса да, ақшаны қайтару мұншалықты қиын болады деп ойламаппын. Әрине, өзімнен де бар. Алдағанға иланып, ақшаны аударып жібергенім үшін әлі күнге өкінемін. 125 мың теңге менің отбасым үшін аз ақша емес. Кінәлі кісіні анықтап, ақшамды тезірек қайтарып беруге көмектессеңіздер екен», – дейді Сержан Мұқанов.

Өзінен өрбіген балапандарын өзектен итермей, бауырына басып, адам етемін деп талпынған бес балалы әкенің базынасы осындай. «Қалалық прокуратурадан осы адам хабарласады» деген соң оның телефон нөмірін алып, қоңырау да шалдық. Ұялы байланыстың екінші ұшында тұрған жауапты тұлғадан «Бұл іс туралы телефон арқылы еш мәлімет бере алмаймыз. Ресми түрде хат жолдаңыз» деген жауап алдық. Заңдылық жағынан ол да дұрыс шығар. Дегенмен, осы мақаланы құзыретті құрылым басшылары мен өкілдері оқып танысар, аталған істің тезірек оң шешімін табуына ықпал етер, осы басылым арқылы тиесілі жауап берер деген мақсатпен жариялауды жөн көрдік.

Нұрбек  ОРАЗАЕВ,

«Орал  өңірі»


УЛЫ ГАЗ – ҚАУІПТІ ЖАЙТ

Күні: , 19 рет оқылды

Улы газдың зиянды қасиеттері ұзақ уақыттан бері белгілі.  Жанып болмаған оттың жылуын ұстау, оны жауып қоюға болмайтынын және оның өте қауіпті екенін біздің ата-бабаларымыз бұрыннан білетін.Жапқышы жабық, жылы әрі жайлы үйде, адам демалып жатып — оянбай, уланып қалады. Келеңсіз жайттың айыпкеріәртүрліатауғаие–яғниолар, көміртекоксиді (II), көміртекмонооксиді, көміртектотығы, улы (иісті) газ, СО.

Улы газ қайданпайда болады? Пештің жапқышын жапқан уақытта, өшпеген көмірлерге оттегі жетіспеушілігі жағдайында түтін пайда болады және бөлмелерге  тарайды. Адамдар улы газды байқамайды, өйткені оның иісі де, түсі де жоқ. Бірінші кезекте орталық жүйке жүйесіне әсер етеді және адам өзінде бір нәрсе дұрыс емес екенін, сонымен қатар уланғанын сезбей қалады. Қазіргі таңда отпен жылытылатын пештерді аз пайдаланып, улы газдан улану аз кездесетін сияқты болып байқалады. Дегенмен, бұл зат адам қызметінің және көптеген табиғи процестердің нәтижесінде шығарылады.

Улы газ жанудың барлық түрлерінде – яғни, электр станцияларында және жылыту станцияларында отты жағу кезінде, от пен газ пештерін жағу кезінде, шылым шегу және автокөлікті пайдаланған газдың атылу кезінде пайда болады.

Улы газ ағзаға қалай әсер етеді? Ол өкпеге және сол жерден қан плазмасына кіргенде, СО қызыл қан клеткаларына енеді және протеин гемоглобинмен — өкпені тіндерге дейін оттегінің тасымалдағышымен өзара әрекеттеседі. Әрбір гемоглобиннің молекуласының құрамында төрт асыл тасты — порфириндік сақина бар, оның ортасында оттегі молекуласын кері қайтаруға қабілетті темір атомы бар, ол оттекгемоглобин деп аталады.Гемоглабиннің арқасында еру есебінен тұзды судың оттегін тасымалдағанына қарағанда қан ұлпаларға (тіндерге) шамамен 70 есе көп оттегін тасымалдай алады.

         Улы (иісті) газ оттегін тасымалдауға қабілетсіз кешенді қосылысты (карбоксигемоглобин) түзе отырып темір атомына бағытталады.

Гемоглобин үшін бәсекелестікте улы газ оттегіге қарағанда айқын басымдыққа ие — ол гемоглобинмен жылдам әрекет етеді және оксигемоглобинге қарағанда берік қосылысты түзеді. Қан оттегіні тінге(ұлпаға) тасу қабілетін жоғалтады, оттегі жетіспеушілігінің белгілері пайда болады.

Ағзаға көбірек оттегі жетіспеген жағдайда, оның салдары тым ауырлау болады, ең алдымен жүрек бұлшық еттеріне және бастың миына әсер етеді.  Сондықтан, қатты уланған синдромдардың емделгені толық сауыққанын білдірмейді. 3 ай ішінде уланғаннан кейінгі 10 жағдайдың 7 жағдайында, психикалық бұзылулар, дереу есте сақтау қабілетінің жоғалуы және адамның өзгеруі мүмкін ми қыртысының нейроны бұзылуы мүмкін.

Сондықтан, улы газдан  уланудан құтылу үшін не істеу керек?Бірінші кезекте, пештерді жаққан кезде өрт қауіпсіздігінің қарапайым ережелерін сақтау қажет, сонмен қатар автокөліктің қозғалтқышы қосылып тұрып жабық кеңістікте ұстамау және газ плиталарымен жабдықталған ас бөлмені жиі-жиіжелдетіп тұру қажет.

Құрметті азаматтар!!! Өрт қауіпсіздігі ережелерін естен шығарманыздар, Сіз өзіңіздіде және өз мүлкіңізді оттан сақтай аласыз!!!

Батыс Қазақстан облысы Төтенше жағдайлар департаменті

Өрт қауіпсіздігі саласындағы бақылау және профилактикалық

қызмет басқармасының бастығы

азаматтық қорғау подполковнигі Ерлан Турегелдиев 


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика