Мұрағат: 07.11.2016


Мойылды неге менсінбейміз?

Күні: , 83 рет оқылды

%d0%bc%d0%be%d0%b9%d1%8b%d0%bb


Мойыл менің туған ауылым Қызылжардың іргесіндегі Жезбұға көлінің арғы бетіне шықсаң болды, біздің ауылдың аумағын алыстан орағытып, бұралаңдай ағып жатқан ерке сылқым Ақ Жайыққа дейінгі аралықта шоқ-шоқ болып өседі. Кейде ну орманға кіреберісте мойыл ағаштары ұшырасады. Бірақ бұл – өте сирек жағдай. Негізінен мойыл шоқтанып, өзге ағаш атаулыдан оқшау, өз алдына дербес өскенді қалайды. Құдды, өзгелерден бөлектеніп, өзара құпия сырларымен бөлісіп тұрған балауса бойжеткендер тәрізді. Бала кезімізде біздің ауылдың қыз-келіншектері иінағашқа екі шелекті іліп, тоғай жақтан мойыл теріп келе жатар еді. Сосын оны отқа ұстап, тосап қайнатады немесе уыстай езіп, күздің кемпіршуағына кептіріп, желге қақтырып, қақ жасайды. Сондай-ақ қыста жеу үшін шыны ыдысқа салып, үстіне аз-кем құмшекер сеуіп, бетін жауып, салқын жерге қоя салуға да болады. Маған өзінің қышқыл-тәтті табиғи дәмін жоймайтын мойылқақ көбірек ұнайды.


Әлқисса, өзіме бала кезден мәлім болғасын ба, маған, әйтеуір, бұтақтары тікенді келіп, жемісін теруді қиындататын биіктігі 1,5-3 метр шамасындағы мойыл ағашы Жайық жұртына бірсыдырғы таныстай көрінеді. Сәуірдің соңын ала, мамыр айының алғашқы күндері мойыл ағашы жапырақ жаймай жатып, оның бұтақтарын уақ аппақ гүлдер жабады. Бұл көрініс сырт қарағанда мың-сан ұсақ ақ көбелек қонып тұрғандай әдемі әсер қалдырады. Мойыл ағашы екі-үш жылдығынан бастап жыл сайын жеміс береді. Тамыздың соңын ала, қыркүйектен бастап жеуге жарап қалатын сыртында бозғылт қылаңы бар, негізі, түсі қара мойылды алғаш аяз ұрғаннан кейін жесеңіз, жүдә керім!

Мойылдың құрамы

Біз мойылдың құрамын білмек болып, ғаламтордағы дерек-дәйектерге үңілгенбіз. https://vkusnoblog.net сайтындағы «Терн» атты материалға сенсек, біздің бүгінгі «кейіпкеріміз» қантқа бай болып шықты. Мәселен, мойылдың 5,5,-8,8 пайызын қант, дәлірек айтқанда, фруктоза мен глюкоза құрайды екен. Сондай-ақ ғаламторлық дереккөзінде мойылдың құрамында алма қышқылы, пектин, стероидтер мен көмірсулар, азоттық түзілістер, Е, С дәрумендері (витаминдері), флавоноидтер мен катехиндер, кумариндер мен каротиндер, сапасы жоғары спирт пен минералдық тұздар, пальмитин, олеин, линол, стеарин және элеостеарин секілді майлар бар екендігі жазылған. Мойыл жемісінің құнарлылығы 100 грамға 54 килокалорияны құрайды. Тіпті мойылдың жапырағының өзінде Е, С дәрумендері, флавоноидтер, фенолкарбондық қышқылдар мен антоциандар бар деседі. Ал мойыл ағашының тамыры тері илеуге және бояуға қажетті заттарға бай көрінеді.

Емдік қасиеттері

Ендігі кезекте мойылдың емдік қасиеттеріне зер салайық. Ғаламторлық мәліметтер жаңа терілген мойылға қоса, мойылдан қайнатылған кисель мен компот, тосап пен тұнба ішек-асқазан жүйесінің жұмысы бұзылғанда, асқазанның ойық жарасы (язва желудка) мазалағанда, тамақтан уланғанда, ұшынғанда дертке дауа екендігін алға тартады. Сонымен қатар мойылды бүйрек пен бауырды емдеуге де пайдалануға болады екен. Мойылдың үр жаңа шырыны сары аурудан (гепатит) айығуға жәрдемдеседі. Ал мойыл шарабы ішек жұқпасы (кишечная инфекция) кезінде керім шипалы көрінеді. Мойылды тәбетті арттыру үшін, сондай-ақ микроб-бактерияларды жоятын антисептикалық дәрі-дәрмек ретінде және зәр айдау үшін де жейді. Құрамында мойыл бар дәрі-дәрмектер суық тигеннен жазылуға, қақырық түсіруге, іш жүргізуге, несеп айдауға оң ықпал етуге қоса, біздің ішкі ағзаларымызға қатысты бірыңғай салалы бұлшық еттерді босаңсытатындықтан, тамырлардың ішкі ағзаларға қан құрамындағы плазма мен түйіршіктерді өткізуін бәсеңдетеді. Ал бұл жайт ағзаны ісінуден сақтандырады. Денсаулығын нығайту үшін ара-тұра Қытайға барып, сол елдің медицинасына арқа сүйеп қайтатын Мұрат есімді бір танысым бірде әңгіме барысында қытай халық медицинасы мойылдың қан сұйылтар қасиеті бар деп есептейтіндігін айтқан-ды. Алайда өз басым осы материалға дайындық барысында ғаламтор мен менің қолыма түскен ғылыми әдебиеттерден аталмыш мәліметті не растар, не теріске шығарар ешқандай мәлімет ұшыратпадым. Әгәрки әлгі ақпарат ақиқат болса, яғни мойылдың қан сұйылтар қасиеті барлығы рас болса, қазақстандықтардың арасында қазіргідей жүрек-қан тамырлары аурулары өршіп тұрған заманда тіпті керім емес пе?!

Мойылдың гүлі де пайдалы. Оны суға қайнатып, тер шығару, іш жүргізу және зәр айдау үшін ішеді. Мұндай сусын жүрек айнуы мен құсуды тоқтатып, ағзадағы зат айналу үдерісін жақсартып, жүйкені тыныштандырады. Мойыл гүлі тұнбасының гипертониялық дерт пен қуық асты безі қабынғанда, бауыр дертіне, сонымен қатар тері ауруларының іріңді жарасы мен сыздауық-шиқан атаулыға да дауасы бар. Ал мойылдың жас жапырағын шай ретінде қайнатып ішуге болады. Мұндай шай іш жүргізу мен несеп айдауға қоса, денедегі жараның жазылуын тездетеді. Жалпы қайнатылған мойыл жапырағы тұнбасының тері аурулары өршігенде, жиі-жиі іш қатқанда, нефрит пен циститке шалдыққанда, қуық асты безі қабынғанда да (аденома простаты) шипасы бар. Үшбу тұнбаны ауыз қуысы қабынған кезде ауыз қуысын шаю үшін де пайдаланады. Оның үстіне мойыл жапырағының шайы қимыл-қозғалысы аз адамдарға, мәселен, көбіне-көп бір орында отырып жұмыс істейтіндерге пайдалы. Ал енді мойыл ағашының қабығы мен тамырын қызу түсіретін дәрі-дәрмек ретінде де тұтынады. Сонымен қатар мойыл ағашының сыртқы қабығының астарын жаңа сыдырылған күйінде немесе оның қайнатылған тұнбасын компресс ретінде терінің тілімденген тұстарына басса, кеселге керім ем көрінеді.

Көрдіңіз бе, бір мойылдың өзі мың-сан дертке дауа екен. Есесіне мойылдың шемекісінің ішіндегі дәнінде (тұқымының құрамында) улы гликозид бар. Сол себепті мойылдан жасалған өнімдерді бір жылдан асырмай тұтынған жөн. Егер мойыл өнімдері бір жылдан ұзақ сақталған жағдайда тұқымның сыртқы қатты қабығы жарылып, дәннің құрамындағы жаңағы улы гликозид мойылдан жасалған компот, тосап сияқты өнімдерге жайылуы кәдік.

Жалпы, Жайық бойының қазағы тегін теріп алатындықтан, мойылға менсініңкіремей қарайтыны жасырын емес. Бірақ осы мақаланы оқығаннан кейін мың-сан дертке дауа мойылға деген сіздің көзқарасыңыз өзгерді деген сенімдемін.

Ендеше, тоғайда мойыл әлі бар, демек, тоғайға мойыл теруге беттеңіз немесе базарға жүгіріңіз!

Бақытжан ҒАБДУЛЛИН,

Теректі ауданы


60 адамды жұмыспен қамтыған қос нысан

Күні: , 94 рет оқылды


Зашаған кентінің «СХИ» деп аталып кеткен аймағында су жаңа бөбекжай мен моншаның бар екенін екінің бірі біле бермеуі мүмкін. Соңғы кездерде осы екеуінің  атына байланысты жылы лебіздерді  жиі естіп жүргендіктен, «Жақсыны көрмекке» деп,  қос нысанды аралап көрдік. Енді сол көрген-білгендеріміз бен алған әсерімізді газет оқырмандарымен бөлісуді жөн санадық.


Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев еліміздің бизнес өкілдерімен өтетін үлкенді-кішілі басқосулардың бәрінде дерлік «Біз сіздердің бай-қуатты болуларыңызға барынша жағдай жасадық, жылдар бойы сіздердің компанияларыңыздың көтерілуіне жан-жақты көмек көрсеттік. Енді сіздер халыққа қарай бет бұруларыңыз керек. Халықтың әлеуметтік жағдайы жақсарса, бизнестің болашағы да кемелдене бермек», — деген пікірді үнемі кәсіпкерлердің санасына сіңіріп келеді.

Өңіріміздегі көптеген кәсіпкерлер бизнестің әлеуметтік жауапкершілігінен жалтарған емес. Айталық, аулаларды абаттандыру, балабақшалар салу немесе оларға құрал-жабдықтар алып беру, мектеп салу немесе кірісі аз отбасылардың ұл-қыздарын жаңа оқу жылына даярлау секілді игі істердің басы-қасында үнемі үлкен жүректі кәсіпкерлер жүреді.

Міне, осылардың қатарына жоғарыда айтқан қос нысанның иесі «Өрлеу жолы» деп аталатын жауапкершілігі шектеулі серіктестікті де қосуға болады. Ол 200 орындық «Жәңгір хан» бөбекжайы мен «Хан-Арасан» атты қоғамдық монша салып, 60 адамды тұрақты жұмыспен қамтып, “Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігін” дамытуға сүбелі үлес қосуда.

img_6862Кәсіпкерлік иелігіндегі «Жәңгір хан» балабақшасы 2015 жылы ашылған. Ілкіде 150 балдырғанды қамтыған бөбекжайда бүгін 205 бүлдіршін тәрбиеленуде. Балабақша 40 адамды жұмыспен қамтып отыр. Жас ерекшеліктеріне қарай сегіз топқа бөлінген бүлдіршіндерге бастапқы сапалы білім, саналы тәрбие алуға барлық жағдай жасалған.

— Балабақшадағы әр топта 25 балдырғаннан бар. Әрқайсысына екі тәрбиеші мен бір көмекші тәрбиеші бекітілген. Барлығы да тәжірибелі, білікті мамандар. Өткен жылы бөбекжайға арнайы білімі бар үш жас маман қызметке тұрса, биылғы оқу жылында да үш жас маманды жұмысқа алдық. Балабақшада бүлдіршіндердің оқып, алғашқы білім алуларына, уақтылы демалуларына, ойнауларына барлық жағдай бар. Мектепалды даярлық топтарына қазақ, орыс, ағылшын тілдерін меңгеру, компьютер мен бейнелеу өнеріне баулу кабинеттері заманауи құрылғылармен жабдықталып, арнайы мамандармен қамтылған. Мемлекет тарапынан да зор қолдау көріп отырмыз. Әр балдырғанға мемлекеттік тапсырыс арқылы 19 мың теңге шамасында демеуқаржы төленеді. Балабақшада қызмет ететін адамдардың еңбекақылары сол қаржы есебінен төленеді. Бұл — біздер үшін үлкен қолдау. Балабақшаға келуші балалар да, олардың ата-аналары да дән риза. Бүлдіршіндерін біздің бөбекжайға әкелгісі келетіндер саны да көп. Оларды кезекке тіркеп отырамыз, — дейді бөбекжай меңгерушісі Жангүлім Қадемова.

img_6834Таяуда ашылған «Хан-Арасан» деп аталатын үш қабатты көпшілік монша ғимараты заман талабына сай салынған. Астыңғы қабатында адам кірсе-шыққысыз екі сауна, екінші қабатында әйел адамдар, үшінші қабатында ер-азаматтарға арналған монша орналасқан. Әр қабатта шаштараз, сұлулық салоны, шайхана бар.

Моншаға соңғы үлгідегі жылу қазандықтары қойылған. Дүйсенбіден басқа күні қала тұрғындарына қызмет көрсететін моншаға келушілердің қарасы көп. Он шақты адамға есептелген, ішінде бильярд, караокесі бар саунаның құны сағатына 10 мың теңге болса, шағындау сауна сағатына 5 мың теңге. Ерлер және әйелдерге арналған көпшілік моншаға бір мезетте жүздеген адам жуына алады. Моншаның бағасы ересектерге 600 теңге болса, балаларға — 400 теңге.

img_6878— 2013 жылы «Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі» бағдарламасы аясында қалалық әкімдіктен құрылыс салуға жер телімін алып, балабақша мен моншаның құрылысын бастадық. 2015 жылдың қыркүйегінде бөбекжайды пайдалануға бердік. Ал осыдан бір ай турасында моншаның құрылысы аяқталды. Тек ғимараттардың құрылысы ғана емес, барлық инфрақұрылым желілерін өз күшімізбен, жеке қаржымызбен жүргіздік. Әрине, құрылыс жұмыстары қомақты қаржыны, уақыт пен шыдамдылықты талап етті. Бірақ екі нысанның да игілігін көріп, алғыстарын жаудырған халықтың бата-тілегін естігенде, қиындығымыз ұмытылғандай, — дейді «Өрлеу жолы» ЖШС директоры Ақмарал Бахаева.

Міне, заман талабына сай кәсібінен нәсіп тапқан «Өрлеу жолы» ЖШС-ның бүгінгі тыныс-тіршілігі осындай. Тек өз қара басын ойлап, пайда табуды ғана мақсат тұтпай, ел игілігі, халықтың мүддесі үшін қызмет атқарып жүрген кәсіпкер атаулы табысқа кенеле бергей делік.

Нұрбек ОРАЗАЕВ,

«Орал өңірі»

Бәтима РАЗАКОВА,

балабақшада тәрбиеленуші төрт жасар Арайдың әжесі:

— Бұл балабақшаға немерем ашылғалы бері келіп жүр. Ішінде балаға қажеттінің бәрі бар. Мамандар да білікті. Бір жылдың ішінде немерем өлең, тақпақ пен би өнерін игеріп үлгерді. Қолына қалам ұстап, алғашқы білім де алып жүр. Халық тығыз қоныстанған Зашаған кентіне балабақша салып, жергілікті халыққа қолайлы жағдай жасаған жеке кәсіпкерлерге айтар алғысым шексіз.

Азия МҰСАҒАЛИЕВА,

балабақша тәрбиешісі:

— Мен қаладағы Ж. Досмұхамедов атындағы педагогикалық колледжін бітіргенмін. Осы балабақша ашылған уақытта өз мамандығым бойынша қызметке орналастым. Балабақшада балдырғандардың өсіп-дамуы, сапалы білім, саналы тәрбие алуы үшін барлық жағдай жасалған. Екі жасар Исламхан Жақсығали есімді ұлым да осы балабақшада тәрбиеленуде. Тәрбиешілік жұмыс өзіме ұнайды. Еңбекақыны да уақтылы алып тұрамыз.

Ермек БЕКТЕНОВ,

зейнеткер:

— Өзім қала орталығында тұрсам да, осы “Хан-Арасан” моншасына келемін. Орталықта да моншалар аз емес. Бірақ маған осы монша ұнайды. Ауасы таза, жарық, жылы, бір сөзбен айтқанда, адам жанына қажет жағдайдың бәрі жасалған.

Біз секілді зейнеткерлер үшін бағасы да қымбат емес. Сенбі, жексенбі күні келушілер өте көп болады. Кезек күткен адамдар үшін  шайхана да жұмыс жасайды. Төменгі қабатта моншаға қажетті заттарды сататын дүкен де бар.

Гүлжиян ШЫНТЕМІРОВА,

Зашаған кентінің тұрғыны:

— Бұл моншаның іші мұнтаздай таза, қызметкерлері сыпайы, бір сөзбен айтқанда, бәрі-бәрі тамаша. Барлық жақсы нәрсені қолдарымен жасайтын да, оны бүлдіретін де адам баласы. Сондықтан келушілерге айтарым, осы моншаны ұқыпты пайдаланып, қадірін білсе екен деймін. Тұрғындарға осындай тазалық орнын салып берген кәсіпкерлердің еңбегі жана берсін!


Қазақстан 21-орында!

Күні: , 34 рет оқылды


Елбасымыз «Қазақстан-2050» Стратегиясы:  қалыптасқан  мемлекеттің  жаңа саяси бағыты» Жолдауында Қазақстан Республикасы үшін 2050 жылға дейінгі жаңа бағыттың экономикалық саясатын ұсынған болатын. Елдің экономикасын дамытуда жеке кәсіпкерлік субъектілерінің алатын орны ерекше.


Елбасы Жолдауының ең негізгі мақсаты – 2050 жылы Қазақстан Республикасын әлемдегі дамыған 30 елдің қатарына қосу және ұлттық экономикамыздың  жетекші  күші кәсіпкерлікті жан-жақты қолдау. Аталған мәселелерді жүзеге асыру үшін жергілікті бизнес-бастамаларды  көтермелеу және мейлінше аз, бірақ қатаң реттеу есебінен ішкі нарықты дамыту, кәсіпкерлік жолындағы қолдан жасалатын кедергілерді болдырмау, жаңа жағдайларды, соның ішінде біздің Дүниежүзілік сауда ұйымына  кіргенімізді ескере отырып, отандық кәсіпкерлерді қолдау тетіктерін жетілдіру және олардың мүдделерін қорғау мен ілгерілету үшін қажетті барлық шараны қабылдау да маңызды.

Бүгінгі таңда елімізде жеке кәсіпкерлік субъектілеріне жататын заңды тұлғаның тіркелу жүйесін жеңілдету үшін көптеген жұмыстар атқарылуда. Атап айтсақ, кәсіпорынды ашу саласында бүгінгі таңда шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері үшін «электронды үкімет» веб-порталында тіркеу мерзімін өтінішті берген кезден бастап жұмыс күнінің бір сағаты ішінде жүзеге асырылады. Шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне жататын заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және қызметінің тоқтатуын тіркеу кезінде тіркеу алымын төлеу жойылып, шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін 100 теңге жарғылық капиталын талап ету алынып тасталды. Сонымен қатар жеке кәсіпкерлік субъектілеріне жататын заңды тұлғалар үшін мөрдің болу талабы  жойылды және аталған санаттағы заңды тұлғалар үшін (акционерлік қоғам мен коммерциялық емес ұйымдарды қоспағанда) тіркелу органына құрылтай құжаты ретінде жарғы талап етілмейді. Өз кезегінде кәсіпкерлік субъектілері тиісті мемлекеттік немесе өзге де ұйымдарға ұсынуы мүмкін өздеріне қажетті ақпараттық анықтамалар түрлерін халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы немесе «электронды үкімет» веб-порталы арқылы жылдам ала алады. Аталған өзгерістердің барлығы жоғарыда аталған құжаттарды орындау аясында кәсіпкерлік субъектілеріне жасалған жеңілдіктер болып табылады.

«Алдымен экономика, содан соң саясат» деген қазақстандық  даму формуласы өміршеңдігін дәлелдеп келеді. Тәуелсіздік алған жылдары басталған экономикалық модернизация бүгінде жанжақты орындалуда. Заңды тұлғаларды тіркеу саласында енгізілген бұл өзгерістер еліміздегі кәсіпкерліктің дамуына себебін тигізері сөзсіз.

Қазіргі таңда ел экономикасы әлемге әйгілі халықаралық бедел көрсеткішімен бағаланады. Соның бірі – «Doing Business» Дүниежүзілік банкінің рейтингі. «Doing Business» Дүниежүзілік банкінің есеп беруі бойынша 2015 жылы Қазақстан Республикасы әлем елдері арасында 41-орынды алып, «Кәсіпорынды ашу» көрсеткіші бойынша 21-орынға  көтерілген.

А. БҰСҰРМАНОВА,

БҚО  әділет  департаментінің заңды  тұлғаларды  тіркеу жұмысын  ұйымдастыру бөлімінің  бас  маманы


Тойға тегін көмек

Күні: , 644 рет оқылды

412


Жұма  күні  облыс  әкімдігінде  облыс  әкімі  жанындағы әйелдер  істері  және  отбасылық-демографиялық  саясат жөніндегі  комиссия  отырысы  өтті.


Бұл жиынды облыс әкімінің орынбасары Марат Тоқжанов жүргізіп, ең алдымен жиналғандарды отырыстың күн тәртібімен таныстырды. Күн тәртібіне сәйкес жиында ана мен бала денсаулығын қорғау мәселесі, жастардың жұмысқа орналасуына ықпал ету бойынша ресурстық орталықтар жұмысы және Жәнібек ауданы әкімі жанындағы әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі комиссияның жұмысы жөніндегі баяндамалар тыңдалды. Облыстық денсаулық сақтау басқармасы басшысының орынбасары Нұржамал Жұмағұлованың сөзінше, облыста балаларды емдеу және әйелдерді босандыруға жәрдемдесу ұйымдарының жабдықталуы талап етілген нормативтерге сәйкестендірілген. Аудандардағы осындай ұйымдардың заманауи құрал-жабдықтармен жабдықталуы 82,87 пайыз, көп бейінді балалар ауруханасында 85,88 пайызды құрайды. Жалпы, облыс бойынша мұндай ұйымдар қажетті құрал-жабдықтармен 90 пайызға жабдықталған.

– Ана өлім-жітімінің көрсеткішін талдауда 2015 жылдан бастап оның тұрақты төмендеуі байқалуда. Облыс рейтингіне едәуір әсер ететін индикаторлардың бірі нәресте өлім-жітімінің көрсеткіші болып табылады. Бұл 1000 тірі туылған сәбиге 7,5 пайызды құрады, 2015 жылы бұл көрсеткіш 8,6 пайыз болған, республикалық көрсеткіш – 8,8 пайыз. Мұндай жақсы көрсеткіштер ана мен бала денсаулығын қорғау бойынша жасақталған жоспарлы жұмыстардың тиянақты орындалуы нәтижесінде болып отыр. Биыл  9897 әйелге перинаталдық биохимиялық скрининг жүргізілді. Және 10082 жаңа туған нәресте неонаталдық скринингтен өткізіліп, нәтижесінде 5 баланың ауру екені  анықталды. Бұл балалар арнайы есепке алынды. Сондай-ақ биылғы 9 айда 65 әйел және 729 бала Астана және Алматы қалаларындағы ғылыми орталықтарға жолданды. Кардиологиялық көмек көрсету жөніндегі  «Жол картасы» бойынша ағымдағы жылдың 9 айында 33 балаға ота жасалды, – деген Нұржамал Жұмағұлова одан әрі әйелдер мен балаларға медициналық көмек сапасын жақсарту мақсатында өңірімізде ұйымдастырылып жатқан жұмыстар жөнінде баяндады.

Бұдан соң облыстық жастармен жұмыс жөніндегі ресурстық орталықтың директоры Кенесары Нұршинов сөйлеп, орталық-қа жастардың көбінесе жұмыссыздық мәселесімен келетінін айтты. Оның сөзінше,  осы мәселені шешу мақсатында орталық бос жұмыс орындары жәрмеңкесін өткізіп, түрлі мекемелермен, кәсіпкерлермен серіктестік туралы келісімшарт жасасуда. 2014 жылдан күні бүгінге дейін барлығы 248 меморандумға қол қойылған. Осындай жұмыстардың нәтижесінде биыл жұмыссыздық мәселесімен жолыққан 2030 адамның 366-сы тұрақты жұмыспен қамтылған. Ол сондай-ақ ресурс орталығы мамандарының жоғары оқу орындары мен мектептерге және қаладағы жалдамалы жұмысшылар жиналатын жерлерге тоқсан сайын барып, жастармен кездесу өткізетінін айтты. Бұдан басқа жалғызілікті жас аналар мен мүмкіншілігі шектеулі жандарға да орталық тарапынан қажетті кеңестер беріліп, нақты көмектер көрсетілуде. Мысалы, орталық мүмкіндігі шектеулі Өмірболат Сейітқалиевке жеке кәсібін ашуға көмектесті. Сондай-ақ орталықтың көмегі арқасында Сырым, Жаңақала, Қазталов аудандарында, Орал қаласында мүмкіндігі шектеулі жастардың үйлену тойларына көмек көрсетіліп, оларға той барысындағы қызметтердің тегін көрсетілуіне жағдай жасалды, – деген Кенесары Нұршинов ««Зенит» зауыты» АҚ, «Батыс су арнасы» ЖШС және «Қазақстан инжиниринг» Ұлттық компаниясы» АҚ, «Гидроприбор» ҒЗИ АҚ, секілді ірі мекемелерде жастар ісі жөніндегі комитеттер құрылып, олардың белсенді жұмыс істеп жатқанын жеткізді.

Жиын барысында баяндамашыларға комиссия төрағасы мен мүшелері тарапынан көптеген сұрақтар қойылып, оған тиісті жауаптар қайтарылды. Ұйымдастырушылар аудандардағы комиссия жұмысына бақылау жасалуы керектігін айтып, келесі отырысқа  өз ұсыныстарымен келуді тапсырды. Бұл аталмыш комиссия жұмысын  ширату  үшін  қажет.

Айша  ӨТЕБӘЛІ,

«Орал  өңірі»


Аккумулятор ұрлап, ұсталды

Күні: , 50 рет оқылды

1427120616_krazha-gif


Соңғы кезде көлік ішіндегі магнитолла, аудиоаппаратуралар, аутокөлік орындықтарының тыстары, аккумулятор, басқа да заттар ұрлықтың көзіне айналды.


Мұндай жағдайдан сақтанудың негізгі жолы – көлікке  дабыл орнату, күзетілетін аутотұраққа немесе гаражға қою, тіпті болмаған жағдайда үй ауласындағы жарық түсетін  жерге қою. Сондай-ақ көлік салонына құжаттар мен заттарды ұмыт қалдырмау керек.

Қазан айының басында қаламыздағы ақылы аутотұрақтардың бірінде К. есімді азаматтың «СКАНИЯ» аутокөлігінің, сондай-ақ В. есімді азаматқа тиесілі «ДАФ» ныспылы аутокөлігінің аккумуляторлары қолды болған. Іздестіру шараларының негізінде бұл ұрлықты жасаған 1997 жылы туған  С. және Р. есімді екі азамат анықталып, ұсталды. Тексеру кезінде олардың бұрын да бірнеше рет сотты болғаны белгілі болды.

Жуырда Орал қаласы ІІБ криминалдық полиция бөлімінің қызметкерлері «ГАЗель» және «ВАЗ2114» ныспылы аутокөлік есіктерін сәйкес келетін кілттермен ашып, ондағы аккумулятор және аутомагнитоллаларды шешіп алып кеткенін анықтады. Жедел тергеу жұмыстарының нәтижесінде мұндай қылмыстарға бірнеше қайтара барған 1995 жылы туған В. есімді азамат құрықталды.

БҚО ІІД баспасөз қызметі


Алматыдан жеткен аманат

Күні: , 77 рет оқылды

img_3484


Таяуда Алатаудың баурайындағы ару қала Алматыдан  Шыңғырлауға сәлемдеме келіп жетті. Біреуінің өзі, біреуінің әкесі шыңғырлаулық болып келетін қос апамыз сәлемдеме сый жолдапты. Екі қорап ағаш көшеттері.


Сәлемдемені жолдағандар – жерлес апамыз Толқын Қазмағанбетова мен академик Лұқпан Қылышевтың қызы Алма Қылышева.

Ойхой, Толқын апай?! Тағы да жақсы ісіңмен қуанттың-ау бізді. Осыдан біраз күн бұрын апай телефон шалды. «Біздер, Алма апаң екеуміз туған жерге ағаш көшеттерін жібергелі жатырмыз. Тұқымды немерелеріммен бірге теріп, әзірлеп қойдым. Қорапшаға салып беретін кісі іздестірудеміз. Өзің күтіп ал». Айтты, бітті. Елжанды апайдың еркін сөзі қанат бітіргендей болды. Дереу аудан басшысына, орман шаруашылығы мекемесіне телефонмен хабарласып, жұмысты бастап жібердік. Тұқымдарды қайда егеміз, үлгеруіміз керек. Жоспар жасап, қай жердің ыңғайлы болатынын ойлап дегендей.

Сөйтіп, күткен күн де жетті-ау. «Алматы-Орал» жолаушылар пойызының 10-вагонына жіберілген сәлемдемені күтіп алдық. Бәрі ойдағыдай.

Жолсерік жігіт суретке түсуден бас тартып еді: «Бұл – тарихи оқиға, ертең емен, қарағайлар жайнап тұратын болады жерімізде, ал оның тұқымдарын сен әкелдің, азамат», — деп көндірдік, әйтеуір.

Екі қорапты алып, аудан әкімі Альберт Есәлиевтің кабинетіне келдім. Жауапты адамдар жинала қалдық. Альберт Темірболатұлы жасы сексеннен асқан апайдың ауданды абаттандыруға қатысты үлесіне риза болды. Біз де қуандық. Айтпақшы, хаты қораптармен  бірге  келіпті.

Хат «Туған елге сәлем!» – деп басталыпты. Алыстан елді аңсап жүрген апамыз алғашқы кезекте өзін оқытқан ұстаздарын еске алып, аты-жөндерін жазыпты.

Ш. Сағындықов, М. Жанәлиев, Хайрушев, оқу ісінің меңгерушісі Лукерия Кириллқызы, Хасен Ергемұлын еске түсіре отырып, соғыс кезіндегі мектеп үйі, ондағы оқу үдерісіндегі қиындықтарды  баяндайды.

img_3507«1943 жылдың күзінде ауылға вагонмен кісілер келді. Мектепке Украинадан келген адамдарды орналастырды. Біз оларға отын, су әкеліп беріп тұрдық. Ішінде кәрі адамдар болды. Оларды Цхай, Жамал Аманжолова және басқа да  дәрігерлер емдеді. Солардың арасынан бір апай ұлты орыс әлде еврей ме екен, географиядан сабақ берді. Бізге орысша ән үйрететін. «Впереди страна Болгария, поза-ди река Дунай» – деген жолдар есімде қалыпты». Жады қандай жақсы апайдың. Жеті параққа жазған хатының ішінде өлеңдер  де бар екен.

Ұстаздар асыл жан боп жаралған,

Сан  мың  ұрпақ құштарлықпен  нәр  алған.

Талайлардың  көкірегін оятып,

Есімдері күллі әлемге таралған, – деген өлең жолдарын жаза отырып, «Қайдасыңдар, достарым», – деп тебіренеді алматылық апамыз. Достары Ұштап, Мақпал Айтжанова, Сәуле Шотаева, Шабақ, Қалима Иманғалиеваларды сағынышпен еске алады.

Хатты оқи отырып, Толқын Рақымжанқызының ерік-жігеріне, елге деген сарқылмас сағынышы мен перзенттік махаббатына таңғалдық, кең жүректілігіне риза болдық.

Енді сәлемдемеге келейік. Ағаш тұқымдарын егу жөнінде аудан басшысымен ақылдасып, ішкі саясат бөлімінің басшысы Анар Аманкелдіқызы және орман шаруашылығының басшысы Нұрлан Ықсанұлының ұйымдастыруымен игі іс атқарылды. Емен, каштан ағаш тұқымдары орталық саябаққа егілді. Бір қуаныштысы – дәрігер апаларының беріп жіберген аманатын жас дәрігерлер мен орманшылар өз қолдарымен отырғызды. Аманат орындалды деуге болады. Ал қалған тұқымдар аудандық орман шаруашылығы мекемесінің көшеттер өсіретін арнайы  орындарына  егілді.

Қазанның соңғы күндерін ала келген қар аппақ болып жер бетін басып қалды. Ақ ниетпен сәлемін жолдаған апамыздың аманатын орындау сәтінде аспаннан жапалақтап жауған ақ қарды жақсылыққа жорыдық. Лайым, солай болсын.

Айтпақшы, апамыз хатының соңында: «Мен сендерді сағындым, елдегі істеліп жатқан жақсылықтарға риза болып қайттым (жазда келіп кеткен еді). Жеңістің 70 жылдығына шыққан шағын кітапшаға ризамын, оны жалғастырып, батырлардың ұрпақтары туралы көрсетіп жазсаңдар, жақсы болар еді», – депті.

Елім деп жүрегі елжіреп жүрген алматылық апамызға: «Ел сіздермен бірге. Жерлестік қатынасымызды үзбейік. Алматы мен Шыңғырлау арасындағы тілектер жалғасады. Сіздер жіберген тұқымдардан болашақта дәу емен  бой түзеп, өздеріңіздей берік, төңірегіне түгел саялы болғай», дейміз.

Адақ   ШОТПАНОВ,

Шыңғырлау   ауданы


Қаңғыбас иттер қажытты

Күні: , 49 рет оқылды

img_0466


Соңғы кезде ауданда «үйірімен» жүретін иттерден бала тұрмақ, үлкендердің өзі қорқатын болды. Әсіресе, таңертеңгі мезгілде балаңды сабаққа апарайын деп мектепке бара қалсаңыз, мектеп аулаларында қаптап жүрген иттерді көріп, бала түгілі, өзің мектепке әзер кіресің. Сол мектеп аулаларында жүрген төрт аяқтылар – бір-бір үйдің асыранды иттері. Оқушы балаларға еріп келген иттер, кішкентай қожайыны мектепке кіріп кеткендіктен, оны күтіп, аула ішінде қалып, басқа балаларға қауіп төндіруде.


Мұндай қараусыз жүрген асыранды иттерді айтпағанда, қоқыс жәшігін аралап қаңғып жүрген иесіз қаңғыбас иттер қаншама?! Жылына екі рет кемінде 8-9-дан күшіктейтін қаңғыбас иттер жыл сайын жүздеп ұсталып, атылып жатса да, азаятын түрі жоқ. Ауыл тұрғындары тамақ іздеп, әбден ашынып, ызаланған иттер шабуыл жасай ма деп, балаларын мектепке жалғыз жіберуден қалды. Тіпті мұндай оқиғалар ауданымызда жиілеп барады. Жақында Анель есімді бүлдіршінді Ж. есімді ауыл тұрғынының асыранды иті қауып алған. Анельдің анасы Әсемгүл Сүлейменова:

— Анель және Жанель есімді егіз қыздарым мектепалды даярлыққа барады. Әкесі екеуміз жұмыста болғандықтан, қыздарымды сабақтан әжесі алып келеді. 18 қазан күні сағат түскі 12-нің шамасында әжесі әдеттегідей немерелерін алып үйге келеді. Жанель әжетханаға барғысы келіп қысылғандықтан, әжесі оны алып үйге кіріп кетеді де, ал Анель көрші балалармен аулада ойнай тұрайыншы деп сыртта қалады. Осы қас қағым сәтте сыртта қалған Анельдің қатты жылаған дауысы естіледі. Бір жамандықтың болғанын сезген әжесі жүгіріп сыртқа шықса, бет-аузы қанға боялып, бір нәрседен қатты қорқып тұрған Анельді көреді. Не болғанын түсіне алмай абдырап тұрған әжесінің қасына келген көршісі Анельді сары түсті иттің қауып алғанын, оны иттен әзер арашалап алғанын айтады. Дер кезінде «Жедел жәрдемге» қоңырау шалып, итке қабылған қызыма алғашқы медициналық көмек көрсетілді. Ендігі жерде қызымның алдағы уақытта ем-домын дұрыс алуы үшін қапқан итті анықтау керек болды. Осы мақсатта есік алдындағы қоқыс жәшігінде тамақ іздеп толып жүретін иттерді аңдыдым. Іздеген сары итім көп күттірмеді. Қызымды қапқан сары ит қоқыс жәшігін айналып өтіп, көпқабатты үйлердің бірінің жанында әңгімеле-сіп тұрған бір топ адамның арасына барды. Сол жерде велосипед ұстап тұрған бір жас жігітке барып еркелеп, иіскелеп, соның қасынан шықпай қойды. Сол жерге барып «Мына ит кімдікі?» деген сұрағыма велосипед ұстаған қараторы жас жігіт «Менікі, жай ма?» деп қарсы сұрақ қойды. Мен «Кімнің баласысыз?» деп едім, бір нәрседен сезіктенді ме «Неге, жайшылық па?» деп қатқылдау сөйледі. «Итіңіз қызымды қауып алды, сол себептен иттің иесін іздеп жүрмін» деп едім, «Бұл ит қабаған емес, қызыңыздың өзі ойнап жабысқан шығар» деп велосипедіне мініп алып кетіп қалды. Артынан қасында тұрған адамдардан иттің қожайынының аты-жөнін сұрастырып біліп, полиция қызметкерлеріне хабарладым. Қазір иттің құтыру ауруына қарсы егілгендігі анықталуда, — деді қызының денсаулығына алаңдаған ана.

img_0443Бұл – тек бір ғана оқиға, аудандық орталықтандырылған аурухананың мәліметіне сүйенсек, соңғы тоғыз айда аудан бойынша үй жануарларына тістеліп немесе таланап қалған адамдар саны 50-ге жеткен.

— Биыл итке қабылып түскен 50 адамның 24-і Жаңақала ауылынан. Адам қапқан 24 иттің 18-інің иесі анықталған болса, алты ит иесіз болып табылды. Бұл дегеніміз – алты адам ит қапқан дене жарақатынан бөлек, түрлі ауру жұқтыру қаупіне ұрынды деген сөз. Тұрғындар үй жануарларына қабылып, «Жедел жәрдем» бөліміне түскен кезде біз дереу тұтынушылар құқығын қорғау басқармасына және аудандық ІІБ-ға жедел хабарлама түсіреміз. Ал олар ит иесін анықтап, иесі анықталған жағдайда адамға жұғатын аса қауіпті, жұқпалы және вирусты аурулардың барлығына зерттеу жүргізу үшін жануарды 10 күн қамауда ұстайды. Егер жануар клиникалық сау болып танылған жағдайда, ол иесіне қайтарылады. Одан әрі біз қабылған адамды толық тексерістен өткізіп, құтыруға қарсы вакцинаны егуді тоқтатамыз, — дейді аурухананың хирург дәрігері Арман Жоламанов.

Енді аудандық тұтынушылар құқығын қорғау басқармасының соңғы үш жылдағы мәліметіне жүгінсек, үй жануарларына қабылып немесе талану оқиғалары Жаңақала, Пятимар, Бірлік, Көпжасар және Жаңақазан ауылдық округтерінде көптеп кездеседі екен. Бір қуантарлығы, ауыл тұрғындарын қапқан сол иттердің ешбіреуінен құтыру белгісі табылмаған.

Жаңақала ауданы әкімдігінің шаруашылық жүргізу құқығындағы «Жаңақала аудандық ветеринариялық станция» МКК директорының міндетін атқарушы Берік Шорманов:

— Ит ату ережесінің сақталмауынан ауыл тұрғындары жарақаттанған оқиғалар болғандығы рас. Сол себептен де биыл біз ұйықтататын дәрі жағылған инемен ататын пневматикалық мылтық сатып алдық. Бұл қару мылтыққа қарағанда қауіпсіз. Пневматикалық мылтықпен атып ұйықтату тәсілі арқылы биыл аудан бойынша 437 ит ауланып жойылды.

Ал Еуропа елдеріндегідей итті аулап, арнайы жерде ұстау тәсіліне келсек, ол – өте дұрыс әдіс. Бірақ ол үшін көп қаражат керек. Бізге қаңғыбас иттерді жою үшін жергілікті бюджеттен жылына 600 мың теңгеге жуық қаражат қана бөлінеді. Ал жаңағы иненің басына жағатын дәрінің өзі 100 мың теңге тұрады. Қаңғыбас иттерді қамап ұстау үшін оларға арнайы орын, тамақ және оларды қадағалап қарау үшін арнайы қызметші қажет. Оның барлығына қанша қаражат қажет екенін өзіңіз ойлап көріңіз, — дейді.

Жауапты мамандармен сұхбаттаса отырып, жалпы осы салада әлі де шешімін таппай келе жатқан мәселелердің бар екендігіне көз жеткіздік. Бөлінген қаражаттың аздығы қаңғыбас иттермен күрес жүргізуге біршама кедергі келтіріп отыр. «Жылына мұнша қаржы бөлінді, оған мынадай көлемде ит өлтірілді» деген жалаң цифр мен статистикаға сүйене берсек, ертең мұның бетін қайтару қиын болып қалуы бек мүмкін. Сол себепті қаңғыбас иттермен күресті жүйелі жолға қойған дұрыс. Өйткені оның артында адам өмірі тұр…

Н. ҒАББАСОВ,

Жаңақала ауданы


Балықты бекерге зерттемейді

Күні: , 56 рет оқылды

002-%d0%b8%d0%b7%d0%bc%d0%b5%d1%80%d0%b5%d0%bd%d0%b8%d0%b5-%d1%83%d1%80%d0%be%d0%b2%d0%bd%d1%8f-%d0%ba%d0%b8%d1%81%d0%bb%d0%be%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%b0-%d0%b2-%d0%b2%d0%be%d0%b4%d0%b5-dscf3127


Биылғы қыркүйек айында «Қазақ балық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС-ның Батыс Қазақстан және Атырау филиалдарының, Мәскеудің Бүкілресейлік балық шаруашылығы және океанография институтының қызметкерлері Жайық өзенінде бірлескен экспедициялық зерттеу жұмыстарын жүргізді. Ауыл шаруашылығы министрлігінің тапсырысы бойынша жүргізілген зерттеу жұмыстары Жайық өзеніндегі бекіре балықтарының уылдырық шашу орындарын паспортизациялауды, олардың жағдайын зерттеуді, морфометриялық көрсеткіштерін (көлемін, ауданын зерттеу) анықтауды, сол уылдырық шашу орындарының тиімділігін сараптауды, картасын жасауды көздейді.


— Облыс аумағында Жайық өзенінің ортаңғы ағысының төменгі бөлігі және төменгі ағыстың жоғарғы бөлігі орналасқан. Сондықтан біздің өңір аумағындағы өзен бөлігінде бекіре тұқымдас балықтардың ең тиімді уылдырық шашу орындары орналасқан, — деді «Қазақ балық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС-ның БҚ филиалының директоры Төреш Мырзашев. Оның айтуынша, 2003 жылы жүргізілген паспортизациялық зерттеулердің нәтижесінде БҚО мен Атырау облысы аумақтарындағы өзен бөлігінен бағалы балықтың 68 уылдырық шашу орны анықталған. Соның ең тиімді, ең табиғи қолайлы уылдырық шашу орнының 55-і біздің өңірге тиесілі. Каспий теңізі — тұзды су, теңізді бекіре балықтары жайылым ретінде пайдаланғанмен, олар жыныстық жағынан жетілгеннен кейін табиғи инстинктпен уылдырық шашуға Жайыққа, тұщы суға көтеріледі. «Бекіре уылдырық шашуға Жайыққа екі рет шығады. Көктемгі анадромдық бағытта уылдырық шашуға шығатын балықтармен (оларды «яровые» дейді) қатар күзге таман келіп, Жайықтағы шұңқырларда қыстап шығып (олары «озимые») көбейетіндері бар. Бекіре балықтары негізінен Жайық өзенінің арнасында және өзен жағалауында орналасып, суы көтерілгенде судың астында қалатын қүмды-қиыршық тасты орындарды уылдырық шашуға тиімді пайдаланады. Жалпы, уылдырық шашу орындары 2003 жылдан бері мүлдем зерттелмеген. Соны қайтадан тексеріп, қандай жағдайлар орын алды, уылдырық шашу орындары өзгеріске үшырады ма, соны зерттеп картасын жасадық, — деді Төреш Қайыржанұлы.

Зерттеу нені көрсетті?

20-09-201%d1%85%d0%b0%d0%bb%d1%8b%d0%ba%d0%b0%d0%b0%d0%bb%d1%8b%d0%ba-%d1%8d%d0%ba%d1%81%d0%bf%d0%b5%d0%b4%d0%b8%d1%86%d0%b8%d1%8f5%d0%b0-0%d0%b0%d1%82%d1%8b%d1%81%d1%83%d1%88%d1%8b%d0%bb%d0%b0%d1%80Жайық өзенінде бекіре балықтарын кәсіби аулауға ешуақытта рұқсат етілмегені белгілі. Өйткені Ақ Жайықтың облыс аумағындағы бөлігі КСРО заманында ерекше қорғалатын аймақ болды. Өзен тек бекіре балықтары емес, басқа да кәсіби балықтардың уылдырық шашатын өрісі болып есептеледі. Ал Каспий теңізінде кәсіби балық ауланып келгенмен, 2010 жылы оған да тыйым салынды. Одан кейін тек ғылыми мақсатта Атырау қаласында орналасқан екі бекіре өсіру зауыттарына (балықтың аналығы мен аталығы) өндірушілер қажет болғандықтан, оларға белгілі балық аулауға квота бөлініп келді. Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің №177 бұйрығы бойынша 2016 жылдың 30 маусымынан бастап бекіре балығын аулауға тыйым салды. Мәскеу ғалымдары бекіре тұқымдас балықтың уылдырық шашып, табиғи көбеюі тек Жайықта сақталғанын айтады. Рас, Еділде бекіре тек Вольжск қаласына дейін көтеріле алады. Одан әрі Вольжск бөгеті, су қоймалары мен ГРЭС-тер тұр. Ал Орск қаласынан бастап Жайық өзенінде бірде-бір су қоймасы салынбаған. Сондықтан бекіренің емін-еркін көбеюіне толық жағдай жасалған.

— Зерттеулердің нәтижелері бойынша ғылыми тұрғыдан ұсыныстар дайындалып, беріледі. Бекіре балықтарының уылдырық шашу орындарын қорғау, бекіре балықтарының табиғи көбеюіне қолдау жасау маңызға ие. Экспедицияның мақсаты да — сол. БҚО филиалы ғалымдарының зерттеулері бойынша 2013-2015 жылдары аралығында Жайық өзенінде шоқыр балығының шабақтары бар екені анықталды. Облыс аумағындағы бекіре балықтарының көбею орындарында осы шоқыр балығының әлі де болса, табиғи жолмен өсе алатындығын көрсеттік. Сүйрікке келетін болсақ, ол көп миграция жасамайтын көлемі кішірек (40-50 см) балық, оның популяциясы Жайықта сақталып отыр, — деді Т. Мырзашев.

Бағалы емес балықтар популяциясы күш алуда

Мамандардың айтуынша, бекіре — құнды, эволюциялық жағынан ең көне балық. Бүгінде олардың түр ретінде жойылып кетпеуі табиғат қорғаушылардың, ғалымдардың, экологтардың басын ауыртатын жайт. Өткен ғасырдың 90-жылдарының екінші жартысына дейін Каспий теңізінен бекіре балықтары өзенге көтеріліп отырса, сол жылдардың екінші жартысынан бастап олардың популяциясы күрт төмендеп кетті. Қазір қорытпа, бекіре, пілмай сықылды балық түрлері өңірімізге жете алмай жатыр, яғни популяциялық саны бірнеше есе қысқарып кеткен. Жайықты 47 балық түрі мекендесе, соның 40 пайызын тұқы тұқымдас кәсіби балықтар, 11 пайызын бекіре тұқымдас балықтар құрайды, ал қалғандары басқа тұқымдастарға жатады. Ғылыми-зерттеу мақсатындағы суға салынатын ауларға тек қана тұқы кәсіби балықтары түсетіні соны айғақтайды. Облыста балық шаруашылығы маңызы бар 238 су айдынының 163-і (Жайықты және оның сол және оң жақ жағалауларындағы су жайылымдарын қоса алғанда) халықаралық маңызға ие. Қалған 75 су айдыны жергілікті маңызы бар саналады және оған Жайық-Көшім, Қамыс-Самар суландыру жүйесінің су айдындары, Шалқар көлі, Өлеңті, Шолақаңқаты, Қалдығайты, Ембулатовка, Быковка, Шыңғырлау және өзгелері жатады.

2006-2016 жылдар аралығында өңірдегі 74 су айдыны балық шаруашылығына маңызы бар болып есептеледі. Су айдындарындағы ең көп тараған балық түрлері табан -14, балпан — 15, торта және қызылқанат -16, мөңке — 19, алабұға 20 су айдынында жиі кездеседі. Олар да салмағына, ұзындығына қарамастан кәсіби балықтар болып есептеледі. Кәсіби құнды балықтарды сазан, жайын, шортан, көксерке, аққайраң балығын кәсіптік, спорттық-әуесқойлықпен аулаушылар жеткілікті. Сондықтан таңдап аулаудың кесірінен су айдындарында осындай балықтар азайып кеткен. Оның орнын құны жағынан бағалы емес балықтар басып, олардың популяциясы көбейіп барады. Әзірге балықтың бір түрі мүлдем жоғалып барады деген факті жоқ. Кері-сінше Орал төңірегіндегі су қоймаларында бұрын ихтиофаунамызда кездеспеген ротан-головешка деген балық тірлік етуде. Денесінен басы үлкен, ұзындығы 12-14 см болатын бұл жыртқыш балық өзгелердің қорегіне бәсекелес әрі өзге балықтардың шабақтарымен қоректеніп, экологиялық орыннан басқа балықтарды ығыстыратын мүмкіндігі бар. Ғалымдар балықтың бұл түрін Ресей жағынан түрлі жағдайлармен (балықтандыру кезінде немесе су жайылымдарынан) келіп, таралған деп есептейді. Әдетте табиғи су айдындарында мұндай балықпен күресу тек мелиоративтік аулау әдісімен жүргізіледі. Мысалға, дөңмаңдай да — жерсіндірілген балық, Тайпақ жағында жайылма суларда көп кездеседі. Білетіндер оны әуелде Рыбцехтағы тоғанда өсірілгенін, тоған бұзылған жағдайда шығып кетіп, Шағанға, одан әрі Жайыққа өтіп кеткенін айтады. Негізі оларды Қиыр Шығыстың өсімдік қоректік балықтары деп атайды. Жаз айларында су келмеген жылдары су асты шөптері қаулап өседі. Сонда ғалымдар ақ амур, шұбар дөңмаңдай, ақ дөңмаңдай балықтарын өсіруге кеңес береді. Алайда ақ амурға ағыс керек. Мұндай балықтардың мелиоративтік-биологиялық маңызы бар.

Балықты молайтуға ықыласты

Облысымызда жыл санап табиғат пайдаланушылар қатары өсіп келеді. Аталмыш ҒЗИ-мен 2007 жылы балық шаруашылығы қолданылуында 17 су айдынынан 378 тонна балық аулауға лимит берілген. 2008 жылы 14 су айдынынан — 256,8 тонна, 2009 жылы 15 шақты су айдынынан — 775,5 тонна, 2010 жылы 27 су айдынынан — 1185 тонна, 2011 жылы 17 су айдынынан — 1132,6 тонна, 2012 жылы 14 су айдынынан — 605,5 тонна, 2013 жылы 8 су айдынынан — 288 тонна, 2014 жылы 10 су айдынынан — 273,4 тонна, 2015 жылы 8 су айдынынан — 257,6 тонна, 2016 жылы 12 су айдынынан 355,7 тонна балық ұстау лимиті бекітілді. Ең көп балық аулау көлемі 2010-2011 жылдарға сәйкес келеді. Өйткені бұл жылдары әкімдіктің шешімі бойынша су айдындары табиғат пайдаланушыларға көбірек бекітілген.

Соңғы кезде табиғат пайдаланушылар балық аулаудың экстенсивті түрінен интенсивті түріне көшірілуде. «Бұл үшін кейбір су айдындары көлдік тауарлық балық шаруашылығына көшіріледі. Осы жағдайда табиғи ихтиофаунаны құнды кәсіби балық түрлерімен алмастыра отырып, су айдындарына құнды балықтар жіберіп, толықтырады. Осының арқасында балық көбейіп, балық аулау өнімділігі артады. Биыл үш су айдыны көлдік тауарлық балық шаруашылығын жүргізуге ұсынылды. Олар — Жаман Бөрлі (Федоровка жағында), Улекта (Орал-Ақсай күре жолы жағында), Гремячий (Белес ауылы маңында). Осы шаралардың барлығы өзен-көлдердегі балық түрін молайтуға, облыс тұрғындарын балық түрлерімен молынан қамтуға жол ашады», — деді «Қазақ балық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС-ның БҚФ-ның директоры Төреш Мырзашев.

Гүлбаршын ӘЖІГЕРЕЕВА,

«Орал өңірі»


Күн тәртібінде: үш тілде білім беру

Күні: , 143 рет оқылды

dsc_1557


Білім саласына қатысты жаңа реформаға сәйкес биыл еліміздегі педагог мамандардың тілдік біліктілігін көтеруге байланысты дайындық курстары жүргізілуде.


2019 жылы барлық мектепте жоғары сынып оқушылары үшін жаратылыстану бағытындағы төрт пән – физика, информатика, биология, химия ағылшын тілінде жүргізілетіні белгілі. Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университетінің тілдер және менеджмент факультетінің мамандары мұғалімдерді ағылшын тілінде оқытуды қазан айында бастапты. Қазіргі уақытта тілашар курсына қатысушылардың екінші легінде курстың алғышарттарын меңгеруге кіріскен Орал қаласының өзінен және Бөрлі, Теректі, Қазталов, Тасқала аудандарынан келген 230 мұғалім бар.

Облыстық білім басқармасының оқу-әдістемелік кабинетінің қолдауымен курс қатысушыларына Назарбаев зияткерлік мектебі мен облыстық дарынды балаларға арналған қазақ-түрік мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты ұжымдары өз тәжірибесімен бөліседі. Үштілділікке байланысты алғашқы дайындық курсының ұйымдастырушысы, Еуразия индустриалдықэкономикалық колледжінің директоры Роман Бисенғалиев қалалық және аудандық білім беру бөлімдерінен ағылшын тілі курсына бекітілген педагогикалық құрамды өзгертпеуді, яғни тұрақты қатысып отыруын талап еткенін айтады. Екіншіден, курсқа жасы 45-ке дейінгі мұғалімдер қабылдануда. Курс алдында тестілеу арқылы мұғалімдердің тілдік деңгейін анықтап, сол арқылы топқа бөліп, деңгейлеп оқыту қолға алынған. Келесі кезеңге дейінгі аралық мерзімде тілдік курс онлайн режимде жалғасатын болады. Екі ай сайын мұғалімдер облыс орталығына келіп, сынақ тапсырып отырады. Ауданнан келетіндердің іссапар шығындарын білім беру бөлімдері түгелімен қамтамасыз етеді.

«Оқыту курсы әр топқа 144 сағатқа есептелінген. Жыл соңына дейін үш лекпен 38 топқа бөлінген 563 мұғалім қамтылады. Қазіргі уақытта салалық терминологиялық сөздіктер мен оқу-әдістемелік құралдарын дайындап,  пайдалануға беріп жатырмыз. Келесі жылғы маусым айына жоспарланған тілдік курстың екінші кезеңінде әр пәннің мұғалімдеріне ағылшын тілі бөлек оқытылады. 2018 жылы жоспар бойынша үшінші кезеңнің оқу-әдістемелік жұмыстары ұйымдастырылады. Оқыту курсын тендер рәсімі негізінде облыстық бюджеттен бөлінген 80 миллион теңге қаражатқа жүзеге асырамыз. Мұғалімдерге әзірше 15 тіл маманы дәріс беруде. Өткен айда 118 мұғалім ағылшын курсының алғашқы легінде оқыды», – дейді Роман Масалимұлы.

Жаратылыстану бағытындағы пәндерді ағылшын тілінде оқытудың нәтижесіне байланысты еліміздегі сарапшылар әрқилы пікір білдіріп жатқаны тұрғындарға мәлім. ҚР Білім және ғылым министрлігі заман талабына сай үш тілде оқыту ұрпақтың жаһандық бәсекеде мығым болуын қамтамасыз етеді деп сендіреді. Ал бірқатар қоғам қайраткері мен ұлт зиялылары жаңа реформаны іске қосу қазақ тілінің ғылымдағы рөлін төмендетіп, оқу үдерісінде балалардың психологиясына кері әсерін тигізетінін айтып, дабыл қағуда. Роман Бисенғалиев те бұл жоба аяқсыз қалмаса екен деп алаңдайды. Себебі еліміздегі білім саласына жаңа министр тағайындалса, жаңа реформаның басы қылтиятыны белгілі.

М. Өтемісов атындағы БҚМУ-дың профессоры, химия ғылымдарының докторы Дина Меңдәлиева: «Негізінде, нақты ғылымдарға қатысты қазақ тілінде жазылған сапалы оқулықтар және әдістемелік құралдар жеткіліксіз. Кейбір ағайындарым оқу жүйесіне жаңа реформа енгізілетінін естігенде, балаларын қазақ мектебіне беру жайын ойлануға мәжбүр болды. Негізінен түпкі салдарын жете зерделеп қолға алу керек еді», — деді біздің қойған сауалымызға.

Облыстық білім басқармасы басшысының орынбасары Зәуре Ғұмарованың уәжінше, министрлік мемлекеттік тілді дамытуға баса көңіл бөлуге тапсырма берген. «Он екі жылдық оқыту жүйесіне көшу – заман талабы. Болашақ мамандығы жаратылыстану-математика бағытындағы  пәндерімен тығыз байланысты болса, оқушы жоғарғы сыныпқа өтерде өз еркімен таңдаған екі пәнді ағылшын тілінде оқиды. Ал гуманитарлық салаға бет бұратын түлектер үшін аталған пәндер қазақ тілінде жүргізіледі», – деді ол. Оның айтуынша, 1992 жылы облыста балалардың 52,3 пайызы қазақ мектебіне барса, араға он төрт жыл салып бұл көрсеткіш 67,4 пайызға дейін артқан. Соңғы жылдары бірыңғай қазақ тілінде оқытатын мектептер ашылуда. Қазіргі кезде облыстағы 384 күндізгі мектептің 259-ында – қазақ, 33-інде  орыс тілінде сабақ берілсе,  92-сі  аралас мектеп екен. Білім ошақтарын қазақ тілді мектепке айналдыру мәселесі де күн тәртібінен түспейді.

Реформаның жемісін алдағы жылдар айқындайды. Ең бастысы, мемлекеттік тілдің болашағы – ұрпақ болашағымен тығыз байланысты екенін ұмытпайық!

Нұртай АЛТАЙҰЛЫ,

«Орал өңірі»


Жаңа бапкер мен ойыншылар келді

Күні: , 42 рет оқылды

%d0%b0%d0%ba%d0%b6%d0%b0%d0%b9%d1%8b%d0%ba-%d0%b4%d0%be%d0%bf%d1%82%d1%8b-%d1%85%d0%be%d0%ba%d0%ba%d0%b5%d0%b94


Допты хоккейден жоғары лига командалары арасында Ресей чемпионатында өнер көрсететін Оралдың «Ақжайығына» жаңа бапкер мен ойыншылар келді.


«Ақжайық» спорт клубының директоры Азамат Шайхының айтуынша, бас бапкерлікке Саратовтан келген Владимир Кожевников тағайындалды. Ол осыған дейін «Ақжайықпен» бір топта ойнап жүрген Саратовтың «Универсалын» жаттықтырып, біраз табысқа қол жеткізген. Команданы күшейту мақсатында жаңа бапкермен бірге Ресейден жеті бірдей ойыншы алынды. Олар: жартылай қорғаушылар Сергей Гаврилов (Қазан), Евгений Суковин (Омбы), Артем Недоступов (Саратов), Максим Никишов (Краснотурьинск), қорғаушылар Сергей Пантеев (Навашино, Нижегород облысы) және Александр Подметалин (Саратов). Оған қоса өткен жылғы маусымда «Ақжайық» құрамында мергендігімен көзге түскен тағы бір ресейлік, шабуылшы Сергей Башаев (Ишеевка, Ульянов облысы) өнер көрсетуін жалғастырады. Сонымен қатар «Ақжайықтан» біраз ойыншының кеткендігі белгілі болды. Соның ішінде жастайынан жарқырап көрініп келе жатқан Қазақстан ұлттық құрамасының мүшесі, екі мәрте әлем чемпионатының қола жүлдегері Ескендір Нұғманов енді Норвегияда бағын сынап көрмек. Оның орнына капитандық тізгінді Орал допты хоккейінің тағы бір түлегі Максим Өтебалиев алды.

Биыл өзінің құрылғанына 40 жыл толуын атап өтетін «Ақжайық» жаңа маусымда бұрынғыдай «Маяк» (Краснотурьинск), «СКА-Свердловск» (Екатеринбург), «ДинамоҚазан-2» (Қазан), «Универсал» (Саратов), «Никельщик» (Верхний Уфалей), «Знамя-Удмуртия» (Воткинск), «Локомотив» (Орынбор) командаларымен бір топта өнер көрсетпек. Бұл топтағы ойындар 30 қарашада басталып, алдағы жылы 26 ақпанда мәреге жетеді.

«Басты мақсат – өз тобымызда табысты ойын өрнегін көрсетіп, финалдық сайыстарға жолдама алып, жоғары топ командалары арасында жүлдегерлер қатарынан көріну», – деді Азамат Шайхы.

Айта кетейік, қазіргі кезде «ҚПО б.в» компаниясының қаржысына «Жастар» стадионында жасанды мұз айдыны салынуда. Сондықтан «Ақжайық» жаңа маусымда өз айдынындағы кездесулерін Оралға қарасты Зачаган кентіндегі «Стеновик» стадионында өткізеді.

Ғайса  БӘЙМЕН


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика