Мұрағат: Декабрь, 2015


Азамат БЕКЕТ: «Жаңа  жылдан  жеңіс  күтеміз»

Күні: , 326 рет оқылды

Азамат Бекет1

Міне, 2015 жыл да мәреге жетті. Осыған орай спорт саласында нендей істер тындырылды, алдағы жоба-жоспарлар қандай, міне, бұл жөнінде БҚО дене шынықтыру және спорт басқармасының басшысы Азамат Бекет бізге былайша әңгімелеп берді.

— Азамат Бауыржанұлы, алдымен өңірдегі спорт бюджеті қандай болды, жаңадан іске қосылған нысандар, БҚО спортшыларының негізгі табыс-жетістіктері жөнінде айта кетсеңіз?

— Жалпы алғанда, биыл өңір спорты үшін жемісті болды деу­ге толық негіз бар. 2015 жылы облыс спортын дамытуға жергілікті бюджеттен 2,5 млрд. теңге бөлінді.

Әрине, қай саланың да ин­фра­құрылымын дамытпайынша, та­бысқа жетемін деу қиын. Осы орайда биыл 70 пайызы республикалық, қалғаны облыстық бюджеттен қаржыландырылып, Сырым ауданының Жымпиты және Қаратөбенің Қаратөбе ауылында әрқайсысы 160 көрермендік орын­­­­ға есептелген, сондай-ақ Орал қа­­­ла­сының Зашаған кентін­де 320 орындық дене шынықты­ру-са­уық­­тыру кешендері салынып, пай­­­да­лануға берілді. Бұған қоса «Жұ­мыс­­­пен қамтудың жол картасы – 2020» бағдарламасына сәй­кес талай спорт саңлағы тү­леп ұшып, байрақты бәсекелер өт­кізілген «Облыстық жоғары спорт­тық ше­­берлігі мектебі» МКҚК ғимаратын­да күрделі жөндеу жұ­мыстары жүргізілді.

Елбасы тапсырмасына сәй­кес атқарылған істер нәти­же­сінде спортпен тұрақты айна­лысу­шы­лардың қатары жыл са­нап артып келе жатқаны айқын аң­ға­рылады. Мысалы, 2014 жылы 150287 адам немесе облыс халқының 23,9 па­йызы спортқа бет бұрса, биыл олардың қатары 158739-ға немесе 25,2 пайызға жетті. Жыл ішінде салауатты өмір салтын насихат­тау бағытында 126007 адам қатыс­қан 2 мыңнан астам спорттық-бұ­қаралық іс-шаралар өткізілді.

Биыл жарыстар негізінен айтулы даталарға арналды. Мыса­­лы, Қазақстан халқы Ассамблеясы­ның 20 жылдығына арналған түрлі ұжымдар қызметкерлері арасында шаңғыдан жаппай жүгіру, Ұлы Жеңістің 70 жылдығына орай дзюдо күресінен ерлер мен әйелдер арасында Кеңес Одағының Батыры М. Мәметованың еске алуға ар­­­­налған VІ халықаралық турнир, ара­лас жекпе-жек түрлерінен «Көш­пелілер шайқасы – 2015», Қа­зақ хандығының 550 жылдығына орай ҚР Президентінің жүлдесі үшін қазақ күресінен ересектер арасында «Қазақстан барысы» турнирінің облыстық іріктеу са­йысы, қазақ күресінен «Жас барыс» республикалық турнирі, ұлт­­тық спорт түрлерінен ҚР чемпионаты, атақты жазушы-журналист С. Бердіқұловты еске алуға ар­налған БАҚ қызметкерлері арасында ҚР спартакиадасы және бас­қа додаларды айтуға болады. Болашақта бұлардың аясы ке­ңіп, әлемдік турнирлердің де ұйым­дастырылатыны анық.

Өңірде елуден астам спорт түрі қарқынды дамып келеді. Бұ­­ған облыс спортшыларының республикалық жарыстарда 363 медаль (125-і – алтын, 111-і – күміс, 127-сі – қола) жеңіп алғаны дәлел. Оған қоса халықаралық рес­ми жарыстардан өңір өкілдері 94 медальмен (23-і – алтын, 32-сі – кү­міс, 39-ы – қола) оралды.

Облыс тұрғындары көптеп қа­тысқан жарыстар да аз болған жоқ. Айталық, Шымкент қаласын­да мемлекеттік қызметшілер арасында өткізілген ҚР спарта­киа­дасы­нан БҚО құрамасы жал­пы­ко­мандалық есепте жүлделі үшінші орынды иеленді. Халықты спорт­қа тартудың тиімді құралы, дені сау қоғам құрудың кепілі ретін­­де Президенттік тестер белсенді ен­­гі­зілуде. Биыл бұл сынақты тапсы­руға 94563 адам қатысты. Прези­денттік тестіден алғаш рет Шым­кент қаласында ұйымдасты­рылған ел чемпионатына БҚО-дан 18 адам қатысып, олар жекелей сында 30 медальді еншілеп, ко­манда­лық есепте төртінші орыннан көрінді. Әсіресе, абсолюттік бағдарламаны орындаған спорт ардагері Владимир Мельников алтын медальді жеңіп алса, Ирина Хромцова күміс жүлдегер атан­ды. Сол секілді ҚХА-ның 20 жылды­ғына орай Қызылорда қаласында ұлттық спорт түрлерінен өткізіл­ген ІV республикалық фестивальде облыс құрамасы тоғызқұмалақ пен жекпе-жектен жоғары нәти­­же көрсетті.

Біздің болашағымыз – жас жет­кіншектерді спортқа тарту ұмыт қалған емес. Қазір 10371 ба­ла мен жасөспірім спорт мектептерінде жаттығып, шеберлік­терін шыңдау үстінде. Соның ішінде 1150 бала футбол, шағын фут­бол, волейбол, баскетбол сынды белсенді ойын спорт түр­ле­рі­нен мектеп лигасы жарыстарына қатысты.

Өңірде мүгедектер спортын ілгерілетуге де ерекше көңіл бө­лініп, олардың ішінде түрлі додаларда оза шауып жүргендері аз емес. Биыл Павлодар қаласында өткізілген ҚР ІV параолимпиа­да­лық ойындарында Азон Шаймарданов пауэрлифтингтен, Михаил Бычковский жүзуден бас жүлде­ні еншілеп, мүмкіндігі шектеулі жандардың да спортпен тұрақты айналысса, айтулы жеңіске жете алатындықтарын көрсетті.

— Алдағы жылы Бразилия­­­­­­­ның Рио-де-Жанейро қаласын­да ХХХІ жазғы олимпиада ойын­дары өтетіні белгілі. Осы айтулы додаға қазірдің өзінде Ба­­тыс Қазақстаннан спорттық жү­ріс­тен Георгий Шейко және байдарка мен каноэ есуден Алек­­сей Дергунов пен Андрей Ер­гучев жолдама алды. Жаңа жыл­да тағы қандай спортшы­лар­дан осындай нәтиже күтесіз?

— Әрине, ондай үміткерлер бар­­шылық. Әсіресе, дзюдодан қа­­зақ жастары арасында тұң­ғыш рет әлем чемпионатының кү­міс жүлдегері атанған Азамат Мұ­қа­нов, әйелдер күресінен дү­ние­жү­зілік біріншіліктің қола жүлдегері Екатерина Ларионова, сондай-ақ академиялық есуден олжа салып жүрген Георгий Феклистов пен Евгений Тацейге сенім артамыз. Лицензиялық жарыстар жаңа жылда да жалғасады, күтеміз. Ең бастысы, олимпиадаға қатысып қана қоймай, Қазақстанның көк байрағын биікте желбіретіп, ел абыройын аспандата түссе дей­міз арыстарымыз. Яғни жаңа жылда жарыс алаңдарынан жеңіс кү­теміз.

— Биылғы жылдың  басты та­бысының бі­рі, «Ақжа­йық» футбол клубы бірін­ші лига же­ңім­пазы ата­­­нып, премьер-лигаға қайта оралды. Енді ко­­манда құрамында қан­дай өз­­геріс-жаңалықтар бол­мақ? Жа­ңа маусымда команда ал­дына қандай мақсат-міндеттер қо­йылмақ?

 — «Ақжайық» футбол коман­да­сының премьер-лигаға шығуы – жылдар бойғы еңбекпен кел­ген үл­кен жетістік. Ендігі мақсат – осы та­бысты бекітіп, ойыншылардың кәсіби шеберлігін арттырып, премьер-лигада барынша сәтті өнер көрсету, болашақта халықаралық деңгейге шығу. Бұл, әрине, оңай емес. Қазақстан футбол феде­ра­циясының президенті Ерлан Қо­­жа­ғапановтың өңірге келген жұмыс сапары кезінде осы мәсе­ле футбол жанашырларының қа­­тысуымен егжей-тегжейлі талқыланып, жоба-жоспарлар пы­сық­талды. Сол бо­йынша нақты іс-ша­ра­лар қолға алы­натын болады.

— Ақ Жайық өңірінде коман­да­лық спорт түрлерін алғанда, футбол мен допты хоккей ал­дымен ауызға ілігеді. Бірі жазғы, екіншісі қысқы спорт түрі болса да, өңір спортының екі қанаты іспеттес. Тіпті бұ­рын облыс намысын асқақтатқан спортшылар жазда доп тепсе, қыста айдынға шығатын. Қазір екеуінің аражігі ажырағаны­мен, допты хоккей Қазақстан­да тек Оралда ғана жоғары деңгейде дамып келеді. Оның түлектері кезінде әлем чемпионатының қола жүлде­гері, сондай-ақ Алматыда 2011 жы­­лы өткен VІІ қысқы Азия ойын­дарының чемпионы атанды. Алдағы жылы «Ақжайық» доп­ты хоккей клубының құрыл­ғанына тура қырық жыл толады. Алайда «Жоғары лига» бүкілресейлік жарысында өнер көрсететін команданың бә­се­кеге қабілетті болып, супер­лигаға өтуі үшін керекті басты талаптың бірі – жасанды мұз айдыны. Көптен айты­лып келе жатқан осы мәселе би­ыл жоспарланғанымен, жүзеге ас­пай қалды. Осының себебі неде, соған түсінік бере кет­сеңіз?

— Иә, сөзіңіздің жаны бар. «Ақжайық» допты хоккей клубы ойыншыларының жоғары сапалы оқу-жаттығу үдерісін қамтама­сыз етіп, халықаралық деңгейде сәтті өнер көрсетуі үшін жасанды мұз айдыны салынуы тиіс. Осыған орай «Жастар» стадионы база­сын­да жасанды мұз айдынын салу биыл көзделген еді. Алайда мұз айдынын салуға өткізілген тендерге құрылыс компаниялары қатыспағандықтан, «Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг б.в.» ком­паниясы бұл жұмысты келе­сі жылға қалдырды. Құрылыс, бұйырса, 2016 жылдың көктемінде басталады деп отырмыз.

— Соңғы сауал, жаңа жылда спорттың қандай салаларына басымдық беріледі, жаңадан нысандар салына ма?

— Бұл жөнінде айтар бол­сақ, спорт түрлерінің барлығы да адам­дардың денсаулығын шың­­дау­­ды көздейді. Сондықтан олардың әрқайсысы өзінше маңызды және құнды. Сол себепті ерекше бір спорт түрлеріне басымдық берілмейді, барлығына көзқарас бірдей. Ең бастысы, негізгі жұмыс тіні қалың бұқараны спортқа тартуға бағытталып отыр. Яғни адамдар спортты өмірлік серігіне айналдырып, жүйелі шұғылданса, одан қоғам да ұтады. Өзі де спортпен айналысатын Елбасы қойып отырған талап осы. Сондықтан спорттың инфрақұрылымын дамыту, спорттық секциялар желісін кеңейту мәселесі күн тәртібінен түспейді. Батыс Қазақстанда жыл сайын спорт нысандары са­лы­нып жатқанымен, облыс тұрғын­да­рының санына шаққанда, әлі де жеткіліксіз. Сол себепті алдағы жыл ішінде де мүмкіндігіне қарай жаңа спорт нысандарын салу мә­селесі қарастырылады деп отыр­мыз.

Сұхбаттасқан

Ғайсағали САМИҒОЛЛАҰЛЫ


Құрметті батысқазақстандықтар!

Күні: , 93 рет оқылды


Жаңа 2016 жылмен шын жүректен құттықтаймын!

2015 жыл, шын мәнінде, еліміздің тарихына алтын әріптермен жазуға тұрарлық жыл болды деп айтуға толық негіз бар. Осы жылы мемлекетіміз Ұлы Жеңістің 70 жылдығын, Қазақ хандығының 550 жылдығын, ҚР Конституциясының және Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығын кең көлемде атап өтті. Сондай-ақ Қазақстан экономикасы да еңселі биіктерге көтерілді. Алда бізді әлі де болса, жаңа белестер күтуде.


нурлан ногаевАғымдағы жылы Қазақстан Республикасының Президенті – Ұлт Көшбасшысы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев «ҚАЗАҚСТАН ЖАҢА ЖАҺАНДЫҚ НАҚТЫ АХУАЛДА: ӨСІМ, РЕФОРМАЛАР, ДАМУ» атты Қазақ-стан халқына арнаған Жолдауында «Рухы биік, еңбегі ерен, бірлігі мығым Мәңгілік ел болу үшін бізде бәрі бар. Тәуелсіздіктің туын желбіретіп, тұғырын нығайтқан біздің тарих алдында жүзіміз жарқын!

Біздің тірегіміз – тәуелсіздік, тілегіміз – тұрақтылық, білегіміз – бірлік!» деп атап өтті.

«ҚАЗАҚСТАН ЖАҢА ЖАҺАНДЫҚ НАҚТЫ АХУАЛДА: ӨСІМ, РЕФОРМАЛАР, ДАМУ» атты Жолдауы – елдігіміздің тұғырлы Мәңгілік ел болуға бастайтын жасампаз құжат.

Әр пенденің жыл құсындай келетін Жаңа жылдан жақсы үміт күтетіні белгілі. Ендеше, төрімізге енгелі тұрған 2016 жыл бүкіл қазақстандықтармен бірге қасиетті Жайық елі үшін де ерекше жыл болады деген сенімдеміз. Өйткені бұл жыл ұлы бастамалардың жаңа биігіне шығар кезекті сатысы болмақ.

Жаңа жылды қашан да алдағы уақыт көшінен қуаныш, жақсылық, жағымды жаңалық күтетін, өткен өмір жолымызға есеп беретін, келешек бағыт-бағдарымыз бен мақсат-міндеттерімізді белгілейтін, үміт, сенім мерекесі ретінде күтеміз.

Баршаңызды Жаңа жыл мерекесімен шын жүректен құттықтаймын! Әрқайсысыңызға бақ-береке, халқымызға игілік, мемлекетімізге молшылық, әр шаңыраққа бақыт пен шаттық тілеймін!

Батыс Қазақстан облысының әкімі                                       Нұрлан  НОҒАЕВ


Өңірдің мәдени өмірінде

Күні: , 209 рет оқылды

IMG_7743


Осыдан бірер күн бұрын облыстық мәдениет, мұрағаттар және құжаттама басқармасының басшысы Дәулеткерей Құсайынов «Қазақстан-Орал» телеарнасында тікелей эфирде баспасөз мәслихатын өткізді. Басқарманың жыл ішінде атқарған істерін баяндап, тілшілердің сұрақтарына жауап берді.


Дәулеткерей Атауұлы облыста 763 мемлекеттік мәдениет және өнер ұйымдары тұрғындарға қызмет көрсететінін айтты. 2015 жылы мәдениет саласына облыстық бюджеттен 4,9 млрд. теңге қаражат бөлінген. Бұл 2014 жылмен салыстырғанда 200,0 млн. теңгеге, яғни 4,3 пайызға артық. Мәдениет ұйымдарының материалдық-техникалық әлеуетін жақсарту мақсатында 202,0 млн. теңге  жұмсалған.

Биыл облыс көлемінде 6 ескерткіш – Ауған соғысында қаза болған жерлестерімізге, Чернобыль апаты зардабынан қаза болған жерлестерімізге мемориалдық кешендер, Орал қаласы мен Сырым ауданы орталығында Қазақстанның халық жазушысы, ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, ақын Қадыр Мырза Әлінің ескерткіштері, мемлекет және қоғам қайраткері Д. Қонаевтың және Кеңестер Одағы мен Ресей Федерациясының Батыры, жерлесіміз Н. Майдановтың мүсіндері орнатылды.

Бұрынғы атамандар үйі (қазір ІІД госпиталі мен емханасы), бұрынғы орыс-қырғыз мектебі үйі (қазір облыстық тарихи-өлкетану мұражайының ғимараты), 1919 жылы Орал қаласын қорғау штабы орналасқан бұрынғы Пушкин мектебі (қазір қоршаған ортаны қорғау департаменті) сияқты тарихи ғимараттарға қайта жаңғырту жұмыстары жүргізілген. Маусым айында Орал қаласында Қадыр Мырза Әлі атындағы мәдениет және өнер орталығы жаңадан іске қосылды.

Дәулеткерей Атауұлы биылғы айтулы мерейтойлар – Қазақстан халқы Ассамблеясының  жылы аясында өткен Ұлы Жеңістің 70 жылдығына, Ата Заңымыз бен Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығына және Қазақ хандығының құрылғанына 550 жылдығына арналып өткізілген мәдени-көпшілік  іс-шараларға  тоқталып  өтті.

– Облысымыздың мәдениет мекемелері жыл бойы көршілес Ресеймен тығыз мәдени қарым-қатынаста жұмыс жасады. Мәселен, «Жолдастық» Астрахан өңірлік қазақ мәдениеті қоғамдық ұйымының мерейтойына Ғ. Құрманғалиев атындағы облыстық филармония өнерпаздары гастрольдік сапармен барып, концерттік бағдарлама ұсынса, «Ақжайық» халықтық би ансамблі мен жеке әншілер Астрахан опера театрында республикалық әдеби-сазды бағдарлама аясында өнерлерін көрсетті. «Ақжол» Самара қазақтарының аймақтық қоғамдық ұйымының мерекесіне орай және «Оренбуржье – 2015» V Еуразиялық-экономикалық форумының гала-концертіне облыстық филармония өнерпаздары арнайы шақырылып, өнер көрсетті. Ғ. Құрманғалиев атындағы облыстық филармонияның «Орал сазы» фольклорлық этнографиялық ансамблі АҚШ-тың НьюЙорк қаласында БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесіне Қазақстанның кандидатурасын ұсыну аясында өткен Қазақстан Республикасы өнерінің апталығына қатысты. Сонымен қатар осы айда филармонияның бір топ жас әншілері Қазақстанның Хорватия Республикасындағы елшілігінің арнайы шақыруымен Загреб қаласында Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігі күніне  орай қазақ өнері мен мәдениетін, ұлттық салт-дәстүрін, қазақ елін шетелдіктерге  таныстыру мақсатымен үлкен мерекелік концерт беріп  қайтты, – деді  басқарма  басшысы.

Ол сондай-ақ театрлардың, кітапханалар мен музейлердің тындырған істерін де баяндады. Қостанай облысында БҚО-ның мәдениет және өнер күндерін өткізуге атсалысқан мәдениет қызметкерлерінің еңбегін жоғары бағалады.

Биылғы жыл облыс театрлары үшін өте жемісті болды. 15 жаңа қойылым сахналанып, театрлар репертуарындағы 2 қойылым жаңартылған. Облыстық қазақ драма театры  Керчь қаласында өткен «Боспорские агоны» атты ХҮІІ халықаралық фестивальге Эврипидтің «Троя арулары» қойылымымен қатысып, бас жүлдені және  «Боспор Никасы», «Ең үздік режиссер», «Ең үздік әйел образы» жүлделерін жеңіп алды. Өскемен қаласында өткен ХХІІІ республикалық театрлар фестивалінде Ш. Айтматовтың «Жәмила» драмасымен Ұлы Жеңістің 70 жылдығына арналған қойылымдар арасында үздік болып танылды. Атырау қаласында халықаралық театр фестивалінде  Р. Отарбаевтың «Хан Жәңгір» реквиемімен І орынды иеленді. «Ең үздік ер адам рөлі» аталымын Махамбет образын сомдаған аталмыш театр директоры  Қуаныш  Амандықов  жеңіп  алды.

Өңірдің мәдени өміріндегі биылғы маңызды шараның бірі ретінде Қаратөбе ауданында халық композиторы Құрманғазының ұстазы – Ұзақ күйшіге кесененің ашылуын атап өтуге болады.

Басқарма басшысы Дәулеткерей Құсайыновтың келтірген мәліметінше, облыстың мәдениет және өнер ұйымдарында 4880 қызметкер жұмыс жасаса, оның 2590-ы – шығармашылық қызметкер. Жыл қорытындысы бойынша 26 адам мемлекеттік және ведомстволық наградаларға ие болған. Әнші М. Әмірханов, театр актрисасы Б. Жақыпова «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағымен, әнші М. Сарбөпеев «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды. ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің «Мәдениет саласының үздігі» төсбелгісіне А. Қазиев, И. Какойло, И. Таранов, Ж. Мұқанғалиев, З. Аманғалиева ие болды. «Еңбек ардагері» медалімен М. Омарғалиев  марапатталды.

– Жаңа жыл өзінің ерекшеліктерімен енеді, соның ең бастысы – Қазақстан  Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдық мерекесі. Атаулы мерекеге орай кең көлемді бұқаралық мәдени-көпшілік мерекелік шаралар жоспарлануда. Атап өтсек, Тәуелсіздіктің 25 жылдығына арналған патриоттық әндерді орындаушылар арасында «Ел ертеңі – жас ұлан» атты облыстық байқауы, халық композиторы, ақиық әнші Мұхит Мерәліұлының 175 жылдығына арналған «Сары дала сағынышы – сал Мұхит» республикалық әншілер байқауы, күйші-композитор, Қазақстанның халық артисі Дина Нұрпейісованың 155 жылдығына арналған «Күй дүлдүлі – Дина» және күйші, сазгер Сейтек Оразалыұлының 155 жылдығына арналған «Сейтек перне» аймақтық-республикалық домбырашылар байқаулары, жыртерме өнерінің саңлақтары Жақсылық Сәрсенғалиев, Қалампыр Рахимова және Қаламқас Орашеваның есімін ұлықтауға арналған «Термелетіп жырлайын» атты республикалық дәстүрлі термешілер байқауы жоспарда. Сондай-ақ Отбасы күніне арналған «Пай-пай, шіркін, қазақтың келіндері-ай» облыстық жас келіндер байқауы, облыс орталығындағы «Аудан күндері» сынды көптеген шараларды өткізу жоспарлануда, – деп Дәулеткерей Атауұлы алдағы жыл  жоспарымен  де  бөлісті.

– 26 желтоқсан күні Орал қаласының  Абай алаңында  Жаңа жылдың бас шыршасы дәстүрлі түрде жағылды. 31 желтоқсан күні сағат 20.00-де жаңажылдық театрландырылған бағдарлама мен отшашу болады. Тап осы мезгілде – сағат 20.00-22.00 аралығында Салтанат сарайы алаңында жаңажылдық мерекелік бағдарлама өтеді. Бірнеше күннен кейін күнпарақтан алыстайтын 2015 жыл өзінің есте қаларлықтай тарихи оқиғаларымен айшықталса, әлем жұртшылығымен бірге біздің тәуелсіз қазақ елі де 2016 жылды қарсы алады.

Таяп қалған Жаңа жыл мерекесімен баршаңызды құттықтаймын! – деді брифинг қонағы болған облыстық мәдениет, мұрағаттар және құжаттама басқармасының басшысы Дәулеткерей  Құсайынов.

Нұрлыбек НҰРЛАНҰЛЫ,

«Орал өңірі»


Төрт түлік түгелденген жыл

Күні: , 135 рет оқылды

OLYMPUS DIGITAL CAMERA


Сонау нарықтық қатынасқа көшкен, жекешелендіру жылдарында  жұрттың қораларындағы уақ жандықтарына дейін керек-жарағына айырбастап, малсыз қалғаны рас. Елде мал басының күрт азаюы барша қазақ халқына ауыр тиді. Осыған орай ел Үкіметі халықты азық-түлікпен қамтамасыз етуге бағытталған түрлі бағдарламаларды қабылдап, мал басын өсіруге күш салды. Нәтижесінде бүгінде елімізде мал басы көбейіп, төрт түлік түгелденді.


Жыл қорытындылар алдында облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Марат Оңғарбековпен хабарласып, егемен ел болғалы өңіріміздің ауыл шаруашылығы саласында нендей іс тындырылғаны жөнінде сұрадық.

— «Қазақстан ауыл шаруашылығы өндірісінде сапалы серпіліс жасауы шарт. Ол үшін бізде барлық мүмкіндіктер бар» деген болатын Елбасымыз Жолдауында. Шындығында да, Елбасының тікелей қолдауының және жүргізіп отырған салиқалы саясатының арқасында еңбек адамына, соның ішінде ауыл шаруашылығы саласында табысты еңбек етуге жағдай толығымен жасалып отыр деп айтқым келеді.

Ширек ғасырға жуық уақыт ішінде ауыл шаруашылығы саласы бойынша атқарылған жұмыстар ауыз толтырып айтарлықтай. Сала мамандарының жүйелі жұмыстарының нәтижесінде мал шаруашылығы саласында төрт түлік малдың басы артып келеді. Қазір (2015 жылдың 1 желтоқсанындағы мәлімет бойынша) өңіріміздегі малдың саны 484,8 мың басты құрайды. Соның ішінде сиыр – 216,7 мың, қой – 1036,0 мың, ешкі – 213,6 мың, жылқы – 132,7 мың, шошқа – 26,7 мың, түйе – 2,8 мың бас, ал құс саны – 875,2 мың. Облыс бойынша ағымдағы жылдың 11 айында тірілей салмақта 65,6 мың тонна ет, 213,0 мың тонна сүт, 137,7 млн. дана жұмыртқа өндірілді.

Қазіргі әлемдік дағдарыс кезеңінде «Нұрлы жол» бағдарламасы аясында Қазақстан Республикасы Ұлттық қорынан облысымыздың мал шаруашылығы саласының дамуына 2450 млн. теңге қаржы бөлініп, бүгін соның 96 пайызы игеріліп отыр.

Мемлекеттік қолдаудың арқасында соңғы жылдары мал басының жұртшылық шаруашылықтарынан ауыл шаруашылығы құрылымдарына қарай шоғырлануы байқалуда. Бүгінде ірі қараның 50,7%, ұсақ мүйізді малдың 48,9%, жылқының 68,0%-ы ауыл шаруашылығы құрылымдарында ұсталуда. Бұл өз кезегінде облысымыздың сапалы ет өндіріп, экспортқа шығатын ет көлемінің артуына себеп болып отыр. «Ірі қара мал етінің экспорттық әлеуетін арттыру» бағдарламасы аясында облысымыздың шаруашылықтарымен шетелдік селекция асыл тұқымды ірі қара сатып алынды. Соның арқасында асыл тұқымды ірі қара өсірумен айналысатын шаруашылықтар саны артуда. Бүгінде облыста 20 асыл тұқымды шаруашылық тіркелген, оның бесеуі қой өсірумен, біреуі түйе өсірумен және 14 шаруашылық жылқы өсірумен айналысады. 88 шаруашылықта барлығы 25,1 мың бас асыл тұқымды ірі қара бағылуда. Мұны таратып айтар болсақ, асыл тұқымды мал шаруашылықтарында 23274 бас қой, 6955 бас жылқы, 248 бас түйе бар.

Жалпы, 2011-2015 жылдарға арналған «Ірі қара малы етінің экспорттық әлеуетін дамыту жобасы» аясында жоспар бойынша облыста 5,3 мың тонна ет экспортталуы тиіс болса, соның 2200 тоннасы ағымдағы жылдың аяғына дейін экспортқа шығарылуы керек. Осыған орай биыл жыл басынан бері 1975 тонна ет және ет өнімдерін экспортқа шығарды. Бұл еліміз бойынша озық көрсеткіштердің бірі болып табылады. Аталмыш бағдарлама аясында облысымызда 11,8 мың басқа арналған 5 мал бордақылау кешені жұмыс жасауда. Атап айтқанда, «Кроун Батыс» ЖШС-да 8640 бас, «Әлем» ШҚ-да 1000 бас, «Қамқор» ШҚ-да 1000 бас, «Бірлік» ШҚ-да 400 бас, «Аманер» ШҚ-да 800 бас мал бағымда тұра алады. Бүгінде  бес шаруашылық 3200 басқа арналған мал бордақылау алаңдарының құрылысын жүргізуде.

«Сыбаға» бағдарламасы – «Ірі қара мал етінің экспорттық әлеуетін арттыру» жобасының орындалуына үлкен демеу. Бұл бағдарлама мал басының қысқа мерзімде көбеюіне және тұқымдық құрамын жақсартуға оң ықпалын тигізуде. «Сыбаға» бағдарламасы басталғаннан бері облысымыздың 463 шаруашылығы 4814,8 млн. теңге көлемінде несиеленіп, жоспарланған 17000 бастың орнына 24690 бас аналық мал және 1037 бас асыл тұқымды бұқашық сатып алды. Бұл жөнінен де облыс республика бойынша үздік көрсеткіштерге қол жеткізді.

2014 жылдың 2-жартыжылдығынан бастап «Сыбаға» бағдарламасымен қатар, жылқы және қой сатып алуға арналған «Құлан» және «Алтын асық» бағдарламалары іске қосылды. «Құлан» бағдарламасы арқылы облысымыздың шаруашылықтары 1290,3 млн. теңге көлемінде несие алып, 4023 бас жылқы және «Алтын асық» бағдарламасы арқылы 464,6 млн. теңгеге 17541 бас қой сатып алды.

Биыл табынның тұқымдық құрамын түрлендіру мақсатында фермерлік шаруашылықтар 115 мыңнан астам ірі қара аналығымен қамтылды. Мал басын асылдандыру үшін бүгінде облыста 3,8 мың етті бағыттағы асыл тұқымды бұқалар пайдаланылуда, яғни облыста табынның тұқымдық құрамын түрлендірудің үлесі 39,6 пайызды құрап отыр. Бұл – еліміздегі ең жоғары көрсеткіш. Облыстың осындай үздік көрсеткіштерге қолжеткізуіне «Агробизнес – 2020» бағдарламасының үлкен ықпалы тиді. Мысалы, биыл аталмыш бағдарлама аясында агроөнеркәсіп кешенін дамытуды  қолдауға бюджеттен 7179,7 млн. теңге қаржы бөлінсе, соның ішінде өсімдік шаруашылығына 636,9 млн. теңге, мал шаруашылығына 4693,2 млн. теңге, инвестициялық салынымдарды субсидиялауға 521,8 млн. теңге, ветеринариялық шараларға 831,7 млн. теңге және азық-түлік, фитосанитариялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, басқа да шараларды өткізуге 496,2 млн. теңге бөлінді. «ҚазАгро» ҰБХ» АҚ  өкілдіктерінің облыстағы филиалдары арқылы ағымдағы жылдың 1 желтоқсанына ауыл шаруашылығын қаржыландыруға шаруашылықтармен 5337,6 млн. теңге несие ресурстары тартылып, соның ішінде лизинг бағдарламасы арқылы 984,7 млн. теңгеге 276 дана ауыл шаруашылығы техникалары мен қондырғылары сатып алынды, — деген Марат Кенжетайұлы жаздың жауынсыз болуына байланысты өткен жылмен салыстырғанда, биыл жиналған дәнді дақылдар көлемі 2,3 есеге кем болғанын жеткізді. Оның сөзінше, биыл күзде 144,3 мың га егіс алқабынан 95,4 мың тонна астық жиналған.

— Дегенмен ауыл шаруашылығының басқа дақылдарынан алынған өнім көлемі былтырғыға қарағанда едәуір артып отыр. Мысалы, биыл майлы дақылдардан 11,7 мың тонна (былтыр 11,3 мың тонна) өнім алынды. 5028 га көлеміндегі алқапқа отырғызылған картоптан 69,1 мың тонна (былтыр 64,5 мың тонна) өнім алынса, 4302 гектардан 61,3 мың тонна (былтыр 57,4 мың тонна) көкөніс құралды. Биыл бақша дақылдары да мол болды. 1889 га алқапқа егілген бақша дақылдарынан 27,5 мың тонна (былтыр 25,5 мың тонна) бақша өнімі алынды, бұл былтырғыдан 8,1%-ға артық. Алын-ған өнімдерді сақтау үшін облыста жалпы сыйымдылығы 35,2 мың тоннаны құрайтын 48 көкөніс сақтау қоймасы бар.

Тағы бір айта кететін жәйт, облыста ішкі нарықты маусымаралық кезеңде көкөніс өнімдерімен толық қамтамасыз ету үшін облыста жалпы ауданы 24,4 мың шаршы метрлік 62 жылыжай бар.

Жедел ақпарат бойынша жылыжайларда биыл бірінші дақылдық айналымда 183,7 тонна балғын көкөніс өндірілді. Қазіргі уақытта жылыжайларда екінші дақылдық айналымның көкөніс дақылдары өсірілуде. Ал мал азығына келсек, жылдағы әдеттерінше, шаруашылықтар биыл да қыс айына жақсылап дайындалды. Бүгінде мал қыстақтарына 1301,3 мың тонна шөп тасылып, дайын тұр. Бұл қажеттілікті артығымен, 107,6%-ды құрайды. Елбасының тікелей тапсырмасымен агроөнеркәсіп кешенін дамыту мақсатында «Агробизнес — 2020» агроөнеркәсіп кешені саласын дамыту бойынша мемлекеттік салалық бағдарлама дайындалып, ол елімізде 2013 жылдан бері жүзеге асырылуда. Бұл бағдарламаның басты мақсаты Кедендік одақ аясында және Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болып кірер алдында ауыл шаруашылығы саласын дамытып, агроқұрылымдарда бәсекеге қабілетті өнім шығарып, әрі қарай дами алатындай жағдайға жеткізу болып табылады. Осы бағдарлама аясында қолдаудың жаңа тетіктері пайда болуда. Мысалы, инвестициялар салынған жағдайда агроөнеркәсіптік кешен субъектісі көтерген шығыстардың бөліктерін өтеу бойынша жаңа бағдарлама жұмыс жасауда. Бағдарлама тартылған инвестициялық салынымдарды 20-80%-ға дейін субсидиялауға мүмкіндік жасап, саланың дамуына серпін беріп отыр. 2015 жылы осы бағытқа мемлекет тарапынан 521,8 млн. теңге қаржы бөлініп, 1247 млн. теңге көлемінде тартылған инвестиция субсидияланды.

Аталған бағдарлама аясында өндіріс орындары ашылып, жаңадан ауыл шаруашылығы техникалары, құрал-жабдықтар сатып алынды және жаңа технологиялық желілер іске қосылуда.

Қорыта айтқанда, үстіміздегі жылдың 11 айында ауыл шаруашылығының жалпы өнімі мен көрсетілген қызметі 85006,2 млн. теңгені құрап отыр. Осылайша облыстың ауыл шаруашылығы саласы үлкен жетістіктерге қол жеткізе отырып, ел экономикасының қарқынды дамуына өз үлесін қосуда, — дейді Марат Кенжетайұлы.

Дайындаған Айша ӨТЕБӘЛІ,

«Орал өңірі»


Мембағдарламамен бағы жанғандар

Күні: , 189 рет оқылды

ДКЗ (4) майлык цехында мейрман купешов


Орал қалалық жұмыспен қамту орталығы 2013 жылдан бері «Жұмыспен қамту — 2020 жол картасы» мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыруға үлес қосып келеді. Бөлімнің кәсіпкерлікті қолдау бөлімінің маманы Болат Есбектің айтуынша, қалаға қарасты  ауылдық округтерден 2013 жылы 12, өткен жылы 30, биыл 25 адам бағдарлама бойынша несие алды.


Бағдарламаға қатысушылардың санының құбылуы республикалық бюджеттен бөлінетін қаржының көлемімен байланысты болып отыр. Мысалға, 2013 жылы 28 млн. теңге, одан кейінгі жылы 80 млн. теңге, биыл 65 млн. теңге бөлінген. Оған қоса өткен жылы күзден бастап 2013 жылғы берілген несиелер кері қайтарыла бастады. Соның есебінен биылғы бөлінген 65 млн. теңгеге қосымша 3 млн. теңге бөлініп, оның барлығы толықтай игерілген.

Биыл бағдарламаның игілігін көрген Мәлік Сатқанов Круглоозерный ауылынан тәулік бойы жұмыс істейтін кафе ашты. Зашаған кентінде тұратын Хайролла Аяпов аутохимия өндірісімен (тосол, антифриз, көлік жуатын сұйықтық) айналысуда. Одан басқа Мейірман Көпешов майлық-сулық қағаз өндірісін жолға қойса, круглоозерныйлық Жәния Көбеева жылыжай салуда. Жалпы несие алған 10 адам кәсіпкерлікті кеңейтуге, 15 адам жаңадан кәсіпкерлікті бастауға ден қойған. Олардың бизнес-жобаларына сәйкес биыл жыл аяғына дейін қала маңындағы кенттер мен ауылдарда бағ-дарлама шеңберінде 45 жаңа жұмыс орны ашылады деп күтілуде. Алдағы жылы да бағдарлама бойын ша несие алуға 50 шақты адам тапсырыс берген. Олар қоян және омарта, бөдене шаруашылықтарын, диод шамдары өндірісін және өзге де кәсіпкерлік түрлерін дамытуды қолға алмақ.

Зашағанда майлық шығарылады «Жұмыспен қамту — 2020 жол картасы» мемлекеттік бағдарламасы бойынша Зашаған кентінің 10 тұрғыны несие алып, кәсіп-керлікпен айналысуда. Солардың бірі кәсіпкер Мейірман Көпешовтің «Таумышев» жеке кәсіпкерлігі майлық-сулық қағаз шығаруды бастады.

Экономист мамандығы бар Мейірман Маханбетұлы — бұрыннан-ақ кәсіпкерлікке түрен салған азамат. Кәсіпкерлікті әуелі За-шағаннан азық-түлік дүкенін ашып, тұрғындарға сауда қызметін көрсетуден бастады. Дүкен жұмысы оңға басқан кезде көлік бөлшектерін сатуға бет бұрды. Бірақ уақыт өткен сайын сауда-саттықпен алысқа ұзамайтынын түсінді. Сөйтті де өндіріс ашпаққа бел буды.

— Тамыз айынан бастап бағдарлама бойынша 3 млн. теңге несиелік қаражат алдым. Оған серіктесім екеуміз жеке жинағы-мызды қосып, майлық қағаз (салфетка) шығаруды қолға алдық. Өндірістік желі Мәскеуден сатып алынды. Шикізатты Татарстаннан, Қазан қаласынан әкелудеміз, — деді Мейірман Көпешов.

Қазір жалға алынған орындағы шағын цехта күніне 2 мың дана майлық қағазы өндірілуде. Цехтағы жаңа қондырғының қуаттылығы сағатына 500-600 дана майлық шығаруға жетеді. Қазір өнім шамасы нарықтағы сұранысқа қарай шағындап шығарылуда. Келешекте өнімнің түсі мен орамына қарай басқа да түрлерін, майлықтың орамал түрін, әжетхана қағазын шығаруды жоспарлаған. Кәсіпкер алдағы уақытта майлық орамының суреттерін өзгертуді, ұлттық ою-өрнекпен шығаруды жоспарлап отыр. Содан кейін өнімімен тек Ақ Жайық өңірін емес, өзге де іргелес облыстарды қамтуды ойластыруда. Жаңа өндіріс орнына жас кәсіпкер екі адамды жұмысқа қабылдаған.

Мейірман Көпешов кәсібін дөңгелетіп, жылдам пайдаға кенелуді көздемейді. Алдымен өнімнің сапасына тұтынушылардың көзі жетсе екен дейді. Сондықтан оралдық майлықтың бағасы 36 теңгеден, оны шаһардың сауда орындарынан табуға болады.

«Патриот» тосолы «Оралда жасалған»

ДКЗ (3) хайролла тосол шигарады

Зашағандық Хайролла Аяпов «Жұмыспен қамту — 2020 жол картасы» бағдарламасының 2-бағыты бойынша жеңілдетілген несие алып, өндірістік цехты іске қосты. Бүгінде кәсіпкер «Патриот» маркалы тосол, антифриз өнімдерін өндіруде.

Кәсіпкер Орал қалалық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің және «Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры» АҚ-ның БҚО филиалы арқылы 3 млн. теңге несие алған. Несиелік қаржыға Ресейден аутохимия өндірісі желісін сатып алып, шағын цех жабдықтады. Жобаның жалпы құны 7 млн. теңге шамасында, сондықтан Хайролла Қайырғалиұлы құрылтайшы серіктесі екеуі жобаны іске асыруға  жинақтарын қосқан.

— Ресейдің «СОЖ Синтез Казань» ғылыми-өндірістік компаниясымен әріптеспіз. Осы компаниядан франшиза бойынша тосол өндірісінің технологиясын, рецептісін, құрал-жабдықтары мен құжаттарын сатып алдық. Келісім бойынша ресейлік компания өнімнің сапасын, бағаның қалыптасуын қадағалап отырады, — деді кәсіпкер Хайролла Аяпов. Оның айтуынша, тосол рецептурасына қарай 8-9 құрамдас заттардан тұрады. Оның ішінде таттануға қарсы қоймалжың бар. Сол заттардың тең жары-мы Қазақстанның өзге өңірлерінен, қалғаны Ресейден тасымалданады. Тосол, антифриз деңгейлеріне қарай еуро және әдет-тегі стандарты болып келеді. Оның әдеттегісі кеңестік заманнан келе жатқан түрі, екіншісі қазіргі заманғы болып саналады. Оралдық кәсіпкер соның әдеттегі түрін өндіруде, өйткені оған нарықта сұраныс жоғары.

— Қазір күніне тосолдың 300-500 келісін шағындап шығарудамыз. Шикізат тапшы. Келесі жылы өнім өндірісін күніне 2 тоннаға дейін ұлғайтуды жоспарлап, жұмысшылар санын да көбейтпекпіз,- деді кәсіпкер.

Бүгінде шағын кәсіпорында үш адам тұрақты жұмыспен қамтылған. Әзірге оралдық аутохимия өнімдері тек облыс орталығындағы кәсіпкердің дүкенінде сатылуда. Кәсіпорнын дамытуды көздейтін кәсіпкер дистрибьютерлермен келісімшарт жасап, өнімдерімен еліміздің өзге өңірлерін «жауламақ». Сондықтан қазір жеке кәсіпкерлікті жауапкершілігі шектеулі серіктестікке айналдыру үшін құжаттар жинастыруда. Сонымен қатар өндірілетін аутохимиялық өнімдердің түрлерін молайту да — жас кәсіпкердің ойындағы шаруаларының бірі.

Гүлбаршын ӘЖІГЕРЕЕВА,

«Орал өңірі»


Музей саласы: іркілістер мен үлгілі істер

Күні: , 431 рет оқылды

IMG_4738


Батыс Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану музейі — еліміздегі ең ескі музейлер қатарында. Негізі қаланғанына келер жылы 180 жыл толмақ. Құндылықтар жиі өзгеретін аумалы-төкпелі ХХІ ғасырда музей ісін сауатты жүргізу, оның аудиториясын ұлғайту – өте қиын. Мұны бұл салаға саналы ғұмырын арнаған ардагер музейшілер де айтуда.


Бүгінде музей — тек ғылыми-зерттеу, мәдени-ағарту мекемесі ғана емес, ол — ұлттың ұлт екенін айғақтайтын ерекше мәнді киелі мекен. «Музей – тек экспозиция мен білікті мамандар орны емес, ол ерекше рухани орда, құнды жәдігерлер әлемі. Музей жәдігерлерінің сақталуы уақытпен шектелмейді. Музей қызметкерлерінің міндеті – өткен тарихтың заттық ескерткіштерін келешек ұрпаққа шашауын шығармай, қылауын қисайтпай жеткізу» дейді облыстық тарихи-өлкетану музейінің экспозиция және көрмені жабдықтау бөлімінің меңгерушісі Гүлзия Мұханбетова.

Музейдің бұл бөлімі облыстық музей мен оның филиалдарының залдарындағы экспозицияның тарихи-хронологиялық, кешенді-тақырыптық, өзектілік қағидалары бойынша орналасуына жауап береді. Экспозиция материалдарын топтау жұмыстарымен айналысады. Экспозициялық материалдарды жинақтап, жәдігерлерді, деректерді және әдебиеттерді зерттеп, тақырыптық құрылым бойынша кеңейтілген «Тақырыптық ғылыми тұжырымдама» құрастырады. Экспозициядағы ғылыми-көмекші материалдарға: этикетаж, мәтіндерді орналастыруға және олардың экспозициядағы рөліне жауап береді.

Аталмыш музей қоры өте бай. Музей қорында ХVІІІ-ХХ ғасырлар қолөнеріне тән: білезік, сақина, шекелік, сырға, шолпы, шашбау, бойтұмар, тана, жүзік, алқа, сырға сияқты зергерлік бұйымдардың үлкен коллекциядан тұратын көз тартарлық жәдігерлері сақтаулы тұр. Сонымен қатар қазақ халқының қолданбалы өнерінің жәдігерлері — ағаштан жасалған үй жиһаздары мен ыдыс-аяқтар, музыкалық аспаптар, шаруашылық құрал-саймандардың көптеген түрі де музей қорында сақтаулы. Қордағы мыстан жасалған ыдыстар да ерекше орын алады. Өрнектелген самаурындар, әдемі құмандар, құмыралар мен шылапшындар бізге көне ғасырлардан сақталып жеткен және үлкен тарихи құндылықтары бар жәдігерлер. Музей қорында түкті кілем, тақыр кілем, сырмақ, текемет, түскиіз, қоржын, аяққап сияқты қазақ халқы қолөнерінің ішінде ерекше орын алатын жүннен жасалған бұйымдардың бірнеше түрі сақтаулы. Олардың музей қорына жиналуында, сақталып, күні бүгінге дейін жетуінде музей ардагерлері Сара Есқайырқызының, марқұм Гүлсім Оразмағанбетқызының еңбектері ұшан-теңіз екенін атап айту керек. Ою-өрнекпен әшекейленген қолөнер бұйымдары – қазақ халқының тарихы, археологиясы мен этнографиясы жөнінде бағалы жәдігерлер. Олар халқымыздың тұрмысы мен өмірі туралы құнды деректер береді.

123— Бірақ бүгін олардың бәрін жарқыратып көрсетуге мүмкіндік жоқ. Музей залдарының тарлығына байланысты олардың көпшілігі қорда сақтаулы тұр. Осыған орай музей қорындағы жиналған осынау құнды жәдігерлерді, коллекцияларын жарыққа шығару мақсатында тақырыптық, арнаулы күндерге көрмелер жабдықталып, көрермен назарына ұсынылып отырады. Бүгінде музей ғимаратының іші-сырты жөңделіп, жаңғыртылуда. Дегенмен, «шіркін-ай, облыс орталығы Оралда музейге арналған арнайы ғимарат қашан салынар екен?» деген ой әрбір музейшінің көкірегінде тұрғаны анық. Өзге облыстарда салынып, ашылып жатқан музейлерді көре отырып, оларға қызыға да, пендешілікпен қызғана да қарайтынымыз рас. Кең, зәулім залдары бар музей ғимараты әзірге арман. Бірақ күндердің күнінде ол арман да жүзеге асатын болар, — дейді музейдің бөлім меңгерушісі Гүлзия Мұханбетова.

Иә, Қазақстандағы барлық музейлердің проблемасы ұқсас. Бастысы – музей ғимараттарының жәдігерлерді сақтау мен көрерменге ұсынуға арналмағандығы. Қайта қалпына келтіруге мемлекеттен қыруар қаржы бөлінудің арқасында көптеген музей қайта жабдықталды. Бірақ бәрі бірдей емес. Біздің өлкеде шүкірлік деуге болады.

сара танабаева— Облыста кеңес заманында арнайы музейге арнап салынған ғимарат жалғыз Чапаев музейі. Оның өзіне біраз жыл болды. Облыстық музей 1980 жылы шіркеу ғимаратынан қазіргі орналасқан ғимаратқа көшкенде, 25 қызметкері бар болатын. Мәскеуден суретшілер келіп, ішін жабдықтады. Сол кездегі Қазақстан мәдениет министрінің орынбасары Өзбекәлі Жәнібеков келіп, «Бұл ғимарат музейге арналғандай екен» деп риза болды. Музейдің жаңаша ұйымдастырылуында сол кездегі өңір басшысы Мұстақым Ықсановтың еңбегі көп. Музей залдары негізінен екінші қабатында орналасты. Ал бірінші қабатынан қазақтың тарихына қатысты бөлім ашайық десек, экспонат аз болатын. Содан жыл сайын ауыл-ауданды аралап жәдігер жинадық. Бір үйден бір музейдің экспонаты шығатын. Оны сатып алуға ол кезде жақсы қаржы бөлінетін, — деп еске алды музей саласының ардагері Сара Танабаева

— Саланың басты проблемасы – кадр. Бүгінде музей көбейді. Тарих факультеттері маман әзірлесе дейміз. Мықты тарихшы мамандардың салаға тартылмау себебі – жалақы аздығы. Бұрыннан солай. Кітапханашылар жалақыны бізден артық алатын. Оларға ескі кітаптардан келетін зиян бар деп үстемеақы қосылатын. Музей жәдігерінде де қанша жылғы тозаң болады. Ол жәдігерлер біреудің шатырынан, жертөлесінен, тіпті тауыққорасынан жиналады. Оны әкеліп тазалаймыз. Бұл салада жүргендер – музейді сүйетіндер, ешкім қаржысына қызығып жүрген жоқ, — дейді Сара Есқайырқызы әңгімесін сабақтай түсіп.

Музейлердің жарнамасы аз. Телеарналар арнайы хабарлар түсірмейді. Тіпті арнайы музей жайлы хабарлар шығарылмаса да, тарихи бағдарлама, сұхбаттар музейдің ішінде түсірілсе де, халыққа жетімді болар еді.

— Музейлердің ең басты проблемасы – халықты тарту. Тек жарнама арқылы мәселені шешу қиын,ерсаев жаңа технологияларды іс-ке қоспаса болмайды. Ал музей ісін алға сүйреу, ІТ технологияларын ендіру оңай шаруа емес. Қорда жәдігер көп, оның бәріне орын жоқ. Біз 3D-экскурсия жасайтын құрылғы алып, сол тасада қалатын жәдігердің бұрынғы қалпын, тарихын жеткізгіміз келеді. Ішінара кейбір жәдігерлерді ғаламторға, газет-журналға шығару арқылы ел назарын аударып, қызықтырудамыз. Қазір музей жайлы әлеуметтік роликтер түсіруді қолға алдық. Мұндағы басты мақсат – келушілер арқылы ақша табу емес, тарихымызды, бастауымызды, құндылықтарымызды насихаттау. Музейдің жұмысы оның қазынаға қанша қаржы түсіргенімен өлшенбейді. Музей – мәдениет, ал мәдениет – дұрыс қоғам қалыптастырудың кілті, келешекке жол салу. Біздің мақсат музейді заманауи, қолжетімді, қызықты ету, — дейді облыстық музейдің басшысы Мирболат Ерсаев.

Жас басшының ойын жарты ғасырға жуық осы салаға еңбек сіңірген Сара Есқайырқызы да қолдап отыр. «Осында келген шетелдіктер олардағы экспонаттардың барлығы интернетте барын айтады. Біз жастарды интернеттен бәрібір айыра алмаймыз. Одан да интернет арқылы ұлтының көне жәдігерлеріне назарын аударып, өз тарихына қызықтырсақ болар еді» дейді ардагер музейші.

Нурсерик Жолбарыс— «Музей көне заттарды тамашалайтын мекеме» түсінігінен арылу үшін ғылыми-ағартушылық жұмыстарын жүргізіп отырған музейлердің қызметін тәжірибе ретінде тарату керек. Қазір ғылыми-ағартушылық жұмыстарын жүргізіп отырған аз ғана музей бар. Олардың өзін жекеленген және ұжымдық деп екіге бөліп қарастыруға болады. Қызметкерлері жеке ғылыми жұмыстармен (ізденістермен) айналысатын музейлердің қатарында Семейдегі Абай қорық-музейі, Батыс Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану музейі, Алматыдағы орталық мемлекеттік музейлері бар. Аталған музейлердің қызметкерлері белгілі бір тақырып шеңберінде ұзақ жыл бойы ғылыми жұмыстармен айналысып келеді. Жұмыстары толығымен сәтті шығып, Қазақстан тарихына өз үлесін қосып жүр. Ал ғылыми жұмыстарды ұжымдық түрде жүргізетін ҚР Тұңғыш Президенті музейі мен ҚР Ұлттық музейлері ғана. Бұл екі музейдің қызметкерлері жекеленген жұмыстар жүргізіп, оны ұжымдық тұрғыдан қорытындылайды. Мұны, кәсіби тұрғыда институттық жұмыс деп атауға болады. Мұндай жұмыстар музейлердің ғылыми институтқа айналуына септігін тигізеді. Әсіресе, ҚР Тұңғыш Президенті музейінің жұмыстары республикалық деңгейде тәжірибе ретінде таратылуы тиіс. Егер осы іс қолға алынса, музейлердің дамуында тың серпіліс болар еді, — дейді музейтанушы, ҚР Ұлттық музейінің имидждік жұмыстар бөлімінің жетекшісі Нұрсерік Жолбарыс.

Музей саласы жайлы арнайы заң қабылданса, сала одан сайын ілгерілер еді. Нұрсерік Жолбарыс: «Ресейдің музей саласы бойынша бізден алға кеткені рас.

Музей ісіне қатысты түрлі қоғамдық ұйымдар, түрлі қорлар жабылып жүріп “Ресей Федерациясының музей ісі мен музей қоры туралы” федеральдық заңына өзгерістер енгізді. Кезінде (1996 жылы) Б. Ельциннің өзі керек етіп, осы заңды шығарған еді. Уақыт ағымына қарай заңдары өзгеріске ұшырап отырды. Бұл – заңдылық. Енді күні кеше тағы да өзгерістер енгізді. Федеральдық заңның барлық тұсын жақсы білетіндіктен, бұл жолғы өзге-рістеріне де назар аудардым. Өзгеріс ретінде заңға “музей жиналысы”, “музей құжаттарының есебі”, “бас инвентарлық кітап”, “музейлік заттарға сараптама” ұғымдарына арнайы түсініктеме берілді. Осы арқылы ресейлік мамандардың музей экспонаттарының құқықтық дәрежесін анықтайды. Экспонат туралы жазардан немесе айтардан, зерттеуден бұрын заңға үңілуді қажет етеді. Бұл мемлекет тарихының жазылуын қорғау үшін аса маңызды қадам болып саналады. Ресейліктердің осынысынан үлгі алуымыз керек. Айта өтейін, Қазақстанның барлық көршілерінде (Ресей, Қытай, Өзбекстан, Қырғызстан) музей туралы заңдары бар. Заң арқылы музейлердің мәртебесін анықтап, жұмысын ретке келтіреді. Осыны ескеріп, өткен айда ҚР Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлына арнайы сауалнама жолдадым. Министр мырза сауалды вице-министрге жіберіпті. Вице-министр “музей туралы заңға қазір қажеттілік жоқ” деп қысқа қайырды. Министрліктің ойынша, Мәдениет туралы заңдағы жалғыз бап 250-ден астам музейдің әр түрлі бағыттағы қызметін реттей алады. Жалпы, бұл салада кәсіби тұрғыдан білікті, музейді “экспонаттардың тұрағы” деген ойдан аулақ адам басқарғанда ғана жетістіктерге жетуге болады. Арнайы нормативтік құжат болмай, шаруаны реттеу өте қиын. Әйтпесе, Қазақстан 1980 жылдары ҚазССР үкіметі қабылдаған ережелермен алысқа ұзай алмайды» дейді.

Сонымен сала мамандарының ой-пікірлерін екшей отырып, мәселелерін, кемшіліктері мен жетістіктерін төмендегідей түйіндеуге болады.

Кадр. Саланың өзекті мәселесі – жастардың аз келуі, нағыз музейтанушылардың шықпауы. Бұл саладағы қаржының аздығымен байланысты. Қаржысы аз саланың адамдарын музейдің деңгейін көтер деп қалай қыспаққа алуға болады? Салада тек энтузиастар ғана жүр. Көбісі – әдебиетшілер мен тарихшылар. Қазақстан бойынша тек екі университетте ғана оқытылатын музей ісі мамандығын алып шыққан мамандар саусақпен санарлық.

Тәжірибе. Саладағы тағы бір проблема – музейлердің ортақ кеңістігінің жоқтығы. Әр өңірдің музейлері өз алдына бір арал сияқты. Тәжірибе алмасу, алмасып көрме өткізу аздау. Аймақаралық жобалар, тәжірибе алмасу, семинар, конференциялар керек-ақ.

Музей клубтары да керек-ақ. Әрине, мұндайды біздің елде кездестіру қиындау. Бірақ әлемдік тәжірибеде музейлерді жарнамалауда таптырмас әдіс болып келеді. Зиялы қауым жиналып тарих, оқиғалар, нақты жәдігерлер жайлы пікір алаңын құрса, қоғамның қызығушылығы артар еді. Әрине, тек қана диалог емес, театрландырылған қойылым, архелогтармен сұхбат сияқты түрлі формада өткізсе, өтетіні жайында алдын ала хабарландыру жасалса, көзіқарақты ағайынның ағылары сөзсіз. Музей басшысы Мирболат Ерсаев алдағы жылдан бастап жекелеген жәдігерлерге қатысты театрландырылған қойылым әзір-леу жоспарда барын айтты.

Байланыс. Иә, өзге салалардың музеймен кері байланысы жетіспейді. Тіпті өнер мектептері оқушыларының өзі арнайы шақырып, шара ұйымдастырмаса, музейге келіп жарытпайды. Облысымызда 121 мектеп мұражайы бар екен. Олардың қызметкерлерінің де музей мамандарын іздеп жатқаны шамалы.

Арнайы заң жоқтығы. Мәдениет туралы заңдағы жалғыз бап 250-ден астам музейдің әр түрлі бағыттағы қызметін реттей алмайды.

Сара Танабаева қазіргі музейдің жетістігі ретінде әр ауданда лайықты филиал барын, қорда кез келген жерге ұялмай көрме жасай алатын бағалы экспонаттар жиналғанын, ғимараттың заманауи жөндеуі мен күзетін, енгізілген жаңа технологияларды атап өтті.

Электронды экспозиция. Музей коллекциясын сандық жүйеге айналдыру, электронды ақпарат жинау біртіндеп жүзеге асуда. Қазірдің өзінде облыстық тарихи-өлкетану музейі сайтында біраз ақпарат бар. olke.kz сайтынан музейдегі жәдігерлер мен арнайы залдарды ғаламтор арқылы аралап көруге болады. Сайт қонақтары мен музейге келушілер теңесіп жатса, мұны заман ағымынан қалыспау деп ұғыну керек. Әрине, жәдігерлерді көзбен көру бөлек. Ал келуге мүмкіндігі жоқтардың, ең болмаса ғаламтор арқылы көргені, әлеуметтік желілердегі музейдің парақшалары арқылы қызығушылығы артып, музейге арнайы келетін жастар бары қуантады.

Жұмыс кестесі. Егер білмейтіндер болса, музейлер арнайы сіздер үшін сенбі-жексенбі күндері де жұмыс жасайды.

Музейге құрмет. Бұл да елдің мәдени өмірінен хабар беретін көрсеткіш. Мәселен, Қазталов ауданындағы Көктерек ауылының және Бөкей ордасы ауданы, Хан ордасы ауылының музейге ілтипатын ерекше атап өтуге болар еді. Ауыл халқы келген қонағын алдымен музейге апарады. Тарихымен таныстырады. Бұл – ауыл халқына мәртебе болса, келген қонаққа мәдени демалыс, рухани азық жинауы. Кез келген өңірге келген қонақ музейлерді араласа, бұл аймақ туралы түсінігі тереңдейді, құрметі артады. Есінде көп нәрсе қалып, ол келешек өмірінде пайдаға асары сөзсіз.

Нұрлыбек РАХМАНОВ,

«Орал өңірі»

 Облыстық музей көлемі — 0,2649 га

Қордағы жәдігер саны – 129 мыңнан астам

Жыл басынан бері келушілер саны (облыстық музей мен

филиалдарын қоса есептегенде) – 55 мыңнан астам

Жыл басынан бергі экскурсия саны – 956

Жыл басынан бергі көрмелер саны — 28

 


Зейнетақы мен жәрдемақы мөлшері артады

Күні: , 205 рет оқылды


Қазақстан Республикасы Үкіметінің «2016 жылғы 1 қаңтардан бастап уәкілетті ұйымнан төленетін зейнетақы төлемдерінің мөлшерін арттыру туралы» қаулысына сай облыс бойынша 79 мыңнан астам зейнеткерге уәкілетті ұйымнан төленетін 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін тағайындалған зейнетақы төлемдерінің мөлшері 9 пайызға арттырылды.


Қазақстан Республикасының «2016-2018 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» 2015 жылғы

30 қарашадағы №426-V Заңына сай 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап:

1) жалақының ең төменгі мөлшері – 22 859 теңге;

2) мемлекеттiк базалық зейнетақы төлемiнiң мөлшері – 11 965 теңге;

3) зейнетақының ең төменгі мөлшері – 25 824 теңге;

4) жәрдемақыларды және өзге де әлеуметтiк төлемдердi есептеу үшiн айлық есептiк көрсеткіш – 2 121 теңге;

5) базалық әлеуметтiк төлемдердiң мөлшерiн есептеу үшiн ең төменгi күнкөріс деңгейiнiң шамасы 22 859 теңге болып белгіленді.

2016 жылғы 1 қаңтардан бастап зейнетақының ең төменгi мөлшерi базалық зейнетақы төлемін қоса алғанда 37 789 теңгені, ал ең жоғарғы мөлшері базалық зейнетақы төлемін қоса алғанда 77 186 теңгені құрайды.

Сонымен қатар 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 16 маусымдағы «Қазақстан Республикасында мүгедектiгi бойынша, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша және жасына байланысты берiлетiн мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылар туралы» Заңына енгізілген өзгерістерге және ең төменгi күнкөрiс деңгейi шамасының өзгеруіне байланысты мүгедектігі мен асыраушысынан айырылуға байланысты әлеуметтік жәрдемақылардың мөлшері 34 пайызға дейін арттырылды.

Қалған барлық жәрдемақылар мен әлеуметтік төлемдер түрлерінің мөлшері 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап айлық есептiк көрсеткiш мөлшерінің өзгеруіне байланысты 7 пайызға өсірілді.

Ж. БЕРІКОВ,

еңбек, әлеуметтік қорғау және көші-қон комитетінің

БҚО бойынша департаменті басшысының орынбасары


Мәдениет мерейі асқан жыл

Күні: , 160 рет оқылды

фото Рафхата Халелова (117)


Кеше Ғ. Құрманғалиев атындағы филармонияның үлкен залында Ақ Жайық өңірінің мәдениет саласы қызметкерлері мен ардагерлерін облыс әкімі Нұрлан Ноғаев Жаңа жыл мерекесімен құттықтады.


– 2015 жылы еліміз үшін елеулі, халқымыздың рухын көтерген оқиғалар аз болған жоқ. Осы шаралардың бел ортасында, алдыңғы шебінде мәдениет қызметкерлері, яғни өздеріңіз жүрдіңіздер. Танымдық іс-шаралармен, әсем саз, әуелеген ән, құлақ құрышын қандырар күймен  халықтың көңілін көтеріп, тарихи ой-санасын кеңейту жолында уақытпен санаспай, ауыр, жеңіл демей, жер шалғай демей атқарған жұмыстарыңыз үшін шын жүректен алғысымды білдіремін. Батыс Қазақстан – талай өнер тарландарының туған жері. Жаратқан сыйлаған дарынның, күнделікті еңбектің арқасында талғампаз қауымның көңілінен  шығу оңай емес. Қазақта «Сүтпен сіңген мінез сүйекпен кетеді» деген жақсы мәтел бар. Яғни таңдаған өмірлік мамандықтарыңызға адалдық сіздерді ел алдында абырой биігіне көтеріп жүр. Мемлекет басшысының тапсырмасымен мәдениет саласында да көптеген игі істер атқарылуда. Жер-жерлерде жаңа нысандар бой көтеруде. Қолда бары күрделі жөнделуде. Жаңа саз аспаптары, киім-кешектер сатып алынуда. Бұл сіздерге үлкен көмек пен артылған сенім деп қабылдаңыздар. Жаңа жыл тағы да құтты болсын!   – деді өңір басшысы.

Бұдан кейін Нұрлан Асқарұлы жыл бойы үздік қызметімен көзге түскен бір топ мәдениет саласының қызметкерлерін мерекеге орай марапаттады. Атап айтқанда, танымал әнші Марат Сарбөпеевке ҚР Парламенті Сенатының төрағасы Қасымжомарт Тоқаевтың атынан өнер мен мәдениетті дамытуға сіңірген зор еңбегі үшін арнайы медаль тапсырды. Салтанатты кеште ұзақ жыл бойы дәстүрлі ән мен терме өнерін насихаттағаны үшін танымал әнші Зияш Аманғалиева ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің «Мәдениет саласының үздігі» төсбелгісіне ие болды. Олардан бөлек тағы бір топ сала қызметкерлеріне облыс әкімі Нұрлан Ноғаевтың және облыс әкімінің орынбасары Бақтияр Мәкеннің қолдары қойылған алғысхаттар табыс етілді.

Шарада сала ардагерлері сөз сөйлеп, өңір басшысына мәдениет саласына деген шынайы жанашырлығы мен қамқорлығы үшін үлкен алғыстарын жеткізді.

Тоқтар КЕНЖЕҒАЛИЕВ

Суреттерді  түсірген Рафхат ХАЛЕЛОВ


Сұйытылған газ түйткілі қалай шешіледі?

Күні: , 124 рет оқылды

DMS_9774


Облыс әкімдігінің шағын залында облыс әкімі Нұрлан Ноғаевтың төрағалық етуімен өткен кеңесте өңірдегі сұйытылған газ жетіспеушілігі мәселесі талқыланды. Басқосуға мемлекеттік құры-лымдардың басшылары, кәсіпкерлер және осы мәселеге қатысы бар мекеме-кәсіпорындардың өкіл-дері қатысып, түйінді түйткілді шешудің жолдары жайында пікірлесті.


Жиынды ашқан облыс басшысы Нұрлан Ноғаев соңғы 2-3 айдағы сұйытылған газға қатысты қалыптасқан жағдайдың көңіл қанағаттандырмайтынын, бүгінге дейін мемқұрылымдар тарапынан тиісті шаралар қабылданғанын, енді бұдан былайғы іс-әрекетті үйлестірудің қажеттігін атап көрсетті. Облыстық энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы басқармасының басшысы Бауыржан Талдықбаевтың айтуынша, аталмыш басқарма ай сайын облысты сұйытылған газбен қамту мәселесімен «бас» ауыртады. Облыс қазан айына дейін ҚР Энергетика министрлігі бекіткен шамадағы 800 тонна сұйытылған газбен ай сайын қамтамасыз етіліп келген. Қараша, желтоқсан айлары бойынша басқарманың сұрауымен облысқа 1000 тонна отын бөлінді. Алайда бұл көлем де аз болып шықты. Енді алдағы 2016 жылғы қаңтар айына 2000 тонна сұйытылған газ алуға тапсырыс берілген.

– Осыншама көлемдегі газды алу үшін министрліктегі комиссияға ішкі істер департаментінен анықтама ұсынуымыз керек. Онда өңірдегі сұйытылған газды пайдалануға жабдықталып, тіркеуден өткен көліктердің нақты саны көрсетілуі тиіс. Қазіргі қолдағы анықтамада 3,5 мың көліктің газды пайдалануға жабдықталғаны көрсетілген. Бірақ бұл сан да тиісті көлемді алуға аздық етеді. Іс жүзінде газбен жүретін көлік саны 10 мыңнан асып түсуі мүмкін. Сондықтан қаладағы жанар-жағармай стансаларына шығып, мониторинг жүргізіп, көлік иелерімен тілдестік. Сонда техпаспорттарын қарап байқағанымыз, көлік жүргізушілердің 80 пайызы ішкі істер департаментінде тіркеуден өтпеген. Мұның өзі қажетті көлемдегі газды бөлуде қиындықтар тудырады, – деді  Бауыржан Талдықбаев. Басқарма басшысының айтуынша, өңір басшылығымен бірлесіп түрлі деңгейдегі атқарушы құрылымдардың қызметтік көліктерін сұйытылған газға көшіру жөнінде шаралар жасақталуда. Шамамен мұндай көліктер саны 2357-ні құрайды. Осыншама көлік газбен жүретін болып, тіркеуден өткен жағдайда бюджет қаржысы үнемделіп, министрліктерден бөлінетін газ квотасын өсіруге жол ашылады. Сонымен қатар «Жайықмұнай» ЖШС облысты ақпан айында коммерциялық бағамен  2000 тонна сұйытылған газбен қамтуға және отынның бағасын қазіргі 39 теңге деңгейінде сақтауға ниетті. Мұндай тәжірибе Атырау облысында қолға алынған. Аталмыш компанияның өкілі қала аумағынан жанар-жағармай стансасын салу үшін жер телімін ала алмай жүргендерін айтты. Өңір басшысы қала әкімі Алтай Көлгіновке «Жайықмұнайдың» өнімдерін тікелей саттыққа шығарулары үшін жер телімін қарастыруды, жұмысы жүрмей тұрған стансалардың басшыларымен келіссөздер жүргізуді тапсырды.

Облыстық ішкі істер департаментінің бастығы Махамбет Абисатовтың айтуынша, облыста газ жабдығымен жабдықталғанмен, тіркеуден өтпеген 3532 көлік бар.

Соның ішінде тек соңғы екі күн ішіндегі рейд барысында 48-і анықталған. Осы жағдайларға орай 63 жүргізуші ҚР Әкімшілік құқықбұзушылық кодексінің 590-бабы 7-бөлімі бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылған. Құзырлы орыннан рұқсат қағазын алмай, көліктеріне өз бетімен газ жабдығын орнатқан көлік иелері 15 АЕК шамасында (30 мың теңге шамасында)  айыппұл  төлейді.

– Көлікті газ жабдығымен жабдықтау 27522 теңге тұрады. Оның 19 мың теңгесін Гагарин көшесіндегі Ұлттық сертификаттау және сараптау орталығына зертханалық зерттеу қорытындысы үшін, 8522 теңгені жол полициясына техпаспортты және мемлекеттік нөмірі ескі болса, оны да ауыстырғаны үшін төлейді. Бұл мәселені өткен аптадан бастап бақылауда ұстап отырмыз. Мәселені шешеміз, жанар-жағармай стансасына келген көлікті онлайн тәртібінде дерекқор базасы бойынша тексереміз, – деді Махамбет Абисатов.

«Алау» ЖШС-ның  техникалық директоры Бақытжан Жапаровтың айтуынша, газбен жүретін көліктер саны өсіп келеді. Айына шамамен 50 көлік газға көшіріліп, жабдықталады. Бүгінде 41 көлік газға көшірілген, соның 11-і «Батыс су арнасы» ЖШС-ға тиесілі.

Аудандық әкімдіктерден де көліктерге газ жабдығын орнатуға тапсырыс түсуде. «Алауда» көлікті  газ жабдығымен жабдықтау қызметі 25-30 мың теңге шамасында тұрады. Ал газ жабдығының өзі – 130 мың теңге.  «Тәуекел» ЖШС-ның директоры Евгений Васильковтың айтуынша, компанияның 10 жанар-жағармай құю стансасы бар. Оның 3-еуі аудандарда,  өзгесі – Оралда. «Айына бөлінетін 400 тонна сұйытылған газ жетпейді. Стансаларымыздың жартысы жұмыссыз бос тұр. Облысқа айына 2000 тонна бөлінетін болса, жағдай түзеледі деп ойлаймыз.

Сұйытылған газды жеткізіп беру жөнінде 200-дей кәсіпорынмен келісімшарт жасалған. Рубль құлаған кезде батысқазақстандықтар Ресейден көлік айдап келді. Бірақ олар тіркеліп жатқан жоқ. Осы да отын жетіспеушілігіне әсер етуде», – деді Евгений Васильков.

Биыл өңірге 9455 тонна сұйытылған газ жеткізілсе, соның 9332 тоннасы сатылған. Ал қалған көлемі ішкі шығындарға жұмсалған. Бұдан шығар қорытынды, облысқа жеткізілген отын заңсыз өзге аймақтарға шығарылмаған. Жиынға қатысушылар ресейлік нөмірмен жүрген көліктердің көптігін әрі олардың елдерінде газбен жүруге жабдықталғандықтан, облыста тіркелмейтінін алға тартты. Транзиттік көліктердің де саны артқанына назар аударылды. Бұған дейін облыс аумағы арқылы өтетін транзиттік көліктер саны айына орташа есеппен 900 шамасында болса, кедендік одақ жағдайында бұл көрсеткіш 4000-ға жеткен сыңайлы. Қалай болғанда да, көлік жүргізушісі газ жабдығын өз бетінше орнатпай, лицензиясы бар кәсіпорындардың көмегіне жүгінулері тиіс. Одан кейін заңды түрде тіркелсе, өңірдегі сұйытылған отын тапшылығы түйткілін шешуге жол ашылады.

– Көлік иелері бұл мәселеге атүсті қарамауы тиіс. Көлікке газ жабдығы орнатылды ма, арнайы орында тіркелуі керек. Ең алдымен оны орнату үшін тиісті орындардың рұқсатын алулары керек. Бұл – заңды талап, – деген облыс басшысы Нұрлан Ноғаев қалай болғанда да, жоғары қысымдағы газ құйылатын газ жабдығының қауіпті екендігін, алдымен көлік жүргізуші өзінің жеке басына  және айналадағы адамдардың өміріне де қауіп тудыратынын ескертті. Басқосуды қорытындылаған өңір басшысы сала басшыларына  тиісті  тапсырмалар  берді.

Гүлбаршын  ӘЖІГЕРЕЕВА,

«Орал өңірі»


Оңай олжаға айналған қыздар

Күні: , 621 рет оқылды

ажырасу


Жұмысқа бара жатып, аялдамадан студенттік кезден таныс Айкөркем есімді замандасымды кездестіріп қалдым. Бір-бірімізді көрмегенімізге 5-6 жылдың жүзі болған екен. Өңі солғын тартып, отызға тола қоймаған келбетіне әжім із салып үлгеріпті. Амандық-саулық сұрасып, біраз әңгіме айтқандай болдық. Артынша жеке өмірін білгім келіп, «Отбасың бар ма?» деп сұрақ қойғаным сол еді, екі беті қызарып кетті:


— Айкөркем, кешірші, ыңғайсыз сұрақ қойдым-ау деймін. Жәй, тұрмысың қалай деп сұрағым келгені ғой…

— Жо-жоқ, сенің не кінәң бар? Бәріне өзім кінәлімін. Екі рет тұрмысқа шықтым, қазір қызыммен тұрамын.

— Қалайша?

— Бірінші жолдасыммен екі жыл азаматтық некеде тұрдым, одан бір қызым бар. Мінезіміз үйлеспей, екіге айырылдық. Жыл жарымнан кейін екінші азаматпен бас қостым. Ағайын-туыстың қарсылығына қарамай, мешітке барып некемізді қидырдық. Мен заңды некеге тұрғым келген, ол қаламады. «Ең бастысы, Алланың алдындағы уәдемізге берік болсақ, қалғаны өз қолымызда» деп алдады. Ислам дінін ұстанып, намазхан жігіт екенін көріп, санама бөтен ой кіріп-шықпапты. Тек бақытымыздың баянды болуын ойладым. Бірақ мұның да арты көпке ұзамады. Соңғы күндері түрлі мінез шығарып, мені ұнатпайтындығы туралы әңгімелерді жиі айта бастады. Ақыры не керек, арада жарты жыл өткенде, бір күні телефоннан «Осымен бәрі бітті. Сені талақ еттім» деп хабарлама жазып жіберіпті. Осылайша екі мәрте еркекке алданып, қу тіземді құшақ-тап, қызыммен далада қалған жәйім бар, — деп көзінің жасын төгіп-төгіп алды. Сөйткенше болған жоқ, оның күткен автобусы келді де, тез-тез қоштасып мініп кетті. Мен ойланып қалдым…

*       *       *

Бұл жалғыз Айкөркемнің басындағы жағдай емес. Кейінгі жылдары қоғам ішінде қызу пікірталасқа түсіп жүрген «азаматтық неке» мәселесін жақтаушылардың асығы алшысынан түсіп тұрғаны рас. Азаматтық неке діни некені мойындамайды, мемлекеттік органның да тіркеуінен өтпейді әрі «Неке және отбасы туралы» ҚР заңында да ол туралы ешқандай түсінік берілмеген. Сондықтан «еркін махаббат», «іс жүзіндегі неке» немесе «бейресми некелесу» деген атауға ие.

Ислам діні шаңырағы биік, босағасы берік отбасы құруды ерлі-зайыптының ортақ міндеті етіп бекіткен. Шаңырақ көтерген жас жұбайлардың бірінші ақ некесін қиып, оларға ізгі тілек айтып, құттықтау мұсылмандардың бір міндеті, әдет-ғұрпы саналады. Пайғамбарымыздың өзі отау құрғандардың некесін көпшіліктің куәлік етуімен қиып, жақсы дұғалар жасаған. Бүгінгі өмірдегі түсінік те діннен алыс кеткен жоқ. Яғни неке қидыру дегеніміз – екі жастың адал жолмен қосылып, перзентті болып, киелі шаңырақ көтеруі. Аллаһ алдындағы ақ некесін қиғызу Ислам дініміздің талабы болса, жергілікті АХАТ бөліміне тіркеліп, неке куәлігін алу – заңымыздың талабы. Некесіз екі жастың қосылуына ислам қатаң қарайды, мұны харам деп үлкен күнәлар қатарына жатқызады. Міне, осы неке мәселесі төңірегінде жағымсыз, негізсіз әдеттер біздің қазіргі қоғамда қалыптасып жатыр. Бір-бірімен тек ашыналық қатынаста болуды көздеген немесе карьерасын ғана ойлап, бала табуды кейінге ысырған жастар көбіне азаматтық некеге тұруды құп көреді. Өйткені бұл – кез келген уақытта қосылып, кез келген сәтте айырыла салатын және ешкімнің алдында жауапты болмайтын ең оңай ойыншық неке.

Рухани тұрғыда некеге тұрмай, жыныстық қарым-қатынаста болу адамды абырой кемістігіне соқтырады. Психологтардың пiкiрiнше, азаматтық некедегi нәзiк жандылар көбiнесе күйеуiм бар деп сенедi, ал ер адамдар оларға тек көңiлдесiм деп қарайды екен. Осындай қарым-қатынастағы ер мен әйелдi отбасы деп атауға қалай ауыз барады?

Мамандардың есептеуінше, азаматтық некемен өмір сүрген жастардың 80 пайызы кейін бір-бірімен жараспай, айырылысады. Тек бестен бірінің ғана дәм-тұзы жарасып, ерлі-зайыпты атанатын көрінеді. Еліміздегі «Дағдарыс» орталығының мәліметіне сүйенсек, оған жыл сайын азаматтық некеге тұрып, алданып қалған 15-20 әйел көмек сұрап келеді.

Оның үстіне бүгінгі таңда жаңа туған балалардың 22 пайызы некесіз деген дерек бар.

Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, біздің облыс ажырасу саны бойынша Алматы, Шығыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан және Қостанай облыстарынан кейін көш басында тұр. 2010 жылы облыс бойынша барлығы 1487 ажырасу болса, 5 жылдан кейінгі бұл көрсеткіш 500-ге артқан. Ауылдағы ахуал да жақсы емес. 2000 жылы ауылдық жерлерде 275 некенің бұзылғандығы тіркелсе, бүгінгі көрсеткіш 550-ге жеткен, яғни тура екі есеге артқандығын көрсетеді. Мұны Орал қалалық АХАТ бөлімінің бас маманы Райса Даниялова да растап отыр.

— Мен 35 жылғы еңбек тәжірибемнің 20 жылын АХАТ бөлімінде, оның 15 жылын Қазталов ауданында атқардым. Бұрын аудан бойынша ажырасу мәселесімен жылына 1 рет, әрі кетсе 2 рет іс қаралатын. Бүгінде ай сайын 2-3 іс қаралатын деңгейге жетті. Бұдан жастардың некеге тым жеңіл көзқараспен қарайтынтығын көруге болады. Жыл сайын 18-20 жастағы некеге тұрушылар саны артқанымен, соғұрлым неке бұзу жасы да жасарып келеді. Ажырасушылардың көбі – 25-ке дейінгі жастар. Отбасылық өмірлері әрі кетсе бір-екі жылды ғана құрайды. Тіпті бір ай тұрып ажырасқандар да кездеседі. Ең сорақысы, олар ажырасудың мәнін жете түсініп жатпайды. Кейде тұрмыстың жақсарғандығы да теріс ықпал етіп жатыр ма деген ойға келесің, өйткені жастар жылтырақ өмірге құмартып барады. Осындай ажырасулардан кейін, жастар заң жүзінде көп бас қатыра бермейтін азаматтық некеге әуес болып барады. Бұл ресми деректер болса, азаматтық некедегі ажырасуларда тіптен есеп жоқ.

Мешітте де неке қидыруға қарсы емеспіз, бірақ мешітте берілетін куәліктің заңды күші жоқ. Дінге бет бұрған азаматтар мешітте неке қисақ болды, басқасы не керек деген түсінікте. Заңсыздың аты қашан да заңсыз. Сондықтан имамдар неке қиюшы жастардан АХАТ бөлімінің куәлігін сұраса, көптеген жолсыздықтың алдын алуға болатын еді, — деп біраз ойымен бөліскен еді Райса Сатқанқызы.

Бұл сауалға мамандардан қуантарлық жауап алдық:

— Жалпы, кез келген мешіт имамдары шариғат жолымен тілек білдірген екі жастың некесін еш кедергісіз қиып келді. Бұл мәселе мүфтият тарапынан оң шешімін тапты. Алдағы уақытта, Қазақстан мұсылмандар діни басқармасының арнайы бұйрығымен, мешітте неке қидырғысы келген жастардан жергілікті АХАТ бөлімінің неке қию туралы куәлігі міндетті түрде талап етілетін болады. Аталмыш куәлік болмаса, неке қиюға тыйым салынады, — дейді БҚО дін істері басқармасының бас маманы Мақсат Раманқұлов.

АХАТ бөліміндегі өзара сұхбаттан кейін Райса Сатқанқызы ажырасуға өтініш берген 21 жасар Серікболсын мен 20 жасар Ақмарал есімді екі жасты қабылдады. Отау құрғандарына бір жылдан сәл асқан олар ажырасудың себебін мінездерінің үйлеспейтіндігімен түсіндіріп жатты. Бірақ жігіттің де, қыздың да бойынан бұл қылықтары үшін өкінетін ешқандай намыстың ұшқыны сезілмеді. Керісінше, бір-бірінен алыстауға асыққан екі жас алдарындағы ақ параққа тез-тез қолдарын қойып, қоштасып жатты. Осылайша, материал жазу барысында тағы бір отаудың шаңырағы шайқалғанының куәсі болдық…

*       *       *

Жалпы, некелескен ерлі-зайыптыларға көптеген жауапкершілік жүктеледі. Ер-азаматқа отбасын адал табыспен асырап-бағу, оларға қамқор болу секілді міндеттер жүктелсе, ұл-қыздың тәрбиесіне көңіл бөліп, үй шаруашылығымен айналысу әйелдің еншісінде. Олар қалай болғанда да өздерінің ерлі-зайыпты екенін сезінулері керек. Ал азаматтық некеде мұндай жа-уапкершіліктер атымен жоқ. Олар бір-бірін сынау мақсатымен бір шаңырақтың астында есеппен өмір сүреді. Дәм-тұзы жарасып жатса, асықпай үйлену тойының қамына кіріседі. Ал ойынан шықпай жатса, «Біз бір-бірімізге сай емес екенбіз, мен іздеген адам басқа екен» дейтін күнделікті теледидардан көретін батыс киноларындағы көріністі қайталап жатады. Мұның арғы жағында бала тәрбиесі көлеңкеде қалды деген сөз.

Отбасының бақытты болуы өз қолымызда екенін неге ұмыта береміз? Жігіттердің оңай олжасына айналған азаматтық некеден Айкөркем секілді қаншама қаракөздер жапа шекті екен? Сіз не дейсіз, оқырман?

Ләззат ШАҒАТАЙ,

«Орал өңірі»


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика