Екі діни ұйым тіркелмеген…

Күні: , 14 рет оқылды


Мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс негізінде «Аманат-Жайық» қоғамдық қоры Орал қаласында «Христиан діні: түсінігі, принципі және оның деструктивтік діни ағымдардан айырмашылығы» тақырыбында семинар ұйымдастырды. Бұл жиынға облыстағы ақпараттық-түсіндіру тобының мүшелері, дінтану пәнінің мұғалімдері және мемлекеттік және құқық  қорғау органдарының өкілдері қатысты.


– Деструктивті діни ағымдарға қатысты мәселе өте өзекті. Ең қауіптісі, тоталитарлық секталардың шырмауына түскендер кейін қоғамда өз орнын таба алмайды. Мұндай діни ұйымдардың жетекшілері адамдардың болашағы жарқын болатынын айтып, одан әрмен адастыруға әбден төселген. Сондықтан қауіпті діни ағымдардың қауіп-қатерімен қоғам болып күресуіміз, көпшілікті сақтандыруымыз қажет. Христиан діні мейірімділікті, бейбітшілікті, бірлікті уағыздайды, – деді Алматы қаласынан семинарға қатысқан Свято-Никольский кафедралық соборының басшысы, богославие кандидаты, протоиерей Валерий Захаров. Шарада облыстық дін істері басқармасының басшысы Саялбек Ғиззатов пен Орал және Ақтөбе епархиясының басшысы Антоний де сөйледі.

Облыстық дін істері басқармасы бөлімінің басшысы Баянгүл Семғалиеваның мәліметінше, бұған дейін облыста ислам діні бағытындағы діни ағымдармен күрес жөнінде семинарлар бірнеше мәрте ұйымдастырылып, оған белгілі теолог-мамандар қатысқан. Биыл христиандық деструктивті ұйымдардың дәстүрлі христиан дінінен айырмашылығы жөнінде ауқымды шара алғаш рет өткізілді. Өңірімізде 75 діни бірлестік болса, соның 18-і – орыс православы, 1-уі – католик шіркеулері, 11-і – протестанттық бағыттағы ағымдар. Облыста тіркеуге алынбаған 2 діни ұйым бар. Заң аясында оларға ылғи айыппұл салынып, жазалау шаралары қолданылғанымен, деструктивті ұйымдар қызметін әлі күнге тоқтатпаған. Христандық бағыттағы ағымдарға қатысты күрмеулі мәселелер талқыланған семинарға қатысушыларға сертификаттар берілді.

Нұртай ТЕКЕБАЕВ,

«Орал өңірі»


20 шәкірт сауат ашу курсынан өтті

Күні: , 19 рет оқылды


Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, бас мүфти Ержан қажы Малғажыұлы хазірет: “Еліміздегі әр өкілдікте жеткіншектер жазғы демалысын тиімді өткізулері үшін сауат ашу курсы мен лагерь ұйымдастырылсын” – деп тапсырма  берген еді.


Осыған сәйкес ҚМДБ-ның облыстағы өкіл имамы Руслан Сұлтановтың нұсқауы, Ақсай қаласы мешітінің бас имамы Мейрамбек Әбдірахмановтың ұйымдастыруымен  балалардың жазғы демалысын ойдағыдай өткізу үшін рухани сауаттылығын арттыратын курс екі ай бойы жұмыс істеді. Оларға Астана медресесінің 2-курс студенті Азамат Ақылбекұлы дәріс берді. Бағдарлама бойынша Құран Кәрім әліппесі (ойынмен жүргізу), иман негіздері, ғибадат-құлшылық, тағы басқа пәндер оқытылды. Шәкірттердің жасы 5–15 аралығында болды. Барлығы 20-дан астам ұл-қыз  екі топқа бөлініп, үзбей оқыды. Олардың арасында рухани және психологиялық тұрғыда өздерін дайындап, ұстаздарынан ақыл-кеңес алу арқылы қасиетті Рамазан айында толық ораза ұстауға ниеттенген шәкірттер де болды. Екі ай  көзді ашып-жұмғанша өте шықты. Жазғы сауат ашу курсы мәресіне жетіп, жабылу салтанатына орай Ақсай қаласы мешіті мен Бөрлі аудандық жастармен жұмыс жөніндегі ресурстық орталығы, «Парасат» қоғамдық бірлестігінің ұйымдастыруымен  Құрбан айт мерекесіне арналған шәкірттер арасында Құран-Кәрім жарысы ұйымдастырылды. Балалар келесі Рамазан айынан кейін ашылатын жазғы сауат ашу курсына қатысқысы келетінін айтты. Соңында шәкірттерге алғысхат, шағын сый-сияпаттар табыс етілді. Олардың ата-аналары Ақсай  қалалық  мешіт ұжымына алғыс айтты.

Қанат  ЖӘКЕНОВ,

Ақсай  қаласы  мешітінің   наиб  имамы,

Бөрлі   ауданы


Қасапшыларға арналған семинар

Күні: , 31 рет оқылды

Құрбан айт мерекесі қарсаңында «Орал облыстық орталық мешітінде» қасапшыларға арналған «Қасапшылық – сауапты һәм жауапты іс» атауымен оқу семинар болып өтті.

Шараға ҚМДБ-ның БҚО бойынша өкіл имамы, Орал облыстық орталық мешітінің бас имамы Руслан қажы Сұлтанов, аталмыш мешітінің наиб имамы әрі ҚМДБ «Халал даму» ЖШС-ның БҚО бойынша өкілі Абдурашит Қарабаев, ұстаз Ринад Акимов, «Тәжиден Батырұлы» мешітінің наиб имамы Әсет Романқұлов қатысты.


Руслан қажы Тыныштықұлы мал союдың өзіндік мәдениеті, талап-шарттары мен ережелері болатынын айтып, қасапшыларға өз міндеттеріне үлкен жауапкершілікпен қарауды тапсырды. «Құрбан айт мерекесінің ауқымы жылдан-жылға ұлғайып, дәстүрлі дін құндылықтарына халықтың сұранысы мен ықылас-пейілі артып келеді. Айт мейрамдарының бүгінде бұқаралық сипат алғаны осыған дәлел. Санаулы күннен соң келетін мүбәрак мерекеде құрбан шалғысы келетін қала тұрғындарына кәсіби тұрғыда қызмет қылу – сіздерге жүктелген аманат. Қала әкімдігі осыған орай мал союға арнайы нысандар белгіледі. Айтулы күндері құрбандық малын шариғи шарттарын сақтай отырып союға аса үлкен мән берілуі керек», – деді өкіл имам.

Семинарда «Тәжиден Батырұлы» мешітінің наиб имамы Әсет Исламбекұлы құрбан шалудың шариғаттағы үкімдері мен талаптарын қасапшыларға кеңінен түсіндірді. Артынша қасапшыларға семинардан өткендігін дәлелдейтін сертификаттар берілді.

Шариғи үкімдер жан-жақты тарқатылған семинардан тәлім алған қасапшылар өкілдік ұйымдастырған шараға ризашылық білдірісіп, құрбан шалу барысында семинардан үйренген сабақтарын іске асыратындықтарын жеткізді.

ҚМДБ-ның БҚО бойынша баспасөз қызметі


Құрбан айт ерекше тойланбақ

Күні: , 44 рет оқылды

Күллі мұсылман қауымының ұлық мерекесі «Құрбан айт» қарсаңында Орал қаласындағы орталық мешіт алаңында рухани-патриоттық шара өтеді. Бұл туралы кеше Өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз-мәслихатында ҚМДБ-ның БҚО бойынша өкіл имамы Руслан Сұлтанов мәлім етті.


Облыстың бас имамы бүкіл мұсылман қауымы жыл сайын «Құрбан айт» мерекесін айрықша қуанышпен, зор ықыласпен қарсы алатынын ерекше атап өтті. Мерекенің қадір-қасиеті мен мән-маңызы туралы әңгімелеп, аталмыш мейрам күндері мешіт ұжымының ұйымдастыруымен өткізілетін мерекелік шараларға тоқталды:

— «Құрбан айт» мерекесі қарсаңында, яғни 31 тамыз күні облыстық мешіт орналасқан Еуразия даңғылының бойында мерекелік рухани-патриоттық шара өтеді. Имамдардың, мешіт жамағатының, сауат ашу мектебі шәкірттерінің және жастардың қатысуымен түйе палуан, қой көтеру сынды ұлттық спорт түрлерінен сайыстар ұйымдастырылады. Жастардың діни білімін арттыру мақсатында сұрақтар қойылып, жеңімпаздарға бағалы сыйлықтар табысталады. Сондай-ақ «Мектепке жол» қайырымдылық акциясына белсенді қатысып, сауапты іс жасаған кәсіпкерлер арнайы марапатталады, — деді Руслан Тыныштықұлы.

Құрбан шалу айт намазынан кейін басталады. Ал айт намазы 1 қыркүйек күні сағат 7.30-да оқылады. Намаз оқылмай тұрып, сойылған мал құрбандық есебінде қабылданбайды. Облыс орталығында құрбан шалу Ақтөбе көшесі 298, С. Датов көшесі 41А («Ел ырысы» базары), Екінші молодежная 1/6, Желаев ауылында Промзона 17/3, Зашаған кентінде Рыбцех 55 мекенжайлары бойынша арнайы белгіленген орындарда ғана жүзеге асады. Аталмыш мал соятын орындар арнайы ба-қылауға алынып, оның тазалығы мен барлық жағдайы шариғат талабы мен ережесіне сай орындалады.

Орал қалалық ветеринария бөлімінің басшысы Рафих Лұқпанов мәлімдегеніндей, ауыл-аймақтан әкелінген малды сатуға барлық құжаты толық тексе-рілгеннен кейін ғана рұқсат беріледі және сойылған малдың еті ветеринарлық талапқа сай тексеруден өтеді. Жиналған терілер былғары зауытына тапсырылады. Қалада қой сою құны 1500 теңге болып бекітілді. Ауыл шаруашылығы жануарларын қаланың кез келген жерінде сатуға және союға жол берілмейді.

Биыл «Құрбан айт» мерекесіне арналған мәдени-рухани көпшілік шаралар Бөрлі ауданының Ақсай қаласында және Жаңақала ауданының орталығында да өтпекші. Енді осы ізгілікке бастар игі үрдіс басқа аудан-ауылдарда жалғасын тапса, дәстүрлі дініміздің насихатталуына қосылған мол үлес болар еді.

Динара ЖҰМАБЕКҚЫЗЫ,

«Орал өңірі»


Қазақ тойының ғибраты кем…

Күні: , 71 рет оқылды

Адам  баласының  бұл  фәнидегі көрер  қызығының  бірі  –  той-томалақ.  Той  десе,  елең  етпейтін пенде  жоқтың  қасы.  Сондықтан болар,  «Той  дегенде  қу бас  та  домалайды»  деп  мәтелдетіп  қоямыз.


Той тойлап жүріп, талай үлесімізді жатқа жіберсек те, тойды қоймаймыз. Тойлайтын жағдай, тойлайтын заман болса, бір сәрі ғой. Елді талмаусыратқан «кемелденген социализмнен» нарықтық қатынастарға ауысқан тоқсаныншы жылдарды есімізге алайықшы. Елде кедейшілік пен жұмыссыздық жайлап, қайсыбір ауылды ашаршылық меңдетіп отырғанда да, төгіліп-шашылып той тойлауымызды қоймадық. А. Пушкиннің «Пир время чумы» деген шағын трагедиясы бар. Сол өлмес шығарманың бүгінгі кейіпкерлері болдық та қалдық. Қазір заман түзеліп, алдымызға мал, аузымызға дәм келген соң не жорық! Жастардың басқосуы да той, баламызды бесікке салу да той, ол баланың мектеп бітіруі мен оқуға түсуі де той, мүшел жас та той, мосқал жас та той, шаруа жүрсе де, той, шаруа жүрмесе де, той! Несін айтасыз, той тойлау біздің ұлттық қасиетімізге айналып келеді емес пе? Біздің ұлттық мерекелер де жұрттікіндей жылына бір рет келіп қоймайды. Жыл бойы бірінен соң бірі келеді де тұрады. Өзіміздің ұлттық мерекелерді бір тойлаймыз. Артынша келетін, кеңес кезінен келе жатқан таныс мереке-лер тағы  бар.

Жалпы, осы бір-бірінің көлеңкесінде қалып жүрген қос мереке турасында тоқтала кету ләзім. Жалпы, түркі әлемінде Жаңа жыл – 22 наурыз қай жағынан да жаңа жыл! Жер ана бусанып, осы күні жеті қат жер астындағы тамыр біткенге жан бітеді екен. Нағыз жыл басы, тіршіліктің басы. Ендеше, осындай жайлы Жаңа жылымыз тұрғанда, оны қыстың қақ ортасында 40 градус аязда қалтырап, дірілдеп жүріп тойлауымызға жол болсын! «Халқы қаласа, хан түйесін сояды» дейді. Қазақстан халқы болып Жаңа жылды 22 наурызға ауыстыруды сұрасақ, Елбасы қарсы болмайтынына кәміл сенемін.

Оның бергі жағында қазақ жастарының ақ қар, көк мұздың үстінде жалаң аяқ тұрып алып берген қасиетті тәуелсіздігін шыршаның тасасында тұрып тойлауымыз сол шейіттердің әруағының алдындағы үлкен күнәміз-ау деп ойлаймын. Қ-о-ош! Сонымен, қазақтың тойына қайта оралайын. Қазақтың тойы деп қоямын-ау, сіз қай жерде қазақтың тойын көрдіңіз? Біз-дің тойларымыздың басы орыстікі, ортасы батыстікі, тек соңында ғана азан-қазан басылып, асабаның көк мылжыңынан енді құтылдым дегенде, сырт киіміңнің бір жеңін киіп, бір жеңін кимей қоштасатын той иесін де ұмытып, үй ішіңді түгендеп, қиқулап тұрған кезде ұқсаймыз ба, қалай?

Ұзын-шұбақ тосттардан кейін ақырған музыкамен арбалаңдап, ирелеңдеп ебедейсіз би басталады дейсіз? Батысша билегіміз келеді-ақ. Бірақ, әу баста батыста тумаған соң, одан соң батыста тұрмаған соң бізден батыстың биі қайдан шықсын? Жаңа ғана жөнімен отырған жұрт жапа-тармағай жын соққандай ирелеңдеп, селкілдеп ала жөнеледі, құдды бір бүкіл қазақ даласы селкілдеп, бүкіл қазақ жұртын жын қағып жүргендей сезімде боласың. Кім билемейді десеңші? Сексенге келіп, ата сақалы ау-зына түскен шал да жүр. Ал мына қайта-қайта желкесіне кеткен жаулығын жұлқылап жүрген – оның кемпірі. Ал олардың қақ алдында селдір жұқа көйлегінен іш киімі көрініп, ашылып қалған желінін де жасырмастан жер тепкілеп жүрген әйел – осы кемпір мен шалдың келіні. Несін айтарсыз, келісіп тұрмыз-ау! Ей, қос қолымен арыстанның жағын айырған көк бөрінің ұрпағы! Бүгінгі бар өнерің осы ма?! Нағыз билей алмасаң, орыстың вальсі мен тангосы бар емес пе?! Той залындағы осы суретті көріп отырып, үлкен сахналарға би қойып жүрген атақты балетмейстерлерді көңілсіз еске аламын. Халқыңның мына мүшкіл халін бір тойға келіп көріп, ағайындарыңның қол-аяғын жөнге салып кетсеңдерші, айналайындар-ау! Батыс біздің не теңіміз?! Осындай ортаға лайық өз биімізді де билеуге болады ғой. Ондай билер бұрын болды емес пе?!

Сорақы биден келіп отырар-отырмастан, одан да сорақы, одан да созылыңқы тосттар басталады. Бірінен-бірі үтір, нүктесіне дейін айнымайтын егіз қозыдай ұйқас сөздер және оны «Не айтамыз енді?» деп бастаймыз ғой. Қолымыздан микрофонды жұлып алғанша сарнаймыз-ай келіп! Айналайын, ағайын-ау, сол тойға кемі екі-үш апта бұрын шақырылдық қой, бір-екі ауыз сөзді жобалап, ойланып келмейсің бе?

Ертеректе академик Әлкей Марғұлан мен жазушы Мұхтар Әуезов кездесулерге барса, академик атамыз көп сөйлеп қояды екен. Шыққан соң Мұхтар Әуезов ренжіп, «Әлке, көп сөйлейсің» десе, Әлкей Марғұлан «Мұхтаржан-ау, көп білемін ғой, сосын көп сөйлеймін» дейді екен. Бізге әлімізге қарамай Әлкей болу не керек? Қарапайым тілмен бір-екі ауыз тілегімізді жеткізе білу де өнер. «Алтын сөз – айтылмаған сөз» деген бар. Қытайдың қазақтар көп тұратын аймақтарында жергілікті қандастарымыз үйлену тойына мыңға жуық адам шақырады дейді. Сол мың адамнан тойда үш-ақ адам сөйлейді екен. Қыз жақтан біреу, жігіт жақтан біреу, сосын ауылдың ақсақалы. Жиналған қаржы-қаражат жаңа үйленіп жатқан жастарға баспанаға жетеді екен дейді. Қытайлық қазақтардың осы үрдісі үлгі боларлық-ау,  ағайын!

Біздің тойлардың шырқын бұзатын бір «әттеген-айы» бастан-аяқ бір бәсеңсімейтін даңғыра музыка. Сол музыка дастарқан басындағы адамдар шүйіркелесіп, сөйлесіп отыра алатындай фон ретінде естіліп тұрса, шіркін! Ал біздің әр дастарқаннан бақырып өлең айту әдетіміз. Көршілерден келген үрдіс болса керек. Бірақ олар да әнді сызылтып, қос дауыспен тамылжытып айтады. Менің көңіліме қонбайтын бір үрдіс – тойдағы ертіп келген немере-жиендерімізді білсін-білмесін, құлқы болсын-болмасын итермелеп, ортаға шығарып ән салдыратынымыз. Ол сәбидің ортаға шығатын өнері болса, бір сәрі, болмаса, босқа жас сәбидің сағын сындырып, жанын қинап, жасқаншақ қыламыз ғой. Әлем-жәлем киініп, қисалаңдап, үлкен әншілерді салып, ақша тауып жүрген жас балаларды көргенде, маймылдың баласын көргендей боламын. Құдай Тағала дарын берсе, ол бала бір күні өзі-ақ шығар. Ал оны сәби күнінен көзбояушылыққа үйретіп, шала мас ортаға әкелу – Құдай алдындағы күнә ғой.

Өткен ғасырдың алпысыншы жылдары Италияда ғажап дауысы бар Робертино Лоретти деген әнші бала бүкіл дүние жүзіне мәлім болды. Оның пластинкаларының өзі миллиондап тарады. Ол әуелі мемлекет басшыларының, ресми делегациялардың алдында өлең айтып, ән шырқады. Соңында ресторандар мен саябақтарда өлең айтатын маскүнемге айналып, ақыры дауысын да жоғалтып тынды. Жалпы, тойға жас бала ертіп әкелу – бала тәрбиесіне деген ата-ананың көзқарасы, қажет десеңіз, деңгейі ғой деймін. Бала – балалық дәурен кешуі керек. Түн ортасында улап-шулап жүрген шала мас тобыр ма баланың ортасы?

Тағы бір айтпағым, байқайсыз ба, ағайын, қазіргі садақа мен қазаның дастарқан мәзірі той дастарқанынан асып түспесе, кем соқпай тұр-ау?! Қазақ «Қаза бардың малын шашады, жоқтың артын ашады» дейді.

Шелпек пен шай құралымен өткерілетін садақа дастарқанына біз не қойып жүрміз?

Не қойып жүрміз деймін-ау, не қоймай жүрміз десейші. Сол шашылу кімге керек, Құдайға ма? Жан тапсырған марқұмға ма? Алланың өзі босқа шашылуға риза болмайды екен. Тіпті шариғат бойынша зират-тың, яғни моланың өзін белден асырып көтеру күнә көрінеді. Ал біз болсақ… Ең сорақысы, осының бәрін біліп отырып, кейде керісінше, кейде еліктеп істейтінімізді айтсайшы?! Қазір Қазақстан өзге елдерге ақыл айтатын, арағайын болатын дәрежеге жетті. Оны көзіміз көріп отыр. Демек, әр қазақстандықтың қоғамдағы өз орнын, ұлтының абыройын ойлайтын кез келді.

Біз  де  ойланайық  та,  ағайын!

Құжырғали  ТӨЛЕУІШЕВ,

театр  ардагері


Жаныңда жүр жақсы адам

Күні: , 34 рет оқылды

Қазақтың «жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын» – деген мақалы бар. Бірақ, күнделікті өмірде жақсы адамдардың адами қасиеттерін, үлгі боларлық істерін көре жүрсек те мән бермейміз, ашық айтпаймыз. Тіпті бұл арада қайран Қадырдың «өлгенін, жерленгенін күтіп жүрмей, адамды қадірлеңдер тірісінде» – дегенін де ескермейміз. Абайды күйзелткен қазақтың «қызғаншақтығы мен көреалмаушылығы» оңайлықпен кете қоймас.


Дегенмен, біреудің білмегенін біреу біледі дегендей, жақсы адамның үлгі боларлық істерін айта жүргеннің артығы жоқ қой деп ойлаймын.

Осы орайда өткен ғасырдың алпысыншы жылдарында кездескен, қазір де арамызда жүрген, батыс өлкесінің алғашқы жоғарғы білімді инженер-гидротехник Жалау Темешұлы Шынтеміров ағамыздың өмір жолы есіме түсіп отыр. Ол 1932 жылы Қазталов ауданының Бірлік ауыл советіне қарасты «Киров» колхозында дүниеге келген еді. 1949 жылы сол ауданның А. Оразбаева атындағы орта мектебін бітіріп, сол жылы Алматы ауыл шаруашылығы институтының гидромелиорация факультетіне оқуға түсіп, оны 1954 жылы бітіріп шығады. Жолдамамен Ақтөбе облысының «Актобеводстрой» тресіне прораб болып орналасып, үш жылдай сол об-лыстың суландыру жүйелерінде мамандығын жетілдірді.

1957 жылы үкімет қаулысымен «Орал-Көшім» суландыру жүйесінің жұмысына байланысты облыс аралық «Запказводстрой» құрылыс тресі ұйымдастырылып, осы мекеменің аппаратына жұмысқа келеді. Содан 1995 жылға дейін бүкіл өмір жолы Орал облысының суландыру жүйесінің жұмысымен тікелей байланысты болды. Ол қатыспаған бірде-бір ірі суландыру жүйесі жоқ деуге болады. Олар: Көшім су торабы, Киров, Дөңгелек, Пятимар, Бірлік су қоймалары, т.б. олардан тарайтын каналдар мен су жолдарының жоспарлары түгелдей Жәкеңнің қолынан өткен. Содан бері көп жылдар өтті, әр салада еңбек етіп егделенген шағымызда тағдырдың жазуымен ауылды таратып, қалаға жиналдық. Осы соңғы 20 жыл төңірегінде күнде десем көп артықтығы жоқ, кездесетін адамым осы Жалау ағамыз.

Жайдары мінезді, қарапайым, шахмат клубындағы ең үлкеніміз, шахматты жақсы ойнайды, онымен ойнауға қызығамыз. Дегенмен, Жәкеңнің гидротехник инженер деген мамандығы мені әрқашан қызықтыратын. Ретін тауып, бұл мамандықты сол уақытта қалай таңдағаны туралы сұрадым. Болмысында сөзге сараң, өзіндік өмірлік ұстанымы бар Жәкең:

– Сен менің өмірімді неғыласың, жазатын болсаң, Мұстақым Ықсанов туралы жаз, қазақтың ең алғашқы гидротехник инженері сол кісі, – деді.

– Жарайды, Мұсекең бірінші болсын, сіз екіншісі емессіз бе? 1950 жылдары қазақ балаларының «мелиорация» деген сөзді естісе, естіген шығар, бірақ мүмкін ғой, – дедім. Содан азын-аулақ сыр тиегін ағытты:

– Мен тау-кен институтына барғанмын, бірақ одан қалып қойдым. Сөйтіп, ол институттан шыққанымда менен гөрі ересектеу азамат кездесе кетті. Ол:

– Алматы ауыл шаруашылығы институтында гидромелиорация факультетіне қабылдау жүріп жатқан көрінеді, соған барайық, – деді. Сөйтіп, сонда барып, оқуға түсіп кеттім, мамандығыма ризамын, 41 жыл су шаруашылығы құрылыстарында прорабтан бастап осы саланың барлық сатыларынан өттім, құрылыс тресінің бас инженері болдым. Облыстың осы саладағы белгілі ұйымдастырушылары Қ. Ишмақов пен Ю. Губерьмен жұмыстас болдым. Еңбегім бағаланды, «Құрмет Белгісі» орденімен, бірнеше мақтау грамоталарымен, медальдармен марапатталдым, Қазақстанның құрметті гидротехник-мелиораторымын. Мен жұмыс таңдағаным жоқ. Жұмыста сөгіс алғам жоқ. Жолдастарым көп еді, қазір енді азайды ғой, – деді. Одан әрі М. Ықсанов туралы ерекше тебіреніспен әңгімеледі.

– 1975 жылы тамыз айында облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы М. Ықсанов облысты аралау сапарында «Пятимар гидроторабын салып жатқан біздермен кездесті. Қарсылаған адамдар арасында сол құрылыс учаскесін басқаратын мен де болдым. Амандасып болғаннан кейін маған әдейі бұрылып:

– Сен Алматы ауыл шаруашылығы институтында оқыдың ба? – деп сұрады.

– Иә, Мұстақым Біләлұлы, оқыдым, сіздің комсомолдарыңыздың бірімін дедім. 1951-1952 жылдары Мұсекең сол институтта оқып жүріп, әуелі факультет, соңынан бүкіл институттың комсомол хатшысы болды. Бөлмесіне барып тұрдық. Содан бері 25 жыл өтсе де, бірнеше мыңдаған студенттердің келбетін еске ұстау екінің бірі-нің қолынан келе бермейді. Ойға ұстау қабілеті жоғары, зерделі адамдарда болады ғой деп ойлаймын, – деді. Бұл да Мұсекеңнің көп қасиеттерінің бірі болса керек. Содан кейін, «Сен неге осыншама уақыт маман кадрлар (гидроинженерлер) жетіспейтін жерде «өспей» жүрсің?» деп әңгімені төтесінен қойды. Мен ештеңе дегенім жоқ. 2-3 айдан кейін мені Қ. Ишмақов басқаратын құрылыс тресіне өндірістік-техникалық бөлімі бастығы етіп қойды. Кейін сол трестің бас инженері болып біраз жыл істедім.

Мұстақым Біләлұлы туралы аз жазылып жүрген жоқ. Мен де ол кісіні білетін адаммын, көбіне жұмыс істеген жердегі лауазымдары айтылады да, нақты істері тасада қалады. Әңгіме кімнің қайда, қанша жыл істегенінде емес, халықтың есінде қалған нақтылы істері болса керек, соны көбірек айту қажет деп ойлаймын. Шын мәнінде, бұл кісі осы саладағы қазақтан шыққан тұңғыш кәсіби, жоғары білімді гидротехник инженер. 30-ға толмай жатып, елдегі ең үлкен Жетісай, Шардара су құрылысы трестерін басқаруы ол кісінің аса дарынды ұйымдастырушылық қабілетінің бар екенін көрсетеді.

Ол тек Орал қаласының архитектуралық келбетін өзгертіп қойған жоқ, сонымен қатар ауыл шаруашылығын жеделдетіп өркендетудің бірден бір жолы бос жатқан жайылымдық жерлерді суландыру деп есептеді. Ол кісі мұны басты мәселелердің бірі етіп қойып, 140 шақырымдық Көшім-Жайықбай каналын салды. Жайықтың сол жағалауын суландыру жоспарларын жасатты. Бірақ, оның алғашқы жоспарына КСРО-ның Балық шаруашылығы министрлігі қарсы бол-ды. Ойға алған ісін орындамай қоймайтын Мұсекең, суды Жайықтың үстімен аспалы көпір салу арқылы өткізуді жоспарлатты. Сөйтіп, сол кездегі «ғасыр құрылысы» атанған «Вантовый переход» салынды. Биіктігі 40 метр, ені 5,5 метр, ұзындығы 240 метр, салмағы 1 мың тонна болатын алып көпір 1983 жылы пайдалануға берілді. Қуатты, шеңбері 1500/мм/ 2 насоспен Жайық суы Жезбұға сайымен Ащы өзеніне құйылып, ары қарай 75 шақырымдық канал арқылы Азынабай-Тайпақ суландыру жүйесін жандандырды. Мұның өзі Чапаев, ХХІІ партсъезд, «Есенсай», «Өлеңті» совхоздарының суармалы егіспен айналысып, ал «Орал», «Базартөбе», «Тайпақ» совхоздарының мал өсірулеріне үлкен ықпал етті.

Мұсекең бұдан кейін Жәнібек, Орда аймағын суландыру мәселесімен айналысты, оның қандай жолдары, мүмкіндігі бар екенін сараптауды тапсырды. Негізгі ойы Еділ суын әкелу болды. Оның кейбір жоспарларын нақтылап, арнайы құрылыс тресін ұйымдастырмақшы да болды. Бірақ, оны іске асыруға мүмкіндік болмады, жұмысынан ауыстырып жіберді. Қазір ойлап қарасам, Мұсекең енді 2-3 жыл жасағанда, біздің облыстың бүкіл аймағы толықтай сумен қамтамасыз етілген болар еді, – деп ойын түйіндеді Жәкең.

Осы орайда «мадақтауға ілесіп, мен де ешкімнен кем емеспін, сондаймын», – деп кеуде соқпай, жақсының жақсылығын өзінен әлдеқайда жоғары қойып отырған Жалау ағамыздың сөзінен нағыз азаматтық үлкен парасаттылықты көргендей болдық.

Әрине, ешкім Мұстақым Ықсановтан артықпын деп айта алмайды, дегенмен, Жәкеңдей етіп сипаттай алмады, бұл да «өсер елдің» парасатты ұлдарының белгісі ғой деп ойлаймын.

Елдің бірлігі де, тірлігі де осындай адал еңбек ететін мыңдаған азаматтардың іс-әрекетімен берік. Біздің жастарымыз соларға еліктеп өссе, кем болмайды. «Терекке қарап тал өседі» дегендей, «талдарымыздың» қисаймай, тік өскені рухани жаңғырудың бірден-бір кепілі болмақ.

Нұрлан ІЗТІЛЕУОВ


«Арманым көп, аз ғұмырым жетер ме… »

Күні: , 17 рет оқылды

Сәрсенбі күні Қадыр Мырза Әли атындағы мәдениет және өнер орталығында Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, жазушы, сыншы, драматург Сәбит Досановпен «Арманым көп, аз ғұмырым жетер ме…» атты кездесу кеші өтті.


Кездесу кешіне жиналған әдебиетсүйер қауым жазушымен бірге қазақтың көрнекті ақыны Қадыр Мырзалиевтің ескерткішінің алдына гүл шоқтарын қойып, рухына тағзым етті. Өңірімізге белгілі тележурналист Жандос Хамзаұлы тізгінін ұстаған әдеби кеш әп-сәтте көрерменін баурап алды. Әдеби кешке қала әкімі Мұрат Мұқаев қатысты. Жазушының шынайы, салмақты ойларын әдебиетсүйер қауым ұйып тыңдады.

– Біз қазақ талантты халықпыз. Халқымыздың ерлігі мен батырлығын әлем мойындады. Алайда ең үлкен кемшілігіміз – қызғаншақ, күншілміз. Бір тұлпар озып бара жатса, соны аяқтан шалғымыз келіп тұрады. Өзге ұлттардың психологиясында оза шапқан адамнан қалмау үшін өз-өздерін қамшылайды. Соның деңгейіне жету үшін еңбектенеді. Ал бізде, керісінше. Ең үлкен сорымыз – жершілдік. Мұның бәрін бастайтын ұсақ таланттар. Ірі таланттар ұсақтыққа бармайды. Еврей халқы бір-бірін мақтайды. Олар кішкентай балаларын «Сен мықты боласың» деп тәрбиелейді. Біз сияқты «боқмұрын» демейді. Әрине, туысқа, бауырға қараған дұрыс. Бірақ ең бірінші кезекте адамның азаматтық келбетіне, талантына қарап бағалаған жөн, – деген Сәбит Айтмұқанұлы өмірден түйген ойларымен бөлісті.

Кеш барысында сөз алған ақын Дариға Мұштанова белгілі жазушыны қоғамның тамыршысы, мықты психолог ретінде бағалайтынын айтып, жаңа ғана айтылған кемшіліктерді жою үшін, қайтпек керек? — деп сұрады.

– Күншілдік, жершілдіктен арылу үшін әркім өзінен бастағаны дұрыс. Аға ұрпақ сол кемшілікпен өтті. Біз де солай өтіп барамыз. Енді жастар өзінен бастау керек. Ақыл айтуды қойып, әркім өзімен-өзі күрессе, біз ең ұлы ұлт боламыз!, – деді ақынның сұрағына жауап берген жазушы.

Елімізде драматургияның кеш дамып келе жатқанын тілге тиек еткен қаламгер, жақында көрермен назарына ұсынылған қойылымы жөнінде ой тарқатты.

– «Адамзаттың анасы» – деген пьесамды Қырғызстанның Ыстық- көл музыкалық драма театры сахналады. Бұл – жүректің жарасы. Мен кейбір шығармаларды жылап отырып жазамын. Адамзаттың анасына айналған жер туралы бұл пьесамды да жылап отырып жаздым. Бұны билікке қарсы жазылған дегендер де болды. Бірақ мен билікке қарсы емеспін. Жалпы, зиялы қауым билік пен халықтың арасында алтын көпір бола білуі керек. Пьесада «Жер – адамның анасы. Анасын адам сата ма?» деген сөздер бар. Өткен айлардың бірінде сахналанған бұл пьеса халық көңілінен шықты. Жақсы пікірлер естіп жатырмын, – деп терең әңгімеге бойлаған жазушы «Сіз бақыттысыз ба?» деген сұраққа былай жауап берді.

– Бұл өмірде түйгенім, ешкім жүз пайыз бақытты бола алмайды екен. Әріге бармай-ақ, ұлтымыздың ұлы тұлғасы Димаш Ахметовтың арманы ішінде кетті. Отыз жыл Қазақстанды басқарып, халықтың сүйіспеншілігіне бөленді. Бірақ бәрін берген Алла бір перзент бермей қойды. Ш. Айтматовпен дос болдым. Оның да армандары болды. Бүкіл әлемді жаулаған Шыңғысхан өлерінде «Өкінішім көп» деп айтып кетіпті. Францияны билеген Наполеонның өзі күнделігінде «Мен бақытты бола алмадым» деп жазыпты. Осыдан төрт жыл бұрын мен әлемдегі ең бақытты адам едім. Олай деуге толық құқым да бар еді. Даланың дана шалдары айтқан: «Бірінші байлық – денсаулық, екінші байлық – ақ жаулық, үшінші байлық – он саулық» дегеннің бәрі де менде бар еді. Айналадағы достарым, құдаларыма дейін керемет адамдар. Олжас Сүлейменовпен дос болғаныма елу жылдан асты. Сөйтіп жүргенімде, Құдай төбемнен ұрды. 21 жасар ұлым үйлену тойы болайын деп жатқанда, жар-жар айтыла бастағанда қайтыс боп кетті. Бұдан артық қайғы бола ма? …Ол талантты бала еді. Ән де айтты, өлең де шығарды, сурет те салды. Екеуміз бір-бірімізді қатты жақсы көретінбіз. Ұлым қайтыс болғаннан кейін, бір жылдан соң есімді жиып, о дүниеге хат жаза бастадым. Біраз кітаптар шығардым. «Қасқыр ұлыған түн» деген роман жаздым. Сөйтіп мен бір – ақ күнде бақытсыз болып қалдым. Бірақ адам басына түскен қиындық–қайғымен күресе білуі керек. Мен сол қайғыны бірінші Алла, екінші елдің махаббаты, үшінші еңбектің арқасында жеңіп келемін, – деп терең күрсінді жазушы.

Жаңақала ауданынан келген Каримулда Зейнуллин жазушыға «Екінші өмір» кітабы үшін шынайы ризашылығын білдірді.

– Мен қарапайым еңбек адамымын. Бірақ, өмір бойы кітап оқып келе жатқан адаммын. Сіз жазған Қасым Аманжоловтың жоқтаушысы аз, қызы Дариға еді, ол да біраз жасқа келді ғой. Қасымның Қасым екендігін жеткізіп, жазғаныңыз үшін мың алғыс, – деді ол.

Әсерлі әңгімеге толы әдеби кеште Елбасымыздың: «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласы туралы да келелі ойлар айтылды. Сахнаға көтерілген ардагер-журналист Тихон Әліпқали, белгілі жазушы, «Жайық үні» газетінің редакторы Мира Шүйіншалиева сөз зергерінің көркем шығармалары туралы ойларын ортаға салып, Жайық жұртына рухани кеш сый-лаған қаламгерге ризашылықтарын білдірді.

Оқырман қауымның рухын көтерген әдеби кешті жазушы былайша түйіндеді:

– Арман көп қой. Оның ең үлкені Алладан тәуелсіздік мәңгілік болса екен деп тілеймін. 1940 жылдары дүниеге келген біздің ұрпақ мықты болды. Біз 20 жасымыздан бастап ояндық. Бір ғана мысал. Отыз миллион қойымыз болды. Бірақ етке кезекке тұрамыз. Бәрін орталық шешетін. Бес бөлмелі үй сала алмадық. Енді тәуелсіздік алғалы біз қала салып тастадық. Не істесек те, өз еркімізде. Жеке адамның бақыты да тәуелсіздікке байланысты. Құл болған заманды да көрдік. Сондықтан Тәуелсіздіктің баянды болғанын тілеймін. Екінші арманым – халықтың бақыты. Ауылдағы әйелдер көмір жағудан құтылып, өркениеттің игілігін көрсе екен. Үшінші арманым – Алла Тағала бір азғантай өмір берсе, ойда жүрген дүниелерімді жазып, ана жаққа алып кетпей, осы жақта қалдырсам деймін. Аллаға шүкір, әлі күнге қаламым суыған жоқ Түн ортасында тұрсам да, жазып кетемін. Қырыққа келіп тоқтап қалғандар да бар. Бұның бәрі, Алланың құдіреті.

Талай рет барып қайттым шетелге,

Көрген қызық сірә да естен кетер ме?

Қазағымның бағы қашан жанады?,

Арманым көп, аз ғұмырым жетер ме?..

Әдеби кеш соңында оқырмандар жазушыдан қолтаңба алып, естелік суретке түсті.

Гүлжамал ЖОЛДЫҒАЛИ,

«Орал өңірі»


Оспан Ысқақұлын еске алғанда

Күні: , 321 рет оқылды

«Ас – адамның қуаты» дейтін халық даналығы екі дүниедегі адам баласы үшін де ақиқи болып табылады. Қандай да бір адамға арнап ас берілген кезде, шелпек бастаған түрлі дәмнен ауыз тигендермен қатар, о дүниелік болған жан да өзіне бағышталған Құран сүрелеріне, дұғаға тойып, рухы шаттанады. Фәниден өткеніне жыл толуына орай арнайы ас беріліп жатқан Оспан Кереев атамызға арналған естеліктерден тұратын осы мақаланы да – марқұмға рухани дәм татқызудың бір амалы деп қабылдарсыздар.


«Отызыншы жылдар» десе, көз алдымызға кәмпеске, ашаршылық, саяси қуғын-сүргін келетіні рас. Сол қым-қуыт кездің дәл басында 1930 жылы дүниеге келген Оспан Ысқақұлының тағдыры қайдан жеңіл болсын?! Бала Оспан дүниеге келер-келместен елден жырақ, қалың орыс ортасында өсуге мәжбүр болды. «Аспандап ұшқан қызғыш құс! Сені көлден айырған – лашын құстың тепкіні» деп дауылпаз ақын Махамбет жырлағандай, Ысқақ әулетін Ресейге бездірген кәмпескенің екпіні еді… «Бай менен молданы қойдай қу қамшымен» деген науқанның кесірінен әуелі Астрахан, сосын Саратов жағалаған әке-шешесінен ерте айырылған (өмірден өткен анасынан үш жаста, соғысқа кеткен әкесінен жеті жаста) бала Оспан жетімдер үйінен бір шықты. Содан жиырмадан асқан шағында ғана ел ішіне – Қаратөбесіне оралады. Туған жер емес, тойған жерін іздейтін бұл заманда жас жігіт Оспанның елге оралуына әкесінің інісі Ислам, жақын апасы Зәурештің септігі тигенге ұқсайды. Сонымен қатар аруақты ар-ғы-бергі аталарының буырқанған қаны да елге қарай сүйреп, тыныш жүргізбеген шығар. Иә, Алаша руынан шыққан Оспан ағамыз – берісі арқалы ізші Құлмұқанның, әрісі Шүрет, Шотқара батырлардың тікелей ұрпағы.

«Әр бейнеттің бір зейнеті болады» дегендей, орыс арасында өскенінің арқасында Оспан Ысқақұлы осы тілді жетік білді. Сондай-ақ бұл орта техника тілін тәуір түсінуге де әсерін тигізсе керек. Осы екі дағдының қалай пайдаға асқанын мақала барысында әлі әңгімелей жатармыз. Үй-іші кәмпескенің кезінде кеткен елге жігіт Оспан тағы бір күрделі кезең – тың игеру басталар алдында қайтып келді. Шыны керек, тарихта «Тың игеру» деген атпен қалған бұл науқан – батпан салмағы бар, өте аз зерттелген тақырып. Сәбет режимін Одақта және өзге елдерде барынша ұзақ ұстап тұру үшін миллиондаған пұт астық берген тың игеру кезінде комсомол жастармен бірге қазақ жеріне кәнігі қылмыскерлер және олардың ажырамас серіктері – зорлық-зомбылық, ұрлық, арақ келгені жасырын емес. Бірақ айрандай ұйыған елге ойран салған келімсектердің ісі, оларға жергілікті бас көтерер азаматтардың қарсылығы әдебиет, кино-қойылымдарда мүлде дерлік көрініс таппауы – өкінішті жайт. Сонымен, сол целинниктердің ауылға қалай келгені, қалай жүргені туралы әңгімені біздің мақаламыздың басты кейіпкері – Оспан Кереевтің замандасы 1934 жылы туған Ахатов Ғалымжанның атынан баяндайық: «Мен көп жыл сәбет, комсомол хатшысы болып жұмыс жасадым. 1955 жылдың 3 наурыз күні жоғарыдан «ауылдарыңа целинниктер келе жатыр, қарсы алыңдар» деген хабар келді. Аты наурыз болғанымен, алай-дүлей боран соғып тұрған күні директор, сәбет, сондай-ақ Оспан сықылды белсенді жігіттер бар, бәріміз қарсылауға шықтық. Кейбіреуіміздің үстімізде дені дұрыс, жылы киім де жоқ, амал жоқ, бүрсеңдеп күттік те тұрдық. Содан «ДТ-54» сүйреген будка ішіндегі ұзын қарасы 40-50 адамды құрайтын целинниктерді МТС орнайтын Калинин деген жерге алып бардық. Жиырма шақты шағын тоқал тамнан тұратын сол «Калининнің» тұрғындарын түн ішінде аяқтарына тік тұрғызып, жаңағы целинниктерді үй-үйге бөліп, орналастырдық (орта есеппен алғанда екі бөлмеден тұратын үйдің орысша білмейтін жандарының арасына түн ішінде ұрысы бар, қарысы бар адамдарды әкеліп тығу?! Ол үйдегі қыз-келіншектердің жағдайы нешік?! автордан). Сол үйлердің бірін босатып, кеңсе қылып бердік. Келген целинниктердің ішінде елдің берекесін алған бұзықтары, түрмеден келгендер және кәнігі қылмыскерлері баршылық болды. Елге арақ деген пәлекетті әкелгендер де – осылар. Олардың бәзбіреулері келер-келместен жалақы сұрап, мазаны алғаны сонша, кеңсемізге күзет қоюға мәжбүр болдық. Былай ақша сұрап, бұзақылық жасайтындары өз алдына бір әңгіме… Осындай шектен шыққан целинниктерді жөнге салу жағына келгенде, расы сол – жергілікті үкімет дәрменсіз болдық. Себебі жоғары жақ солардың сөзін сөйледі. Целинниктер біреуді өлтіріп, не қатты жарақат түсірген жағдайлар болмаса, анау-мынау бұзақылықтарына ештеңе істей де алмадық. Осындайда Қайырғали Ихсанов, Қалиолла Басаров, Оспан Кереев сынды азаматтардың көмегі зор болды. Тек күшті ғана мойындайтындарға жүректі де, білекті жігіттеріміз қарсы тұра алды. Мысалы, олардың Сараев деген бір шектен шыққанды сабап алғанын білемін. Сөйтіп, Оспандай азаматтардың арқасында келімсектердің қарқыны біраз бәсеңдеп, артынан әлгі целинниктерді әр бригадаға екі-үшеуден бөліп жібергеннен кейін, олардың атақ-шатағы мүлде басылды десе де болады. Айта берсек, Осақаң туралы жақсы әңгіме көп қой. Оның көп адамдардың өмірін құтқарып, ұзақ жыл донор болғанының өзі неге тұрады. Оспан Кереев иеленген «СССР доноры» ол кезде екінің бірінде жоқ, өте құрметті атақ еді».

Осы целинниктерге қатысты жоғарыдағы оқиғаны Оспан Ысқақұлының зайыбы Зәру әжеміз былай деп толықтырады: «Бір күні Оспан, Қарақұлов Сартай деген прокурор екеуі біздің үйден түстеніп, жолға шығып кетті. Сол күні он шақты целинник пен жергілікті жігіттер төбелесіп, күші басым түскен келімсектер білгендерін жасайды. Өзім көрген жоқпын, бірақ жұрттың айтуы бойынша Қожбаев Зәкиді қатты соққыға жығып, ал Махмуд (Бозымбет) деген азаматты тіпті байлап, трактормен сүйрепті. Ертеңіне ауылға келген Оспан болған жайтты естіп, хал-жағдайды білуге барса, Зәки сөйлеуге әлі жоқ, халсіз сұлқ жатыр. Бұндай басынуға төзе алмаған Ибрашев Серікқали, Есен, Оспандар көлдің басына барып, орыстармен төбелесіпті. Басбұзар-лардың басшысы болып жүрген Бурлаковқа «бұның не?!» десе, әлгі еңгезердей целинник «керек болса, саған да осыны істеймін» дегенде, Оспан оны құлақшекеден жапсырыпты. Қолы қуатты болып тұр ғой, бір соққыдан әлгі Бурлаковтың бір көзі шығып, мұрны опырылып кетіпті. Содан Қаратөбеге милитса келіп орысы бар, қазағы бар бәрін, Оспанды қосып, ауданға алып кетіпті. Бұны естіген соң жан ұшырып ауданға баратын көлік іздедім, менімен қабаттасып, жаңағы Бурлаковтың әйелі де аузына ақ ит кіріп, көк ит шығып, шабынып жүр. Үйтіп-бүйтіп, аудан орталығындағы милитсаға жетсем, қызылжағалылар Оспанға мүлде жолатпай, жүздестірмей қойды. Содан прокурор Қарақұлов Сартайға бардым. Барсам, прокурор «Оспанның түк кінәсі жоқ, қайта ел-жұртты арашалап жүр. Бүгін кеш болып қалды, ертең босатамын. Үйіңе қайта бер. Ертеңіне үйдегі телефонға Оспан қоңырау шалып, келе жатырмын, – деп хабарласты. Осы оқиғалардан кейін де Оспан Кереевтің ел ішіндегі тәртіп сақтау ісінен тыс қалмағанына – оның «Қазақ ССР-ның үздік жасақшысы» екені туралы 16.05.68 ж. Орал облыстық атқару комитеті берген құжаты куә бола алады.

Мақала Оспандай азаматтың бойдағы күшқайратын ел тыныштығы үшін жұмсағаны жайлы естеліктермен басталғанымен, оның өнеге қылуға тұрарлық өзге де іс-қа-сиеттері жеткілікті. Осы орайда замандасы 1940 жылы туған Темірхан Құрмашевтің естелігімен бөлісейін: «Менің мамандығым мұғалім болғанымен, жаз мезгілінде ауыл шаруашылығына комбайншы ретінде араластым. Егін өте бітік шыққан 1973-74 жылдары Оспан ағамның қасында жұмыс істедім. Ол кісінің негізгі мамандығы механизатор болғанымен, комбайншы жетіспеген шақта, бұл кәсіпті де емін-еркін дөңгелете беретін еді. Басында келіп-кетіп, артынан күрке құрып жатып, ала- таңнан қара кешке дейін істеген еңбегіміз ақталды. Қаратөбе ауданы 1 млн. пұт егін жинаған сол жылы екеуміз де медаль алдық. Қоян-қолтық араласқан осы кезде байқағаным, Оспан аға өте шаруа, мұқият, білімді кісі болды. Ол білікті механизаторлығымен қоса, совхоздың қосалқы бөлшек секілді керек-жарағын жеткізіп тұратын қызметкер (доставщик) ретінде жақсы танылды. «ГАЗ-53»-пен Мәскеуге күн жарымда жетіп барып, бүкіл шаруаны тындырып қайтып жүрсе, әрине, құрметтеледі! Ағамыздың киім киісі, жүріс-тұрысының өзі бізге үлгі еді: техникамен жұмыс істегенімен үсті-басы тап-таза, тап-тұянақтай болып жүретін еді. Киімінің жеңі түймеленіп, белі ременьмен тастай түйіліп, шалбарының балағы етігіне мұқият салынған бейнесі көз алдымнан кетпейді. Сондай-ақ түрлі техникаға бай және бейім Ресейде өскесін бе екен, Осақаң темір-терсектің тілін керемет түсінетін еді. Таңнан кешке дейін тыным таппайтын комбайн деген техника сынғыш келеді. Әр сәті алтын егін жинау кезінде комбайнның кез келген ақауы – қатты кедергі. Осындайда Оспан ағамыздың біліктілігі бізді талай құтқарды. – Комбайнда ремень деген көп болады. Ылғи, айналыста, үйкеліп тұратын болғандықтан – істен шыққыш, осал тұс та осы. Бірде ременьнің кесірінен комбайнымның барабаны буксовайттай (мүдіре) берді. Енді қайттік деп тұрсам, Осақаң тас сияқты бірдеңені алып келе жатыр. Канифоль екен. Соны айналып тұрған ременьге тигізіп жіберген кезде, ремень еш қақалып-шашалмай, керемет айналып кетті.

Оның техниканың дауысына қарап-ақ, хал-жағдайынан хабар алатыны жайлы бір оқиғаны айта кетейін: «Бірде совхозға келген жаңа комбайнды егінге қарай алып келе жаттық. Жолда келе жатқанда, Оспан ағамыз жанағы жап-жаңа комбайн жайлы «мына комбайнның моторында бірдеңе бар» деді. Келісейін десең – комбайн зауыттан жаңа шыққан дүние, келіспейін десең – ағамның біліктілігіне тағы күмән келтіре алмайсың. Ауылдағы мас-терской-гаражға апарып, моториске қарату қыруар уақыт алады. Содан жолдағы шопанның үйінің тұсында комбайнды жығып салып, ешқайда апартпай, ешкімді шақыртпай, өз күшімізбен моторды ашып қарасақ, шынында да, «заводской дефект» табылды».

Осы тектес әңгіменің бірнешеуін Берік Оспанұлы да айтып берді: «Мені әкем еңбекке ерте араластырды, 7-сынып оқып жүрген кезімнен (әкелі-балалы екеуінің де еңбек жолы 14 жаста басталуы кездейсоқтық па екен?) комбайн штурвалына отырып, ересек жұмысшылар секілді жалақы ала бастадым. Әрине, әкем, әсіресе, бастапқы кезде бас-көз болып, комбайнымды да қарап беріп жүрді. Бірде әкем: «Нива» комбайнымның дауысына құлақ түрді де, «Мынаны тоқтат» деді. Кешке төрт жігіт комбайнның моторын стогометтің тісін салып, түсіріп алдық. Әкем мотордың блогын ашпастан, коленвалды жұлып алды. Шынында да, бір поршень ойылып қалған екен. Ауыстырып, «К-700» тракторының көмегімен моторды орнына салдық. Содан бұл комбайн көпке дейін мүдірмей жұмыс жасап, еш бейнет көрсеткен жоқ».

Бір қызығы, ер бала тәрбиесіне келгенде қатты (ұлдарын еңбекке ерте араластырып, аямай жұмсағанын айтамын, әйтпесе морфлотқа түскен Қайырболатын үш рет іздеп барған әкені «қатты» деп айту да қиын) көрінгенімен, қыз бала, әйел затына қатысты Осақаң өте жұмсақ, мейірімді болыпты. Зайыбы Зәру әжемізге өмір бойы құрметпен қарап, қыздарымен бірге оны да қуыршақтай қылып киіндіруге тырысыпты. Зәру әжеміз: «Бірде маған тіпті екі шубаны қатар алып келді» деп ризалықпен еске алады. Реті келгенде, айта кету керек, Зәру әжеміз де – осал жан емес, Батыс өңіріне белгілі Едіге ишанның Раушан деген қызынан туған жиені. Раушан әжей қызы Зәруді «Аталары елге белгілі қасиетті адамдар еді» деп Оспан ағамызға өз қолынан ұзатқан екен. Зәру апаның тектілігі біздің өңірде жойылып кетті деуге келетін көне дәстүрді жаңғыртып, арыстандай азаматы дүниеден өт-кенде айтқан мына жоқтаудан да білінеді:

«Ат байладым аршаға,

Кілем бір жаптым наршаға.

Кешегі жүрген ағаңыз

Сәлем бір айтты баршаға.

Есіктің алды ақ қайың,

Жапырағын баспайын.

Алпыс жыл өмірді бірге өткізген жұбайымды

Жоқтаусыз қалай тастайын!»

Иә, әулетінің ғана емес, ел-жұртының азаматы болған Оспан Кереевтің дүниеден өткеніне жыл толып жатқанда, біз де жоқтамай, ескерусіз үн-түнсіз отыра алмадық. Оспан Ысқақұлының жаны жәннатта болсын! Артында қалған үй іші, ел-жұрты аман-сау, ғұмырлы болсын!

Нұрлан СӘДІР


Оқырмандар қаламгермен кездесті

Күні: , 17 рет оқылды

Дүйсенбі күні «Ақжайық» шипажайында қазақтың көрнекті жазушысы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Сәбит Досановпен кездесу кеші өтті. Кездесу кешіне арнайы келген облыс әкімі Алтай Көлгінов ұлттық рухты көтеру бағытында өтетін рухани шараның маңызды екендігін атап өтті.


Әдемі жаздың жайдары күнінде өңірімізге арнайы ат басын бұрған атақты жазушы, сыншы, драматург Сәбит Досанов ағамызбен кездесіп отырмыз. Бұл кездесудің мақсаты – Елбасымыздың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласы туралы ой өрбіту, оқырмандар сұрақтарына жауап беру. Ұлттық байлығымызды, дәстүрімізді, тарихымызды кейінгі ұрпаққа үлгі ету – біздің міндетіміз. Осы бағытта өтетін рухани шаралар өскелең ұрпақ үшін, жастар үшін қажет. Қазір жастарымыз бір-бірімен араласпай, бірі-бірімен ға-ламторда амандасып, хал сұрасып отыра беретін болды. Ал аталарымыз «Адамның мейірімі – екі көзінде» деп бекер айтпаған. Дәл осылай бетпе-бет жүздесіп, тілдескеннің өзі бір ғанибет емес пе?! — деді облыс әкімі Алтай Көлгінов.

Сұрақ-жауап түрінде, еркін форматта өткен емен-жарқын кездесуде белгілі жазушы Сәбит Досанов балалық шағынан, өткен күндерден естелік-әңгімелер айтты.

– Балалық кезіміз өте ауыр болды. Біз екі-үш ауысыммен оқитынбыз. Ол кезде қаламсап болмайтын. Сия жоқ. Марганцовка деген бар, соны суға езіп, қамыстан қалам жасап жазатынбыз. Жоқшылық, қиын кездер еді. Қағаз да жоқ. Інім екеуміздің ортақ бір пимамыз болды. Екеуміз екі ауысымда оқимыз. Әлгі пиманы сабаққа кезектесіп киіп баратынбыз. Қыс пен жазда онша қиналмаймыз. Көктемде қатты қиналатын едік. Пимасы құрғырды кимейін десең, мұздақ, салқын. Кисек, аяқтан су өтеді. Содан әке-шешеміз пимаға ағаш байлап беретін. Сондай күндер өткен басымыздан… Кітапқа керемет ғашық едік. Күндіз-түні кітап оқитынбыз. Түнде айдың жарығымен кітап оқушы едік. Көркем әдебиет жас баланы мемлекет қайраткеріне дейін тәрбиелейді. Әдебиеттің күші осында, – деген жазушы тағылымды әңгімелердің тиегін ағытты.

Қаламгердің «Қыран қалғымай-ды» (1971) повестер жинағы мен «Тау жолы» (1978), «Екінші өмір» (1981) романдары, «Жер тағдыры», «Сексен бестің көктемі», «Адаспаңдар, адамдар», «Тотем под чадрой», «Тензор стенного кургана», «Сыңсып ұшқан сыңар аққу» шығармалары жазушыны өмірдің өзекті мәселелерін көтерген, өткір көркем сөз шебері ретінде танытты. Осы аралықта әдеби-зерттеу мәселелеріне қайта оралып, «Қазына» (1984), «Жүректің отын сөндірме» (1988) монографияларын жариялады. Досанов соңғы жылдары «Жиырмасыншы ғасыр» (1998), «Аптаның екінші күні» (2003), «Қылбұрау» (2003), «Ұйық» (2005), «Тұйық» (2007) романдары мен «Дүние жалған» (2007), «Жусан иісі» (2007) повестер мен әңгімелер жинақтарын жарыққа шығарды.

– Елбасымыздың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласындағы үш нәрсеге тоқталғым келеді. Біріншіден, әлемдегі ең үздік жүз кітапты қазақ тіліне аударып шығару – қарапайым халық үшін де, зиялы қауым үшін де аса қажет дүние. Кітап деген – асыл қазына. Сондықтан бұл өнегелі іс болар еді. Екінші, «Қазақстандағы 100 жаңа есім» жобасы. Атақты адамдарды халық онсыз да біледі. Ал ел үшін елеулі іс тындырып, тасада қалып жүрген жандарды танытудың екі түрлі пайдасы бар. Біріншіден, олар еліміздің даңқын асқақтатады. Өзгелер қазақтың қой бағып жүрген емес, ой бағып жүрген халық екендігін таниды. Екіншіден, жастар сол адамдарға қарап, алға талпынар еді. Үшінші, латын қарпіне көшу – мезгілі жеткен мәселе. Бірақ асықпау керек. Бұл жерде латын қарпіне көшкен өзге елдердің тәжірибесіне сүйеніп, олар жіберген қателікті болдырмауға тырысқан жөн, – деді Сәбит Айтмұханұлы.

Кездесуде белгілі жазушыға оқырмандар тарапынан сұрақтар қойылды. Көрші өңірлерден келіп, шипажайда ем алып жатқан демалушы көрермендер ерекше өткен кездесуге шынайы ризашылықтарын білдірді. Кеш соңында облыс басшысы Алтай Көлгінов қаламгерге шапан кигізіп, естелік сыйлық табыстады.

Гүлжамал ЖОЛДЫҒАЛИ,

«Орал өңірі»


Қаламы жүйрік қаламгер

Күні: , 24 рет оқылды

20768245_Бейсенбі күні Қадыр Мырза Әли атындағы өнер және мәдениет орталығында Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, журналист-жазушы Бақтығұл Ойшыбаевты еске алуға арналған «Қаламы жүйрік жазушы» атты әдеби-сазды кеш өтті. Өмірден ерте кеткен жазушы-журналисті еске алуға арналған шараға Алматы мен Астанадан жазушының досы, ҚР Мемлекеттік сыйлығының иегері, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, М. Шолохов атындағы халықаралық сыйлықтың лауреаты Сәбит Досанов, жазушы-драматург Алтыншаш Жағанова арнайы келді. Ең алдымен, кеш қонақтары қазақтың көрнекті ақыны Қадыр Мырза Әли ескерткішіне гүл шоқтарын қойып, Қадыр атындағы әдеби-мемориалдық кабинетте жасақталған Бақтығұл Ойшыбаев атындағы естелік бұрыштың ашылуына куә болды.


Жазушы-журналист Бақтығұл Ойшыбаевты еске алуға арналған әдеби-сазды кеш театрлық қойылыммен басталды.

Облыс әкімінің орынбасары Марат Тоқжанов жазушылық пен журналистиканы қатар ұстаған Бақтығұл Ойшыбаевтың саналы ғұмырын тек шығармашылыққа ғана арнамай, өнегелі ұл-қыз өсіріп, соңында сүбелі рухани мұра қалдырғанының өзі үлкен құрметке лайық екендігін атап өтті.

Жастайынан қиындық көріп жетілген жазушы бала кезінен еңбекқорлығымен, тиянақтылығымен көзге түседі. Балалық шағы соғыстан кейінгі жылдармен тұспа-тұс келіп, сол кездегі қиындықтарды қатарластарымен бірге көріп, сезініп өседі. Анасы шоққа пісіріп әкелген нанды, интернаттағы достарымен бөлісіп жеп, жақсы оқуға, жоғары білім алуға ұмтылады. Бақтығұл Ойшыбаевтың білімге құштарлығы, өрлігі мен шыншылдығы туралы Қазақстан Жазушылар одағы БҚО филиалының төрайымы, халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының, «Құрмет» орденінің иегері Ақұштап Бақтыгереева өз естелігін әдемі жеткізді.

— Бақтығұл 1961 жылы Алматыға білім іздеп барды. Мен де дәл сол жылы үш мың шақырым жол жүріп, Алматыға арман қуып, оқуға барған едім. Біз замандас едік. Сонау сұрапыл соғыс басталғанда ол бір жастан жаңа ғана асқан сәби екен. Ал соғыс аяқталғанда ол бар болғаны бес жаста болыпты. Соғыстан кейінгі сүреңсіз жылдар, ел-жұрттың қиын-қыстау өмірі, тауқыметке толы тұрмыс-тіршілік. Осының бәрін көзімен көріп, басынан кешірген бала Бақтығұл анасының интернатқа әкелген нанын жаутаңдаған жетімдермен бөлісіп өсті. Қиындыққа толы балалығы оны мейірімділікке үйретті. Соғысты көрген, елдің қасіретін көрген, әкесі жоқ, анасымен ғана қалған Бақтығұлдың шығарма жазбауға қақы болмаған шығар.

Бүгін тағы еске алуға келдік қой,

Ұмытпаспыз, ұмытпаймыз дедік қой.

Өлгендерді ұмытпаудың өзі де,

Қолдан сирек келетұғын ерлік қой, — депті Ғафу Қайырбеков. Біз Бақтығұлдай өмір бойы ел-жұртпен біте қайнасып күн кешкен қаламгерді ұмытпауымыз керек! – деді Ақұштап ақын.

Ал алыстан ат арытып арнайы келген қаламдас досы Сәбит Досанов, — Бақтығұлдың шығармалары ойы терең, тілі төгіліп тұрған көркем, таңғы шықтай мөлдір әңгіме-повестер — деп сөз сабақтады.

— Оның бір бақыты, соңында қалған әдеби шығармалары болса, енді бір бақыты – ұлағатты ұрпағы. Перзенттерінің бәрі де жақсы тәрбиеленген. Оның ошағының отын сөндірмей отырған Бақтығұлдың жары Мәнираның да ақыл- парасаты мен еңбегін атап өткен жөн, — деп ойын жалғаған белгілі жазушы Сәбит Досанов қазақы дәстүрмен досының отбасына сый-сияпат жасады.

Көз көргендердің естеліктерінен ақиқатты айтамын деп талай қиындыққа тап болған журналист-жазушының өмірі күреске толы болғандығын аңғардық. Ал Алтыншаш Жағанова Бақтығұл Ойшыбаевты белгілі жазушы, жұбайы Әнес Сарай арқылы танитындығын айтып, шаңырақтарына қонақ болып келген жазушыға дастарқан жайып, әңгімесін тыңдаған сәттерді еске алды.

— Бәкең — сирек кездесетін адам. Шындыққа қарсы тасқамал тұрғызылған қиын-қыстау заманның өзінде турасын айтып, айналасындағы адамдардың шынайы құрметіне бөленген жан. Мұндай азаматтар қазір жоқтың қасы. Мен әкесінің таланты мен ақылы, анасының ұстамдылығы дарыған Жанна Ойшыбаеваны өте жақсы танимын. Ол — талантты журналист. Сондай-ақ мен бүгін Қадырдай ұлы ақынның атындағы мәдениет және өнер орталығына да сүйсініп тұрмын. Мұндай орталық Қазақстанда жоқ. Мен мұны өнерге, әдебиетке көрсетілген құрмет деп бағалаймын, — деді ол өз естелігінде.

Жұбайының өз мамандығына деген шынайы сүйіспеншілігін сағынышпен жеткізген Мәнира апай: «Ол әр мақаласын жазарда бәрін көзімен көріп, бүге-шүгесіне дейін анықтап барып жазатын» деп еске алды.

— Бірде «Жосалы» совхозын аралап жүрсе, қойлардың уақтылы қырқылмай, жүнін сүйретіп келе жатқанын көріп: «Арыстан тәрізді қойлар» деп фельетон жазды. Сол фельетон шыққаннан кейін оны бюроға шақырды. Сонда ол бешпетінің қалтасына бұрын шыққан газеттерді салып барып, ол совхоз туралы бұрын жақсы мақалалар да жазып жүргенін көрсетіп, ал аталмыш фельетонның нақты фактілерге негізделіп жазылғандығын дәлелдеп шықты. Тағы бірде әжесі туралы «Қара нан» деген әңгіме жазды. Сол әңгіме шығысымен, жергілікті нан зауытының директоры Қара деген ағай үйге келіп: «Мені жаздың!» деп айқай-шу көтерді. Осы жағдайда да біздің отағасы әлгі әңгімені әжесіне арнап жазғанын айтып, өзінің дұрыстығын дәлелдеп шықты. Осындай сәттер көп болатын… деп сәл мұңайған Мәнира апай көрермен қауымға ризашылығын білдірді.

Әдемі әнмен өрілген әсерлі рухани шара соңында жазушының үлкен ұлы Кемелбек Ойшыбаев әкесінің өмірден өткеніне 20 жыл болуына орай ұйымдастырылған еске алу шарасына арнайы келген көрермен қауымға алғыс айтты. Әдеби-мәдени шарадан соң жиылған жұртшылыққа «Керемет» мейрамханасында ас берілді.

Гүлжамал ЖОЛДЫҒАЛИ,

«Орал өңірі»


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика