Діни ахуал тұрақты

Күні: , 48 рет оқылды

Өңірлік коммуникациялар қызметінің ақпарат алаңында «Өңірдегі діни ахуал және халықтың діни сауатын арттыру шаралары» тақырыбында баспасөз мәслихаты өтті.

БҚО дін істері басқармасы басшысының міндетін уақытша атқарушы Азамат Төлепов аталмыш тақырып аясында баяндама жасап, журналистердің қойған сауалдарына жауап берді.

Азамат Нұғманұлының айтуынша, қазіргі таңда облыс аумағындағы діни ахуал тұрақты. Бүгінде Батыс Қазақстан облысында 9 конфессияны құрайтын 78 діни субъект қызмет етсе, оның 46-сы – Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының филиалдары. 19 православ шіркеуі, бір буддистік, бір католиктік, 11 протестанттық діни бірлестік бар. Діни бірлестіктердің саны өткен жылдармен салыстырғанда, дәстүрлі діни конфессиялар есебінен артқан. Облыс бойынша тіркелген 77 діни ғимарат бар.

Діни бірлестіктердің басым бөлігі (24 ДБ) Орал қаласында орналасқан. Облыс аумағында діни әдебиеттерді және діни мазмұндағы өзге де ақпараттық материалдарды таратуға арналған 16 арнайы стационарлық орын (Орал қаласында – 3, аудандарда – 13) белгіленген. 2018 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша алыс және жақын шетелден келген 5 миссионер бар (Египет Араб Республикасынан – 1, Украина Республикасынан – 1, Польша Республикасынан – 3). Олардың бәрі де есептік тіркеуден өткен.

Қазіргі таңда радикалды діни идеологияның таралуына тосқауыл бола алатын білікті теолог мамандарды, соның ішінде имамдарды даярлау қажеттілігі жоғары.

Өңірді білікті кадрлармен толықтыру мақсатында жыл сайын «Нұр-Мүбәрак» Египет ислам мәдениеті университетіне оқуға түсуге ниетті талапкерлердің санын арттыруға бағытталған шаралар қолға алынуда. 2018-2019 оқу жылына өңірімізден аталмыш оқу орнына түсуге 25 адам ниет білдіріп, оның 16-сы мемлекеттік грантты ұтып алса, алтауы БҚО әкімдігінің қолдауымен жергілікті бюджет есебінен исламтану мамандығы бойынша бөлінген грантты иеленген. Қазіргі таңда облыс бойынша «Нұр-Мүбәрак» Египет ислам мәдениеті университетінде өңіріміздің 32 азаматы (2014 ж. – 1, 2015 ж. – 8, 2016 ж. – 13, 2017 ж. – 19, 2018 ж. – 22) білім алуда. Облысымыздан 62 адам еліміздегі медреселерде оқуда. Соның ішінде, «Орал медресесі» колледжінде БҚО аумағынан келген 17 шәкірт білім алуда. Басқа өңірлерден келіп оқып жатқан шәкірттердің саны – 6 адам.

2018 жылы діни қарым-қатынастар саласында облыс бойынша 8 құқықбұзушылық фактісі тіркелген.

— Қазіргі таңда жастардың жаппай радикалдану үрдісі тоқтатылды және көшеде заңсыз діни әдебиеттер тарату фактісі азайды. Зеленов, Ақжайық, Сырым аудандарында дәстүрлі емес діни бағытты ұстанушылардың саны басым. Бүгінгі таңда олармен үкіметтік емес ұйым өкілдері тығыз байланыс орнатып, жұмыс істеуде. Тұрғындардың мұндай тобына теологиялық қана емес, сонымен қатар психологиялық, әлеуметтік көмектер де берілуде, — дейді Азамат Төлепов.

Нұртас НАБИОЛЛАҰЛЫ,

«Орал  өңірі»


«Зайырлылық – ең басты құндылық»

Күні: , 72 рет оқылды

Х. Бөкеева  атындағы  облыстық  қазақ  драма театрында  «Зайырлы  қоғам:  құқық  пен діннің өзара  байланысы»  атты  халықаралық форум өтті.

Жиынға  облыс  әкімі Алтай  Көлгінов,  Қазақстан  мұсылмандары діни  басқармасының төрағасы,  Бас  мүфти Серікбай  қажы  Ораз және  Өзбекстан,  Ресей мемлекеттерінің  ғалымдары,  отандық  дін мамандары, ақпараттық-түсіндіру  тобының  мүшелері  қатысты.

Радикализмге қарсы күрестің құқықтық және психологиялық  аспектілерін қарастыру, діни қызметкерлердің құқықтық сауаттылығын арттыруды мақсат еткен форумда діни тұрақтылықты сақтау, зайырлылық қағидатын нығайтудың  өзектілігі  талқыланды.

Жиында сөз алған облыс әкімі Алтай Көлгінов форумда дін саласындағы заңнаманы жетілдіруге баса назар аудару қажеттігін атап өтті.

– Біз бүгінгі күнде мәдени-рухани ақпараттың және саяси-философиялық құндылықтардың жедел өзгеріп жатқан кезеңінде өмір сүрудеміз. Біз де сол өзгерістер мен үрдістерге уақтылы жауап қатып, мемлекетіміз бен тәуелсіздігімізге кереғар дүниелерге дер кезінде зейін қоюымыз заңды. Ол үшін құқықтық талаптарды, бағыт-бағдарымызды қайта қарауымыз қажет. Өңірімізде діни  ахуалдың  нашарлауына әсер ететін факторлар анықталып, құзырлы құрылымдар кешенді жұмыстар атқарып келеді. Ұлт көшбасшысы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында «Ұлттық жаңғыру ұлттық сананың кемелденуін білдіреді. Оның екі қыры бар. Біріншіден, ұлттық сана-сезім көкжиегін кеңейту. Екіншіден, ұлттық болмыстың өзегін сақтай отырып, оның бірқатар сипаттарын өзгерту» деп, ұлттық ой-сананы заманауи дін талаптарына сай кемелдендіруді атап көрсетті.  Шарамыздың басты мақсаты дін саласындағы заңнаманың сақталуын қамтамасыз ету, зайырлылық қағидаттарын алға тарту, кертартпа идеологиядан діни экстремизмге қарсы нөлдік төзімділікті қалыптастыру, тұрақты конфессияаралық қатынасты нығайту және өзекті дін мәселелері бойынша қонақтарымызбен тәжірибе алмасу болып табылады. Сондықтан дін мәселесі бойынша қоғамдық маңызы бар бастамалар мен ұсыныстарды ортаға салып, мемлекеттің зайырлылық  принциптерін нығайта отырып, діни экстремизм мен терроризмнің алдын алуға жаңа серпін беруге  атсалысады деген ойдамыз,  – деді облыс басшысы Алтай Сейдірұлы.

– Іргетасын Жәңгір хан қалаған Бөкей ордасының астанасы – Хан ордасы елінде, Сырым Датұлы, Исатай Тайманұлы, Махамбет Өтемісұлы сынды батырлар, қазақтан шыққан тұңғыш мүфти, қази Ғұмар Қараш, ақын Әбубәкір Кердері сынды даңқты тұлғалар мен кешегі Жұбан Молдағалиев пен Қадыр Мырза Әли сынды аңыз адамдардың ізі қалған Ақ Жайық төріне келіп, алдарыңызда сөз бастау – мен үшін үлкен мәртебе һәм жауапкершілік, – деп сөз бастаған Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Серікбай қажы Ораз діни құндылықтарға тоқталды.

– Бүгінгі тәуелсіздік батыр бабаларымыздың ұлы күресімен келді.  Сондықтан Отан – біз үшін қашанда қымбат, қасиетті ұғым. Халқымызда «Отан үшін күрес – ерге тиген үлес» деген нақыл сөз бар. ХХІ ғасырдағы Отан үшін күрес ең әуелі терең білім алып, сол білім мен тәжірибені елдің игілігі мен өркендеуіне сарп етуден басталады. Білім – баға жетпес олжа, үлкен қару. Білімсіз өркениет жоқ. Бүгінгі таңда күш те, қуат та білім мен бірлікте. Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) «Білім мен хикмет – мұсылмандардың жоғалтқан қазынасы, қай жерден тапса да, иемденіп алсын» деген.

Алла Елшісі «Дін деген не?» деген сауалға «Дін – көркем мінез» деп үш қайтара жауап берген. Өзі де бұл ғаламға «Көркем мінезді кемеліне жеткізу үшін жіберілдім» дейді. Қазір заманауи ғылымның оқымыстылары жетістікке жетудің төте жолы көркем мінез екенін айтуда. Қазіргі қоғамға қажет мінездердің бірі – әділеттілік, адамгершілік, татулық пен бауырмашылдық. Алла Тағала қасиетті Құранда «Алланың дінінен (жібінен) мықтап ұстаңдар, ажырап бөлінбеңдер» («Әли-Имран» сүресі, 103-аят) деп, адамзат баласына бірлік пен ынтымақта өмір сүруді бұйырған.

Мына заманда мәзһабтағы бірлік те аса маңызды. Бір мәзһаб бірлік пен ынтымаққа бастайды, – деді  ол.

Қазіргі замандағы зайырлылықты түсінбей, мойындамай жүргендер де Бас мүфтидің назарынан  тыс  қалған  жоқ.

– Зайырлылық – мемлекет пен дін арасындағы қатынасты анықтайтын ұстаным. Қазір кейбір азаматтар, түсінбеушіліктен болар, зайырлылықты атеизм ретінде қабылдайды. Исламға жат не оған қарсы құбылыс ретінде көреді. Кейбір жастарымыз зайырлылықты кешегі коммунистік кезеңдегі атеизммен салыстырғысы келеді. Жоқ, кешегі кеңестік идеология атеизмге негізделген секуляризм болды. Ол кезде кез келген таным, ғылым да, өнер де, әдебиет пен тарих, пәлсапа да сол идеологияға қызмет етті. Сондықтан кешегі коммунизм зайырлы ел емес, ол атеистік мемлекет  болды  деп  айтылады.

Ислам әлеміне танымал ойшыл бабамыз Әбу Насыр әл-Фараби «Қайырымды ел көзқарастарының төркіні», «Азаматтық қоғам» және «Дін кітабы» деп аталатын рисаларында мемлекеттік институттың діни емес негізде басқарылуы туралы жазып қалдырған. Бүгінгі таңда бізде қолданылып отырған зайырлылық ұғымы дінді жоққа шығару емес, керісінше, адамның ар-ождан бостандығын, діни сенім еркіндігіне кепілдік беру деген түсінікті қамтиды. Яғни зайырлылық ұғымы ар-ождан бостандығы және төзімділік, толеранттылық сынды ұғымдармен және түсініктермен тығыз байланысты. Зайырлылық ұғымы мемлекеттің дінге деген қатынасының демократиялық сипатта екендігін танытады. Зайырлылық ұстанымы – қоғамның кез келген мүшесіне, оның діні, тегі, нәсіліне қарамастан, әр адамның қандай да бір дінге сену-сенбеу мәселесіне араласпайтын ұстаным. Яғни бұл ұстаным адам ар-ожданының моральдық болмысының еркіндігіне мүмкіндік береді. Бұл ретте мемлекет азаматтардың арасындағы қарым-қатынасты тек құқықтық негізде шешуді  қамтамасыз  етеді.

Профессор, ғылым докторы Досай Кенжетайдың пікірінше, зайырлылық туралы анықтама көп. Солардың бірі – барлық дінге бейтарап қарайтын, діни басшылықтан тәуелсіз және кез келген теологиялық қағидалар мен нормалардан азат болған мемлекеттік ұстаным. Осы анықтама зайырлы мемлекетті нақтылай түседі. Неге барлық дінге бейтарап қарайды? Себебі дін көп, ал Құдай түсінігі бір. Адамдардың Құдай түсінігі ортақ болғанмен, олардың танымы, сенімі, сезімі, құлшылығы, оның мына әлеммен қатынасы, яғни дүниетанымы, ақырет туралы сенімдері де әртүрлі. Сондықтан мемлекет өзінің азаматтарының діни сенімдеріне араласпайды, бейтарап ұстанымда болады. Екіншіден, мемлекет діни басшылықтан, яғни діни биліктен тәуелсіз. Үшіншіден, мемлекет кез келген теологиялық қағидалар мен нормалардан азат болады, – деп ойын жалғаған Серікбай қажы Ораз Елбасымыз өзінің дәстүрлі халыққа Жолдауында зайырлылық ұстанымын біздің елдің ең басты құндылығы ретінде бағалағандығын атап өтті.

– Зайырлылық ұстанымы – мемлекет пен діннің өзара қарым-қатынасын реттейтін ең басты тетік, қоғам тұрақтылығы үшін де ең басты құндылық. Зайырлылық ұстанымы сіз бен біздің құқықтарымыздың қорғалуы мен сақталуын қамтамасыз етеді. Бұл ең басты шарт болғандықтан, саяси және құқықтық тұрғыдан діннен осы салада бөлінеді.

Біз, дін қызметкерлері, түрлі саланың жетекшілері мен мамандары, мемлекет пен діннің қарым-қатынасындағы осынау нәзік әрі терең мәселелерді жастарға, жалпы қоғамға түсіндіруден жалықпауымыз керек.  Ғаламдық бейбітшілікке үндеген кез келген ізгі қадам, оның ішінде дәстүрлі дін жетекшілерінің сұхбаттастық орнатуы, адамзат баласын татулыққа үндеуі, адамдық мақсат-мүддені танып білуге үн қатысуы, сөз жоқ,  аса  маңызды  іс-шара.

Көреген көшбасшымыз Нұрсұлтан Әбішұлы ғаламдағы тұрақтылық пен бейбітшілікті сақтап қалу үшін үшінші мыңжылдықтың басында Астанада алғаш рет Әлемдік және дәстүрлі діндер жетекшілерінің құрылтайын өткізді. Бұл игі бастама өз үдесінен шығып, өзінің өміршең платформа екенін әйгілей алды. Елордамызға аттай қалап шақырылған дін көшбасшыларының сиезі қатарынан бес рет өтті. Жай күнде бір-біріне қырын қарайтын барша жұрттың діни һәм рухани жетекшілерінің Астана төрінде бас түйістіріп, келелі сұхбат құруы, әлбетте, ғаламдық деңгейдегі  үлкен  жетістік.

Дінаралық сұхбаттың қазақстандық үлгісі әлемде діндерге деген құрметтің сара жолын салып, кемел үлгісін қалыптастырды. Түрлі дін өкілдерін дінаралық сұхбатқа шақыра отырып, күн тәртібіне қойылған мәселені бір қырынан ғана қарастырып қоймай, әр түрлі діндердің ұстанымы мен көзқарасын ескере отырып, шешім қабылдау сарабдал саясаттың биік көрінісі екені даусыз, – деп түйіндеді өз сөзін Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы.

Форумда экстремизмнің алдын алу жолдары және қоғам дерадикализациясы, Өзбекстан мемлекетіндегі діни саланы құқықтық реттеудің бірегей артықшылықтары,  лаңкестер тұлғасының психологиялық ерекшеліктері туралы ой-пікірлер айтылды.  Ғаламтор пайдаланушылардың күннен-күнге артып келе жатқандығын тілге тиек еткен  облыс прокурорының міндетін атқарушы Жандос Өмірәлиев ақпараттық-түсіндіру тобы мүшелері мен теологтардың кәсіби білімін жетілдіру керек деген ұсынысын ортаға салды.  Башқұртстаннан келген Ресей Ислам университетінің проректоры Мурсаль Ахметов ресейлік «Интеллектуальный путь» жастар қоғамдық бірлестігі дінді дамыту бағытындағы ғылыми-зерттеу институтымен бірге М. Ақмолла атындағы Башқұртстан мемлекеттік педагогикалық университетінде «Байланыстың тиімді, кәсіби негізі» бойынша біліктілікті арттыру курсын жүргізуге ұсыныс білдіріп,  шешендікті дамыту үшін қазақстандық дін мамандарының біліктіліктерін арттыруға 20 квота ұсынатындығын және имамдар үшін Уфа, Орынбор қалаларында біліктілікті арттыруға мүмкіндіктер бар екендігін айтты. Имамдардың бару-келуінен бөлек барлық шығынды көрші мемлекет өз мойнына  алмақ.

ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті академиясының аға оқытушысы, республикалық ақпараттық-түсіндіру тобының психолог-сарапшысы Лола Шакимова терроршылардың психологиялық ерекшеліктеріне тоқталды. Лола Сергеевнаның айтуынша,  бес жыл ішінде елімізде 14 лаңкестік оқиға болған. 90 адам көз жұмып, 50 шақты адам жарақаттанған. 144 құқық қорғау қызметкері міндеттерін атқару кезінде ерлікпен қаза тапқан. Бүгінде еліміздегі түрмелерде экстремизм мен терроризм бабы бойынша бас бостандығынан айырылған 450-ден астам сотталушы отыр. Олардың ең жасы 17-де болса, үлкені 48 жаста. Отандық психологтар олардың мотивациялық бағыттарын зерттей келе, бес түрлі психологиялық ерекшелікке топтастырған. Біріншісі – оқшауланғандар, екіншісі – агрессияшылдар, үшінші санатқа бас бостандығынан айыру орындарында болғандар жатқызылса, төртінші топ – жалдамалылар, бесіншісі – кездейсоқ адамдар тобы. Бұл топтағыларға жастар мен әйелдер кіреді. Өкініштісі сол, бүгінде жат ағымның идеологиясын таратқаны үшін 13 әйел қамауда отыр. Тағы бір өкініштісі, аталмыш бапқа сәйкес темір торға тоғытылғандардың 85 пайызы діни сауатсыздықтың салдарынан ғаламтор арқылы жат ағымның  құрбанына  айналған.

Дін саласындағы өзекті мәселелерді ортаға салған форум жұмысы дін саласындағы құқықтық реттеудің маңыздылығы, зайырлы мемлекеттегі діни қызметкерлердің  құқықтық сауаттылығы, радикализмге қарсы күрестің құқықтық және психологиялық аспектілері атты секция отырыстарымен   жалғасты.

Гүлжамал  ЖОЛДЫҒАЛИ,

«Орал  өңірі»


Домбыраға көрсетілген құрмет рекордқа ұласты

Күні: , 90 рет оқылды

Сәрсенбі күні Оралдағы ҚР Тұңғыш Президенті  алаңында «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында күй атасы Құр­манғазы Сағырбайұлының 200 жылдығына орай облыс домбырашы­ларының «Нағыз  қазақ  — домбыра»  атты кең ауқымды  акциясы  өтті.


Бұл шара қазақ музыка тарихында ерекше ор­ны бар күй өнерінің классигі Құрманғазы Сағырбайұлының шығармаларын насихаттауды, күй өнерін, халқы­мыздың ұлттық аспабы домбыраны қастерлейтін ұрпақ тәрбиелеу­ді мақсат етті. Өнер арқылы өрелі ұрпақ тәрбиелеуге бағытталған шара барысында облыстағы 1700 домбырашы бір мезгілде күйшінің «Балбырауын», «Адай» күйлерін орындады. Олардың қатарында оқушылар мен студенттер, зиялы қауым өкілдері, түрлі сала қыз­мет­керлері және қала тұрғындары болды. — Биыл қазақ халқы үшін ерекше тарихи жыл. Күй атасы Құрманғазы бабамыздың екі ғасырлық мерейтойы ЮНЕСКО көлемінде аталып өтуде. Бұл — тарихи шара. Акция­ға атсалысқан өңір тұрғындарына шексіз алғыс айтамыз. Шынында да, нағыз қазақ – домбыра. Дом­быра – біздің ата-бабамыздан ми­расқа қалған құнды байлығымыз. Елбасымыз «Рухани жаңғыру» бағ­- дарламасында біздің ұлттың өне­рін тек елімізде ғана емес, шет мемлекеттерге паш ету керектігі­мізді айтқан болатын. Бүгінгі ша­ра Құрманғазы бабамызға, жалпы қазақи өнерге, қара домбыраға көрсетілген құрмет деп білемін, — деді облыс  әкімі Алтай Көлгінов. Мұнан соң домбыраның шана­ғынан төгіле кеткен күй Ақ Жайық­тың аспанында күмбірлей жөнел­ді. Жаңа алаңға жиналған қалың жұрт домбырашыларға ұзақ қол соғып, құрмет көрсетті. Айта кете­йік, осыдан тура екі жыл бұрын Атырау облысында ұйымдасты­рыл­ған осындай шараға 1017 домбырашы қатысып, Қазақстанның ре­кордтар кітабына енген болатын. Шараға Алматы қаласынан арнайы келген, Қазақстан рекордтар кітабына рекордтарды тіркеу департаментінің және «Ғылым» баспасының директоры Бақытжан Тастөлеков аталған акцияға 1700 домбырашы қатысқанын, сол ар­қылы Қазақстанның рекордтар кі­табына енгенін мәлімдеді. Сондай-ақ  департамент өкілі облыс әкімі мен бір топ әйгілі күйші-домбырашыларға рекордтың тір­келгені туралы куәлік пен Қазақ­стан рекордтар кітабын табыстады.   Нұртай   ОРАЗАЕВ, «Орал   өңірі»

«Ұлы дала мұрасы»

Күні: , 75 рет оқылды

Бейсенбі күні күй атасы – Құрманғазы Сағырбайұлының 200 жылдығына орай ұйымдастырылған домбырашылардың «Ұлы дала мұрасы» атты республикалық байқауы қорытындыланды. Орал қаласындағы Жастар мәдениет үйінде өткен өнер додасына елімізге танымал  Айгүл Үлкенбаева, Ермек Қазиев, Орынбай Дүйсен секілді дәулескер күйші-домбырашылар  қазылық еткен болатын.


— Елбасының «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында елімізде тың жобалар жүзеге асуда. Соның бірі де бірегейі деп тарихта есімі қалған жерлесіміз, күй атасы – Құрманғазының 200 жылдығына арналған шаралер легін айтар едім. Құрманғазы бабамыздың есімін ұлықтау мақсатында конференциялар ұйым-дастырылып, 1700 адамнан құ-ралған ансамбль өнер көрсетті. Осындай тойлар елімізде өте берсін. Өнерлі жастарымыз бай-қауларда топ жарып, өнерімен өрге жүзсін. Байқау барысында жастардың домбыраға деген сүйіспеншілігін, күй тартудағы ерекше шеберліктерін байқадық, — деді қазылар алқасының төрағасы, ҚР еңбек сіңірген мәдениет қызметкері Ермек Қазиев. Байқау қорытындысы бойынша бас жүлдені Бөкей ордасы ауданының тумасы, бүгінде  Құрман-ғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының 4-курс студенті Жасқайрат Мұқасов жеңіп алды. Ал бірінші орын оралдық Жасұлан Зинеденге бұйырса, екінші орынды алматылық Ақбө- кен Темір, үшінші орынды алма-тылық Қайрат Жұмағалиев еншіледі. — Елбасы «Домбыра – қазақтың паспорты» деп жиі айтады. Бұл сөз жүрегіме ерекше қонады.  Өйткені қазақ деген сөзбен домбыра ұғымы қатар жүреді. Мемлекет тарапынан осындай бастамаларға көңіл бөлінуі рухани жаңғыруымызға жасалған үлкен қадам деп есептеймін. Халықтың еңсесі көтеріліп, рухы өсті. Бай-қауға қатысушыларды екі күн бойы тыңдадық. Осы топырақта туған жастардың домбырада озық тұруы заңдылық секілді. Өйткені олар бала күнінен Құрманғазының күйлерін саналарына сіңіріп өскені домбыра қағысынан-ақ көрініп тұр. Жасқайраттың бас жүлдеге ерекше дарынымен қол жеткізгеніне ешкімнің таласы жоқ. Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында оқитыны ғана болмаса, ол – осы өңір-дің тумасы. Орал қаласындағы Құрманғазы атындағы саз колледжін тәмамдаған. Сонымен қоса батысқазақстандық домбырашылар Қазақстанның рекордтар кітабын жаңғыртқанына куә болғанымды мақтанышпен айта  аламын, – деді елге танымал дәулескер күйші, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Айгүл Үлкенбаева. Домбырашылардың республи-калық байқауы жеңімпаздардың гала-концертіне  ұласты.   Гүлсезім БИЯШЕВА, «Орал өңірі»  

Жырдың шамын маздатқан Жанғали

Күні: , 88 рет оқылды

Ауылға беттегенде көңілің елегізіп, алыстан ескен сағыныш лебі күшейе бастайды. Сапарға бірге шыққан ақын Айтқали Нәріков, М. Өтемісов атындағы БҚМУ-да дәріс берген ұстазым, ғалым Зейнолла Мүтиев, айтыс өнерінің дүлдүлі Мұрадым Мирланов Жанғали Мырзалиевтің 70 жылдығына байланысты «Жыр-дың шамын маздатып…» облыстық ғылыми-шығармашылық конференциясына қатысуды өтінген ұйымдастырушылардың сөзін жерге тастамай, белгіленген күні бәрі де көлікке отырды. Ақынның ауылына жеткенше сарша дала алабына көз тіге отырып, аумалы-төкпелі мінезді Жанғали тағдырының ауыр болғаны да әңгіме өзегіне айналды. Бақ жұлдызым көз жетпес шығандасың, Сезімі бар сезімнен сыр аңдасын. Туған жердің қойнында жүр ғой біреу Таныта алмай туысқа шығармасын, – деп жазған ақын шығармашылығынан әлеміш бояу, аспандай, асқақтай жырлауды аса байқай бер-мейсің. Қарапайым болмысымен шеңберге сыймай кеткен шайырды тануға туған өлкесінде шуақты шара ұйымдастырылатынын ауылдастары да болжай қоймаған шығар. Ақобаға кіреберіс жолда қонақтарды қош алу рәсімі ұйымдастырылып, келгендерге дәстүрге сай ақ дәм ұсынылды. Өнердің қасиетін бір кісідей жетік білетін қадірменді ақсақал Мұрат Мұханбетқалиевтің үйінде дастарқан жайылды. Дастарқан басында Мұрат ақсақал Жанғали жөнінде  әңгімеледі. Ауылдастары ақынды «Жәнекеш» деп біліпті. Қадеш есімді ағасы болған. Ақобада 8-сыныпқа дейін білім алған. Аудан орталығында қазақ орта мектебін бітірген. 1967 жылы кеңестік армия қатарына алынып, Түркіменстанда әскери міндетін өтейді. ҚазМУ-дың журналистика факультетіне оқуға түскен. Бірақ түрлі себеппен оқуын аяқтамаған. Жәнібек аудандық баспаханасының меңгерушісі, «Октябрь туы» газетінің тілшісі қызметін  атқарған. Тағдырдың қиын соқпағына түсіп, жұмыссыз жүргенде Жанғали ақын Жәнібек ауданын басқарған Шыныбай Шарафутдиновтің қамқорлығын көріп, 1990 жылдардың басында редакция жанындағы радио хабарына қызметке алынғаны да айтылды. Жанғалидың жаны таза адам болғанын, бірақ бірбеткей мінезінен теперіш көргенін әңгімелеген Мұрат ақсақал да аталы сөз айтудан қара жаяу емес. Аудандағы маңдайы озық көркем-өнерпаздардың бірі болды. Өнер десе, ішкен асын жерге қоятын көңілі жаз, сөзі асыл, аузы дуалы адам. 1988 жылы Қаратөбе ауданында өткен облыстық ақындар айтысында үшінші орын алған. Біз барған күннің ертеңіне Ақоба ауылдық мәдениет үйінде облыстық ғылыми шығармашылық конференция басталды. Конференция алдында «Белгісіз солдат» монументіне гүл шоқтары қойылды. Ақынға арналған көрме таныстырылды. Бүлдіршіндер өлеңдерін оқыды. Кейін Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, ҚР мәдениет қайрат-кері, ақын Айтқали Нәріков пен Жәнібек ауданы әкімінің орынбасары Жақсылық Абдолов Жанғали Мырзалиевтің «Асау» атты тұңғыш кітабының тұсаукесер рәсімін жасап, лентаны қиды.  Орал қаласын-дағы «Полиграфсервис» баспасынан шыққан кітапқа ақынның өлең-дері мен әңгімелері енген. – Ақындар поэзияға лек-лек болып келеді. Жанғали Мырзалиев ҚазМУ-да оқыған жылдары қазақ поэзиясын аспандатқан талантты жастармен тең құлындай тебісіп, жарыса жыр жазды, жатақхананы күңірентіп, өлең оқыды. Алматы көшелерінде дүлдүлдермен бірге жүрді. Дегенмен Жанғали тағдыры өзгеше өрбіді. Әдеби ортадан алыстап, елге оралуға мәжбүр болды. Мырзалиев Алматыда қалғанда қазақтың аса көрнекті ақыны болып қалыптасар еді. Оған мына өлеңдері куә. Таланты гүлденіп, дами бастағанда тағдыр теперішін көрді. Тұма талант бастауында буырқанған күш, поэзия дауылының лебі есіп тұрғанын аңғаруға болады. «Әттеген-айы» –  соны леп өріс алып кете алмады. Уақыт өте Жанғали жоқтаушылары табылып, туған ауылында облыстық деңгейде конференция ұйымдастырылып жатыр. Бұл – кез келген ақынның маңдайына бұйырмайтын бақ. Жанға-лиды жүзбе-жүз көре алмадым. Бірақ өлеңдеріміз республикалық, облыстық газеттерде аракідік басылып жүрді. Белгілі ақын Жанғали Набиуллиннің бірде: «Жәнібек ауданынан бір мықты ақын шықты. Аты – Жанғали, фамилиясы – Мырзалиев» деп аттасы туралы жылы жымиып, пікір айтқаны есімде. Кейін Жанғали шығармашылығынан көз жазып қалдым.  Міне, Ақобада ақын рухымен қауышып отырмыз, – деді ақын Айтқали Нәріков. Жәнібек ауданы әкімінің орынбасары Жақсылық Абдолов «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында ақынның ауылдастары мен жергілікті кәсіпкерлер бірлесіп,  «Асау» өлеңдер жинағының 200-ден астам таралыммен шығуына демеушілік танытуы ынтымақтың зор үлгісі екенін, биыл Жанғали шығармашылығына мерзімді баспасөз беттерінде зерттеу еңбектері жарияланып жатқанын айтты. Кейін ақынмен бірге қызмет еткен әріптесі, өнерде де, өмірде де сүйеніші болған досы, жерлесіміз, ақын, журналист, күйші, Астанадан сәлем жолдаған ҚР Ұлттық музейі имидждік-ақпарат қызметінің басшысы Дәулеткерей Құсайыновтың бейнежазбасы көрсетілді. Конференцияда М. Өтемісов атындағы БҚМУ филология факультетінің деканы, филология ғы-лымдарының кандидаты, доцент Зейнолла Мүтиев «Жанғали Мырзалиев ақындығы  хақында бірер сөз  немесе «Еркіндікті аңсаған, еркіндікке ғашық ақын» тақырыбында баяндама жасады. – «Асау» кітабы қолыма тигенде екі-үш сағатта жаппай оқып шықтым. Оқып шықтым да, таң қалдым. Жанғали Мырзалиев жай ақын емес, мықты лирик ақын екен. Таң  қалдым  дегенім, қалайша осылай классикалық үдеріспен өрнек салған,  өлең табиғатын жете мең-герген ақынды, таза да мөлдір, шынайы сөз иесін қалайша құпия ұстап келгенбіз? Көркем әдебиетте, әдебиеттануда өнерсүйер қауым қазақтың тағы бір талантты ақы-нын жоғалта жаздаған-ау деген ойға қалдым. Жанғалидың көңіл күй жырларының негізгі ілмегі – қарапайымдылық. Ақын өзін бірде қызу, бірде байсалды ұстап, тізгінді тең тартып, әсіреқызылдыққа ұрына бермейді. Айтарын екшеп, оқырманына ой салып, байыппен жетелеп, өзімен бірге ертіп отырады. Жанғали  Мырзалиев  өзінің көркем бейнесін өзі жазып қалдырған ақын санатына жатады. Оның лирикалық «мені» кейде оны қаhармандық «менге» де итермелеп, жетелеп жөнеледі. Ақын шығармашылығында «Сым  жолдарға  торғайлар үтір болып ілініп»,  «Бұтақ  қолын  жылытып  күн нұрына алған соң, талпынады теректер сәбидей боп аспанға», «Ақын болу оңайға түспесе де, Адам  болу одан да қиынырақ», «Қарғаға ұқсап жайды жерге қанатын, Бар әлемді бүркейтіндей қара түн», «Өмір деген жалақымен өлшенсе, адамдықтың құны да көк тиындық» деген қазақ өлеңінің інжу-маржа-ны болып төгілген авторлық тіркестері өте мол, – деді доцент. Айта кетейік, Зейнолла Мүтиев бірер жыл бұрын халық ақыны Халима Өтеғалиеваның 125 жылдығына байланысты Жәнібек ауданында өткен ғылыми шығармашылық  конференцияға  қатысқан еді. Шырайлы шарада халықаралық, республикалық ақындар айтысының жеңімпазы Мұрадым Мирланов арнау өлеңнен шашу шашты, БҚМУ филология факультетінің  студенті, жас ақын Төрехан Насиев өлеңін оқыды, ақобалық әуесқой композитор Алтынбек Қаресов Жанғалидың екі өлеңіне шығарған ав- торлық әнін шырқады. Конферен-цияның қадірлі меймандары –  ақын Айтқали Нәріков пен ғалым Зейнолла Мүтиевке Жәнібек ауданының әкімі Азамат Сафималиев атынан дәстүрге сай шапан жабылды. Нұртай  ТЕКЕБАЕВ, Ақоба  ауылы, Жәнібек ауданы  

Ақ Жайық төріндегі «Атамекен»

Күні: , 64 рет оқылды

Кеше  Хадиша  Бөкеева  атындағы  облыстық  қазақ  драма театрында  Қазақстанның  Халық  әртісі,  Мемлекеттік  сыйлықтың  лауреаты,  әнші-композитор  Ескендір Хасанғалиевтің  әндерін  орындаушылардың  оныншы  халықаралық «Атамекен»  ән  фестивалі  мәреге  жетті.  Бұл  байқауда  биыл  30-ға  жуық  үміткер  бақ  сынады.

Аталмыш ән байқауы облыс әкімінің қолдауымен облыс­тық мәдениет, архивтер жә­не құжаттама басқармасының ұйым­­­дастыруымен өңірімізде 2000 жыл­дан бері өткі­зі­ліп келеді. Биыл талантты жастар үшін шы­мылдығын оныншы рет ашқан өнер додасын­да өнерпаздар екі кезең бойын­ша Ескендір Хасанғалиевтің ән­де­рін шыр­қады. Үміткерлер еліміз­дің әр өңірі­нен, сондай-ақ Ресей Фе­дерация­сының Астрахань облысынан келген. Фестиваль қазақ ән өнерінің да­муы­на айтулы үлес қосып жүрген ком­-­позитор Ескендір Хасанғалиевтің шы­ғармашылы­ғын келер ұрпаққа на­си­хаттап, эстра­да әлеміне жаңа есім­дер қосу мақ­са­тында ұйымдасты­рылып келеді. Бай­қауға 17-32 жас аралығындағы өнер саласы бойынша ресми атақ алмаған үміткерлер қатысты. Қазылар алқасы­ның құра­мында композитор Ескендір Хасан­ға­лиев, ҚР еңбек сіңірген қайратке­рі, Чайковский атындағы Алматы му­зыкалық колледжінің директо­ры Біржан Хасанғалиев, сондай-ақ «Ерен еңбегі үшін» медалінің иегерлері Ма­рат Сарбөпеев пен Жаскелең Ғай­сағалиев, халықаралық, респуб­лика­лық байқаулардың лауреаты, I халық­аралық «Атамекен» ән фес­ти­валінің бірінші орын иегері Таңат Жексен­баев болды. – Қадірлі кеш, менің жерлестерім! Бүгінгі шараға қатысып, қолдау біл­діргендеріңізге өте ризамын. «Ата­мекен» ән фестивалі Ақ Жайық өңі­рін­де оныншы рет өтіп отыр. Бұл бай­қау бұрын екі жылда бір рет өткізіл­се, енді облыс әкімінің қолдауымен жыл сайын ұйымдастырылатын бо­лады. Соған сәйкес мен де жылдан-жылға жасарып, жаңа әндер жазуға ниеттімін. Сіздермен жиі қауышуға да мүмкіндік туатын болды. Байқау ба­рысында өнерімен өрге жүзер жас­тар­дың легін көрдік. Еліміздің түк­пір-түкпірінен келген жас әншілер­дің өнерін тамашалағанда, ізімізден өнер сүйер ұрпақтың өсіп келе жа­т­қанына қуандық. Үміткерлер бі­рінен-бірі өткен әдемі, дауыстары да ерекше болды. Бірақ қазылар ал­қасы­мен бірлесе отырып, жүзден жүй­рік­ті таңдауға тырыстық, – деді  кеш иесі Ескендір  Хасанғалиев. Қазылар алқасының шешімімен халықаралық  «Атамекен» фестивалі­нің бас жүлдесін Алматы қаласы­нан келген Бекзат Абитов (750 мың теңге) жеңіп алды. Ал I орынға  Түркіс­тан облысының Шымкент қаласынан келген «Сарын» тобының жігіттері (500 мың теңге) лайық деп танылса, II орын оралдық Дамир Сатыбаев және атыраулық Мұратбек Жұма­шевқа (250 мың теңге) бұйырды.  III дә­­режелі дипломды атыраулық Ержан Мырзахметов, тараздық Фариза Дос­болова, сондай-ақ шығысқазақстан­дық Нұрбол Черубаев (200 мың тең­ге) иеленді. Өзге қатысушылар алғыс­хаттармен  марапатталды. – Халықаралық «Атамекен» ән фес­тивалінің қонақтары мен қатысушы­ларына алғысымды білдіремін. Он  се­гіз жыл тарих үшін аз уақыт шығар, бірақ  ән байқауының жүйелі  өтуіне орай өңірімізде ән сүйер ұрпақ қа­лыптасты. Өнер десе, ішкен асын жер­ге қоятын жастарымыз көбейді. Ән әлеміндегі жаңа дарындарға мүмкін­дік ашатын осындай фестивальді өткізу біз үшін үлкен абырой. Елба­сының «Рухани жаңғыру» бағдар­ла­масындағы  басым бағыт ол – «Ту­ған жер». Өңірімізде өмірге келіп, өскен жеріне қамқорлығын көрсе­тіп жүрген азаматтар жетерлік. Қазақ өнерін әлемдік дәрежеге көтеру үл­­кен еңбекті, білім-білікті және тәжі­ри­бені талап етеді. Ол үшін өнерпаз­дарымыздың қабілет-қарымы, шебер­лігі ең алдымен өзіміздің сахнада жетілуі керек. Ал бізде өнер мектебі мен кәсіби мамандар бар.   Алдағы уа­қыт­та Ескендір ағамыз  мерейлі жас­қа то­ла берсін деп тілеймін! Байқау­дың барлық қатысушы­ларын өнер­дегі жаңа жеңіс-жетістіктерімен құт­тықтай­мын! – деді фести­вальдің жабылу сал­танатында облыс әкімі  Ал­тай   Көл­гінов. Дүбірлі ән додасы жеңімпаздар­дың гала-концертіне ұласты. Әсіре­се, «Ауылды аңсау», «Ауылым-әнім», «Атамекен», «Гүл сезім», «Әдемі-ау», «Ескірмеген махаббат», «Сағындым сені», «Келші, келші, балашым!» әнде­рін әуелеткен байқау әншілеріне көрермендер   де  қосыла  шырқады.     Диана  ЖИЕНӘЛИЕВА, Ресейдің  Астрахань  облысынан  келген  қатысушы: – Астрахань облысы Воло­дар ауданының Алтынжар ауы­лындағы Құрманғазы Сағырбаев атындағы аймақтық мәдени ор­­талықта қызмет істеймін. Бұл байқаудың өтетіндігі туралы бір ай бұрын естідім. «Атамекен» ха­лықаралық фестиваліне бірін­ші рет қатысып тұрмын. Алғашқыда қатты қобалжыға­ным рас. Ескендір ағамыздың «Келші, келші, балашым!» әнін бала күнімнен  жақсы көретін едім. Бай­қауда сол әнді орындап шықтым. Қатысушылардың барлығы өте дарынды екен. Барлығымен тез тіл табысып кеттік. Бір-біріміздің телефон нөмірлерімізді жазып ал­дық. Болашақта осындай халықаралық кон­курстар өте­тін  болса,  бір-бірімізге  хабарлайтын  боламыз.     Бекзат  АБИТОВ,биылғы  байқаудың бас  жүлде  иегері, (Алматы  қаласынан): – Құрманғазы атындағы қа­­­зақ ұлттық консерваториясының 4-курс студентімін. «Атамекен» ән фестивалі туралы бұрын ес­тіп жүретінмін. Бұл жолы қаты­суға ниет білдіріп, өнерімді көр­сеттім. Өнерде жүрген жастар­дың  танылуына мол  мүмкін­дік беретін байқау деп есептеймін. Жыл сайын ұйым­­дас­тырылатынына қуаныштымын. Оралға бірінші рет ке­ліп тұрмын. Та­би­ғаты керемет екен. Халқы да қонақ­жай. Өте жақсы қарсылап алды. Маған бұл сапа­рым  ерекше  әсер  қал­дырды.             Гүлсезім  ҚУАНЫШҚАЛИЕВА, Ақсай қаласынан келген қатысушы: – Ақсай  қаласындағы мәде­ниет үйінде әнші болып қызмет атқарамын. М. Өтемісов атында­ғы БҚМУ-да вокал мамандығы бойынша 3-курста оқып жүрмін. Бұл конкурсты көрермен ретін­- де жиі тамашалап жүрдім. Бұл жо­лы өзім қатысып, бағымды сынағым келді. Байқау өте керемет өтті. Қатысушылардың барлығы өте талантты жандар. Осы бағыттағы өнер байқаулары жиі ұйымдастырылса  деп  тілеймін.   Гүлсезім   БИЯШЕВА, «Орал   өңірі»

Мейірім мерекесі

Күні: , 708 рет оқылды

Күллі мұсылман қауымы асыға күткен Құрбан айт мейрамының басталғанына бүгін үшінші күн. Бұл үш күндік  мерекеде исі мұсылман әлеумет Алла тағаланың разылығы үшін құрбан шалып, мейірім-шапағатына бөленуге тырысады. Осыған орай Құрбан айттың алғашқы күні Орал қаласындағы орталық мешітте айт намазы оқылды.

Таңсәріден Алла үйіне ағыл-ған жамағаттың қарасы тым көп болды. Намазға келген ағайынға ҚМДБ-ның  БҚО бойынша өкіл имамы Еркебұлан Қарақұлов тағылымды уағыз айтты. – Мұсылман адам айт күні құрбандық шалу арқылы Аллаға деген ақ ниетін паш етеді. Құран Кәрімнің «Хаж» сүресі 37-аятында «Ұмытпаңдар, олардың еті де, қаны да ешқашан Аллаға жетпейді. Оған жететін нәрсе – жүректеріңізге ұялаған тақуалықтар» делінген. Әсілінде, «құрбан» сөзі «жақындау» деген ұғымды білдіреді. Жағдайы бар, әрі жолаушы емес мұсылманға құрбандық шалу – уәжіп, яғни мұсылмандық міндет. Ал мүмкіндігі жоқ адамдарға Алла тағала мұндай міндет жүктемеген. Мереке күні көрші мен туысқанға айттап барып, үлкеннің алғысы мен батасын алу – сонау заманнан келе жатқан мұсылмандық дәстүріміз, — деді өкіл имам. Бұдан кейін жамағатпен айт намазы оқылды. Намаздан соң жиылған жұртшылыққа мешіт алдында тегін бауырсақ пен көже берілді. Есенжол  ЕЛЕКЕНОВ, «Орал  өңірі»

Анасын сағынғандар оқитын кітап

Күні: , 717 рет оқылды

КСРО тұсында «біз 60-шы жылдарданбыз» (бұл сөздің авторы бәлкім Евтушенко, бәлкім Рождественский болар) деген танымал тіркес төрге шықты. Классикалық негізі бар қазақ әдебиеті осы жылдардан бастап қайта өрлеу дәуірін бастан кешті десе болады. Күй тілімен айтқанда кіл бір қосбасарлар мен ақжелеңдер туып, шедеврлер шеруі салтанат құрды. Міне, сол жылдары ұлт әдебиетіне ағаларымызды былай қойғанда бір тұстан Фариза, бір тұстан Марфуға, бір тұстан Қанипа, бір тұстан Күләш, енді бір тұстан Ақұштап келіп, Жарасқанның жаз- ғанындай, ақбұлақтардай шапқылап, енесіне жамыраған қозы-лақтай сүйсіндіріп, жылдар жылжи келе әрқайсысы бір-бір ағысқа, арнаға айналды. Ақұштапқа деген оқырман махаббаты «Ақжайық-тың ақ шағаласы» деген теңеумен түрленді. Сөйтіп осынау аламанның ішінен оның да ақындық сапары, Айбергеновше айтқанда, арман сапары басталды. Сол күндерден бастап ұлт поэзиясында Ақұштап Бақтыгереева да өз өрнегін салды. Кілең бір аршылған жұмыртқадай ақ қанатты, ақжал толқын жырлар жаныңның бір нәзік қылын шертті. Әлдебір күрделілікке ие жасан-дылыққа ұрынбаған өлеңдер өртеңге шыққан гүлдей болып үл- біреп, ел көңіліне тез ұялап жат-ты. Себебі оның таңғы шықтай кірпияз, кіршіксіз лирикасы халық шығармашылығымен, мәңгілік мағынасынан ажырамас халық мақамымен қабысып жатқандығынан еді. Небәрі 30 жасында қазақ поэзиясында құбылыс жасаған Төлеген Айбергеновтің осы тұста ғой, Ақұштапқа, Марфуғаларға жалын жыр арнайтыны. Талантты тану үшін де талант керек. Талантты тай кезінен тап басып таныған, сағынышты поэзияның бір жанрына айналдырып жіберген Айбергеновтің тамсанып жыр жазуындай бар екен. Ақжайықтың ақ шағаласы сол күннен бастап-ақ қанаты шолпы суға қанбайтұғын шағаладай шарықтап келеді. Егер мықты болмаса, Мұқағали Фаризаға мұң шаға ма, Төлеген Ақұштапқа назданып сыр аша ма? Бірін-бірі көтерген осындай жүйріктердің арқасында ұлт поэзиясы бүгінде кемерінен ас-қан жоқ па? Әлгінде айтылған ару ақындарымызбен қатар Ақұштап-пен «ауырған» ақын сіңлілерінің де қатары көбейе бастады. Бүгінде де сол биігінен қол бұлғайтын ақынның «Ана сыры» атты кітабын бас алмай оқып отырмын. Белгілі сендік аттан жаңылмасым, Атыңды жырға қостым сағынғасын. Көк тас та жып-жылы боп көрінді,  апа, Бетіне сенің бейнең салынғасын. Ақ айдын айырбас боп тас қалаға, Тұрсам да жанға жайлы баспанада. Парлатып көздің жасын Жайыққа ұшқан Мен, апа, секілдімін ақ шағала. Әркімнің де өз архиві болар. Әсіресе, шығармашылық адамында. Менің де архивімде түрлі жағдайларға байланысты қарапайым, тұлғалы адамдардың тебіреніске толы хаттары, ілтипаты, лебізі бар. Бірақ солардың бір-де-бірі де шешемнің жазған хатындай бола қоймайды десем, сол кісілердің қайсысы да келісер деп ойлаймын. Шешем бастауыш сыныптардың мұғалімі болды. Жазуы маржандай еді. Студенттік жылдарда көп хат жазды. Кейбір хаттары арнайы посылкамен ке-летін. Сол хаттардың көшіп-қонып, пәтер азабын тартып жүрген ұзақ жылдарда жоғалып кетуі күні бүгінге дейін өзегімді өртейді. Бірақ әр жолы санамда сайрап тұр. Өмірдің бұлағай кездерінде сол хаттар маған ерекше күш-жігер, рух береді. Ақынның мына бір жыр жолдары сол бір қап алтынға да айырбастамайтын анамның хаттарын еріксіз есіме түсіріп, көңілімді босатты. Жан сырымдай жағдайды айтқызып отырған да ақын жырының қасиет-құдіреті. Анаға бұл дүниеден ана дүниеге жазылған хаттар. «Әріп білмес оқымыстысына» жазған хаттары. Анасын сағынғандар оқитын кітап екен бұл. Сағыныш деген де бір жанр ғой. Ал  шын суреткер сағындырып жаза алатыны және ақиқат.  Осы бір жазылу формасы мүлдем бөлек хаттар сіздің ойыңызды әр қияға тартады. Себебі әрбір өлең әлдебір күрделілікке ұрындырмай, өмірдің өзінен өріледі. Ананың анаға сыры, жүрек жыры. «Күнде шықты ата-анадай елжіреп» (Абай) де- мекші, сені бәрібір анаңнан артық ешкім түсінбейді. Тіпті бауыр да, бәрі де уақытша. Олардың да өз тірлігі, өмірі бар.  Бір сыныптасым бар. Өнерден алыс адам, тіпті мұрнына исі бара қоймайды деуге де болады. Сол дос «Құдайдың құдіреті, ешқашан ән салған адам емеспін. Ал енді бар ғой Шәмшінің «Ана туралы жыры» айтылған жерде қалай қосылып кеткенімді білмеймін, тіпті тынысым ашылып,кәдімгідей жеңілдеп қаламын» дейді. Ақұштап ақынның ақиқаты да әркімді еріксіз өз ішкі әлеміне үңілдіреді. Өнердің негізгі миссия-сы да адамдармен сырласу, пікірлесу ғой. Ал мына кітаптағы сыр-дың ұшы-қиырына жетпейсің. Әр бетті ашқан сайын өмірдің ашыл-маған не өзіңе таныс, бейтаныс қыр-сырымен бетпе-бет келіп, нұрланып бара жатасың.  Бақилық болса да, қасыңда отырса да анасын кім сағынбайды дейсіз, анасына есейіп кетсе де кім еркелемейді дейсіз? Тіпті ертеректе атышулы қылмыскердің түрмеде отырып анасына жазған сағыныш хатын, Ә. Бөкейханның әңгімесіндегі соқыр балаға не арманың бар де-генде көзім ашылса, анамды бір көрсем болды деп армандайтыны бар емес пе?! Міне, бұл кітап та сол адамзаттың асылы ана алдында бәріміздің де бас иетінімізге тағы бір мәрте иландырады.  Ақынның ағыстары – нұрлы ағыс. Оның жазуында аналардың бәрі ақын тәрізді көрініп кетеді. Сәт сайын сені иіріміне тарта береді, өлеңдері өмірдің өзінен өрілген соң ба, көңіліңде тез жатталып, «адамдар-дың тағдыры, анасын сағынуы қандай ұқсас» деген пікірге ден қойғызып, өз ойыңдағы өмір көріністерімен ұштасып жатады. Бұл ақынның автопортреті. Ана деген ұлы ұғымның көп мағынасының бірі, сірә, ең бастысы мейірім болса керек. Қазіргі жаһандану заманында сол мейірімнің жет-пей  жатуы керек болса, ғаламдық проблемаға айналды. Ана мен баланың көз жасын сүрте алмай дәрменсіз отырған елдер де бар. Бүгінде әдеби зерттеулер нәтижесінде белгілі болғанындай, ең демократиялық ел, алпауыт Америкаңызда аналар туралы туынды көп оқылатын көрінеді. Адам құқықтары айрықша қор-ғалады дейтін елдің өзінде мейірімге зәрулік бар деген сөз ғой. Бұл кітапты да сол мейірімге қойылған ескерткіш деуге болады. Күләш Ахметова айтқандай, «оның анасына арнаған өлең-жырларының әрқайсысында асыл тастай қыз тағдырының қырлары ашылады». Ақжайықтың ақ шаға-ласы Ақұштап Бақтыгереева бүгінде Алаштың «амазонкасы» атанды деуге де болады. Алаш аты аталған жерде ақиқат та оның баламасындай көрінетіні рас. Міне, сол рухты жырдың шоғын үрлеп, сөзді семсер етіп ұстанған ақынның азаматтық болмыс-бітімін жоғары ұстап, ұлттың жоғын жоқтап, мұңын мұңдап қайраткер-лік жолда жүргені де жақсы мәлім. Бүгінде түңілу, торығу басым болып жататын, Құдайдың өзін «құрдасындай» қағытатын қағынған өлеңсымақтарға («Құ-дайдың өзіне көп сұрақ қоятын адам баласы алдымен өзіне сұрақ қоюы керек» – Әбіш.) ақынның азаматтық, арлы поэзиясынан келтіретін нақты мысал жеткілікті. Ол надандықтың исі шыққан жерден қашып жүретін, даналық-тың исі шыққан жерден шалқып, тасып  шығатын  ақын.  Оқиық: Ақ сөйлеп, адал күлетіндермен, Шындықты жақтап жүретіндермен, Сыйластық  сырын  білетіндермен Танысқым келеді менің. Жаманға жағынбайтындармен, Жоқтыққа тарылмайтындармен, Арманнан арылмайтындармен Танысқым келеді менің. Жанары мөлдірегендермен, Жүрегі елжірегендермен, Үмітке сендіре білгендермен Достасқым келеді менің. Мұң-қайғы жеңбейтіндермен, Өсекке сенбейтіндермен, Наданға ермейтіндермен – Бас қосқым келеді менің. Бұл оның өлең-өнердегі өмір-лік ұстанымы, позициясы. Осы ұстанымнан ешқашан танған емес, жалтақ жыр жазған емес.  Бүгінде батыр көп заман. Соның ішінде псевдопатриоттар да баршылық. «Патриотизм – алаяқтардың жамылғысы» деген екен бір данышпан. Бұл тұрғыдан келгенде оның парасатты поэзиясы сол псевдопатриоттар-популистерге арналғандай болады да тұрады.  Оның өлеңдері неге оқылымды? Ол өнердегі егіз стихия қуану мен қайғырудың бағын жандырады. Қолымызға алып, құнығып оқы-ған «Ана сыры» кітабының әр жолынан кезігетін осынау егіз стихиялар сізді тереңге тартады да отырады. Егер режиссері табылса, кітаптағы кейбір өлеңдердің өзі  бір спектакльге сұранып, соның жүгін көтеріп-ақ тұр. Осындайда бір заманда жыр кітаптары негізінде поэтикалық драманың ба-ғын ашқан Райымбек Сейтметов еске түседі. Райымбек дегенде оның жан досы Қадыр Мырза Әлі есімі де қоса аталады. Ал енді «Ана сырындағы» ұлт тұлғалары-ның болмысын биік бедерлеген туындылардың өзі бір төбе десем, қазақтың Қадырына арналған «Көк дөненнің кісінеуі» атты баллада іспеттес жырдың бітімі бөлек жатыр. Өлең емес-ау, кәдімгі картина, сурет, мөлдір мұңды реквием дейікші. Оқиық: Көрсін деп елдің сыйын ақын аға, Ақынды сүймесе олай шақыра ма? Оюмен жабулаған көк дөненді Мүтәлі алып шықты сахнаға. Бір нәрсе мынау жылқы түсінеді, Сезім бар онда жоқ кей кісідегі. Тізгінді Қадыр ақын ұстағанда, Көк дөнен ышқынып кеп кісінеді. Халыққа кісінеді толып тұрған, Ақыннан кеткісі кеп болып құрбан. Көк дөнен кісінеді ақынды аяп, Шал кезде шаба алмайтын жолықтырған. Көк дөнен залға келген айдаладан, Тұрғандай жауап күтіп, айналадан. – Құйғытып, атқа шабар дәуреніңде, Бұл қазақ ат мінгізсе қайда болған? Бұйыру бақытым ғой ақын ұлға, Болар ең өзің ием, жақыным да. Ал сізде төрт ай ғана ғұмыр қалған. Мен сорлы кетем кімнің тақымында? Көк дөнен сахнадан кісінеді. Сезді екен жануардың іші нені? Заманда адамды-адам ұқпай жүрген, Тәйір-ай, жылқыны кім түсінеді?.. Ақында аз болады сайраңдар күн, Шын бақыт табады ақын, ойдан бәлкім. Асылды жоғалтқан соң, жоқтау айтып, Кешігіп жүресің-ау, қайран халқым! Өлеңнің өміршеңдігі, тартымдылығы, құдіреті сонда сіздің көңіл күйіңізді тап басқаннан бұрын, ойыңызға ой қосып, шартарапты шарлатады. Осы Қадыр ағаның 75 жылды-ғында оралдық фотосуретші Рафхат Халелов ғажап сурет түсірді. Қадыр ақын Сырым бабасы ес-керткішінің тұғырына маңдайын сүйеп, қаратасты сүйіп, ағыл-тегіл жылап тұр. Санаулы айлардан соң бабасының жанына барып, өзі де ескерткішке айналатынын, сол күндердің сұмдық сұрапылын жүрегіне жиып жүрген Ақұштап ақын қандай алапат жырға айнал-дырған. Осы өлең бүгінгі Қадыр ақынға қойылған ескерткішпен бірге биіктеп тұрған жоқ па?! Кі- таптағы Мұхит бабамыздың, Мұқағалидың, Елбасының, т. б. болмысын ашуда ақын іргелі ізденістерге бой ұрып, тұлғатану сала-сында үлкен рухани олжа салып кетеді. Буырқаныстар. Тербелістер. Серпілістер. Сілкіністер. Қарама-қайшылықтар. Ақын дарынының биік өлшемін көрсететін осынау стихиялық сұрапылдар (С. Ақсұңқарұлы айтқандай, стихи сөзінің сол түрлі стихиядан тұратыны рас болар) сізді дамылсыз жетелейді де отырады, теңіз толқындарындай бір келіп, бір кетіп жатады. Жалпы, дарынды адамның ойын-да қоғамдық процестердің бәрі сүзгіден өтіп жатады. Әлгінде айт-қанымыздай, оған қарама-қайшы-лықтар да тән. Ал енді елді, жерді сүюге келгенде, Отанын аялауда ақын сол азаматтық биігінде қа-шанда жарқырап көрінеді. Сол көңіл күйін де былай бедерлейді.   Есілдің бойын бөлеген нұрға, Еңсесі биік жас қала Бөленіп жатыр әсем ән-жырға Елбасы салған Астана. Шомылтып бүгін ұрпағын азат Еркіндік таңның нұрына, Тағдырын сеніп тапсырды қазақ Нұрсұлтан атты ұлына. Егемен алған Даланың көркін Танытып тегіс басқаға, Әлемге құшақ жаяды еркін Елбасы салған Астана!   Тұлғаға, Елбасына құрмет – елге құрмет. Бүгінде өзі де сол құрмет биігіне көтерілген Алаштың бір айымы Ақұштап ақынға қандай құрмет көрсетілсе де жарасып тұр. Қали   СӘРСЕНБАЙ, Қазақстанның  еңбек  сіңірген  қайраткері («Егемен  Қазақстан» №154, 15 тамыз 2018 ж.)

Көне таpихқа бай Көнеккеткен

Күні: , 703 рет оқылды

Елбасының «Қазақстанның  киелі жерлерінің  географиясы» атты  бағдарламасы  бойынша  өлкетану  жұмыстарын жандандыру  Ақжайық ауданында  басты  назарда ұсталуда.  Аудандық  тарихи-танымдық  экспедиция  өткен  уақытта  біраз тәжірибе  жинақталды. Экспедиция  биыл  да  біраз ауқымды істі  жоспарлады. Ал биылғы  алғашқы  сапар Көнеккеткен  ауылдық  округіне  арналды.

Әрине, бұл Көнеккеткенге бірінші сапар емес. Өт-кен жазда мұнда көне эпиграфикалық ескерткіштерді зерттеу қолға алынған-ды. Республикаға белгілі журналист Қазы-бек Құттымұратұлына 8 құлпытасты оқытудың өзі зерттеушілерді іске одан әрі жігерлендірді. Көне жазуды оқи алады деген жандармен хабарласып, Бөкей ордасы тарихи мұражай-кешенінің бөлім меңгерушісі Гүлмару Самиғоллақызына 21 құлпытасты оқыту және 24 құлпытасты фотоға түсіріп, зерттеуге дайындау атқарылды. Ізденіс жалғасуда. Толық оқылған құлпытастардың ішінде, мысалы, ерекше көзге түскенінің бірі – Өтеген Ерубайұлынікі. Оның моласы Қойбас қорымында. Ол Үкі би заманында би, старшын болған екен. Осы кісі туралы әлі де тың деректер жиналуда. Мектепте биыл өлкетану мұражайының ашылуы да жас ұрпақтың толымды тәрбиесі үшін қарымды бір қадам болды. Мұнда, мысалы, «Құлпытастар – кешегінің куәсі, бүгінгінің иманы» айдарымен материалдар толықтырылуда. Ата-жұрттың рухын асқақтату, ұл-қызға туған топырақтың қадір-қасиетін тереңірек ұғындыруға ұмтылыс деген осы емес пе?! Ауыл азаматтары, мұғалімдер экспедициямен ынтымақта ауыл-дан алты шақырымдай жерде орналасқан Қойбас қорымына да назар аударып келеді. Профессор М. Вяткиннің «Сырым батыр» де-ген еңбегінде айтылғандай, Қойбас би Исатаймен, Жәңгір ханмен тұстас ел билігіне араласқан. «Сондай-ақ Әйтімбет қорымы да терең зерделеуді қажет етеді», – дейді олар. Бұл қорымда елуден астам құлпытас бар. Мұнда қазақ тарихында өзіндік орны бар тұлғалар да, сәулет өнерінің үздік туындысы саналатын әдемі ескерткіштер де көп. Экспедиция мүшелері округтің Кеңсуат ауылы іргесіндегі Шеңберсай қабағында орналасқан Шалқар – Қарасу болыстық мектебінің орнында болды. Мұнда И. Қашқынбаев, М. Жолдыбаев, Д. Асанов сынды ақжайықтық Батыс Алашорда қайраткерлері білім алған. – Бүгінде кірпіштерінің сынығы ғана қалған, аумағы атшаптырым білім ордасына маңдай тірегенде алашшылар рухымен тілдескен-дей күй кештік. Сол жердің ерек-ше аурасының әсері ме, әлде өзім көңіл ауанына берілдім бе, білмеймін, бүгіннен бір ғасыр бұрын Алаштың ақ туын желбіреткен сол боздақтардың бала күнгі іздерін мектеп ауласынан іздей бердім. Болашақта бұл жерге ескерткіш орнату жөнінде тұрғын-дар бастама көтеріпті. Сөз жоқ, құптарлық сауапты іс болар еді.  Ауыл-елдің өткенді білуі келе-шекке берік көпір қалайды. Со-нымен бірге Кіші Қарасу, Қайлау, Қызыл Ақырап, Қамыстыкөл т.б. қорымдарда болдық. Бұларда арабша таңбаланған жүздеген қадау-қадау құлпытас пен кезін-де зәулім етіп саз балшықтан тұрғызылған қабырүсті бөліктері-нің бүгінгі үйінділерінен көненің күмбірі жаңғырғандай сезімде болдық. Аталған орындар күні бүгін де, әрине, көнеккеткендік- тер үшін қастерлі саналады. Есімдері бүгінге аңыз-әңгіме бо-лып жеткен әулиелерге, белгілі діни ағартушыларға, халық емші-леріне жергілікті тұрғындар зия-рат етеді, басына ақтық байлап, түнейді, құрбандық шалады. Батырлардың, рубасыларының ерлік жорықтары мен халқына жасаған қамқорлығы жастар арасында, мектептегі тәрбие сағаттарында жиі әңгімеленеді. Жас ұрпақтың атамекен шежіресінен білімінің толығуы бүгіндегі ақпа-раттық агрессиядан қорғану, рухани дағдарыстан ада болу деген сөз, – дейді экспедиция құра-мындағы журналистика ардагері, өлкетанушы  Бақтығали  Қоспаев. Аты аңызға айналған Әйтімбет (Әйтімбет Қаратайұлы), Әліп ба-тырлар, аруақты Қаймош ата мен Қайлау баба, Қожабек, Керей есімді әулиелер жайында деректер де осы сапар барысында олардың күнделігіне түсті. Қайлау қорымы мен Тайлан құдығы, Нарөлген жә-не Жезбұға атауларына қатысты әңгімелер жазып алынды. Соның бәрі келер күндердегі арнайы жинаққа  енгізілетін  болады.   Бекем   БЕКҰЛЫ Ақжайық   ауданы

Айт қабыл болсын, ағайын!

Күні: , 562 рет оқылды

Бүгін – биылғы Құрбан айттың алғашқы күні. Таңғы айт намазынан кейін исі мұсылман 18 мың ғаламды жаратқан құдіреті күшті Алла тағаланың ризалығы үшін құрбан шалуға кірісті. Құрбанды айттың үшінші, яғни соңғы күні екінді намазға дейін шалуға болады. Үшбу діни мереке-мейрамның тарихы, мән-маңызы және құрбандыққа шалынатын малдың жай-жапсары жөнінде өткен бейсенбіде Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының Батыс Қазақстан облысындағы өкіл имамы Еркебұлан Қарақұлов арнайы ұйымдастырылған брифингте БАҚ өкілдеріне баяндады. Біз өз кезегімізде аталмыш жиыннан материал жариялап, имам айтқан дерек-дәйектерді газетіміз арқылы жамағатқа жеткіздік («Құрбан айт тамыздың 21-і басталады», «О.ө», №95, 18.08.2018). Ендеше, Айт қабыл болсын, әлеумет! Үлкен-кішіміз, алыстағы-жақындағымыз Айттан Айтқа  аман-есен  жете  берейік.  Әумин!

БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика