Нақты егіншілік ауыл шаруашылығын тиімді дамытпақ

Күні: , 41 рет оқылды

Елімізде ауыл шаруашылығы өндірісіне нақты егіншілік технологиясы енгізілуде. Астық өнімділігі мен сапасын арттыруды мақсат тұтқан бұл жоба облысымызда да жүзеге асуда. Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасынан алынған мәліметке қарағанда, бүгінгі таңда өңіріміздегі егін алқаптарының электронды картасы дайындалды, диқандар сандық технологияларды қолдана бастады.

Егіс  алқаптары  толықтай  цифрланды

– Тың жүйе атауы бізге таңсық болғанымен, өзге шетелдерде қолданыста жүргеніне біраз уақыт болды. Жаңа технологияның артықшылығы сол жерді өңдеу, тыңайтқыш себу сияқты жұмыстарды ғылыми негізде жүргізуге мүмкіндік береді. Осы жүйемен жарақтанған комбайндар және өзге де техникалар дақылдар мен қоректі элементтердің қажет көлемде түсу мөлшерлерін анықтап, көрсетіп отырады. Тіпті техниканы компьютер арқылы басқаруға болады. Бұл жанар-жағармайды және минералды тыңайтқыштарды да айтарлықтай үнемдеуге сеп болмақ. Ауыл шаруашылығы саласының бәсекелік қабілетін көтеру үшін, тиімділігін арттыру үшін біз, әрине, жаңа технологияларды қолдануымыз керек, – дейді БҚО ауыл шаруашылығы басқармасының егін шаруашылығы  бөлімінің басшысы Қуанышқали Есімов.

ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің «Qoldau» атты цифрлық платформасында көрсетілген электронды алқаптардың кестесінде облысымыз 6-орында тұр.

Өңіріміздегі жалпы көлемі 473 мың гектарға жуықтайтын 2 мыңдай егістік жер толықтай (106 пайыз) цифрланған. Осынау егін алаңының жартысы Зеленов ауданының аумағында орналасқан. Зеленовтықтар 903 алқапты толықтай сандық жүйеге көшіріп қана қоймай, заманауи техникаларды пайдаланып жүр. Мәселен, биыл «Август» шаруа қожалығы жұмыс  барысында  улы химикат ерітіндісін дәл мөлшерде қолданатын, тыңайтқыш шығынын төмендететін және өнімділікті 10%-ға дейін арттыратын борттық компьютермен басқарылатын аутоматтандырылған «ақылды» бүріккіш алды. Ал «Матевосян» қожалығы ауыл шаруашылығы техникаларын бақылау мақсатында  GPS құрылғысын пайдалануда. Бұл құрылғы арқылы онлайн режімінде 10 бірлік техниканы және ондағы жүргізушілерді бақылауға мүмкіндік бар. Январцев ауылдық округіндегі «Алтын бидай» шаруа қожалығы да соңғы жылдары сандық технологияларды қолдануда. Диқандар цифрландырудың оң нәтижелерін сезіне бастады. Қожалық жыл сайын  жақсы әрі сапалы өнім алып жүр. Биыл өңіріміздегі біраз шаруашылықтың егіндері күйіп кеткені белгілі, ал «алтын-бидайлықтардың» егіс алқаптарын қуаңшылық шалған жоқ. Шаруа қожалығының басшысы Бекболат Мұқашевтың сөзіне қара-ғанда, бірінші Құдайдың, екінші осы жаңа технологиялардың арқасында қамба бос қалып көрген емес. Мәселен, биыл жаздық бидай гектарына 13,3 центнерден дән берсе, күздікті 25,5 центнерден жинады. Енді жиналып жатқан майлы дақылдардың да өнімділігі жақсы.

– «Джон Дир» кешендері ерекше жасалған. Оның ішінде тракторде емес, тікұшақта отырғандай сезінесің. Іші компьютер және басқа да басқару құралдарымен жабдықталған техника цифрландыруға толық жауап береді. Бізде осындай екі кешен, екі «К-744 Р4» тракторы бар. Оларда «Автопилот» деген бағдарлама орнатылған. Яғни техника өздігінен басқарылады. Бұл техникаларды алғалы егістік науқанына кететін жанар-жағармай көлемі 15 пайызға дейін төмендеді, дән себу шығындары азайды, ең бастысы қаншама уақыт үнемделді, – дейді Бекболат Құспанұлы.

Цифрландыруға бет бұрған осындай шаруашылықтардың алдында агрохимиялық картограмманы, арамшөптердің электронды картасын, жұмыс үдерісін басқаруды қамтамасыз ету бағдарламасын жасақтау, ауа райын болжау стансасын алу сынды іс-шаралар тұр.

168  мың  тонна астық  жиналды

Батысқазақстандық диқандар егін оруды аяқтап, майлы дақылдарды жинауға кірісіп кеткені белгілі. Көктемде дәнді дақылдар себілген 240,4 мың гектар алқаптан 168,3 мың тонна астық жиналды. Орташа өнімділік гектарына 6,9 центнерді құрап отыр. Ауа райының қолайсыздығына байланысты егіс алқабының 11 пайызы есептен шығарылды.

Облысымыздың ауа райы күрт континенталды болғандықтан, егін бірде жақсы, бірде нашарлау шығатыны анық. Мәселен, былтыр батысқазақстандық диқандар дәнді дақылдардың әр гектарынан 14,7 центнерден өнім жинады. Бұл еліміз тәуелсіздік алғалы облысымыз қол жеткізген ең жоғары көрсеткіш болатын. Жалпы, өткен жылы облыс бойынша 360 мың тонна астық бастырылды. Ал биыл ондай жоғары көрсеткіш болмағанымен, жиналған астық көлемі облыс тұрғындарын қамтуға толығымен жететінін айтады мамандар.

Айта кетейік, биыл облыста егін егуге бес аудандағы және Орал қаласындағы шаруашылықтар қатысты. Ел ырысын молайтуға теректіліктер де айтарлықтай үлестерін қосты. Олар биыл 6340 гектарға егін салып, орта есеппен әр гектарынан 4,8 центнерден 3 мың тоннаға жуық өнім алды.  Аудандағы 15 ауылдық округтің 12-сінде егін егіліпті. Биыл мұнда 75 шаруашылық егін салған. Қазіргі таңда сондай-ақ 7306 гектарға егілген мақсарыны да жинау аяқталды. Бұл майлы дақылдың әр гектарынан 4,3 центнер өнімділікпен 3125 тоннасы орылды. Көп кешікпей күнбағысты жинау басталмақшы.

Ал Бөрлі ауданында жаздық бидайдың өнімділігі гектарына 3,4 центнерді құрады. 18521 гектар алқаптың төрттен біріне жуығы күйіп кетті. Нәтижесінде 4391 тонна бидай қамбаға құйылды. Майлы дақылдар арасында да есептен шығарылғандар бар. Аудандық ауыл шаруашылығы бөлімінің бас маманы Әсел Баймұратованың айтуынша, егістігі есептен шығарылған 19 шаруашылық сақтандыру төлемдеріне қатысты құжаттар толтырылуда. «Қазақстан фермерлер одағы» РҚБ-мен келісімшартқа отырғандардың құжаттары Астанаға жолданды. Жалпы, аудан бойынша сақтандырылған алқап көлемі 5779 гектарды құрайды.

– Облысымызда 84777 гектар егіс алқабы сақтандырылды. Бұл – өңіріміздегі барлық егістіктің 37,6 пайызы. «Өсімдік шаруашылығындағы міндетті сақтандыру туралы» заңға сәйкес ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер  сақтандыру компанияларымен және өзара сақтандыру қоғамдарымен 101 келісімшарт жасасты. Биылғы қуаңшылыққа байланысты егістікті есептен шығару жөнінде 36 шаруашылықтан 23660 гектарға өтінім түсті. Соған орай арнайы комиссия бұл өтінімдерді қарап, 18864 гектарын есептен шығарды. Егіні күйіп кеткен диқандарға сақтандыру компаниялары және өзара сақтандыру қоғамдары тарапынан 14,5 млн. теңге көлемінде қаржы төленді. Қалғандарының құжаттары қаралу үстінде, – дейді облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының астық және тұқым инспекциясы бөлімінің басшысы Кеңес Қайдашев.

Сәкен    МҰРАТҰЛЫ,

«Орал   өңірі»

Гүлшат ШЕКТІБАЕВА,

Орал ауыл шаруашылығы тәжірибе стансасының бөлім меңгерушісі:

– Біздің станса Ақ Жайық өңіріндегі дәнді дақылдардың элиталық тұқымын шығарумен айналысатын бірден-бір кәсіпорын болып табылады. Сол себепті облысымыздағы бидайдың сапасын арттыру мақсатында жүйелі жұмыстар жүргізіп келеміз.  Мәселен, 2016 жылы «Орал» атты жаздық бидайдың жаңа түрін шығарып, аудандастырдық. Былтыр ресейлік «Краснокут селекциялық тәжірибе стансасы» ҒЗИмен бірлесіп «Красноуральская» деп аталатын  астық сұрпын шығардық. Бұл дақылдар біздің жақтың ауа райына бейімделген, яғни қуаңшылық пен ыстыққа төзімді. Сондай-ақ ауру мен зиянкестерге қарсы тұру қабілеті жоғары. Ең бастысы, өнімділігі мен сапасы жақсы. Облысымыздағы диқандардың біразы «Альбидум-32», «Саратовская-42» сынды бұрыннан бері келе жатқан бидайларды егіп жүр. Маман ретінде жоғарыда айтып өткен жаңа тұқымдармен қатар, «Волгоуральская» жаздық бидайын да себуге кеңес берер едім. Бәсекеге қабілетті болып  саналатын бұл дақылдардың болашағы зор.

Мәди ҒАБДОЛОВ,

Жәңгір хан атындағы БҚАТУ-дың доценті, ауыл шаруашылығы  ғылымдарының кандидаты:

– Нақты  егіншілік –  ғылым  мен өндірісті тиімді ұштастыру. Бұл пилоттық жобаны еліміздегі, соның ішінде батысқазақстандық диқандардың қолға алғандығы қуантады. Мұнда дән сеуіп, топырақ өңдеп, одан астық жинау сияқты барлық кезеңдер электронды бақылау құрылғылары  арқылы  реттеліп  отырады.

Биылғы тәжірибе көрсетіп отырғандай, топырақ құнарлылығы айтарлықтай төмен болса да, ғылым мен жаңа технологияға негізделген алқаптардағы өнімділік әдеттегі орташа көрсеткіштен екі есе артық болуда. Осылайша ғылыми тәсілдерге жүгінбесек, заманауи агротехнологияларды қолданбасақ, әлемдік дамудың көшіне ілесе алмай қалуымыз мүмкін.

Сондықтан еліміз экономикамыздың драйвері болып  табылатын  агроөнеркәсіп кешенін цифрландыруды бастағанына біз де  қуаныштымыз. Бұл – ел  табысын  еселей  түсері сөзсіз.


«Журналистің абырой-беделі биікте тұруы қажет»

Күні: , 210 рет оқылды

«Рухани жаңғыру» бағдарламасының басым бағыттарын насихаттау мақсатында «Жайық Пресс» медиахолдингі облыс көлемінде ұйымдастырған «Туған жер» этно-мәдени жобасы  8 қазан күні Қазталов ауданынан бастау алды.

Жайық Пресс» медиахолдингінің бас директоры Рауан Сәбитов бастаған топ құрамында «Ана тілі» газетінің бас редакторы, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты, ақын Жанарбек Әшімжан, облыстық «Орал өңірі» мен «Приуралье» және он бір аудандық газеттің бас редакторлары, Ғ. Құрманғалиев атындағы облыстық филармония әртістері болды.

Медиахолдинг жанынан құрылған Бас редакторлар клубының көшпелі жиынының алғашқы отырысында облыстық және аудандық басылым басшылары бүгінгі таңдағы газеттің бет-бейнесі мен келешегі туралы еркін пікір алмасып, өңірлік журналистиканың жетістіктері мен қордаланған мәселелерін ортаға салды.

Жоба аясында ұлт басылымы – «Ана тілі» газетінің бас редакторы Жанарбек Әшімжан шеберлік сағатын өткізді.

– Ел мықты болу үшін  оның жаңалық жаршылары мықты болуы керек. Мен  алғашқы еңбек жолымды 1-курста оқып жүргенде, журналистің  беделі  «аһ» ұрып тұрған кезде  бастаған  болатынмын.  Ол кезде  тілшілердің беделі өте жоғары болатын. Қазір тілшілерді кез келген шараға «қолшоқпар» қылу әдетке айналған. Бұған көз жұмып қарауға болмайды. Өз тілшілеріміздің беделін өзіміз жоғары ұстауымыз қажет. Журналистер ешбір мемлекеттік бағдарламаға енбейді, мемлекеттен қолдау алмайды. Аудандық газеттерде тілшілердің жетіспеушілігі осыдан туындайды деп ойлаймын. Қазіргі таңда  әлеуметтік  желіде ой-пікірлерімен бөлісіп, халық арасына танымал бола бастаған блогерлердің  дәрежесін  журналиспен теңестіру мәселесі жиі көтерілуде. Журналистің абырой-беделі әрқашан биікте тұруы қажет.

Журналист мақала жазу барысында ақпаратты аяқтай барып алғаны жөн. Қазіргі ғаламтор жүйесі дамыған уақытта біраз журналист мәліметті оңай жолмен алуға бейім болып кетті. Яғни оның бұрыс-дұрысын көзбен көріп, тексеру аз. Бұл дегеніміз, жауапкершіліктің жеткіліксіздігі немесе  тілшінің  «желкесінің қыры» жібермеуі деп санаймын. Мен өз тәжірибемде тілшілерімді  тиісті  ақпарат алу үшін жіберіп отырамын. Мысалы, бір тілшімді тұрмыс деңгейі жоғары ауылға жіберсем, екіншісін, керісінше, тұрмыс-тіршілігі кенжелеп қалған ауылға жіберіп, екеуінен де жауап күтемін.  Сонда қағаздағы мәлімет пен көзбен көргеннің айырмашылығы бек айқын болады.

Сондай-ақ  электронды  поштаға хаттар мен мақалалар жиі түсіп жатады. Әсіресе, дін тақырыбында. Бұл Қазақстанда діни ахуал көңіл қуантарлық емес екенін көрсетеді. Ұлттың үнпарағы болғандықтан,  мен  арнайы мамандардың көмегімен мақалаларды іріктеуден өткізіп аламын. Мұндай тәжірибе кез келген газетте қолданылуы қажет деп ойлаймын, – деді белгілі ақын, қарымды журналист Жанарбек Әшімжан.

Бас редакторлар клубының көшпелі жиынымен Қазталов орта мектебінде 7-11-сынып оқушылары арасында ұйымдастырылған шығармалар байқауы орайлас келді. Байқауда аудан мектептерінен жиылған 75 оқушы бақ сынады. «Жайық Пресс» медиахолдингі бас директорының кеңесшісі Нұрсұлтан Мықтыбай шығармалар байқауына қатысушылардың жетекшілерімен кездесіп, «Өрімтал» облыстық жас тілшілер фестиваліне іріктеу кезеңі туралы кеңінен әңгімеледі.

«Туған жер» этно-мәдени жобасы аясындағы шаралар түстен кейін өз жалғасын тапты. «Рухани жаңғыру»  кеңсесінде болып, ақсақалдармен, жастармен жүздескен жаңалық жаршылары аудандағы атқарылып жатқан жұмыстармен танысып,  көрмені тамашалады.

– Газет – сіздерге берілетін пікірталас алаңы. Нарық заманына сай газет те тауар сияқты. Сіздерге сапалы тауар ұсынуға тиіспіз. Ол үшін жалпы оқырмандарымыздың жаңаша ойлары, сын-пікірлері ауадай қажет. Сол себепті біздің нағыз оқырмандарымыз, сыншыларымыз өздеріңіз. Газеттің сапалы шығуына қатысты ұсыныс-пікірлеріңіз, бізге қояр сұрақтарыңыз болса, тыңдауға әзірміз, – деді «Жайық Пресс» медиахолдингінің  бас директоры Рауан Сәбитұлы.

«Орал өңірі» газетінің тілшісі Есенжол Қыстаубаев газет саласындағы  көкейкесті мәселелер төңірегінде әңгіме өрбітті. Қошанкөл, Көктерек ауылдық округтерінің ардагерлері Меңдіхан Халықұлы мен Теміржан  Қажығалиев  басылымдағы мақалалар туралы ойларын айтса, Мұнайдар  Карин, Болат Бекешов сынды ақсақалдарымыз Еділбай сорының емдік қасиеті жөнінде ұсыныстарын жеткізді.  Жаңажол ауылдық округінің бастауыш  ардагерлер ұйымының төрағасы Нағым Ризуанов: «Орал өңірі» облыстық газеті жылдан-жылға жаңарып келеді. Есенжол інім – 41 жылдан бері облыстық газетте қызмет атқарып,   халықтың мұң-мұқтажын жазып, ардагерлерге арнайы бет те әзірлеп жүрген бірден-бір журналист. Сіздермен жүздескенімізге қуаныштымыз», – деп ризашылығын білдірсе, басқа да ардагерлер басылым беттерінде  қарапайым еңбек адамдары, ауыл-ел өмірі туралы және тарихи тақырыптағы мақалалар көбірек жарыққа шықса деген бұйымтайларын бүгіп қалмады.

«Орал өңірі» облыстық қоғамдық-саяси газетінің бас редакторы Бауыржан Ғұбайдуллин 150 жылдық мерейтойын тойлағалы отырған Алма Оразбаева атындағы жалпы білім беретін орта мектеп ұжымымен кездесті. Әр түрлі тақырыпта әңгіме қозғалып, ұстаздар қауымын мазалап жүрген сұрақтарға жауаптар берілді. Осындай кездесу аудандық орталық ауруханада да өтті. Аурухана ұжымымен облыстық «Приуралье» газетінің бас редакторы Роза Сыйықова кездесті. Роза Сыйықова биыл алғашқы саны шыға бастағанына 101 жыл толған басылымдағы дәуір талабына сай серпіліс, жаңа бастамалар жайында кеңінен баяндады. Дәрігерлердің ұсыныс-пікірлерін тыңдап, сұрақтарына жауап берді.

Шаралар легі аудандық мәдениет үйінде өткен салтанатты кешпен қорытындыланды. Қазталов ауданы әкімінің орынбасары Зәйлім Мәжитова Рауан Сәбитұлы бастаған топқа қазталовтықтар атынан алғыс айтып, «Ана тілі»  газетінің бас редакторы Жанарбек Әшімжанға аудан әкімінің алғысхаты мен естелік сыйлық табыс етті. Кеш облыстық филармония әншілерінің мерекелік  концертімен  жалғасты.

«Жайық Пресс» медиахолдингінің бас директоры Рауан Сәбитов кезекті баспасөзге жазылу науқанында белсенділік танытып, «Орал өңірі», «Приуралье» және аудандық «Ауыл айнасы» газеттеріне жанашырлық танытып жүрген округ әкімдері мен мекеме басшыларына арнайы алғысхаттар, қолдау көрсеткен бір топ кәсіпкерге медиахолдингтің атынан сертификат табыстады.

Облыстық және аудандық басылымдарды оқырманға уақтылы жеткізудегі еңбегі үшін аудандық «Қазпошта» бөлімінің газет таратушы қызметкері де елеусіз қалған  жоқ.

Басылымдардың сапалы әрі мазмұнды шығуына сүбелі үлес қосып, өзіндік ойларымен басылым бетінде бөлісіп жүрген авторларға «Ауыл айнасы» газетінің штаттан тыс тілшісі» куәлігі, тұшымды мақалалары газет бетінде жиі жарияланып жүрген бір топ оқушыға «Ауыл айнасы» газетінің жас тілшісі» куәлігі табысталды.

Кеш барысында Қазталов ауданы бойынша «Ғажайып өлке» шығармалар байқауына қатысқан 75 оқушының арасынан әділқазылар алқасы үш оқушыны жеңімпаз деп танып, оларға қараша айының соңында Орал қаласында өтетін «Өрімтал» облыстық жас тілшілердің фестиваліне жолдамалар берілді. Облыстық «Орал өңірі», «Приуралье» және аудандық «Ауыл айнасы» газеттеріне іс жүзінде қолдау танытқан тұрақты оқырмандар жаңа 2019 жылға газетке жазылуды осы жерден бастап кетті.

Жұлдыз АСҚАР,

Қазталов ауданы


Бөкейлікте той өтті дүркіреген

Күні: , 35 рет оқылды

Өткен  сенбіде  Бөкей ордасында аудан күні тойланды. Оған  облыстық  мәслихаттың хатшысы  Мәлік  Құлшар  бастаған  Жәнібек, Қазталов, Жаңақала, Зеленов  аудандарының  делегациясы, көршілес  Ресейдің  Ахтуба,  Палласов аудандары  мен  іргеміздегі әскери  полигон  өкілдері, сондай-ақ  облысымыздың  орталығынан  келген  бөкейлік  жерлестер  қатысты.

Шаралар легі  Кеңес Одағының Батыры Мәншүк Мәметованың ескерткішіне гүл шоғын қоюдан басталды. Аудандық мәдениет үйінде Бөкей ордасы тарихи музей-кешенінің көрмесі назарға ұсынылып, музей қызметкерлері Бөкей хандығының тарихымен таныстырды.  Кейін «Күйшілер саябағында» ауданымызды мекендеген қырғыз, шешен, грек, өзбек, татар, украин, орыс ұлттарының салт-дәстүрлері көрсетіліп, ұлттық тағамдары ұсынылды. Аудан өнерпаздары театрландырылған көрініс арқылы Бөкей сұлтан бастаған көштің бейнесін беріп, хан Жәңгірдің, ақын Махамбеттің, батыр Мәншүктің рөлін сомдап, тарихи тұлғалар туралы өлеңдер оқып, әндер шырқады.

Сахнаға облыстық мәслихаттың хатшысы Мәлік Құлшар мен аудан әкімі Нұрлан Рахымжанов көтеріліп, жиналған жұртшылықты мерейтоймен құттықтады. Аудан әкімі мен аудандық мәслихат хатшысы Ерболат Таңатов аудандық ішкі істер бөлімінің бұрынғы басшысы, доғарыстағы полковник Исатай Бекқалиевтің иығына «Ауданымыздың құрметті азаматы» лентасын іліп, куәлігін табыстады. Сондай-ақ бір топ шаруа қожалығы жетекшілеріне облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Берік Есенғалиевтің және аудан әкімінің алғысхаттары ұсынылды.

Сайқын ауылының солтүстік-шығыс бетінде ауыл шаруашылығы техникалары мен асыл тұқымды мал көрмесі ұйымдастырылды. Аудан әкімінің орынбасары Рүстем Зұлқашевтың айтуынша, ауданда асыл тұқымды малды өсірумен 21 шаруашылық айналысады. Ауыл шаруашы-лығын механикаландыру ісі  жолға қойылып, соңғы жылдары 150-ге тарта ауыл шаруашылығы техникасы сатып алыныпты. Солардың бірқатары осы көрмеге қойылған.

Мерекелік шара дала қызықтарымен  айшықталды. Қазқатар тігілген ақшаңқан киіз үйлер мерекенің ажарын келтірді. Ұлттық киім киген арулар меймандарға қазақы қонақжайлықпен бауырсақ ұсынып, ақтан дәм татқызды. Аламан бәйге десе, делебесі қозатын ағайын сәйгүлік-терін баптап әкелген шабандоздардың жарысын асыға күтті. Сонымен,  24 шақырымды құрайтын аламан бәйгеде Бисен, Темір Масин, Орда және Сайқын ауылдық округтерінен келген 14 ша-бандоз арасында мықтылар анықталды. Алты айналымдық жарыста желдей жүйт-кіген тұлпарлардың дені қазақтың жабы тұқымынан болды. Айналым сайын екпіндей ұмтылған бисендік Жасұлан Еділбаевтің (шабандоз – Азат Мұратов) «Нәзік торысы» мәре сызығын бірінші болып кесті.

Дала ойындары одан әрмен боз кілем үстіндегі балуандардың белдесуімен жалғасты. «Өгіз балуан» және «Түйе балуан» аталымдары бойынша белдесуге он төрт балуан ниет білдірді. Нәтижесінде жауырыны жер иіскемеген Баймырза Меңдешов екі аталым бойынша да жеңімпаз  атанды.

Салмағы сексен келі тартатын қойды көтеруден бәсекеге түскен жігіттердің арасында Қуанғали Жанқуатұлы (31 мәрте) бәрінен басым түсті және гір тасы спорты бойынша да ешкімге дес бермеді.

Айта кетейік, Бүкілодақтық Орталық атқару комитетінің қаулысымен 1928 жылы 17 қаңтарда Орал округі құрылған болатын. Округ құрамына 15 аудан енді. Қазақ хандығының соңғы ізі қалған Бөкей уезі Орда ауданы болып, соның құрамына кіріпті. Биыл еліміздің көптеген өңірінде 1928 жылы әкімшілік аумақтарына  өзгеріс енгізіліп, нақтылануына байланысты аудандардың құрылу тарихын атап өтті. Осы атаулы датамен алғанда, Орда ауданының құрылғанына биыл – 90 жыл. Еділ мен Жайықтың арасында орналасқан Бөкей ордасы мерейтойын осылай сән-салтанатпен тойлады.

Каримолла  ҒАЙСИН,

Бөкей  ордасы  ауданы

Игорь ЧЕВИЛЕНКО,

РФ Астрахан облысы Ахтуба қаласы әкімшілігі басшысының орынбасары:

– Ауданның мерейтойын тойлау деген өте жақсы үрдіс деп есептеймін. Өйткені осындай ауқымды шараларда жұртшылық туған өлке тарихынан мол мағлұмат алады. Меценаттардың жұмысы екшеленіп, даңқы асады және көршілес аудандармен байланысы одан әрі нығая түседі. Шекаралас орналасқан Ахтуба мен Бөкей ордасы аудандарының арасындағы экономикалық, мәдени, спорттық, яғни достық қарым-қатынасымыз үзіліп көрген емес. Қазақтардың қонақжайлығына қашанда риза болып жүремін. Бөкейордалықтарды  мерекемен  құттықтаймын!

Валерий  СМИРНОВ,

РФ  Волгоград  облысы Палласов  қаласының мэрі:

– Делегациямыздың құрамында Лиман ауылдық  округінің басшысы және «Самал» атты қазақ ұлттық бірлестігінің төрағасы Жарасхан Жолмұқанов, Палласов ауданы  думасының депутаты, «Кумыск» шипажайының басшысы Николай Ниеталиев келді. Жарасқан ағамыз қазақ бауырларымыздың ұлттық құндылықтарын насихаттап жүрсе, Николай Құрмашұлы да қазақтың ұлттық сусынына айналған қымыздың емдік қасиетін кең көлемде таратып жүрген азамат. Ал өзім болсам, көршілес Жәнібек ауылының тумасы боламын. Кіші Отаныма барғанымда ондағы әлеуметтік тұрғыдағы өзгерістерге риза болып, қуанып жүремін. Бұл ауданның дамуы да қуантарлық жайт. Халықтың әл-ауқатының өсуі – елдің экономикасы көтерілгендігінің көрінісі.

Біздің аймақта ұсақ малды өсіру қолға алынып жатса, сіздердің ауданда мүйізді ірі қараны көбейтуге ден қойылған екен. Сайып келгенде, екі ел де ауыл шаруашылығын дамытып, тұрғындарға қолдау білдіруде. Осы ісіміз  алға  басып,  елдеріміз  өркендей  берсін.


Туған жерге тағзым – перзенттік парыз

Күні: , 42 рет оқылды

Хамза Есенжановтың туғанына 110 жыл

Жазушы Хамза Есенжановтың 110 жылдығы Теректі ауданында жоғары деңгейде аталып өтті. Алдымен аудан орталығындағы мәдениет үйінде «Туған жерге тағзым» атты жерлестер форумы болды.

Тұңғыш рет жүзеге асып отырған шара Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласы аясында өрбіп, көпшіліктің басын қосты.

Форумды аудан әкімінің міндетін атқарушы Алтай Тоқжанов ашып, құрметті қонақтарға «Қош келдіңіздер» айтты. Сонымен бірге ауданда кәсіпкерлердің көмегімен жүзеге асқан бірқатар жұмысты тілге тиек қылды.

Мән мен маңызы зор шараға арнайы келген танымал ақын, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Алаш» халықаралық  әдеби сыйлығы және  «Құрмет» орденінің иегері, БҚО-ның құрметті азаматы Ақұштап Бақтыгереева ұрпақ тәрбиесі, мәдениеттілік турасында әңгіме өрбітті. «Туған жерге деген махаббат сәби шақтан баланың санасына сіңіп, тәрбие арқылы жетілуі тиіс» деген ақын кіндік қаны тамған өлкесін жырға қосты.  Теректі халқы  аяулы ақын қызына құрмет көрсетіп, гүл шоқтарын табыс етсе, жастар арасынан Д. Есеналиева және С. Құлмұханова ақын өлеңдерін оқыды.

Ғасырдан астам тарихы бар облыстық «Орал өңірі» газетінің бас редакторы Бауыржан Ғұбайдуллин ауданда дүниеге келген тұлғаларға ерекше тоқталып, барлық салада елге аянбай қызмет жасап жүрген теректіліктерге алғыс білдірді. Еліміздегі ең жас «Білім беру саласының үздігі» төсбелгісінің иегері, М. Өтемісов атындағы БҚМУ-дың құқықтық пәндер кафедрасының оқытушысы, «Тоғыз толғаныс» кітабының авторы Дәурен Сағынғалиев білікті педагогтердің қоғамдағы рөлі, ұстаздар мәртебесі хақында сөз қозғады.

Форум спикерлері ауданда жасалып жатқан жүйелі жұмыстарға жақсы баға беріп, осындай шараны ұйымдастырған аудан басшылығына  алғыс  білдірді.

Одан соң «Жомарт жүрек – 2018» сыйлығының иегерлері марапатталды. Бұл сыйлықты табыстаудың басты мақсаты – бизнес-құрылым өкілдерін, меценаттарды, үкіметтік емес ұйымдар мен еріктілерді ынталандыру, қайырымдылық, мейірбандылық секілді қасиеттерді насихаттау. Ел мүддесін биік қояр азаматтарды аудан әкімінің міндетін атқарушы Алтай Тоқжанов құттықтап,  алғыс білдірді.

«Жыл меценаты» аталымын Сағидолла Еркебаев, «Туған өлке» аталымын Ибрагим Жақсымбетов, Қатауолла Ашығалиев, Валерий Голоухов, Арман Ғаббасов, Қайрат Садықов, Ұлықпан Мұхамедяров, Тілекқабыл Жұмағалиев, Александр Овченник, Жұбан Шиназбеков, «Жүректен жүрекке» аталымын Мирхат Жұмашев, Виктор Галкин, Руслан Лұқпанов, Роллан Бектеміров алды. Юрий Махметов «Әлеуметтік саланың дамуына үлес қосқаны үшін», Сержан Идиятов, Аманғали Бөкенбаев «Жылдың қайырымды адамы» аталымымен марапатталды. «Әйел. Қоғам. Болашақ» (жетекшісі – Гүлмира Төлегенова) «Жылдың үздік үкіметтік емес ұйымы» деп танылса, «Алтын ұя»  аталымында Надежда Бисалиева жеңімпаз болды. Екі балғынды суға батып бара жатқан жерінен құтқарып, ерлік жасаған Юбилейный ауылының тұрғыны Миржан Қуанышқалиев «Батыл жүрек» аталымы бойынша марапатқа ие болса, «Жыл адамы» аталымына Зәуреш Шатикова лайық деп танылды.

Меценаттар форумы «Теректі ауданының құрметті азаматы» атағын табыстаумен жалғасын тапты. Мұндай атаққа ие болғандардың ішінде Ерғали Бекетов, Мәпу Біләлов, Өтеген Ғайнуллиев, Хамидолла Ғайсин, Сәлімбай Мәдиев, Федор Савичев, Хамит Салахиев, Марат Сарбөпеев, Шәрапи Шотанов бар.

Данқты жазушының мерейтойына арналған шаралар легі орталық алаңда өрбіді. Атаулы күнде ауа райының қолайсыздығына қарамастан, ауданымыздың түкпір-түкпірінен келген тұрғындар кештің өте жақсы өтуіне өз үлестерін қосты.

Орталық стадионда әр ауылдық округ халқы ақшаңқай киіз үйлерін тігіп, бір-бірімен қауышып, мәре-сәре болды. Мәдениет үйінің өнерпаздары әсем әнді әуелетіп, көрерменнің көңілін көтерді. Ауданымыздың әр ауылынан келген әжелер ансамблі өнерлерін жұртшылыққа паш етті. Мерекелік шарада ауыл шаруашылығы өнімдерінің жәрмеңкесі де өткен болатын. Стадионға жиылғандар концертті тамашалап, керек азық-түліктерін алып, бір марқайып қалды.

Салт-дәстүрімізді жаңғырту мақсатында ұйымдастырылған қазақ күресі, асық ату, қой көтеру, қол күресі сынды сайыстарға қатысушылардың қарасы көп болды. Қол күрестен І орын федоровтық Н. Қыстаубаевқа бұйырса, подстепныйлық Мұрат Баубеков «Түйе палуан» атағын жеңіп алды. 51 рет қой көтерген Бақытжан Қойланов қой көтеруден жеңімпаз атанып, көтерген қойын қанжығасына байлады. Асық атудан І орынды Ө. Мүбарак (Федоров) иеленді.

Әділет ОРЫНБАСАРОВ,

Аягөз АЙТҚАЛИЕВА,

Теректі ауданы


Алыптар ұшқан алтын ұя

Күні: , 67 рет оқылды

Биыл  Жаңақала ауданына қарасты Жаңақазан ауылдық округінде орналасқан М. Жүнісов атындағы ЖОББ мектебіне 150 жыл толды.

Ғасыр жарым тарихы бар мектептің тамырлы тарихына үңілер болсақ, 1868 жылы Бөкей ордасында жеті мектеп ашуға Патша жарлығы шыққан екен. Сол жылы 29 қазанда жеті мектептің біреуі болып Қамыс-Самар қисымындағы  Глинянский елді мекенінен бір кластық Қамыс-Самар мектебі ашылған. Аталмыш мектепте  алғашқы мұғалім болып Шинкин деген қазақ оқытушысы болған. Кейін 1871 жылы Орынбор генерал-губернаторының келісімімен бұл жерде Новая Казанка ауылы құрылды. Алғашқы кезде  Қамыс-Самар мектебіне 1890 жылға дейін жергілікті бай балалары оқуға тартылған болса, кейін 1894-1895 жылдары қарапайым шаруа қазақтар мен татарлардың балаларына да оқуға мүмкіндік туды. 1911-1915 жылдары Қазақ ССР-ның халық ағарту ісінің үздігі Ақжан Ишанов Орданың екі кластық училищесін бітіріп келіп, шәкірттерге дәріс берді. 1916-1917 жылдары Нарын және Қамыс-Самар мектептері ірілендіріліп, оқу орыс мектебі үлгісінде жүргізіліп, оған 50 шәкірт тартылды. Қазақтың қайраткер қызы Алма Оразбаева осы мектепте еңбек жолын бастады. Ал Сейітқали Меңдешев кейін Қазанның мұғалімдер семинариясын бітіріп келіп, осы мектептің алғашқы ұстаздарының бірі болды. 1922-1923 жылдары аудан бойынша әр үйдің бір  бөлмесі алынып, он шақты баладан сауат ашу мектептері ашыла бастады. Кейін ол Дәулет есімді байдың екі қабатты ағаш үйіне жинақталып «коммуна приют» деп аталды. Коммуна приютте кедей балаларына бір киер киім, ыстық тағам беріліп, қайырымдылық жасалып, халық – ел қамқорлығына бөленді.

150 жыл толған мерейлі мерекені жаңақазандық жұртшылық пен мектеп ұжымы үш күн бойы дүрілдетіп атап өтті. Дүбірлі тойдың алғашқы күні, яғни Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласының «Туған жер» бағдарламасы аясында М. Жүнісов атындағы ЖОББ мектебінің 1996 жылғы түлектері ауылға кіреберіс қақпа орнатып, туған жерлеріне және өздері тәлім алған білім ордасының мерейтойына тарту жасады. Кіреберіс қақпаның ашылу салтанаты одан әрі дала қызықтарына жалғасты. Бұл жерде мерекеге жиналған жұртшылық тай жарысы, ат жарысы және аламан бәйгені қызықтап, спорттық ойындарды тамашалады.

Екінші күні мектеп оқушылары  Қазақстанның құрметті журналисі  Тихон Әліпқалиұлы, Ербол Ғұмарұлы және тағы да басқа елге танымал осы мектептің  түлектерімен  «Аталар жолымен, ағалар ізімен» атты дөңгелек үстелде кездесіп, өздерін қызықтырған сұрақтарын қойып, әдемі әңгіме өрбітті. Сонымен қоса бұл күні мектептің мерейтойына орай ұйымдастырылған Сатым Әбуұлы атындағы жасөспірімдер арасында еркін күрестен облыстық ашық турнир оздырылды. Халықтың қанын қыздырып, делебесін қоздырған додалы жарыс әрмен қарай мектеп ұжымы мен түлектерінің гала-концертіне ұласты. Мектептің мерейлі тойына арналған гала-концертте еліміздің үлкен-үлкен сахналарында өнер көрсетіп жүрген мектеп түлектері келіп, алтын ұя мектептеріне ән мен биден тарту тартты.

Ал думанды тойдың соңғы күнінде қазақ даласына танымал болған аталмыш мектептің түлектері өздеріне қанат бітіріп, үлкен өмірге жол көрсеткен білім ордасында бас қосты. Сонымен қоса облыс әкімінің орынбасары Ғабидолла Оспанқұлов, облыстық білім басқармасының басшысы Шолпан Қадырова, аудан әкімі Наурызбай Қарағойшин, Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің мүшесі, ҚР Парламенті Сенатының 3-шақырылымының депутаты Рашит Ахметов, 2013-2017 жылдары Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің орынбасары лауазымын атқарған, жерлесіміз,  генерал-лейтенант Оқас Сапаров, философия ғылымдарының докторы, профессор Тілекжан Рысқалиев, педагогика ғылымдарының кандидаты, профессор Нәсіпқали Дәулетов, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі Бақыт Жасқалиева  және ұзақ жыл лауазымды қызметтер атқарған зейнеткер Ғабдірашит Қарменов жиынның құрметті қонағы болды. Олар алдымен осы мектептен түлеп ұшқан Жұмалиевтер әулеті 2 млн. теңгеден астам қаражатына жасақтап берген мәжіліс залының ашылу салтанатына қатысты. Бұл жерде алғашқы болып сөз алған облыс әкімінің орынбасары  Ғабидолла Оспанқұлов қазақ даласында ашылған алғашқы мектептердің тарихына шолу жасай отырып, тарихы терең М. Жүнісов мектебінің түлектері мен ұжымын аталмыш мерекелерімен құттықтады. Ал ардагер-ұстаз Нұрсұлу Галимуллина мектеп тарихын еске алып, заман талабына сай, бүгінгі таңда білім жүйесіндегі цифрландыру үрдісіне орай, мектеп оқушыларының білімдерін арттыруға өз септігін тигізетіндей тамаша мәжіліс залын жасақтап беріп отырған Жұмалиевтер отбасына алғысын білдірді. Одан әрі қонақтар жергілікті бюджеттің 7 млн. теңгесіне жасақталып, жаңартылған мектеп мұражайының ашылу салтанатына жиналды. Мектептің, қала берді ауылдың тарихынан сыр шертетін құнды жәдігерлерді тамашалаған үлкендер, өткен өмірлеріне бір сәт саяхат жасағандай әсер алды. Сонымен қоса мереке қонақтары мектеп ауласына бюджеттің 9 млн. теңге қаржысына салынған жаңа үлгідегі шағын футбол алаңының ашылуына қатысты. Мерекеге орай Ленин орденінің иегері, осы мектепте ұзақ жыл биология пәнінен сабақ берген Ғұмар Салықовтың ұлы Ербол Салықов игі іс жасауда әке жолын қуып, өз мектебінің 150 жылдығына 150 түп тал тарту етті.

Сол талдарды отырғызып, мектеп ауласын абаттандыруға өз үлестерін қосқан қонақтар одан әрі ат басын ауылдың мәдениет үйіне тіреді. Мәдениет үйінде аталмыш мерекеге орай «Тарихы шежіре, тағылымы мол оқу ордасы» атты салтанатты жиын өтті.

Нұрғали   ҒАББАС,

Жаңақала   ауданы


Атакәсіптің ахуалы қандай?

Күні: , 44 рет оқылды

Жаңақала ауданының жері жартылай шөлейтті, биылғыдай қуаңшылықтар жиі қайталанып отырады. Осыған орай аудан халқының атакәсіп – мал өсірумен айналысуға ғана мүмкіндіктері бар. Ал  сол атакәсіптің бүгінгі ахуалы қандай? Өткенімізді ескеріп, бүгінгі жайымызды сараласақ, алдағы дамуымызға бағдар айқындалары анық.  Олай болса, ой жүгіртіп көрейік.

Мал  басы  көп  пе,  аз  ба?

Аудан бойынша биылғы жылдың 1 шілдесінде 59329 сиыр, 219561 қой мен ешкі, 23504  жылқы, 914  түйе есепке алынды.  Өткен  жылмен салыстырғанда сиыр 4253, қой мен ешкі 71,  жылқы 1730 басқа көбейіп, түйе саны 20 басқа кеміді. Түйеден басқасы өсіп келеді. Көп пе, аз ба?

Қолымызға түскен бір дерек-терде 1899 жылы Қамыс-Самар қисымында 40 мыңдай адам, 60-70 мыңға дейін сиыр, 300 мыңға дейін қой мен ешкі, 30 мың жылқы, 21 мың  түйе  болған  екен.

Сол қисымның орнын басқан аудандағы мал басын жоғарыда келтірдік. Сиыр саны күні бүгін сол кездегі көрсеткішпен шендесіп қалыпты. Соңғы жылдары айтарлықтай өсе бастаған жылқы саны да енді аз жылда асып кетпесе де, жетіп қалары байқалады.

Қой саны сол кездегіден 80 мыңдай кем. Оған жеткізу мүмкіндігі де жоқ емес, бірақ қазір бұл түлік санын бұдан әрі өсіру тиімді ме, жоқ па деген сұрақ туындап жүр.

Ал түлік төресі – түйе саны сол кездегінің 4,4 пайызын ғана құрайды, яғни 20 мыңға азайып отыр. Саны жыл сайын кеміп келе жатқан бұл түліктің енді осы саны да  сақталып  қалуы  қиын  сияқты.

Мал  өсіруге  не  кедергі?

Жаңақала облыс бойынша малды аудандардың бірі саналады. Десе де, бұл саланың аудан жағдайында өз қиыншылықтары да  жоқ  емес. Тарқатып  айтайық.

Аудандық жер қатынастары бөлімінің берген мәліметі бойынша ауданның жалпы жер көлемі 2,7 млн. гектарды құрайды. Оның ішінде ауыл шаруашылығының жер көлемі – 1,9 млн. гектар. Бұл жердің күні бүгін 1,4 млн. гектары пайдаланылуда. 346 мың гектар, яғни 24,7 пайызы игерілмей отырған  құм өңіріндегі жайылым.

Құм өңірі неге игерілмейді? Басты  себебі – судың  жоқтығы.

Бұрын, өзендердің бастауындағы елдер су қоймаларын салғанға дейін тасыған су арналарымен еркін ағып, аудан жеріндегі өзен, көлдерге құйылатын. Кейінгі жылдары жоғарыдағы су қоймаларының көптігінен аудан көлдеріне қажетті мөлшерде су түспейтін  болды.

Қараөзен мен Сарыөзенге сатып алып түсірген су қасқалдақтың  қанындай  ғана. Алып Қамыс-Самар жайылымы мен сансыз көлдері су түспегесін құрғап қалды.

Қуаңшылық жылдары мал азығы тарықтырған қыста екі-үш ауданның малын аман алып шығатын Қамыс-Самардың жайы қазір осындай.

Құрғаған көлдердің балығы қырылып, аңы мен құсы ауып, құдық шығатын жер асты суы да қашып, малға қоныс болудан қалды. Шөбі болса да, суы жоқ құм өңірінің  игерілмеуі  содан.

Судың тапшылығынан қазір Салтанат көлдері де кеуіп кетті.  Көпжасар ауылдық округінің терең жайылымдарына қазір су бармайды. Бірлік ауылдық округінің де алыс жайылымдарына дейін қазылған каналдарға су жетпейді. Сусыз жайылым қоныс бола  ма?

Биыл су жеткілікті мөлшерде келді ме? Бұл сұраққа  аудандық су шаруашылығындағылар жауап бере алмады. Олардың айтуынша, биыл 182,46 млн. текше метр су алынып, өзен-көлдерге, суармалы көлтабандарға берілген екен. «Дөңгелек» су қоймасында  да су қоры ең төмен деңгейде тұр. Күні бүгін кей округтерде су тапшылығы сезіле бастады. Мал шаруашылығын дамытудағы басты қиындық осы.  Екінші қиындық – малшы мен механизаторлардың тапшылығы.Үшінші қиындық  – жиі болатын қуаңшылық жылдарындағы мал азығының  аздығы.

Аудан бойынша 48350 гектар лиманды суармалы жер бар. Оның 43000 гектарына су шығады. Су шыққан лимандар гектарына  8 центнерге дейін өнім берсе, қырлық гектарына 4-5 центнерден артық өнім бермейді. Өнімді мо-лырақ беретін лимандар да судың молырақ түсуіне тәуелді. Мал азығының берік қорын жасау үшін лимандарға жеткілікті деңгейде су беруді және лимандарды тиімді пайдалануды жүзеге асыру  керек.

Асыл   тұқымның  артықшылығы   мол

Нарық заманы қай істің де тиімділігін, саны емес, сапасы болуын көздейді. Мал  шаруашылығы да солай. Мысалға, жергілікті үш сиырдың беретін сүтін  асыл тұқымды бір сиыр береді.  Үш сиыр өсірген тиімді ме, бір сиыр өсірген тиімді ме? Әрине, бір басты бағу жеңіл, саны емес, сапасы дегеніміз осы. Сондықтан  соңғы жылдары асыл тұқымды мал өсіруге баса назар аударылып отыр.

Бұл іске үкімет те қолдау көрсетіп, бірнеше мемлекеттік бағдарлама-лар жүзеге асырылды. Бұл бағыттағы жұмыс Жаңақала ауданында да жүйелі жүргізіліп келеді. Күні бүгін асыл тұқымды малдың үлесі сиырда 10 пайызды, қойда 11 пайызды, жылқыда 8 пайызды құрайды. Әрине, асыл тұқымды малдың үлесі әлі де аз. Көбейту үшін  жұмыстану керек.

«Сыбаға» бағдарламасымен ауданда 2016 жылы 369 бас, 2017 жылы 747 бас, биылғы жылы 701 бас сиыр, «Алтын асық» бағдарламасы арқылы 2016 жылы 179 бас, 2017 жылы 1384 бас, 2018 жылы 95 бас қой, «Құлан» бағдарламасымен 2016 жылы 15 бас, 2017 жылы 9 бас, 2018 жылы 42 бас жылқы сатып алынды.

Биыл аудан бойынша 308 бас асыл тұқымды бұқа сатып алынып, көзделген  меже 118 пайызға орындалды.

Аудандағы 15 ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативінің 12-сі тұқымдық түрлендіру үшін  2058 бас аналық сиыр, 96 бас асыл  тұқымды  бұқа  өсіруде.

Ауданның шаруа қожалықтары мен жеке кәсіпкерлері мемлекет тарапынан мал шаруашылықтарын қолдау үшін берілетін субсидия мен басқа да мемлекеттік бағдарламаларға тиісті деңгейде қатысып келеді. Атап айтсақ, 2017 жылы ауданның ауыл шаруашылығы  құрылымдары 507,9 млн. теңге субсидия, 780 млн. теңге несие алса, биылғы жылы бүгінге дейін 398 млн. теңге субсидия, 420,1 млн. теңге несие алуға қол жеткізді. Сол сияқты ауданда ауыл шаруашылығы  техникаларын алуда да жүйелі  жұмыс бар.  2016 жылы аудан  бойынша 42  ауыл шаруашылығы техникалары (17 трактор) алынса, 2017 жылы алынған 66 ауыл шаруашылығы техникаларының 24-і трактор болды. Биылғы жылы бүгінге дейін 72 ауыл шаруашылығы техникалары (20  трактор)  жаңадан  алынды.

Аудандық статистика басқармасының жинақтаған мәліметіне сүйенсек, мал шығыны да бұрынғы жылдарға қарағанда көп азайған. Мысалға, биылғы жылдың алты айында аудан бойынша 9 сиыр, 605 қой мен ешкі, 27 жылқы ғана шығын болған. Бұл қазіргі сиырдың 0,01 пайызы, қой мен ешкінің 0,27 пайызы, жылқының  0,1  пайызы. Бұл көп деуге келмейді. Әрине, шығын болмағаны жақсы, бірақ  көп малдан шығын болатыны да заңды құбылыс.

Ал малдан алынатын өнімдер – ет, сүт, жүн жоспары орындалып келеді.

Міне, аудандағы атакәсібіміздің бүгінгі ахуалы осындай. Жоғарыда келтірілген кедергілер азайса, ауданда мал шаруашылығының  ахуалы  жаман  болмайды.

Өмірзақ  АҚБАСОВ,

Жаңақала  ауданы


Жымпитыдағы жерлестер форумы

Күні: , 90 рет оқылды

Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың таным-түсінігімізге, көзқарасымызға  соны серпіліс  әкелген  «Рухани жаңғыру»  бағдарламасы аясында  Сырым  ауданында  жерлестердің басын  қосқан  форум  өтті. Форумға  Сырым елінің топырағынан  түлеп  ұшқан  300-ге  жуық  жерлес  жиналды. Туған  жерге  сағынышпен табан  тіреген  жомарт жүректі  жандар  туған ауылын  көркейтіп,  көңіл тоғайтатын  игілікті  істерімен  қуантты.

Жан-жақтан жиналған жерлестер  Сырым  бабамыз шыққан төбедегі кесенеге аялдап, баба рухына тағзым етті. Гүл шоқтарын қойып, естелік суретке түсті. Аудан басшысы Төлеген  Төреғалиев  қонақтарға  «қош келдіңіздер» айтып, елжанды азаматтардың елге келгеніне қуанышты екенін білдірді.

Күнбатыс Алашорданың астанасы атанған Жымпиты  жеріне келген форумға қатысушылар туған елдің  көрікті жерлерін аралауды Алаш саябағынан бастады. Мұнда музей меңгерушісі Айнагүл Ойшыбаева тарихтың тылсым сырларын бүккен көне жәдігерлермен таныстырды.

Қазақтың дарабозы атанған Қадыр ақынның ескерткіші алдында да шара ұйымдастырылды. Одан кейін жерлестер Алаш саябағына келіп,  Алаш арыстарына құрметін білдіріп, ескерткішке гүл шоқтарын қойды.  Меймандар  жастармен бірге ағаш көшеттерін отырғызды.  Сырым Датұлы атындағы тарихи-өлкетану музейін аралады.

Аудандық мәдениет үйінің фойесіне «Рухани жаңғыру» бағдарламасы шеңберінде ауылдық округтерде ұйымдастырылған іргелі істер көрме арқылы жерлестер назарына ұсынылып, ауыл әкімдері елде атқарылған жұмыстармен таныстырды.

Шараны ашқан аудан әкімі Төлеген Төреғалиев Сырым елінде қолға алынған ауқымды істермен таныстырды. Батыс Қазақстан облыстық Қазақстан халқы ассамблеясы төрағасының орынбасары, хатшылық меңгерушісі Ғайса Қапақов, мемлекеттік қызмет істері саласының ардагері Есберген Әжібаев елге қызмет ету, оның бір кірпіші болып қалану  әр азаматтың арманы екенін айтты. Жарыссөзге шыққан медицина саласының үздігі, аталған сала ардагері Мақсот Берген Құндыз Нұпов деген елжанды азаматтың Сырым ауданына 1 млн. теңге демеушілік ететінін айтты.

Аудан әкімі Т. Төреғалиев пен аудандық мәслихат хатшысы Ш. Дүйсенғалиева ауданның саяси-әлеуметтік, мәдени-экономикалық және рухани дамуына сүбелі үлес қосқан ел азаматтары – Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері,  философия ғылымдарының докторы, М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының  директоры, Қазақстан театрлар ассоциациясының вице-президенті Асхат Маемировке,  КСРО және ҚР денсаулық сақтау ісінің үздігі, ҚР білім беру саласының үздігі Мақсот Бергенге, ақын, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, аудандық  «Сырым елі» қоғамдық-саяси газетінің редакторы Махмет Қажиахметовке, тарих ғылымдарының кандидаты, Ж. Досмұхамедов  атындағы «Қайраткер» қоғамдық қорының президенті Дәметкен Сүлейменоваға «Сырым ауданының құрметті азаматы» атағын табыс етті.

Форум «Жомарт жүрек» сыйлығын табыстау салтанатына ұласты.

Аталмыш сыйлықтың «Жыл меценаты» аталымы Берік Сүлейменовке, «Туған өлке» Армат Әлімбетовке, «Жыл тұлғасы» Махамбет Досалиевке, «Жылдың үздік ұйымы» «Нұр шуағы» қоғамдық бірлестігіне, «Жүректен жүрекке» Ғарифолла Жамбозовқа, «Әлеуметтік саланың дамуына үлес қосқаны үшін» Әділбек Қайрлиевке, «Жыл қайырымдылығы» Мейрам Хамидуллинге, «Алтын ұя» Бақтияровтар әулетіне және «Үздік түлектер» Қособа ауы-лының 1992 жылғы түлектеріне  табыс етілді.

Түстен кейін форумға келген  жерлестер білім, денсаулық сақтау,  кәсіпкерлік,  өнер, спорт  салалары бойынша шеберлік сыныптарын өткізіп, іс-тәжірибелерімен бөлісті.

Шынар   МОЛДАНИЯЗОВА,

Сырым  ауданы


«Ақылды технология» далаға да келді

Күні: , 42 рет оқылды

Ақжайық ауданының Тайпақ ауылдық округіндегі қожалықтар «Электр бақташымен» мал бағуды  қолға алды.

Ауылдық округ орталы-ғынан 50 шақырым жердегі  Жүндіқұдық  қыстағындағы шаруалар 2014 жылдан бері мал шаруашылығымен айна-лысып келеді. Көршілес Атырау облысы Индер ауданынан қоныс аударып келген Кенған Шененов ұлдары Рүстем, Ерлан және Бақтыжанмен кеңесе отырып, қос бірдей, яғни «Дария» және «Заңғар» атты қожалықтар құрған. Сөйтіп, жылқы мен ірі қара өсіруде. Көшіп келген жылдары әуелі жайлы үй салып, сосын мал басын көбейтуді құнттаған. Өткен жылдар жемісін берді де.

Жайлы үй деп отырғанымыз сол, онда не керектің бәрі бар. Күн сәулесі арқылы қуатталатын батареялар арқылы ток алып тұрған үйде мұздатқыштар, теледидар жұмыс жасап тұр. «OTAU TV» жерсеріктік «тәрелкесіне» де күн панельдерінің қуат-күші жетеді. Осындай берекесі бар баспана сайын даланың ортасынан көз тартады.

Енді олар мал бағуды оңайлату үшін ұзындығы 8 шақырымға дейін созылатын, ені 4 шақырымды құрайтын аумаққа екі қожалыққа ортақ «Электр бақташыны» орнатты. Бұл үлкен құрылғы да күн панелі арқылы қуаттанып, қоршау сымдарына әлсіз ток береді. Мал осы сымға жақындап кетсе, оны ток үркітеді. Сөйтіп, қоршаудан ешқайда «аттап» баспауға үйренеді. Әлсіз ток ірі қараға ешқандай зиян тигізбейді. Жүндіқұдықтағылар енді осында 100-ден астам бойдақ ірі қараны қар түскенше ұстамақ. Әрине, бұл орын жыл сайын ауысып тұрады, себебі, жайылым тиісті мезгілінде жаңарып  тұруы  керек.

Шененовтің «Дариясында» 134 асыл тұқымды ірі қара бар. Оның төртеуі – аталық. 230 қылқұйрық бағылуда. Оның 110-ы – бие, 70-і  – құлын, 25-і – айғыр, 20-сы – байтал. Осы малды қыстату үшін олар биыл 1000-ға жуық тайланған шөп жинаған. Бір трактор, бір жеңіл көлік арқылы бүкіл шаруасын шырқ үйіріп отырған қыстақтағылар алты ай қысқа қапысыз қамданған.

Ал Гүлсім Шененова жетекшілік ететін «Заңғар» шаруа қожалығында 25 ірі қара, яғни  13 аналық, 10 бұзау, 2 аталық, 40 бие, 25 құлын, 4 түйе жайылып жүр.

Үш ұл, екі қыз тәрбиелеп өсірген Кенағаң – бүгінде жапырағы жайылған бәйтерек, шаруаның «ай-қайшысы». Атырау облысының Есбол ауылында туып-өскен ол жастайынан малға жақын болады. Әкесі Мұқанжан көп жыл есепші қызметінде болса, атасы Шенен атырапқа белгілі малшы болған. Мектепті тәмамдағасын Кенағаң жоғары оқу орнынан тарих пәнінің мұғалімі мамандығын алып шығып, еңбекке араласып, кейіннен өндіріс жұмыстарына ауысады. Яғни көптеген жыл Теңіз ауданындағы компанияларда қауіпсіздік техникасы бойынша инженер қызметінде болған. Сол жерлерде жүргенде денсаулығы нашарлап, қан қысымы жиі мазалапты. Осыны ойлаған ұлдары Кенған ағаға тез арада тыныш әрі ауасы таза жер керегін ойлап, Тайпаққа қоныстануды ойластырған. «Көптеген зауыт жұмыс жасап тұрған аумақтың лас ауасын жұтудай-ақ жұттық. Оның үстіне қан қысымым жоғарылап, маза бермейтін. Орал өңірінің саф ауасымен тыныстап, қожалық жұмысына араласқасын, денсаулығым бір ретке келді. Күнделікті мал-дың қамы, қимыл-қозғалыс өміріме, денсаулығыма оңды өзгерістер әкелді», – дейді Кенған Мұқан-жанұлы.

Зайыбы Гүлнәр Мусина да отағасымен осындай шаруаның басында жүргеніне дән риза. Ол көршілес облыста көп жыл  әр жерде бухгалтерлік қызмет атқарған.

– Ауыл шаруашылығына байланысты мемлекет тарапынан болатын жеңілдіктерді пайдалану ойымызда бар. Қыр төсіне келіп, хал-жағдайымызды үнемі біліп тұратын Тайпақ ауылдық округінің әкімі Болат Шәленовке ризамыз. Мал шаруашылығымен айналысу бүгінде өте тиімді болып отыр. Жылда болатын ұрлық-қарлықтың, ит-құстың кесірінен келетін бірен-саран мал шығынын есептемегенде, ырысымыз бар. Соған  шүкіршілік етеміз. Ана өсіп жатқан немерелердің құты ғой әрі. Еркек малды Тайпақ ауылының маңындағы тұрғындарға, Атырау облысына саттыққа шығарып тұрамыз. Болашаққа ауқымды жоспарымыз бар. Келер жылдан бастап тағы бір үлкен қора салып, мал бордақылауды қолға алмақпыз. Дейтұрғанмен, адам күші жетпей жатыр. Жұмыссыз жігіттер қырға келіп, мал бағуға құлықсыз. Тілек білдірушілер болса, әділ түрде ақысын төлейміз  ғой, – дейді  Кенған  аға.

Бізді бастап барған аудандық ауыл шаруашылығы бөлімінің бас маманы Руслан Қайырманов Шененовтердегі аудандағы алғашқы «Электр бақташы» «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы аясындағы өзгеріс екенін, мұндай «ақылды технологиялардың» мал шаруашылығын өркендетуге зор жеңілдік әкелетінін айтты. Ауылдарымызда инвестициялық салымдар тарту арқылы жыл басынан Ақсуат, Алмалы, Ақжол, Мерген ауылдық округтеріндегі 9 шаруа қожалығы модульді гибридті су тарту стансасын, 4 шаруа қожалығы күннен қуат алатын батареялар орнатқан. Бүгінде 50-ге жуық шаруа қожалығында баламалы электр стансасы бар. Бұл оң өзгерістердің барлығы ауыл шаруашылығын дамытуға, соның ішінде шаруа қожалықтар жағдайының жақсаруына зор септігін тигізері сөзсіз.

Тайпақ ауылдық округінде соңғы санақ бойынша 5 634 ірі қара, оның 2 285-і – аналық, 1 828-і – төл, 21 629 ұсақ жандықтың 11 836-сы –  аналық, 9 423-і – қозылақ, 2 101 жылқының  954-і – бие, 430 құлын бағылады. Сонымен қатар мұнда «Рысалды-Б», «Нұралы-Р-Мұса», «Ырыс-Ет» ауыл шаруашылығы кооперативтерінің жұмысы жандануда. Уақыт өткен сайын осындай еңбек ұжымдары, Шененовтердің шаруа қожалықтары сияқты мақтаулылар қатары қалыңдай түсері кәміл.

Бекболат   ҚАЛЕНОВ,

Ақжайық ауданы


Цифрландыру бар салаға жан бітіреді

Күні: , 28 рет оқылды

Облыс әкімінің орынбасары Миржан Сатқанов бастаған жұмыс тобы Теректі ауданына жұмыс сапарымен келіп, кәсіпкерлік пен индустриалдық-инновациялық даму жөнінде жиын өткізді.

Алдымен Миржан Мұнайдарұлы кәсіпкерлік нысандарын аралады. Өңірімізге белгілі кәсіпкер Сержан Идиятов аудан орталығында құрылысы жүріп жатқан дене шынықтыру-сауықтыру кешені жөнінде облыс әкімінің орынбасарын құлақтандырды. Бір кешеннің өзі қоғамдық монша, бассейн, пиццерия секілді халыққа қажетті орындардың басын қосқан. Кешен жұмысы 2019 жылы аяқталады. Одан кейін облыстан келген жұмыс тобы «Deslet» тойханасы және «Шыңғыс» шағын кафесінің бүгінгі тынысымен танысты. Аталып өткен барлық нысан мемлекеттік бағдарламалардың көмегімен іргетасы қаланып, тұрғындарға өз қызметтерін ұсынуда.

Аудан әкімінің орынбасары Л. Уалиев төрағалық еткен Достық үйіндегі  жиынға округ әкімдері, бөлім басшылары, аудан кәсіпкерлері мен шаруа қожалықтарының жетекшілері қатысты.

Ауданда 1 605 орта және шағын бизнес нысаны тіркелген. Оның 1 391-і белсенді жұмыс жасауда. Сонымен қатар олар 4 681 адамды жұмыспен қамтып отыр. Бұл жөнінде аудандық кәсіпкерлік бөлімінің басшысы Р. Ихсанов мәлімдеді. Кездесуге қатысқан кәсіпкерлер мен шаруалар өздерін мазалаған сауалдарын қойып, білікті мамандардан тұшымды жауап алды.

Жиында көтерілген басты мәселе – жер рәсімдеу бағытындағы құжаттардың көптігі. Сонымен бірге қожалық иелері мыңдаған гектар жерді иемденіп, қарапайым халық малды өріске жіберер орын таба алмай отырғандығы сөз болды. Аудан орталығы тұрғындарын мазалайтын тағы бір мәселе – қалаға жүретін аутобустардың жоқтығы. Федоров ауылының халқы таксидің қызметіне жүгініп, шығынға батуда. Ал осы кәсіпті қолға алуға ниеттеніп отырған кәсіпкер С. Идиятов әкімдік тарапынан қолдау болса екен дейді.

— Барлық сауал мен өтініштер облыс деңгейінде қаралады. Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев жүктеген басым міндеттердің бірі – әр саланы цифрландыру. Тіпті қоғамдық өмірде де адам үйде отырып, барар бағытына билетке тапсырыс беріп, қала берді, өріске кеткен малы үйден шыққанда қанша келі, өрістен қайтқанда қанша келі екендігін біліп отыратын техникалармен жұмыстануды қолға мықтап алған жөн. Саланың барлық жағын цифрландыру арқылы біз жетістікке қадам басамыз. Кәсіпкерлер осы жағын назардан тыс қалдырмаса екен. Игерілмей отырған жерді үкімет өздеріне қайтарып, жұмыс жасаймыз деген шаруаларға беруді жалғастырады. Ал Теректі ауданының кәсіпкерлік саласындағы жұмыстары мені қатты қуантады. Алға ілгерілеу байқалады. Облыс орталығына қатынайтын аутобус мәселесі жуық арада шешіледі. Оны облыстық деңгейде қарастырып, аудандық әкімдікпен бірге жұмыстанатын боламыз.

Аутобус жүргесін сапалы жол да болуы керек. Айта кететін бір жайт – үш-төрт жылдан соң Теректі ауданында жол мәселесі мүлдем болмайды, — деді жиынды қорытындылаған облыс әкімінің орынбасары Миржан Сатқанов.

Әділет ОРЫНБАСАРОВ,

Теректі ауданы


«Бөбекжайдағы» бейқамдық

Күні: , 89 рет оқылды

Бала десе, бауыр етіміз елжіреп тұратын халықпыз. Өзі түгіл, өзгенің баласын бауырға басып, мейірімділік танытқан қазақ халқы қай кезде де бала тәрбиесіне бейжай қарамаған. Бұрын ата-бабаларымыз бала тәрбиесін бесіктен бастаған болса, қазіргі заманда бесіктен басталған тәрбие балабақшада жалғасын тауып  жатыр. Ал түлкі болып қашқан нарықтық заманды тазы болып қуамын деп жүрген ата-ана  балабақшадағы бауыр етінің тәрбиесінен алшақтап бара жатқан жоқ па? Немесе  сенім артып тапсырған балабақша балаға  тиісті деңгейде көңіл бөліп жатыр ма? Бұл сұрақтарға тереңінен үңілуімізге кеше ғана желіні шулатып, ғаламтор қолданушыларының арасында әр түрлі пікір туғызып жатқан «Бөбекжай» балабақшасындағы оқиға себепші болды. Ендеше, оқиға қалай өрбіді, әңгімемізді содан бастасақ.

Жұбайым Тілек Кенжеғалиев екеуміз отбасында төрт бала тәрбиелеп отырмыз. Жұбайым жұмыста,  өзім баламен отырғандықтан, екі жасар Расул және Раяна есімді егіз баламызды биылдан бастап «Бөбекжай» бала-бақшасына берген едік. Екеуі де бір топта. 3 қыркүйек күні балаларымды  балабақшаға апарып тастап, күндегіше үйіме кеттім. Сол күні кешкісін сағат 6-дан 10 минут кеткенде балаларымды балабақшадан алайын деп барсам, тәрбиешісі басқа балаларды киіндіріп жатып,  «Сіз күте тұрыңызшы, құрттай күтіңізші» деп, ішке кіруімді өтінді. Балам мені айнала жүгіріп ойнап жүр. Бір мезгілде көзім баламның бетіне түсіп, шошып кеттім. Таңертең өз қолыммен әкеліп тапсырған баламның бет-аузы көгеріп, ісіп кетіпті. Мен сол жерде тәрбиешіден не болғанын сұрадым. Ал ол баламның орындықтан құлағанын айтты. Мен сабырлы түрде сол мезгілде атаанасына, яғни маған неге хабарламағандығын сұрағанымда: «Сіздің данныйыңызды таба алмадық» деді. Мен ештеңе айтпастан, баламды көтеріп алып, үйіме кетіп қалдым. Кешкісін балам қызулап, қатты жылады. «Жедел жәрдемге» қоңырау шалып, баламның күндіз балабақшада құлағанын, қазір көзінен іріңге  ұқсас бір сұйықтықтың ағып тұрғанын айттым. Ал «Жедел жәрдемдегі» медбике: «Апа, өтірік айтпаңызшы, күндіз құлаған баланың кешкісін көзінен ірің ағуы мүмкін емес» деп сенімсіздік танытты. Содан баламды таксимен «Жедел жәрдемге» апардым.

Онда кезекші дәрігер Жарқын ағай баламды қарап, акт жазып берді. Сол кезде ішкі істер бөлімінің екі қызметкері де келді. Олармен қатар дәрігер Дариға Жұбатханқызы келіп, актіні жыртып, екі полицияға «Сіздер бара беріңіздер, біз қайтадан тексеріп, актіні кейін жазып береміз» деді. Екі полиция «Ендеше, актіні апайдан беріп жіберерсіздер» деп кетіп қалды. Одан әрі хирург дәрігерді шақыртып, баламды қайтадан тексертіп, басын рентгенге түсіріп, қағаз жазып берді. Не жазғандарын мен тіпті оқымаппын да, сол күйінде ауруханадан шығып, ішкі істер бөліміне апарып тапсырып, оқиғаның ақ-қарасын анықтап берулерін өтініп, арыз жазып кеттім.

Сол күні кештен бастап баламның тәрбиешісі кеш бата есігімді қағып мазалап,  кешірім сұрап, бірнеше рет келді. Мен оған кешірім бермейтінімді айтқанымда, ол «Неге кешірмейсіз? Біздің бала-бақшада қолы сынып қалған, құлап қалған балалардың ата-аналары кешірді ғой. Оның қасында сіздің балаңыздікі жай ісік қана ғой» деп, кешіруімді өтінді. Содан кейін ол кісілерге есігімді ашпай қойдым.

Ешкімге жамандық ойламаймын, көңіліме келгені – балам күндіз сағат 10-дардың шамасында құлаған, содан кешке дейін не балабақшаның медбикесіне қаратпаған, не маған хабарламаған. Ал тәрбиешінің менің «данныйымды» таба алмадым дегені жай сылтау ғана. Себебі мен баламды балабақшаға берерде барлық құжатпен қатар өзімнің де телефон нөмірімді жазып берген болатынмын.

Сонымен қатар арызымды қарап жатқан Фархат есімді  ішкі істер бөлімінің қызметкері балама Орал қаласындағы сот-медициналық орталық сараптама тағайындауы қажет екенін айтып, ол жердің мекенжайын тәптіштеп түсіндіріп жіберді. Ал ішкі істер бөлімінің дәлізінен кездескен Те-мірхан есімді  жергілікті полиция басшысы қазір ол мекеме «Омега» жаққа ауысып кеткендігін айтты. Екінші күні баламды алып, қалаға жол тарттым. Барып алып, Темірхан Айтекешевтің айтқан мекенжайымен әлгі мекемені іздедім. Сұраған таксистердің біреуі де ол мекемені білмейтін болып шықты. Содан бір таксист «Ақшасын төлесеңіз, тауып беремін» дегесін ақшасын төлеп, отырып алдым. Күні бойы іздеп таба алмай, Темірхан Айтекешев айтқан ауданды шарладық. Ең соңында аталмыш мекеме мүлдем басқа мекенжайда болып шықты. Сонда ол полиция  неге өтірік ақпар берді? Неге мені баламен соншама сандалтып қойды деп ренжіп, Темірханға қоңырау шалдым. Ал ол болса, «Кешіріңіз, мен қателесіп кетіппін» деп қарап тұр.

Мен ешкіммен жауласқым келмейді. Ғаламторға шығарған да, «Уральская неделя» газетінің тілшісін шақыртқан да біз емес. Оқиғаның бұлай тарап кетуі кімге қажет болғанын да білмей отырмын. Дегенмен де баламның денсаулығына зиян келді. Мен тек сол үшін тиісті адамның әділ жазасын алғанын қалаймын, – дейді Расулдың анасы Арайлым Камилашова.

Ал сол күні қоңырауды қабылдаған «Жедел жәрдем» қызметкері Арайлым ханым «сенімсіздік  танытты» деген сөзін  жоққа шығарса, Дариға Жұбатханқызы «актіні жыртып, полицияға толық тексерістен кейін актіні қайта жазып береміз» деген сөзін растап отыр:

– Ол уақытта Жарқын кезекшілікте тұрған болатын. Баланы әкеліп қарап жатқан кезде мен кезекшілікті ауыстырып, өз кезекшілігіме тұруға келген уақытым еді. Бұл уақыт сағат кешкі сегіздердің шамасы болатын. Кезекші дәрігердің емес, хирург маманның қарағаны дұрыс қой деп, жасаған актіні жыртып тастағаным рас. Бірақ мен полицияларға «жүре беріңдер» деп айтпадым. Олар өздері асығыс болды, сондықтан менен баланы тексеріп болғасын, актіні анасынан беріп жіберуімді сұрады. Одан әрі баланы тексеру үшін арнайы хирург маманды шақыртып, толық тексерістен өткіздік, басын рентгенге түсірттік. Содан кейін ғана хирург маман Дәурен Досқалиев  акт жазып беріп, оны анасының қолына ұстаттық, – деді  дәрігер.

Ал хирург Дәурен Досқалиевті әңгімеге  тартқанымызда,  ол:

– Иә, сол күні мені үйден Расул есімді баланы тексеру үшін шақыртып алды. Бала келген кезде көңіл күйі жақсы болды. «Жедел жәрдем» бөлмесін айналып жүгіріп, ойнап жүрді. Баланы толық тексерген кезде оң жақ көз асты аймағының гематомасы, бетінің жұмсақ тіндерінің соғылғандығы анықталды. Басын екі жағынан рентгенге түсірген кезде бас сүйегіне ешқандай жарақат түспегені белгілі болды. Мен актіге де солай жазып бердім. Қарап болған  соң бетіндегі ісікке мұз басып, соғылған жеріне арнайы жақпа жағып, медициналық көмек көрсеттім. Және баланы үйіне қайта-рарда анасына үйден қайталап мұз басу керектігін ескертіп айттым. Егер бала әлсіздік танытып, не болмаса, қатты қызулап тұрса ғана біз шұғыл түрде ауруханаға жатқыза аламыз. Ал ол жерде мен баланы аурухана жатқызатындай себеп көргенім жоқ. Сол себепті алғашқы медициналық көмек көрсетіп, баланы үйіне қайтардық, – деп, Арайлым Камилашованың «Баламның көзінен іріңге ұқсас сұйықтық ағып тұрды» деген сөзін жоққа  шығарды.

Расулдың анасының ішкі істер бөліміне арыз түсіргенін білгесін, істің қалай жүріп жатқанын білмек ниетпен ол жерге де бас сұқтық. Бұл жерде өз сөзімен баяндаудан бас тартқан ішкі істер бөлімінің қызметкерлері істің жүру барысын баяндап, мынандай  анықтама  жазып  берді (2-сурет).

Зерттеуміздің соңында оқыс оқиға орын алған «Бөбекжай» балабақшасына ат басын тіредік.  Бұл жерде аудандық білім беру бөлімінің қызметтік тексерісінің үстінен түстік. Сол жерде қызметтік тексеріске орай шақыртылған оқиғаға тікелей қатысы бар тәрбиеші Гүлдана Рысқалиевамен көзбе-көз жолығудың сәті  түсті:

– Сол күні, яғни 3 қыркүйек күні топта 24 тәрбиеленуші болды. Сағат 11-ден кете балалар ойнап жатыр еді. Көмекші тәрбиешім болса, балаларды әжетханаға отырғызып жатырды. Ал мен шашылып жатқан ойыншықтарды жинап жүріп, Расулдың құлағанын байқамай қалдым. Тәрбиеленуші Расул Тілекұлы орындықтан құлап кетіп, шкафқа басын соғып алды. Сол мезетте жүгіріп барып, баланы әжетхана бөлмесіне кіргізіп, салқын суға малынған орамалды бетіне бастым. Сосын  бетіндегі ісікке «Спасатель» жақпасын  жағып қойдым. Баласының құлап қалғанын айтып, ата-анасына хабарласайын деп, іс-қағаздарын қарап, құжаттарының арасынан олардың ұялы телефондарының нөмірін таба алмадым. Мұндай жағдай басымнан бірінші рет өтіп тұрғандықтан, мен қатты қорқып кеткенім соншалық, басшылыққа да, дәрігерге де көрсете қоймадым. Бар ойым атаанасына хабарласып, ескерту болды. Ал түскі ас кезінде Расул жыламай, мазасызданбай, жүгіріп ойнап, тамағын ішті. Түстен кейін  мені ауыстыратын тәрбиеші Клара Халелқызы келді. Ол кісіден де Расулдың ата-анасының телефон нөмірін сұраған едім,  онда да жоқ болды. Сағат 14:30 шамасында үйіме кеттім.

Кешкісін ата-анасынан кешірім сұрайын деп үйіне барған едім, олар ауруханаға кетіп қалыпты. Арттарынан ауруханаға іздеп бардым, бірақ анасы менімен сөйлеспеді. Одан кейін де үйіне барып кешірім сұрадым, онда да анасы сөйлескісі келмеді.

Дер кезінде медбикеге хабарлап, әкімшілікке және ата-анасына хабарласпағаным үшін өз кінәмді толық мойындаймын. Ал Расулдың анасының сіздерге айтқан әңгімесін мен айтқан емеспін. Кешкісін кешірім сұрап барғаным рас, бірақ «басқа балалардың қолы сынды, құлады» деген әңгіме айтқаным жоқ, – дейді жас тәрбиеші Гүлдана  Рысқалиева.

Ал мекеме басшысы Бегайым Есенғалиева оқиғаның мән-жайын баяндап, аудан әкімі мен аудандық білім беру бөліміне түсірген хабарламасымен таныстыра отыра, аталмыш оқиғаға байланысты өз тарапынан қолданылған шаралар жөнінде әңгімелеп, бізді тиісті  құжаттармен  таныстырды.

– Бүгінгі таңда тәрбиеленуші Расул Тілекұлын құлатып алып, ол оқиғаны әкімшілікке дер кезінде жеткізбей, өзінің функционалдық қызметін орындауда  өрескел қателік жібергені үшін тәрбиеші Г. Рысқалиева ҚР Еңбек кодексінің 52-бабы 1-тармағы 4-тармақшасын негізге ала отырып, 2018 жылдың 4 қыркүйегінен бастап жұмыстан босатылды. Кезекшілікті қабылдап алу барысында баланың бетінен жарақатты көре тұра, балабақша әкімшілігіне хабарлама түсірмегені үшін  К. Рысқалиеваға ҚР Еңбек кодексінің 64-бабы 1-тармағы 3-тармақшасын негізге ала отырып, қатаң сөгіс берілді. Сонымен қатар БҚО білім саласындағы бақылау департаментінің және аудандық білім беру бөлімінің мамандары келіп, қызметтік тексеріс өткізіп кетті. Олар тәрбиешінің лауазымдық міндетін толық атқармағандығын анықтап, өздерінің қаулыларын шығарды. Бұл жерде тәрбиешінің қателігін  біз жоққа шығара алмаймыз, оқиғаның анық-қанығы сот-медициналық сараптаманың қорытындысы шыққаннан кейін мәлім болатын шығар деп ойлаймын, – деп  өз пікірін білдірді мекеме басшысы  Бегайым  Төлеуғалиқызы.

Нұрғали  ҒАББАС,

Жаңақала  ауданы


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика