Облыстық денсаулық сақтау басқармасы басшысының орынбасары Мәншүк АЙМЫРЗИЕВА: «Сақтандыру жүйесі тиімді болмақ»

Күні: , 38 рет оқылды

%d0%bc%d0%ba1


Мемлекет басшысы «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» ҚР заңына 2015 жылдың 16 қарашасында қол қойды.


Осыған орай елімізде 2017 жылдан бастап міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі Қазақстан азаматтарымен ұйым арасында іске асырылатын болған. Бірақ ҚР Парламенті депутаттарының аталған заң жобасына өзгерістер мен толықтырулар енгізуіне байланысты еліміз бойынша міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіне көшу 2018 жылға шегерілді.

Денсаулық сақтау саласындағы жаңа жүйеге қатысты көпшіліктің көкейінде жүрген сұрақ көп. Осыған орай біз облыстық денсаулық сақтау басқармасы басшысының орынбасары Мәншүк Аймырзиеваға жолығып, «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру» заңы жөнінде таратып айтып беруін өтіндік.

– Денсаулық сақтау жүйесінің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында 2018 жылдан бастап Қазақстанда міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі енгізілмек. Бұл жүйе бойынша жұмысқа қабілетті азаматтарға ай сайын белгіленген мөлшерде әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына міндетті түрде  жарна төлеп тұру жағдайы қарастырылған. Жарна төлеуден азаматтардың 11 санаты босатылады, олар мыналар: кәмелеттік жасқа толмаған жас балалар, «Алтын алқа», «Күміс алқа» иегерлері, «Батыр ана» атағын алғандар, сонымен қатар I және II дәрежелі «Аналық даңқ» орденімен марапатталған көп балалы аналар, ҰОС ардагерлері мен мүгедектері, мүгедектер, жұмыссыз ретінде тіркелген азаматтар. Осылармен қатар интернат мекемелерінде оқытылып, тәрбиеленіп жатқан тұлғалар, техникалық, кәсіптік, орта білімнен кейінгі және жоғарғы білім беру ұйымдарында күндізгі бөлімдерде, сонымен қатар резидентура формасындағы ЖОО-дан кейін білім алып жатқан тұлғалар, бала тууға, бала асырап алуға, үш жасқа дейінгі бала күтіміне байланысты демалыстағы тұлғалар, жұмыс істемейтін екіқабат әйелдер, іс жүзінде үш жасқа дейінгі баланы тәрбиелеп отырған жұмыссыз азаматтар, зейнеткерлер, ең төменгі деңгейдегі қауіпсіздік мекемелерін есептемегенде, сот шешімімен ҚАЖ мекемелерінде айыбын өтеушілер, уақытша ұстау изоляторлары мен тергеу изоляторларындағы азаматтар да бекітілген дәрігерлік көмекті МӘМС есебінен тегін алады. МӘМС үш жақтың – мем-лекеттің, жұмыс берушінің және азаматтың жауапкершілігін қарастырады. Жұмыс берушілер өз қызметкерлерінің денсаулығы туралы ойлау керек, өйткені денсаулық пен өнімді еңбек ресурстары – кез келген кәсіпорынның табыс кепілі. Сондықтан МӘМС қызмет ететін барлық елдерде жұмыс берушілер медициналық сақтандыру жүйесіне жарналар төлейді, олардың көлемі еңбекке ақы төлеу қорының 3 пайызынан 15 пайызына дейінгі аралықты құрайды. Жарна жинау жұмысы 2017 жылдың 1 шілдесінен басталады. Жарналардың қажетті көлемде аударылуы салық органдарының құзырында болады. Жұмыс берушілер міндетті әлеуметтік меди-циналық сақтандыру жарнасын жалдамалы жұмысшылар үшін төлесе, салық органдарында тіркелген қызметкерлер мен өз кәсібімен айналысушы азаматтар өздері үшін төлейді. Ерекше санаттағы азаматтар, яғни халықтың әлеуметтік тұрғыдан осал тобы үшін мемлекет төлейтін жарнаның мөлшерлемесі орташа айлық еңбекақының  7 пайызын құрайды. Сонымен қатар мөлшерлеменің көлемі 2017 жылы 4%, 2018 жылдан бастап 5%-ға, 2023 жылдан 6%-ға, 2024 жылдан 7%-ға сатылай өсетін болады. Жұмыс берушілер төлейтін жарнаның жалпы мөлшері табыстың 5%-ын құрайды. Сонымен қатар төлем 2017 жылы 2%-дан басталады, 2018 жылы 3%, 2019 жылы 4% және 2020 жылдан бастап 5% болады. Бұл жарналар корпоратив табыс салығын есептеу кезінде шегеріледі. Қызметкерлер төлейтін жарна мөлшерлемесі табыстың 2%-ын құрайды, сонымен қатар оларды төлеу 2019 жылы 1%, ал 2020 жылдан 2% болады. Бұл жарналар жеке бас табыс салығын есептеу кезінде шегеріледі. Өзін-өзі жұмыспен қамтитын азаматтар (жеке кәсіпкерлер, жеке нотариустар, жеке сот орындаушылары, адвокаттар, кәсіби медиаторлар, азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар бойынша табыс табатын жеке тұлғалар) төлейтін жарна мөлшері табысының 7%-ын құрайды. Жарна мөлшері 2017 жылы 2 пайыздан бастап, 2018 жылы 3 пайыз, 2019 жылы 5 пайыз, 2020 жылы 7 пайыз болады.

Ай сайынғы міндетті салымдарды жинақтап, медициналық қызметтерді сатып алу үшін Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі жанындағы Медициналық қызметтер ақысын төлеу комитетінде әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры құрылады. Қордың құрылтайшысы және жалғыз акционері Қазақстан үкіметі болады. Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіне көшу халық үшін тиімді, өйткені қор арқылы жиналған қаражатқа дәрігерлер қауымы науқастарды емдеу үшін ең заманауи медициналық құрал-жабдықтар мен дәрі-дәрмектерді сатып алады.  Бұл  медициналық көмек сапасының артуына мүмкіндік береді.

– Сонда сақтандыру жүйесі енгізілгеннен кейін халыққа дәрігерлік көмектер қалай көр-сетілмек?

– Ол көмектер екі түрлі. Біріншісі – республикалық бюджеттен қаржыландырылатын медициналық көмектің мемлекет кепілдендірген көлемін ұсынатын базалық пакет. Ол Қазақстанның барша азаматтары үшін қолжетімді болмақ. Пакеттің құрамына «Жедел жәрдем» қызметі, санитарлық авиация, әлеуметтік маңызы бар ауруларға, сондай-ақ төтенше жағдайларда, профилактикалық екпе кезінде көрсетілетін медициналық көмек кіреді. 2020 жылға дейін өзін-өзі өнімсіз жұмыспен қамтыған тұрғындарға республикалық бюджет есебінен амбулаторлық-емханалық көмек көрсету қарастырылған. Екіншісі – жаңадан құрылатын медициналық сақтандыру қоры ұсынатын сақтандыру пакеті. Оған амбулаторлық-емханалық көмек, стационарлық көмек (әлеуметтік мәні бар ауруларды есептемегенде), стационарлық көмекті алмастыратын көмек (әлеуметтік мәні бар ауруларды есептемегенде), қалпына келтіру емдік шаралары, медициналық реабилитация, паллиативтік көмек және мейірбикелік күтім мен жоғарғы технологиялық көмек кіреді. Аталмыш пакетті алу құқығы әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіне қатысушы ҚР азаматтарына, ҚР аумағында тұрақты өмір сүретін шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға  беріледі. Жоғарыда аталған пакеттерге қосымша ерікті медициналық сақтандыруға қатысқан азаматтар дәрігерлік қызметтерді жеке сақтандыру компанияларымен жасаған келісімшарт негізінде алатын болады.

– Емделушінің медициналық сақтандыру жарнасын төлейтіндігі қалай тексеріледі?

– Оны анықтау үшін медициналық ұйым қызметкері оның ЖСН нөмірін бірегей электрондық дерекқорға енгізу арқылы біле алады. Егер жарналары төленіп отырса, онда ол сақтандыру ұсынатын барлық қызметтерді пайдалана алады. Ал егер азамат медициналық сақтандыру жарнасын төлемеген болса, онда ол адамға медициналық көмектің кепілдендірілген көлемі аясында ғана жәрдем көрсетіліп, басқа шығындарды өз қаражатынан төлейтін болады. МӘМС аясында көрсетілетін медициналық көмек көлемі қорға енгізілетін жарна сомасына тәуелді емес.  Біреулер ай сайын 5 мың теңге төлесе, екіншісі 10 мың теңге төлеуі мүмкін. Бірақ ауырып қалған жағдайда олар дәрігерлік көмекті бірдей деңгейде алады.

Осы жерде бір айта кететін нәрсе, студенттер халықтың әлеуметтік тұрғыдан осал тобына жататындықтан, оларға дәрігерлік көмек мемлекет есебінен тегін көрсетіледі.  Ауырып қалған жағдайда олардың өздері оқып жатқан қалалардағы емханаларға барып, дәрігерге тегін қаралуына болады. Сондай-ақ студенттер оқуын бітіргеннен кейін тағы алты айға дейін МӘМСҚ-ға төлейтін жарналардан босатылады. Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры жарнасын төлеуші азаматтардың барлығы, соның ішінде ел аумағында тұрақты өмір сүретін шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалар да еліміздің қай түкпірінде жүрсе де, қажетті медициналық көмекті тегін пайдалана алады. Жұмыссыз адамдар үшін (жергілікті жұмыспен қамту органдарынан жұмыссыздығы жөнінде анықтамасы болса) мемлекет белгілі бір уақыт аралығына әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына жарналар төлеу міндетін мойнына алады. Тұрақты жұмысы жоқ азаматтар медициналық көмекті толық деңгейде алғысы келген жағдайда, олардың салық органдарында жеке кәсіпкер ретінде тіркелгені жөн. Сөйтіп, медициналық сақтандыру қорына тапқан табысынан, тіпті табысы болмаған күннің өзінде ең төменгі жалақы төлемінің 2 пайызы көлемінде жарна төлеуі керек. Сондай-ақ жұмыссыз жүрген азаматтар да әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына қатысқысы келсе, екінші деңгейдегі банк арқылы медициналық сақтандыру қорына ең төменгі жалақы төлемінің 2%-ы көлемінде жарна төлеуі тиіс. Сонда ғана ол тиісті медициналық көмекті толық көлемде алуға қол жеткізеді.

– Ауру айтып келмейді. Біреу аяқ асты ауырып қалды делік. Сонда оны «Сақтандыру жарнасын төледің бе, төлемедің бе?» деп тексеріп жүргенде, уақыт өтіп кетпей ме?

– Шұғыл жағдайларда, яғни азамат қатты сырқаттанып қалып, оған шұғыл стационарлық ем жасау керек болған жағдайда, науқастың сақтандырылған немесе сақтандырылмағанына қарамастан, тегін емдейді. Ал науқастың қиын жағдайдан шыққаннан кейін қабылдайтын емінің ақылы немесе тегін болуы оның сақтандыру қорына қатысатын-қатыспайтындығына, сондай-ақ пациенттің қай топқа жататынына байланысты болады. Тағы бір айта кететін жәйт, сақтандырылған азаматтар жоспарлы стационарлық емді бұрынғыша портал бойынша кезегі жеткенде ғана алады. Ал егер науқас портал кезегін күткісі келмесе, өзінің қалаған емханасында ем ақысын төлеп, ақылы түрде емделуіне болады. Сол секілді заманауи құрылғыларда тексерілгісі келген азаматтар белгіленген мерзімде өзі тіркелген емханада тегін тексеріле алады. Ал кезек  күткісі келмегендер өзі қалаған кез келген емдеу мекемелеріне барып, өз қаражатына ақылы түрде тексеріле алады. МӘМС-мен бірге елімізде ерікті медициналық сақтандыру жүйесі де болады.

Реті келіп тұрғанда айта кетейін, мемлекеттік сатып алуға жәй емхана-ауруханалармен бірге ақылы қызмет көрсететін медициналық мекемелер де қатысады. Егер азаматтың таңдаған ақылы медициналық мекемесі тендер ұтып алған болса, онда азамат жергілікті емхананың жолдамасымен сол емханада тегін ем алуы мүмкін. Ал егер азаматтар ақылы медициналық мекемелерге ешқандай жолдамасыз өздігінен қаралатын болса, онда ол азамат міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына ай сайын жарна төлеп тұрғанына қарамастан, өзі таңдаған мекемеге өз қалтасынан қаражат шығарып, қалаған емін алуына құқығы бар. Айтпақшы,  МӘМС-ның медициналық қызметтер пакетіне санаторийлық-курорттық емдеу кірмейді. Сондай-ақ инсульт, инфаркт, онкологиялық аурулар және трансплантология бойынша оңалту көмегін сақтандыру қаражаты есебінен кеңейту жоспарлануда, – деген  Мәншүк Құдайбергенқызы еліміздің «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» заңына қатысты бірқатар нормативтердің әлі толық бекітілмегенін айтып, алдағы уақытта жаңа заңға әлі де толықтырулар мен өзгерістердің енгізілуі  мүмкін екенін  жеткізді.

Дайындаған  Айша  ӨТЕБӘЛІ,

«Орал  өңірі»


«Рухани келісім – халықтар бірлігіне бастар жол»

Күні: , 60 рет оқылды

%d0%ba%d0%be%d0%bf%d0%b8%d1%8f-%d0%b8%d0%b7%d0%be%d0%b1%d1%80%d0%b0%d0%b6%d0%b5%d0%bd%d0%b8%d0%b5-037


Дәл осындай атаумен Рухани келісім күніне орай таяуда қаламыздағы Достық үйінде дөңгелек үстел өтті. Оған мемлекеттік құрылымдар, діни бірлестіктер мен этномәдени орталықтардың, сондай-ақ ҮЕҰ және  БАҚ өкілдері қатысты.


Жиынды ашқан облыс әкімінің орынбасары Марат Тоқжанов жиналғандарды Рухани келісім күнімен құттықтап, қазақстандықтар үшін бұл мерекенің маңызы зор екенін атап өтті.

— 1992 жылдың 18 қазанында Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың қатысуымен Бүкіләлемдік рухани конгресс өткені белгілі. Сол кезден бастап бұл күн Рухани келісім күні ретінде аталып өтіліп келеді. Елбасы өз Жолдауларында және  «100 нақты қадам» Ұлт жоспарында көрсеткендей, біздің басты мақсатымыз – бұл  ұлтаралық жарасым мен жасампаз еңбек, бірлік пен біртектілік, — деді Марат Лұқпанұлы.

Облыстық ассамблеяның хатшылық меңгерушісі Ғайса Қапақов бұл мереке ел бірлігін, ұлтаралық, дінаралық татулықты одан әрі дамытуға үлес қосып келе жатқанын жеткізді. «Елімізде әрбір ұлттың мәдениетін, салт-дәстүрін сақтап, жетілдіру, өздерінің төл мерекелерін атап өту үшін барлық жағдай жасалған, — деді Ғайса Қамидоллаұлы. — Бұл облысымызда да кеңінен көрініс тауып отыр. Осы бағытта өтетін түрлі шараларға барлық этномәдени орталық өкілдері ұйымшылдықпен қатысады. Содан болса керек, ұлтаралық байланысты нығайту турасында тұрғындар арасында жүргізілген әлеуметтік сауалнамаға қатысқан батысқазақстандықтардың 91 пайыздан астамы өңірдегі ұлтаралық жағдайды оң бағалады».

Жиын барысында облыстық мешіттің найб-имамы Марат Асанов, Орал епархиясының өкілі протоиерей Владимир, рим-католик приходының Орал қаласындағы филиалының басшысы Петр Сакмар, христиан-пресвитериан шіркеуінің басшысы Светлана Крайникова атаулы күнге орай өз құттықтауларын жеткізді.

Дөңгелек үстелде сөз алған БҚО кәріс этномәдени бірлестігінің төрағасы Максим Пактың айтуынша, кезінде қазақ халқының құшақ жая қарсы алуынан және қазіргі Мемлекет басшысының салиқалы саясатына байланысты Қазақстандағы түрлі ұлт қазір жақсы өмір сүруде. Сол себепті олар жергілікті ұлтқа деген алғыстарын сөз жүзінде ғана емес, нақты іспен көрсетулері керек. Мемлекет тарапынан ұйымдастырылатын шараларға, әсіресе, қайырымдылық бағытындағы шараларға белсене қатысқан жөн.

Этномәдени бірлестік жетекшілері арасынан, сондай-ақ ЯикОрал казактарының одағының төрағасы Вячеслав Солодилов, «Грамада» беларус мәдени орталығының жетекшісі Михаил Беляев сөз сөйлеп, достық пен татулық, қазақстандық патриотизм жөнінде өз ойларымен бөлісті.

Жиын соңында дөңгелек үстелге қатысушылар атынан үндеу қабылданды.

Сәкен ӘБІЛХАЛЫҚОВ,

«Орал өңірі»


Бұқаралық билікті күшейтуге қам жасалуда

Күні: , 80 рет оқылды

pri_9761


Елбасымыз «100 нақты қадам» Ұлт жоспарында ауылдық округ, ауыл, кент, аудандық маңыздағы қала деңгейінде жергілікті өзін-өзі басқарудың дербес бюджетін енгізу қажеттігін атап өткен болатын. Қазіргі уақытта «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңның жобасы қоғамда кеңінен талқылануда. Осы орайда кеше облыстық мәслихаттың мәжіліс залында аймақтық көшпелі кеңес өтті.


Жиынды облыс әкімінің орынбасары Бибігүл Қонысбаева ашқан соң, ҚР Ұлттық экономика министрлігі өңірлік саясат, өңірлерді талдау және бағалау департаментінің директоры Жайық Шарабасов сөз  алды.

– Жергілікті өзін-өзі басқарудың дербес бюджетін енгізу үшін халықаралық тәжірибе ескерілуде. Сондай-ақ Қазақстан Республикасында жергілікті өзін-өзі басқаруды дамытудың тұжырымдамасына сәйкес қажетті шаралар алынуда. 2018 жылы екі мың тұрғыны бар, 2020 жылы барлық ауылдық округте жергілікті өзін-өзі басқарудың дербес бюджеті енгізіледі. Бұл бюджет салық түсімдерімен, айыппұлдармен және аудандық бюджет трансферті есебінен  толығатын болады. Жергілікті өзін-өзі басқарудың дербес бюджет шығысы он екі бағытта жұмсалады. Оның қатарында мектепке дейінгі ұйымды материалдық тұрғыда қамтамасыз ету, елді мекендерді абаттандыру, ауыз су нысандарының жабдықтарын және автожолдар құрылысын жүргізу, күтіп-ұстау енгізілген. Коммуналдық меншік тұтқасы қолына берілген ауыл әкімшілігі қаражатты жергілікті қауымдастық өкілдерінің келісімі арқылы жаратады. Жалпы, заң жобасы жергілікті өзін-өзі басқару органдарының экономикалық және қаржылық мүмкіндігін кеңейтуге, сол арқылы жергілікті маңызы бар мәселелерді шешуге, оған тұрғындардың ықпалын күшейтуге бағытталған, – деді ол.

Жиында ҚР Әділет министрлігіне қарасты Заңнама институтының жетекші ғылыми қызметкері, заң ғылымдарының кандидаты Мереке Ғабдуалиев аталған тұжырымдама бойынша Еуропалық хартия үлгісі ұсынылғанын тілге тиек етті. Сонымен қатар ауылдық округ, ауыл, кент, аудандық маңыздағы қала әкімдері аппаратының  жергілікті өзін-өзі басқарудағы орны, коммуналдық меншік маңызын айта келіп, алдағы уақытта қолданысқа енгізілген кезде кей мәселелердің туындау мүмкін екенін жасырмады. Мәселен, тұрғындарды айыппұлға тарту, оған жауапкершілікпен қарау тұрғысынан түсініспеушіліктер туындамас үшін алдымен құқықтық түсіндірме жұмыстары қолға алынғаны жөн.

Кеңесте Зеленов ауданындағы Переметный ауылдық округінің әкімі Аян Халауетдин 2014 жылы жергілікті өзін-өзі басқарудың арнайы шоты ашылғанын, содан бері жергілікті бюджет трансфертінен, жарнамадан және мемлекеттік мүлік есебінен (жалға беру) түскен 16 млн. 825 мың теңге кіріс қаржысының жұмсалу жайын баяндады. Оның айтуынша, оның ішінде 818 мың теңге елді мекенді абаттандыру және көгалдандыруға, 9 млн. 461 мың теңге көшеге шамдар орнатуға, 360 мың теңге оқушыларды тасымалдауға, 124 мың теңге тұрғындарды ауыз сумен қамтамасыз етуге бағытталған. Сонымен қатар ол мемлекеттік сатып алу порталын жетілдіру керектігін жеткізді.

 Жиында біздің өңірмен қатар, Атырау, Ақтөбе, Маңғыстау облыстарынан келген аудандық маңызы бар қала, ауыл, кент, ауылдық округ әкімдері ұсыныс-пікірлерін ортаға салды. Оларға министрлік өкілдері кеңінен жауап беріп, заң жобасы ҚР Парламенті Мәжілісінде тағы да талқыланатынын, соған орай ұсыныстарын жеткізетінін айтты.

Нұртай  АЛТАЙҰЛЫ,

«Орал  өңірі»

Суретті түсірген Айбатыр НҰРАШ


Дамудың алғы шебінде

Күні: , 68 рет оқылды

%d0%bd%d0%b0%d2%93%d0%b0%d1%88%d1%8b%d0%b1%d0%b0%d0%b5%d0%b2-%d0%b6%d0%b0%d2%a3%d0%b0-%d1%81%d1%83%d1%80%d0%b5%d1%82


Ел үміті мен сенімі артылған судьялар қауымдастығы тағы бір зор серпіліс қарсаңында тұр. Еліміздің әділ билік өкілдері өзінің кезектен тыс VІІ съезіне дайындық үстінде.


Бұдан жиырма жыл бұрын, 1996 жылғы 19 желтоқсанда Алматы қаласында өткен Қазақстан Республикасы судьяларының бірінші съезінде ел тарихында тұңғыш рет судьялар қауымдастығы құрылып, жарғысы, мақсат-міндеттері белгіленгеннен бері сот жүйесінің ең өзекті мәселелері судьялардың ең басты форумында  талқыланып  келеді.

Өткен съездердің басты көтерген мәселелеріне қысқаша шолу жасасақ, судьялардың бірінші съезінде сот тәуелсіздігінің қоғамдық кепілдігін қамтамасыз ету, судьялар біліктілігі мен беделін арттырудағы негізгі жұмыс бағыттары анықталды.

1999 жылғы съезде Елбасы судьяларды тағайындауда ашықтықты қамтамасыз ету және бұқаралық ақпарат құралдарына судьялыққа үміткерлер тізімін жариялау қажеттілігі жөніндегі ұсынысын білдірді. Қазіргі таңда бұл үрдістер жалғастырылып, ашықтық пен жариялылық сот-тың кадр саясатының басты тетіктерінің  бірі  болып қалыптасты.

Судьялардың үшінші съезінде Елбасының сот жүйесінің алдына қойған нақты сегіз тапсырмасы тарихи маңызын жойған жоқ. Соттардың қызметінің ашықтығы мен жариялылығы, жалпыға бірдей қолжетімділігі және бұқаралық ақпарат құралдарымен жұмысы бүгінде соттардың қызметінің құрамдас бөлігіне және соттардың қызметін бағалаудың негізгі критерийлердің  біріне  айналды.

Астанада өткен Қазақстан Республикасы судьяларының ІV съезінде басым бағыт ретінде сот төрелігін жүзеге асырудың халықаралық стандарттарына қол жеткізу міндеті қойылды. Қазақстандық сот жүйесінің халықаралық стандарттарға іс жүзінде жақындастырылуының арқасында 2011 жылғы қыркүйек айында Ыстамбулда өткізілген Халықаралық судьялар ассоциацияның орталық кеңесінің мәжілісінде Қазақстан Республикасының Судьялар одағы аталған халықаралық ұйымның тең мүшесі ретінде танылды.

Әлемнің жетпістен астам елі дауыс беруге қатысатын мұндай беделді халықаралық қауымдастықтың ықыласына бөленушілік – еліміздегі сот реформасының  зор жетістіктерінің  бірі.

Судьялардың V съезінде Елбасы ұлттық заңнаманы дүниежүзілік құқықтық стандарттармен неғұрлым белсенді үйлестіру міндетін қойды.

Жаңа ғасыр бастауындағы жобалар кейінгі жылдары нақты іске, өмір шындығына айналды.  Сот сатыларының дербестігі күшейтіліп, істерді қараудың жеделділігі мен сапасы арттырылды.  Сот қаулыларын орындаудың баламалы әдістері, жеке сот орындаушылары институты өмірге келді.

Алқабилер соты жұмыс жасап тұр. Мамандандырылған соттар жүйесі дамытыла түсуде. Мамандандырылған ауданаралық экономикалық, әкімшілік соттарының қатарына соңғы жылдары қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сот пен кәмелетке жасы толмағандар істері жөніндегі ауданаралық соттар қосылды. Болашақта дамыған елдердегідей салық соттарын құру жобасы да бар.

Дауларды шешудің баламалы әдістері жетілдірілді. Тергеу әрекеттеріне сот бақылауы орнатылып, бүгінде тұтқынға алу мен қамауда ұстауға санкцияны соттардың беруі қалыпты үрдіске айналды. Тергеу судьясы институты енгізіліп, оның құзыреттіліктері кеңейтіле түсуде. Сот кадрларын даярлау мен біліктілігін арттырудың қазақстандық жүйесі қалыптастырылуда.

Сот жүйесін дамытуға қатысты іргелі заңдардың қабылдануы өз нәтижелерін беруде. Бітімгершілік институттары дами түсіп отыр. Медиаторлардың қатысуымен қаралатын істердің саны жылмажыл артып келеді.

Соттардың қызметіне ақпараттық технологиялардың жаңа жетістіктері батыл енгізілуде. Автоматтандырылған электрондық құжат айналымы, соттардың интернет кеңістігінде болуы, сот процестерін бейнеконференц байланысы желісінде өткізу, процеске қатысушылардың сотқа келмей-ақ, интернет арқылы сотта өзінің құжаттарының жылжуымен танысуға мүмкіндік беретін ақпараттық сервистерді пайдалануы сот жүйесінің бүгінгі күнгі өмір шындығына айналып отыр. Қазіргі кезде соттарда барлық іс жүргізу электронды жүйе арқылы жүзеге асырылуда. Компьютерлік жаңа технологияларды игеру сот қызметкерлерінің білімбіліктілігі мен дағдысын жаңғыртып, уақыт көшінің алғы сапына жетеледі.

Қазақстан дамуының 2050 жылға дейінгі стратегиялық жоспарында дамыған 30 елдің қатарына жету мақсаты тұр. Еліміз өркениет дүниесімен терезесін теңестіріп, болашаққа қадамын нық басып келеді.

Судьялардың VІ съезінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев: «Судьялардың халықаралық қауымдастығының Қазақстан Судьялар одағын толыққанды мүшелікке қабылдауы біздің сот жүйесін реформалауда жеткен жетістіктеріміздің мойындалуының белгісі» деп атап көрсете келіп, «Халқы заңын сыйлайтын, сотына сенетін қоғам – ең дамыған қоғам. Біздің мақсатымыз – дәл сондай қоғам құру. «Қазақстан — 2050» Стратегиясының басты межелерінің бірі – осы. Ендеше, міндеттеріңіз айқын, бағыттарыңыз белгілі. Өздеріңізге артылған үмітті ақтап, адал жұмыс істейтіндеріңізге сенемін. Сіздерге әділ төрелік пен адал қызмет серік болсын» деген тілегін жеткізген еді.

Еліміздің сот жүйесі өзіне артылған сенімді ақтап келеді. Елбасының бес институттық бағдарламасының «Заң үстемдігін қамтамасыз етуге бағытталған екінші бағытын жүзеге асыру мақсатында «100 нақты қадам» Ұлт жоспары аясында сот жүйесіне берілген тапсырмалар қысқа мерзім ішінде орындалып,  2016 жылдан бастап еліміз бес сатылы сот жүйесінен үш деңгейлі жүйеге көшті. Бірінші сатыдағы барлық істер – аудандық соттарда, апелляциялық істер – облыстық соттарда, ал кассациялық тәртіптегі істер Жоғарғы сотта қаралуда.

Ұлт жоспары аясында мемлекеттің, қоғамымыз бен экономикамыздың дамуына іс жүзінде нақты құқықтық орта қалыптастыруға мүмкіндік беретін 59 заң күшіне енді. Жаңғыртылған заңдар қоғамның сот жүйесіне деген сенімін арттыратыны сөзсіз. Сот төрелігіне қолжетімділікті жақсартып, сот өндірісін оңайлату мен жетілдіруге, заманауи ақпараттық технологияларды және бітімгершілік рәсімдерін кеңінен қолдануға мүмкіндік беретін жаңа Азаматтық  процестік кодекс, «Жоғарғы сот кеңесі туралы» заң күшіне енді. «Қазақстан Республикасының сот жүйесі және судьялардың мәртебесі туралы» Конституциялық заңға, Қылмыстық іс жүргізу және әкімшілік құқықбұзушылық кодекстеріне тиісті өзгерістер енгізілді.

Судьяларға қойылып отырған біліктілік талаптары күшейтілді. Судьялықтан үміткерлерді таңдаудың жаңа жүйесі жасалды.

Сот процестерінің бейнебайланыс жүйесін пайдалана отырып, өткізілуі және аудиобейнежазбаны судьялар мен процеске басқа да қатысушылардың тоқтата тұруына немесе редакциялауларына мүмкіндік берілмейтіндігі барша сот процесіне қатысушыларды тәртіпке салып, сот процестері мен қабылданған сот шешімдерінің шынайылығын қамтамасыз етуге оң өзгерістер әкелді.

Алдағы съезде  Судьялар әдебінің жаңа кодексі қабылданады деп күтіліп отыр. Қазіргі кезде бұл маңызды құжат судьялар қауымдастығында кеңінен талқылану үстінде. Жаңа жоба қазірдің  өзінде беделді халықаралық деңгейдегі сарап комиссияларының оң қорытындыларын алып отыр.

Заманымыз жаңарып, заңдарымыз жетіліп, билігіміз бен бірлігіміз жарасып, тірлігіміз берекелі бола түсті. Судьялар қауымдастығы өзінің алдында тұрған жауапты да зор міндеттерін абыроймен  атқара  берері сөзсіз.

Мейрамбек  НАҒАШЫБАЕВ,

Батыс Қазақстан облыстық сотының қылмыстық  істер жөніндегі  сот   алқасының төрағасы


Жемқорлықтың жолын жұмыла кескен жөн

Күні: , 176 рет оқылды


Cыбайлас жемқорлық – қоғамның көлеңкелі тұсында тамыр жайып отыратын ауыр індет. Ширек ғасыр ішінде әлемге танылып келе жатқан мемлекетіміздің кең қанат жаюына тұсау болып отырғанын мойындауға тиіспіз. Демократия тетіктері мығым орнығып келе жатқан елімізде әрбір адамның моральдық-құқықтық теңдігі қорғалуы үшін барлық жағдай жасалуда.


«100 нақты қадам» Ұлт жоспарында Елбасымыз: «Қазір қазақстандық мемлекеттік қызметті  дамытудың жаңа кезеңі бастау алды. Менің Жарлығыммен Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі министрлік, оның құрылымында – Жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың ұлттық бюросы құрылды. Осылайша  тек  мемлекеттік қызмет жүйесі ғана емес, сондай-ақ жемқорлыққа  қарсы іс-қимыл танытатын, яғни жемқорлық көріністерінің барынша алдын алуға бағдарланған жүйе де жаңғыртылып отыр. Бұл жерде жемқорлықпен күрестің өзі барынша дәйекті бола түседі және жүйелі сипатқа ие болады»,  – деген еді. Сонымен қатар  соңғы  жылдары «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы», «Мемлекеттік қызмет туралы» ҚР Заңдары аясында құқықбұзушылыққа қарсы әрекет қатаңдай түскені белгілі.

Елбасы бекіткен 2015-2025 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияның ықпалы түрлі мемлекеттік органдарда, саяси партиялар, үкіметтік емес ұйымдар, білім, денсаулық сақтау, әлеуметтік, кәсіпкерлік сала мекемелерінде айрықша байқалады. Заңбұзушылықтың алдын алуға байланысты дөңгелек үстел, семинар, есеп жиындары, БАҚ арқылы ағарту шаралары үздіксіз қолға алынуда.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Ұлттық бюросының БҚО бойынша департаменті былтыр 250 қылмыстық құқықбұзушылықты анықтады. Ал бұл көрсеткіштің мемлекетке тиген залалы орасан зор. Латын тілінен алынған «corruptio» сөзінің этимологиялық төркіні «параға сатып алу», «пара» деген мағынаға саяды. Рим империясы дәуірлеп тұрған кездің өзінде-ақ «corrumpire» түсінігі болған. Яғни  «сындыру, бүлдіру, бұзу, зақымдау» деген түсініктің аясында құқыққа қарсы іс-әрекетті білдірген. Ерте заманнан-ақ, лауазымды адамдардың, саяси қайраткерлердің сатқындығы қатаң айыпталып отырған.

Тұрғындардың құқықтық  сауаты бекем бола түскен сайын сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес күшейе түсетіні анық. Мемлекеттік саясатты тиімді жүргізуге зор кесел келтіріп отырған парақорлықтан аулақ жүру, құқықбұзушылықты әшкерелеу – баршаға міндет. Бұл ретте мемлекеттік аппаратта жүргізіліп жатқан реформалар бүгінде оң нәтиже беруде. Мемлекеттік қызметкерлердің біліктілігі мен қабілеті терең талдау жүргізілетін конкурстар арқылы бағалануда, мамандардың мансаптық өсу жолы да таза болуына қатаң талап қойылуда.

Қазіргі уақытта қоғамдық бақылау институттарының құзыреті күшейтілуде. Халықаралық және ұлттық деңгейде сыбайлас жемқорлық деректерін талдау арқылы қылмыстық құқықбұзушылықтың алдын алуға қатысты зор жұмыстар жүргізілуде. Әрине, бұл іске қоғам тарапынан зор қолдау қажет. Ол үшін мемлекетіміздің әрбір азаматы Қазақстан Республикасының Конституциясын және заңдарын сақтауға, басқа адамдардың құқықтарын, бостандықтарын, абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеуге міндетті. Жеке мүддесінен гөрі ел қамын ерте ойлаған жан парақорлық секілді жаман қасиеттен аулақ болатыны анық.

Бейбіт  ИРМЕНОВ,

Сыбайлас  жемқорлыққа  қарсы  іс-қимыл ұлттық бюросы  БҚО департаменті жедел басқарма басшысының орынбасары


Дүниетанымы ана тілінде қалыптасқан қазақ баласынан ғана елжанды азамат шығады

Күні: , 240 рет оқылды

Мурат Сабыр


«Ұлт жоспары — 100 қадам. Баршаға арналған қазіргі заманғы мемлекет» құжатында көрсетілген-дей, қазақстандықтардың біртектілігін нығайтып және азаматтық қоғамның бүтіндігін қалыптастыру – басты істің бірегейі. Бұл мәселеде Елбасы атап көрсеткеніндей, мемлекет құраушы ұлт ретінде қазақ халқына айрықша жауапкершілік жүктеледі. Қазақтар жаңа Қазақстанның болмысын қалып-тастыруда барша ұлыстарды ұйыстырушы рөлге ие. Бұл – қазақтың ұлттық сипатын сақтап, дамыту-дың және еліміздің қазақы болмысын нығайтудың басты факторы.


Елбасының «Ұлт жоспары – қазақстандық арманға бастайтын жол» мақаласында «Қазіргі заманғы әлемде барлық дамыған мемлекеттер – біртұтас ұлттар. Олар бірыңғай экономикалық, саяси және мәдени рет-тәртіппен өмір сүреді» деп көрсетілген. Ендігі ұлы меже – Қазақстан халқын біртұтас ұлт ретінде қалыптастыру. Адамзат жаралғалы бері талай ұлт қалыптасты, жаугершілік заманда жойылды, өзге ұлтқа сіңіп кетті дегендей, небір жағдайлар болды. Құдайға шүкір, қазақ ұлты өзегін ғасырлар қойнауына тартып, сөзі жоғалмай, өзі жоғалмай, бүгінге жетті. Бүгінде қазақ ұлты — Қазақстан Республикасының негізін құраушы ұлт. Сонымен қатар соңғы ғасырлардағы аумалы-төкпелі замандарда Қазақ елін көптеген ұлт өкілдері қоныстанғаны белгілі. Бұл көптүрлілік еліміздің ерекшелігі деуге болады. Еліміздегі қазақ ұлты мен диаспоралар Қазақстан халқын құрайды. Елдегі халықты қазақ жұрты, қазақ елі деп жалпылай атау қалыптасып келеді. Бірақ та «қазақ елі», «қазақ жұрты» ұғымдары қазақ ұлты парадигмасын алмастыра алмайды. Ұлт ұғымы қазақтың тілдік, этногенетикалық, мәдени, әлеуметтік-экономикалық біртұтастығының белгісі. Әлемдегі дамыған мемлекеттердегі сияқты мемлекет халқын біртұтастандыру үшін Қазақстан азаматы, Қазақстан халқы категорияларын қазақ ұлты маңына топтастыру, біртектілендіру қажеттілігі туындап отыр. Бұл жерде республика халқының 65 пайызын алып отырған этногенетикалық тегі бар, ел иесі, жер иесі қазақ ұлты гегемондық рөл атқарады.

Қазақ тілі, әдебиеті, өнері, мәдениеті, тарихы мемлекеттік біріктіруші идеяларға, ұлттық идеяға айналуы қажет. Барлық халықтар қазақ ұлтының маңына топтасқанда ғана бүгінгі біртұтас ұлт ұғымы этносаяси шындыққа айналады.

Елбасы Н. Ә. Назарбаев «Тарих толқынында» кітабында «Біз өз мемлекеттігімізді ұзақ мерзімге құрғымыз келсе, онда халық руханиятының бастауларын түсінгеніміз жөн» деп атап көрсетті. Сан ғасырлар бойы қалыптасқан қазақтың ұлттық мәдениеті Қазақстан Республикасының барлық азаматтарын біріктіруге де, біртектілігімізді нығайтуға да құдіреті жетеді. Өркениет халықаралық ұғым болса, мәдениет — ұлттық категория. Рухани мәдениет ұлттың тіл, тарих, ақыл-ой эстетикасы, құндылықтар жиынтығы. Рухани мәдениеттің басты тірегі – тіл. Қазақ тілі, бүгінгі мемлекеттік тіл — азаматтық және мәдени біртектілік жасауға тікелей апаратын даңғыл жол. Мемлекет — тұрғындар жиынтығы, саяси билік, экономикалық жүйе ғана емес, сонымен бірге тілдік кеңістік те. Қандай да болсын бір тілдің кеңістігі, әлбетте бір мәдениеттің кеңістігін жасайды. Қазақстанда қазақ тілі қазақ мәдениетінің кеңістігін жасап келеді, жасай да береді. «Біз барша қазақстандықтарды біріктірудің аса маңызды факторы ретінде мемлекеттік тілді одан әрі дамыту үшін барлық күш-жігерімізді жұмсауға тиіспіз», — деп Елбасымыз атап көрсетті. Сонымен қатар Нұрсұлтан Әбішұлы мемлекеттік тілді меңгеру тәуелсіздіктің орасан зор жетістігі деп айрықша атады. Мемлекеттік тілді білетін қазақстандықтар санын 2020 жылға қарай 95 пайызға жеткізу міндетін қойды. ҚХА-ның XXII сессиясында Елбасы нақты айтты: «Кез келген ұлт, мемлекет — бұл, бірінші кезекте, оның бірегей мемлекеттік тілі». Елімізде мемлекеттік тіл саясаты сындарлы жүргізіліп келеді. Дегенмен мемлекеттік тіл барлық салада өз деңгейінде қолданылмай тұрғанын жасыра алмаймыз.

Елбасының бастамасымен құрылған Қазақстан халқы ассамблеясы этносаралық және конфессияаралық татулықты қамтамасыз етіп отырған саяси институтқа айналды. Ынтымақ пен жасампаз еңбектің арқасында Тәуелсіздіктің 25 жылдық мерейтойын толағай табыстармен қарсыламақпыз. Несібе бірлікпен артады, ынтымаққа ырыс бітеді деген осы.

Елбасы атап көрсеткеніндей, «Қазақстан халқы ассамблеясы ел халқының мемлекеттік тілді меңгеруге бағытталған жалпы-ұлттық үрдісіне бастаушы болуы тиіс». Қазақстандық біртұтас ұлттың тілі мемлекеттік тіл болу керек. Сонда ғана Мәңгілік ел ұлттық идеясының қанаты беки түседі.

Соңғы жылдар Президентіміз ұсынған «Үш тұғырлы тіл» саясаты қоғамда қызу пікірталас тудырып тұрғаны ақиқат. Еліміздің дамып, өркендеуі үшін болашақ ұрпақтың бірнеше тілді меңгергені құптарлық іс. Мемлекеттік тіл орыс, ағылшын тілдерінің көлеңкесінде қалып қоймай ма деген күдікке Елбасы: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді» — деп ескертті.

Дегенмен, Білім және ғылым министрлігі тарапынан ұсынылып жатқан орта білім мен жоғары білім саласындағы реформалар педагог мамандарды да, ата-аналарды да алаңдатып отырғаны шындық. Әсіресе, балабақшадан бастап үш тілді үйретеміз деп кірісіп кеткендер де бар. Меніңше, бұл үлкен қателікке, өкінішке ұрындыруы мүмкін. Үш тілді толық білмейтін, рухани тұрғыдан кемтар, ұлттық тамырдан қол үзген мәңгүрт ұрпақ дайындасақ, ата-бабаның аруағы, келер ұрпақтың қолы біздің жағамызда кетер. Қазақ қоғамында қазақ-орыс қостілділігі жақсы дамыған, керісінше орыс-қазақ қос тілділігі кенжелеп дамуда. Саясаттың ықпалымен жүргізілген екі тілділіктің пайдасын да, зиянында көріп отырған қазақ ұлты. Бір жақты жүргізілген тіл саясатының кесірінен ұлтымыз таза қазақ, шала қазақ, ада қазақ болып бөлініп, бір-бірімізді түсінбей жүрміз. Өткеннің өкінішін ескеріп, тарихтан тағылым алып, тағы кемшіліктер жібермеуді ойлауымыз керек. Елбасы сөзіне жүгінсек: біз тілімізден де, ділімізден де айырылып қала жаздаған ұлт емеспіз бе.

Қазақ баласы ана тілінде оқып, дүниетанымы туған тілінде қалыптасса ғана елім дейтін азамат өсіп шығады. Ұлтқа қызмет ету білімнен емес, мінезден (Ә. Бөкейхан). Мінез, адами болмыс өзекті жанға ана тілмен дариды. Ал екінші, үшінші тілдер қосымша ақпарат көзі, қатынас құралы. Ана тілімен, ана сүтімен кірмеген ақыл ой, білім тана сүтімен кірмейді. Қай тілді қай жастан, қай сыныптан бастап оқытуды психологиялық және педагогикалық тұрғыдан зерделеп барып бастау керек. Бұл мәселеге педагог мамандар өз көзқарастарын білдіруі қажет деп ойлаймын. Сонымен қатар академик А. Жұмәділдаевтың «Егер біз жаратылыстану ғылымдарын тек ағылшын тілінде өткіземіз десек, онда біз тілден айырылдық деп есептеңіз» деген сөзі шындық. Бұл әрекет: қазақ тілін ғылым саласынан ығыстырып, отбасы тілі деңгейіне түсіру. Ғылым өз тіліңде болғанда ғана жұғымды, түсінікті болады. Қазақ тілінің әдеби, ғылыми әлеуеті ұшан-теңіз. Өкінішке орай, кезінде В. Радлов, С. Малов сияқты ұлы ғалымдар тамсанған, таңданған бай тілдің мүмкіндігін өзіміз қолдана алмай отырмыз.

«Әдебиет пен өнер ұлы болмай, ұлт ұлы бола алмайды» деп Ғабит Мүсірепов ескерткен. Қазақ әдебиеті әлемдік әдебиетке үлкен үлес қосты. Әдеби тіліміздің 15 томдық түсіндірме сөздігін жарыққа шығардық. Мұндай мол сөздік қоры бар ұлттар әлемде аз. Қазақ тілі — елімізде азаматтық және мәдени біртектілік жасауға тікелей үлес қоса алатын аса зор рухани құбылыс. Тіліміздің орасан мүмкіндігін барынша пайдалана алмасақ, кінә тілден емес, өзімізден, немқұрайлығымыздан және тіл саясатының толыққанды жүргізілмеуінен деп айта аламыз.

Президенттің тікелей басшылығымен әлем елдерінде болмаған ерекше бағдарлама «Мәдени мұра» бағдарламасы дүниеге келді. Көптеген әдеби, мәдени, этнографиялық, тарихи-археологиялық мұраларымыз, жәдігерлеріміз ортаға оралды. Тәуелсіздік тұсында өнер қоғамдық ой-сананы оятушы, бағыттаушы құбылыс дәрежесіне көтерілді. Әсіресе, айтыс өнері қазақ мәдениетінің эстетикалық, этикалық және демократиялық сипатын паш етті. Жыршылар, күйшілер, термешілер байқаулары тарихи тамырдың үнін құлаққа естіртті. «Қазақтың мың әні», «Қазақтың мың күйі» сияқты электрондық нұсқада шығарылған жинақтар қазақ мәдениетінің толыққандылығын көрсетті. Осының бәрі қоғамымызға ұлттық, азаматтық біртектілікті қалыптасты-руға үлес қосуда.

Рухани мәдениеттің тағы бір басты ұстыны – ұлт тарихы, мемлекет тарихы. Белгілі антрополог ғалым, академик Оразақ Смағұлов дәлелдегендей, «Қазақ халқы және оның тегі антропологиялық тұрғыдан 4 мың жыл жасап келе жатқан біртұтас, бөлуге келмейтін антропологиялық ұжым, гомогендік популяция, яғни биологиялық, генетикалық ұлттық бірлікте». Мінекей, ықылым заманнан еншісі бөлінбеген, іргесі ажырамаған, керегесі ыдырамаған қазақ жұртының тарихи тамыры тым тереңде. Өткен жылы Қазақ хандығының 550 жылдығын атап өттік. ҚР Президенті Н. Назарбаев «1465 жыл сұлтандар Керей мен Жәнібек алғаш рет хандық құрып, біздің тарихымыз қазақ мемлекеттілігін осы кезден бастайды. Мүмкін, бұл термин біздің қазіргі түсінігіміздегі, бүгінгі шекарамыздағы бүкіл әлемге танымал және беделді болғанымыздай мемлекет бола алмаған да шығар. Бірақ сол замандағы басқа барлық мемлекеттер туралы да осылай айтуға болады. Ең маңыздысы, сол кезде мемлекетіміздің негізі қаланғандығы, ал біздердің ата-бабаларымыздың ұлы істерін жалғастырғанымыз» , — деген еді. Бүгінгі Ұлы дала елі болып отырған тәуелсіз Қазақстан — ежелгі заманғы мемлекеттілікті қайта жандандырып отырған жасампаз ел. Қазақ ұлты тарихы мен Қазақстан тарихынан елімізді мекендеп отырған басқа ұлт өкілдері бөліне алмайды. Соңғы 2-3 ғасырда ортақ тарихи кезеңдерді бастан кештік. Патшалық империяның отарлық саясаты, Қазан төңкерісі, Кеңес үкіметі жылдары, Ұлы Отан соғысы, Кеңес одағының ыдырауы, Егемен Қазақстанның нығаю жолындағы саяси күрестер, бұның бәрі — ортақ тарих. «Тарихты құрметтемесең, болашақ сенің маңдайыңа тас лақтырады» — дейді ғалымдар. Қазақстан халқының өкілі өзі мекендеген ел мен жер тарихына немқұрайлы болмасқа тиіс. Ортақ тарих — бізді елдікке, мемлекетшілдікке бастайтын жол.

Әр түрлі көзқарастар мен мүдделерді үйлестіру, мемлекеттің тұрғындарын мемлекеттің азаматына айналдыру, Қазақстан халқын біртекті, біртұтас ұлтқа айналдыру – біздің ең басты мақсатымыз болуы керек. Халық біртұтас ұлт болмай, жер тұтас болмайды. Ендігі жерде қазақ ұлты бас болып өзінің ынтымақ бірлігін көрсетіп, басқа этностарды айналасына топтастырып, шын мәнінде, елдіктің тұтастығын қамтамасыз ететін шараларды жалғастыра беруі тиіс.

ҚР Конституциясының 2-бабында: «Қазақстан Республикасы – Президенттік басқару нысанындағы біртұтас мемлекет» делінген. «Қазақстан — 2050» Стратегиясында айтылғанындай, «Қазақстан – бірегей ел… Біз көп ұлтты сипаты бар, біртұтас елміз». Бізде көп ұлттар емес, шын мәнінде, заң тілімен айтсақ, көп ұлт өкілдері ғана тұрады, олардың кейбір мемлекеттердегідей өздерінің жеке құрылымдары мен мәртебелері жоқ. Біз Конституцияда көрсетілгендей, біртұтас елміз. Біз Қазақстанда130 ұлттың өкілдері тұрады деп даурығуды қоюмыз керек. Қазақстан халқы бір этномәдени кеңістік те, бірегей тілдік кеңістікте өмір сүрген де ғана біртекті, біртұтас, бірбүтін ұлтқа айнала алады. Бұл тұрғыда дамыған Түркия, Франция сияқты елдердің тәжірибесі бізге үлгі. Түркия азаматы — ол шыққан тегіне қарамастан түрік ұлты. Түрік тілімен, түрік мәдениетімен өмір сүреді. Ататүріктің мына сөзін жадымызда ұстаған дұрыс: «Мен –түрік ұлтынанмын дейтін адам бәрінен бұрын және міндетті түрде түрік тілінде сөйлеуге тиіс. Түрік тілінде сөйлемейтін адам өзінің түрік қауымына және түрік мәдениетіне жататынын қаншама қайталаса да, бұған сену дұрыс болмайды».

Өкінішке орай, біздің елде ешбір елдің тәжірибесінде жоқ құбылыс — мемлекеттік тілді білмейтін мемлекеттік қызметкерлер лауазымды қызметтер атқарып жүр. Әбіш Кекілбаевқа сүйенсек, тілсіздік атасыздыққа апарады, атасыздық отансыздық, отансыздық опасыздық, опасыздық имансыздық. Стратегияда «қазақ тілі біздің рухани негізіміз» деп айтылған, яғни мемлекеттік тіл — Қазақстан халқының рухани негізі. Қазақстанның болашағы қазақ тілінде.

Мұрат САБЫР,

филология ғылымдарының докторы, профессор


Жемқорлық — шын қорлық

Күні: , 228 рет оқылды

zhemkorlykka-zhol-zhok


Мемлекеттік дамудың жаңа қазақстандық жолын айқындап берген Елбасы, Қазақстанның тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаевтың қазіргі заманғы мемлекет құрудың 5 институционалды бағыттарын айқындаған «100 нақты қадамы» маңызы зор реформа.


«Нұрлы жол — болашаққа жол» бағдарламасы енді «100 нақты қадаммен» толықты. 100 нақты қадам — бұл әлемнің ең дамыған 30 елінің қатарына жетудегі ғаламдық қадам.

Ұлт жоспарының онүшінші қадамы – сыбайлас жемқорлықтың алдын алу. Қылмыс үшін жаза қолданумен қатар, сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға жүйелі түрде қарағанда ғана осы қоғам індетімен тиімді күресуге болады. Ондай шараларды алудың маңыздылығы — сыбайлас жемқорлыққа қарсы жаңа заңнама жобасына да арқау.

 Шындығында, ел экономикасының одан әрі дамуына кедергі келтіріп, қоғамның дертіне айналған мәселе – сыбайлас жемқорлық. Бұл – адамзатқа ертеден таныс, заманмен бірге тегеурінді қарсылықтарға төтеп беріп, қайда мол қаражат пайда болса, сол жерге тамыр жайып, жойылмай отырған қауіпті кеселдің бірі. Жемқорлықтың алдын алу, онымен күрес мақсатында қыруар шаруа атқарылып, арнайы заңдар мен бағдарламалардың қабылдануына қарамастан, бұл дерттің тамырына балта шабу оңай болмай тұр. Қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мәселесi жыл сайын Мемлекет басшысының Қазақстан халқына Жолдауында да айтылып келеді. Және де Қазақстан Республикасының 2015-2025 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегиясына сәйкес мемлекеттің сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатының тиімділігін арттыру, сыбайлас жемқорлықтың кез келген көрінісіне «төзбеушілік» ахуалын жасау арқылы оған қарсы қозғалысқа бүкіл қоғамды тарту және деңгейін төмендету болып табылады.

Еліміздегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес-мемлекеттік саясаттың негізгі басымдылықтарының бірі. Ол барлық мемлекеттерде тамырын тереңге жайып отыр. Сондықтан онымен күресу — тоқтаусыз, барынша қатал әрі нәтижелі жүргізілуі тиіс. Онымен күрестің тиімділігін арттыру кез-келген мемлекеттің болашағы үшін стратегиялық мәнге ие. Әсіресе бұл серпінді дамып келе жатқан бәсекеге қаблетті әлем елдерінің қатарына кіруді мақсат еткен біздің еліміз үшін өте маңызды.

Аталған Ұлт жоспарының бүгінде елдің дамуы үшін жасалған осынау жоспарлы қадамның қазақ қоғамында заңның үстемдігін арттыру, қазіргі заманға лайық мемлекет құру, орнықты экономикаға бағытталған индустриялық елді қалыптастыру, сондай-ақ елімізде болашағы жарқын, біртұтас ұйысқан ұлттың мекенін орнатуды көздейтін бағдар екенін айқын танып отырмыз. Алысты болжай білетін сұңғыла саясаткер тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаев ел басқару тізгінін қолына алғаннан бері барша қазақстандықтарға өзінің өлшеусіз қамқорлығын жасап келеді. Мұны  әрқайсысымыз да сезініп келеміз. Ұлт жоспары  елдің бірлігі мен ынтымақтастығын одан әрі дамытып, өркендететін халықтық реформа болып саналады. Сондықтан мемлекет басшысы ұсынған 5 институционалдық реформа еліміздің бұдан былай да қарышты қадаммен алға басуына септігін  тигізері  сөзсіз.

Марат ХАСАНОВ,

Зеленов аудандық қазынашылық басқармасының басшысы,

Ұлан САЙТМУХАЕВ,

                                Теректі аудандық қазынашылық басқармасының басшысы


Кәсіби мемлекеттік аппарат халықтың билікке сенімін нығайтады

Күні: , 235 рет оқылды

Фото М.Нуртазин


Өткен жылы ҚР Президенті Н. Ә. Назарбаев Қазақстан Республикасының дамыған 30 елдің қатарына кіру жөніндегі «100 нақты қадам» Ұлт жоспарын жариялады.


Ұлт жоспарының бірінші институционалдық реформасы кәсіби мемлекеттік аппарат құру болып табылады. Оның бірінші қадамында мемлекеттік қызметке қабылдау ресімдерін жаңғырту көзделген. Осыған орай 2016 жылдың бірінші қаңтарынан бастап жаңа «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» Заңы қолданысқа енгізілді.

Қазіргі таңда мемлекеттік қызметке қабылдау түбегейлі өзгертілді. Егер бұрынғы талаптар бойынша белгілі бір мемлекеттік орган ішінде мемлекеттік қызметшілердің ауысуы тек мемлекеттік қызметшінің өтініші және өкілетті органның келісуімен жүзеге асырылса, енді бұл тек конкурс негізінде жүзеге асырылады. Яғни біліктілік талаптарына сәйкес келетін және тиісті мемлекеттік қызметтегі өкілі бар сол мекеменің мемлекеттік қызметшісі бірінші кезекте ішкі конкурсқа қатыса алады. Нақтырақ түсіндіретін болсақ, мемлекеттік қызметшілерді ілгерілету төменгі лауазымдарда жұмыс өтілі болған кезде және ішкі конкурс өткізу жолымен жүзеге асырылады (әңгімелесу арқылы). Алғашқы кезеңде ішкі конкурс мемлекеттік органның өз қызметшілерінің арасында өткізіледі. Тиісті үміткер болмаған кезде, ішкі конкурстық іріктеу барлық мемлекеттік қызметшілер арасында өткізіледі.

Ішкі конкурста да үміткер анықталмаған жағдайда, өкілетті органмен келісу бойынша, жеке немесе квазимемлекеттік секторда салыстыруға келетін еңбек өтілі бар азаматтардың арасында жалпы конкурс өткізілуі мүмкін. Бұл басшы лауазымға іріктеу жағдайында жүзеге асырылады. Ұлт жоспарының бірінші қадамында мемлекеттік қызметке қабылдау төменгі лауазымдардан басталуы тиіс деп аталып өткендей, мемлекеттік органның ең төменгі лауазымына еліміздің барлық азаматтары қатыса алады.

Ағымдағы жылдың есептік кезеңінде Батыс Қазақстан облысында мемлекеттік қызметке орналасу бойынша жергілікті атқарушы органдарда жалпы саны 240 конкурс өткізілді. Оның ішінде бірінші ішкі конкурстар (белгілі бір мемлекеттік мекеменің ішіндегі немесе оның құырылымдық бөлімдерінің мемлекеттік қызметшілері ғана қатыса алады) саны — 77, екінші ішкі конкурстар (кез келген мемлекеттік қызметшілер қатыса алады) саны — 41, жалпы конкурстар (барлық азаматтар қатыса алады) саны 122-ні құрайды.

Бірінші ішкі конкурстар нәтижесінде 17 мемлекеттік қызметшінің лауазымы, екінші ішкі конкурстар негізінде төрт мемлекеттік қызметшінің лауазымы жоғарылады. Жалпы, конкурстар негізінде 44 адам мемлекеттік қызметке қабылданып, оның ішінде төменгі болып табылмайтын лауазымдарға үш адам қабылданды.

Көп оқырмандардың көкейінде жүрген сұрақтардың бірі мемлекеттік қызметке қалай кіруге болады немесе тестілеу қалай өтеді? Осы мерзімге дейін түскен ұсыныстарды саралау нәтижесі бойынша, белгілі бір заңнан шекті мәніне бір бал жетпей көпшілігі тестілеудің оң бағасын ала алмаған. Азаматтар мен қоғамдық институттар ұсыныс негізінде Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі мен заңнамаларын білуге арналған тестілеу ережесі 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап жаңадан қабылданды.

Тестілеу үш бағдарламадан тұрады. Бірінші бағдарлама: тоғыз заң, 110 минут, тестілеуден өту мәні – барлық нормативтік-құықтық актілер бойынша сұрақтардың жалпы санының (135 сұрақ) 95-тен кем емес дұрыс жауаптар және әрбір нормативтік-құқықтық актілер бойынша бестен кем емес дұрыс жауаптар. Екінші бағдарлама: сегіз заң, 100 минут, тестілеуден өту мәні – барлық нормативтік-құқықтық актілер бойынша сұрақтардың жалпы санының (120 сұрақ) 72-ден кем емес дұрыс жауаптар және әрбір нормативтік-құқықтық актілер бойынша 5-тен кем емес дұрыс жауаптар. Үшінші бағдарлама: алты заң, 80 минут, тестілеуден өту мәні – барлық нормативтік-құқықтық актілер бойынша сұрақтардың жалпы санының (90 сұрақ) 45-тен кем емес дұрыс жауаптар және әрбір нормативтік-құқықтық актілер бойынша 5-тен кем емес дұрыс жауаптар.

2016 жылдың төрт айында Батыс Қазақстан облысының тестілеу орталығына өтуге жалпы саны 920 адам өтініш білдірген. Оның ішінде қаңтар айында 111 (соның ішінде 64 шекті мәнді жинаған, 47-сі шекті мәнді жинай алмаған), ақпан айында 186 (соның ішінде 80 шекті мәнді жинаған,106-сы шекті мәнді жинай алмаған), наурыз айында 144 (соның ішінде 72 шекті мәнді жинаған, 72-сі шекті мәнді жинай алмаған), сәуір айында 233 (соның ішінде 109-ы шекті мәнді жинаған, 124-і шекті мәнді жинай алмаған), мамыр айында 246 (соның ішінде 98 шекті мәнді жинаған, 148-і шекті мәнді жинай алмаған), тестілеуден өтті. Жалпы, өтініш білдіргендердің 46%-ы тестілеудің шекті мәнінен өтіп, тестілеудің оң қорытындысын алған.

Шекті мәннен жоғары нәтижелер алған кандидат 20 минуттың ішінде автоматтандырылған жеке қасиеттерін бағалау тестілеуіне жіберіледі. Автоматтандырылған жеке қасиеттерін бағалау шеңберінде кандидаттардың даму деңгейлері анықталады: жігерлілігі, коммуникативтілігі, талдамалылығы, ұйымдастырушылығы, мінез-құлқы, сапаға бағдарлануы, тұтынушыға бағдарлануы және сыбайлас жемқорлыққа шыдамсыздығы. Заңнаманы білуге арналған тестілеу нәтижелері бойынша сертификат, жеке қасиеттерін бағалау нәтижелері бойынша қорытынды беріледі. Олар бір жыл ішінде қолданылады және мемлекеттік органдармен әңгімелесу нысанында өткізілетін үшінші сатыға – жалпы конкурсқа қатысу үшін құжаттардың ажырамас бөлігі болып табылады.

Біз бұл жерден меритократия, яғни мемлекеттік қызметтің мансаптық моделінің айқын жолын көреміз. Бұрынғыдай өзінің танысын немесе біреудің телефон арқылы мемлекеттік қызметшінің лауазымын көтереді деген заңмен шектелген. Мемлекеттік қызметшінің лауазымын жоғарылатушылық және жариялы түрдегі конкурстар негізінде іске асырылады. Байқаушылар мен сарапшылар ол конкурстың әңгімелесу сатысына міндетті түрде қатысуы заңдастырылған.

Міне, бұл жұмыстардың нәтижесі «Қазақстан – 2030» стратегиясында негізі салынған мемлекеттік қызметтің тиімді моделінің қалыптасқанын көрсетеді. «100 нақты қадам» Ұлт жоспарының бірінші институционалды реформасын іске асыру алыс және жақын шетелдердің тәжірибесін назарға ала отырып жүргізілуде.

2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап мемлекеттік қызметшілер үшін жаңа Әдеп кодексі бекітілді. Осы уақытқа дейін болған тәртіптік істері жөніндегі комиссиялар жұмыстарын тоқтатып, оның орнына жаңадан әдеп жөніндегі комиссиялар құрылды.

2016 жылдың бес айында Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет істері министрлігінің БҚО бойынша департаменті жанындағы әдеп жөніндегі кеңестің төрт отырысы оздырылды. Әдеп жөніндегі кеңестерде 23 мемлекеттік қызметшінің ісі қаралып, Әдеп кодексі нормасын сақтамағаны үшін бес мемлекеттік қызметшіге ескерту, мемлекеттік қызметке кір келтіретін теріс қылыққа жол бергені үшін жеті мемлекеттік қызметшіге қызметке толық сәйкес еместігі туралы ескерту берілді. Ал іс-әрекеттерінде тәртіптік теріс қылық жасау белгілерінің болмауына байланысты 11 мемлекеттік қызметшінің істері тоқтатылды.

Бұл жерден әдеп жөніндегі кеңестің мемлекеттік қызметшілерді тек жазалау үшін ғана құрылған кеңесші орган емес екендігіне көз жеткізуге болады. Әдеп жөніндегі кеңеске келіп түскен әр материал жіті зерделеніп, комиссия мүшелеріне ұсынылады. Кеңес құрамында үкіметтік емес ұйым, кәсіподақ, кәсіпкерлер палатасының өкілдері енгізілген.

Өкінішті жері 12 мемлекеттік қызметшінің әдеп жөніндегі кеңестің тарапынан берілген ұсыныс негізінде жазалануы, әлі де болса, мемлекеттік қызметшілердің өз істеріне жауапты қарамауы (жауапсыздығы) немесе жаңадан енгізілген заң нормаларын білмеуі байқалады. Мемлекеттік қызметшілер мұндай олқылықтарға жол бермеуі үшін, олар әрдайым өздерін жетілдіріп отыруы қажет.

Білікті маманның кез келген кәсіпорын үшін маңызды ғана емес, сонымен қатар кәсіпорынның пайда табуы мен өміршеңдігі бағытында да орны ерекше. Ал бұл жағдайды мемлекет тарапынан қарайтын болсақ, онда әрбір мемлекеттік қызметші «Жүз жыл өмір сүрсең, жүз жыл білім ал, оқы» деген қанатты сөзін естерінде ұстануы арқылы, мемлекетіміздің «Мәңгілік ел» болуына үлес қоса алады. «Мәңгілік ел» идеясын іске асыруда «100 нақты қадам» Ұлт жоспарының төрт және бес реформалары «Біртектілік пен бірлік» пен «Есеп беретін мемлекеттік қалыптастыру» бағыттары бойынша жүргізілуде. Осы аталған жұмыстардың барлығы кәсіби мемлекетті аппаратты құруға бағытталған. Әр мемлекеттік орган, әр мемлекеттік қызметші «100 нақты қадам» Ұлт жоспарын жүзеге асыра отырып, «Мәңгілік ел» жалпыұлттық патриоттық идеясына негізделген қазақстандық бірегейлік пен бірлікті ілгерілету үшін еңбектенеді.

Мирболат  НҰРТАЗИН,

ҚР МҚІМ БҚО бойынша  департаментінің басшысы,

әдеп жөніндегі кеңес төрағасы


Жойқын бетбұрыс – жарқын болашақ

Күні: , 207 рет оқылды

Жанабек Жаксыгалиев


Елбасы  Нұрсұлтан  Назарбаев Қазақстан дамуының жаңа белесінде халқымызға Ұлт жоспарын ұсынды. Қазақстандық арманның көкжиегі кеңейіп, тың мақсат айқындалып, жаңа межелер белгіленді. Зердесі терең, ойы ұшқыр қазақ халқы бұл игі бастаманы қуана қарсы алды. Ұлт мұраты, ұлт мүддесі, ұлт келешегі сынды ұлы құндылықтарды қастерлеп, дәріптеген қазақ елі осылай жарқын болашақ жолында жойқын бетбұрысқа бел буды.


Ұлт жоспары – ұлтымызды болашаққа бастар бағдаршам һәм темірқазық. Ірі стратегиялық құжат. Түбегейлі құрылымдық, институттық, жүйелік өзгерістерге әкелетін реформалар кешені, жаңғырту жобасы. Сондықтан бұған Отандық және әлемдік сарапшылар «Жаңартудың кең көлемді жобасы» деген атауды жайдан-жай беріп отырған жоқ.

Иә, бұл – әлемдік тарихи тәжірибеде бар үрдіс. Тарихтан білетініміздей, қай заманда да, қай елде де, қай қоғамда да көшбасшылар өз ұлты мен елі үшін белгілі бір стратегиялық міндеттерді  шешуге  ұмтылған.

Бұған алысқа ұзамай-ақ өткен ХХ ғасырдағы Азия құрлығындағы елдердің белгілі көшбасшыларын мысал ретінде алсақ та жеткілікті. Қытай революционе-рі, Гоминьдан партиясының негізін қалаушы, «қытай ұлтының әкесі» аталған Сун Ятсен, тағы бір қытай реформаторы, «қытайлық реформалардың әкесі», әлемдік деңгейдегі ірі қайраткер Дэн Сяопин, Осман және Түркия мемлекетінің реформаторы, әскери қолбасшы һәм мемлекет қайраткері, Түркия Республикасының негізін қалаушы тұлға  және оның тұңғыш президенті Мұстафа Кемал Ататүріктің, «экономикалық таңғажайыптың» авторы, тәуелсіз Сингапурдың алғашқы премьер-министрі Ли Куан Юдің жүргізген реформалары осы сөзімізге тұздық.

Ұлт жоспарында қазақстандық арманмен қатар басты назар кәсіби мемлекеттілік аппаратты құруға бағытталғанын да айрықша атап өтуіміз қажет. Сондықтан мақаланың сүбелі тарауы «Мемлекетті кәсібилендіру» деп аталған.

Себебі өз ісін жетік меңгерген, білімі терең және елжанды мемлекеттік қызметшілердің жаңа кадрлық құрамын байқау және меритократия қағидаттары арқылы қалыптастырмайынша, Ұлт жоспарын жүзеге асыру мүмкін емес.

Енді мемлекеттік қызметшілер мемлекеттік қызметке төменгі лауазымдардан бастап тағайындалады. Бұл өз кезегінде мемлекеттік қызметшінің, біріншіден, маман ретінде саты-сатымен қалыптасып, кемелденуіне, екіншіден, халықпен етене жақындасып, қоянқолтық араласуға, халықтың мұң-мұқтажын, арман-аңсарын түсінуге үйретеді.

Ұлт жоспарының тағы бір айрықша игі қадамы – төменгі лауазымдарға қағидаттарды реттеу және олардың одан әрі лауазымдық өсуі іскерлік қасиеттері арқылы жүзеге асырылады. Меритократия қағидатына негізделген мемлекеттік қызметшілерді таға-йындаудың осындай либералды жүйесіне көшу – мемлекеттік аппараттың құрамы мен сапасын жақсартатыны сөзсіз.

«Бәрінен бұрын, жаңартылған заңнамалар қоғамның сот жүйесіне сенімін арттыруға ықпал ететін болады. Әділдік нақ сотта салтанат құратыны белгілі.

Қазақстан соттарын реформалаудағы темірқазық мәселе – сапалы судьялар корпусын жасақтау.

Судьялыққа кандидаттарды іріктеудің қатаң тетігі мен оларға қойылатын жоғары біліктілік талаптары заң тұрғысынан қарастырылған.

Сот төрелігін үлкен өмірлік тәжірибесі бар және жоғары моральдық ұстанымдарға ие ең лайықты әрі барынша дайындалған кәсіби шеберлер жүзеге асырулары тиіс». Сот төрелігінің тиімділігін арттыруға орай Елбасының  айтқаны  бұл.

Ал кезінде Әлихан Бөкейханов «Заң  адам пайдасына жазылады, адам заң үшін тумайды ғой» деп, құқықтық қағидаттың алдымен халықты қорғауға арналатынын айта келіп, Жұртқа әділ би пайдалы, көпке сүйенген, көп сөзін тыңдаған, билігін орнына жұмсайтын, арам жемейтін, іс білетін, ел мүддесін ашық қорғай  алатын болыс пайдалы» деп бүгінгіше айтқанда, судьяларға қоятын талаптарды түгендеп береді. Сөйтеді де, олардың тәуелсіз болуына да кеңінен тоқталады: «Биді кім болса содан қорықпайтындай, біреудің бетінің қызылына немесе біреудің жақсы жағасына қарамайтындай жағдайға қою шарт», – дейді.

Бұл мақалада назар аударылған тағы бір маңызды мәселе – ұлт бірлігі. Өйткені бүгінде әлемнің барлық дамыған елдері біртектілік пен бірлікті сақтаудың арқасында өркендеп отыр. Олар өздерінің жаңғыртушы жобаларын бұрыннан қалыптасқан біртектілік негізінде жүзеге асыруда. Елбасы бұл туралы пікірін былай тұжырымдайды: «Біздің жолымыз – ол бірлік жолы және азаматтық біртектілік негізінде ұлтты дәйектілікпен  қалыптастыру  жолы».

Иә, Қазақстан – көп ұлтты мемлекет. Қазір 130-дан астам ұлттар мен этностар бейбіт өмір сүруде.

Соның бәрі Елбасымыз Н. Назарбаевтың асқан парасаттылықпен жүргізген саясатының және мемлекет құрушы һәм құраушы ұлт – қазақ халқының кеңпейілділігі мен сарқылмас сабырының жемісі.

Бас мақала соңында Президент Н. Назарбаев Ұлт жоспарын іс жүзінде жүзеге асыру кезеңі басталғанын, оның жаңғырту жөніндегі ұлттық комиссияның бақылауымен жүретінін айтады. «Біз көптеген сынақтарға абыройлы төтеп бердік, шынықтық, рухымызды күшейттік. Біз жаңа Қазақстанды – Ұлы дала елін құрдық.

Ұлт жоспарын орындай отырып, біз өзіміздің Ұлттың өрлеу дәуірінің көкжиектерін кеңейтеміз, өзіміз тәуелсіздік жылдары ішінде қол жеткізген және бізге жаһандық даму берген барлық мүмкіндіктерді  пайдаланамыз», – деді.

Түйін. Тоқсан ауыз сөзімізді тобықтай түйсек, «Өз күшіне сенбеген адам да, халық та ешқашан өмір бәйгесін ала алмайды». Бұл – ХХ ғасырдың басындағы Алаш көшбасшысы Әлихан Бөкейхановтың туған халқын жігерлендіру үшін айтқан даналық сөзі. Ал енді бүгінгі ісіміз – кешегі мақсаттың ұлы жалғасы. Бүгінгі қазақстандық арман – ертеңгі нақты өмір. Ендеше, кешегісін бүгінге, бүгінін ертеңге ұштастырған халықтың болашағы да жарқын болуы тиіс. Әсірелеп, айшықтап айту емес, алға қойған мақсаттарды нақты жүзеге асырғанда, осылай болатындығы белгілі.

Осы орайда жерлесіміз, ақиық ақын Қадыр Мырза Әлінің «Ұлы мақсат қоймасақ алдымызға, бола алмаймыз ешқашан ұлы халық!» деген жыр жолдары еске түседі.

Қаншама азап пен тозақты көрген қазақтың маңдайына ел болу мәселесі бұйырған екен, соны қалай пайдалану хан мен халыққа жүктелер ерекше сынақ. Осы орайда Ұлт көшбасшысы Н. Назарбаевтың «Мен Қазақстанның болашағына басымды тіккен адаммын!» деген сөзі ойға оралады.

Кемеңгер Кекілбаевша айтсақ, «Біз тарихтың талай ұлт пен қоғамды мықтап сынаған қиын кезеңдерін бастан кешірген халықпыз. Біз үшін ең бастысы – тәуелсіздік. Тәуелсіз ел болып қала алсақ, жоқтықты да, қиындықты да, әділетсіздікті де жеңе аламыз. Ал оған дәтіміз шыдамаса, бәрінен де дәмемізді үземіз. Ең жаманы – өзіміздің ғана емес, кейінгі ұрпақтардың обалына қаламыз. Сондықтан өз ел, өз жерімізде қазір болып жатқанның бәрі-бәрі көңілімізден шыға бермеді екен деп, тәуелсіздікті қолдан шығарып  алмауымыз  қажет».

Иә, науқастың сырқаты анықталмай, оған дұрыс ем қонбайтыны сияқты жоспардың негізгі мақсаты да «аурулардың сыртқы белгілерін» сылап-сипап қою емес, оларды «жүйелі емдеу» болып табылатын қоғам мен мемлекетті түбегейлі қайта өзгертуге негіз қалаудан туындап жатыр.

Жаңабек ЖАҚСЫҒАЛИЕВ,

М. Өтемісов атындағы БҚМУ-дың доценті, тарих ғылымдарының кандидаты


Қарышты даму жолы

Күні: , 863 рет оқылды

100  накты кадам


«Нұр Отан» партиясының ХVI сиезінде ұсынған Елбасының бес институционалдық реформасын  заман талабына сай тың әрі серпінді жоспар деп білемін.


Өз басым елдің дамуы үшін жасалған осынау жоспарлы қадамның қазақ қоғамында заңның үстемдігін арттыру, қазіргі заманға лайық мемлекет құру, орнықты экономикаға бағытталған индустриялық елді қалыптастыру, сондай-ақ елімізде болашағы жарқын, біртұтас ұйысқан ұлттың мекенін орнатуды көздейтін бағдар екенін айқын танып отырмын. Алысты болжай білетін сұңғыла саясаткер тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаев ел басқару тізгінін қолына алғаннан бері барша қазақстандықтарға өзінің өлшеусіз қамқорлығын жасап келеді. Мұны  әрқайсысымыз да сезініп келеміз.

Елбасы қашан да өзінің сөйлеген сөзінде асуы мол, белесі биік, сонымен қатар атқарылуға тиіс мақсат-міндеттерді алға тартады. Бұл міндеттер «Мәңгілік ел» ұлттық идеясы мен «Нұрлы жол» бағдарламасынан бастау алатын 30 дамыған елдің қатарына қосылу межесіне бағытталған. Ұлт жоспары реформасына еліміздің әрбір азаматы тікелей атсалысуы қажет деп ойлаймын. Өйткені бұл реформа – тек  үкіметтің ғана емес, жалпыхалықтық іс. 100 қадамның басты мәні  ұлтты жаңғыртып, жаңартуды көздейді. Бүгінгі таңда ел игілігі жолындағы істерді еңсеруде «100 нақты қадам» – Ұлт жоспарының мәні мен маңызы айрықша. Бес институционалдық реформаның өз дәрежесінде пайдаға асуы еліміздің биік белес-терге шығуына ықпал етеді. Қазақ қоғамының тұрақтылығын қамтамасыз етуде тұңғыш Президентіміздің жүргізіп отырған сарабдал саясатын әрдайым қолдаймын. Ұлт жоспары  елдің бірлігі мен ынтымақтастығын одан әрі дамытып, өркендететін халықтық реформа болып саналады. Сондықтан мемлекет басшысы ұсынған 5 институционалдық реформа еліміздің бұдан былай да қарышты қадаммен алға басуына септігін  тигізері  сөзсіз.

Ибрайым СҰЛТАНОВ,

еңбек ардагері,

Жәнібек ауданы


БҚО, Орал қаласы, Мұхит көшесі, 57/1
zhaik_presscenter@mail.ru
oral_oniri@inbox.ru
support@oraloniri.kz

Орал өңірі" газетінің бас редакторы: 51-25-80
Бас редактордың орынбасарлары: 24-17-08, 54-18-08
Жауапты хатшы: 54-38-22
Тілшілер: 50-66-88, 51-50-34
Жарнама бөлімі: 51-51-09
Яндекс.Метрика